CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ XÂY LẮP TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 5 SV: Nguyễn Thị Thanh Tâm Lớp K3TK3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Thương Mại 1.1 Một số vấn đề lý luận chung về kế toán chi phí xây lắp trong các doanh nghiệp xây lắp.1 Khái niệm và phân loại chi phí xây lắp: * Khái niệm chi phí xây lắp - Khái niệm chi phí: theo VAS 01 thì chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kì kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. (Giáo trình Kế toán Tài chính_NXB Thống kê 2010/ trang 222) - Khái niệm chi phí xây lắp: trong kinh doanh x©y l¾p, chi phÝ xây lắp lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng vËt ho¸ và các chi phí cần thiÕt khác mà doanh nghiÖp ®· chi ra ®Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng x©y dùng, l¾p ®Æt c¸c c«ng tr×nh trong mét k× kinh doanh nhÊt ®Þnh. §èi víi kÕ to¸n, chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lu«n g¾n liÒn víi mét kỳ s¶n xuÊt kinh doanh nhÊt ®Þnh vµ ph¶i lµ chi phÝ thùc. V× vËy, cÇn cã sù ph©n biÖt gi÷a chi phÝ vµ chi tiªu.
Chi phÝ cña k× h¹ch to¸n lµ nh÷ng hao phÝ vÒ tµi s¶n vµ lao ®éng cã liªn quan ®Õn khèi lưîng s¶n phÈm s¶n xuÊt ra trong ra trong k× chø kh«ng ph¶i mäi kho¶n chi ra trong k× h¹ch to¸n. Trong khi ®ã, chi tiªu lµ sù gi¶m ®i ®¬n thuÇn cña c¸c lo¹i vËt tư, tµi s¶n, tiÒn vèn cña doanh nghiÖp bÊt kÓ nã ®ưîc dïng vµo môc ®Ých g×. Nhưng chi tiªu l¹i lµ c¬ së ph¸t sinh cña chi phÝ, kh«ng cã chi tiªu th× kh«ng cã chi phÝ. Trªn thùc tÕ, cã nh÷ng chi phÝ tÝnh vµo k× hiÖn t¹i nhưng chưa ®ưîc chi tiªu (c¸c kho¶n ph¶i tr¶ .) hay nh÷ng kho¶n chi tiªu cña k× hiÖn t¹i nhưng chưa ®ưîc tÝnh vµo 6 SV: Nguyễn Thị Thanh Tâm Lớp K3TK3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Thương Mại chi phÝ (mua tµi s¶n cè ®Þnh råi khÊu hao dÇn ®ưa vµo chi phÝ).
Như vËy, chi phÝ vµ chi tiªu kh«ng nh÷ng kh¸c nhau vÒ mÆt lưîng mµ cßn kh¸c nhau vÒ mÆt thêi gian. Së dÜ cã nh÷ng kh¸c nhau như vËy lµ do ®Æc ®iÓm, tÝnh chÊt vËn ®éng vµ phư¬ng thøc chuyÓn dÞch gi¸ trÞ cña tõng lo¹i tµi s¶n vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ yªu cÇu kÜ thuËt h¹ch to¸n chóng. * Nội dung và phân loại chi phí sản xuất xây lắp Do chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cã rÊt nhiÒu lo¹i nªn cÇn thiÕt ph¶i ph©n lo¹i chi phÝ nh»m t¹o thuËn lîi cho c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n chi phÝ. Ph©n lo¹i chi phÝ lµ viÖc s¾p xÕp c¸c lo¹i chi phÝ kh¸c nhau vµo tõng nhãm theo tõng ®Æc trưng nhÊt ®Þnh.
Trªn thùc tÕ, cã rÊt nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i chi phÝ kh¸c nhau, tuy nhiªn lùa chän tiªu thøc ph©n lo¹i nµo lµ ph¶i dùa vµo yªu cÇu cña c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo yÕu tè của chi phí §Ó phôc vô cho viÖc tËp hîp, qu¶n lý chi phÝ theo néi dung kinh tÕ ban ®Çu ®ång nhÊt cña nã mµ kh«ng xÐt ®Õn c«ng dông cô thÓ, ®Þa ®iÓm ph¸t sinh, chi phÝ ®ưîc ph©n theo yÕu tè. Theo quy ®Þnh hiÖn hµnh ë ViÖt Nam, toµn bé chi phÝ ®ưîc ph©n chia lµm các yÕu tè sau: - YÕu tè nguyªn vËt liÖu: Bao gåm toµn bé gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, phô tïng thay thÕ, c«ng cô, dông cô, nhiªn liÖu,. sö dông vµo s¶n xuÊt kinh doanh (lo¹i trõ gi¸ trÞ dïng kh«ng hÕt nhËp kho vµ phÕ liÖu thu håi ).
7 SV: Nguyễn Thị Thanh Tâm Lớp K3TK3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Thương Mại - YÕu tè chi phÝ nh©n c«ng: Gåm tæng sè tiÒn lư¬ng, phô cÊp lư¬ng, ph¶i tr¶ cho ngưêi lao ®éng cïng víi sè trÝch cho c¸c quü BHXH, BHYT, KPC§ theo tû lÖ quy ®Þnh trªn tæng sè tiÒn lư¬ng ph¶i tr¶ cho ngưêi lao ®éng tÝnh vµo chi phÝ. - YÕu tè khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh: Ph¶n ¸nh tæng sè khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh ph¶i trÝch trong k× cña tÊt c¶ tµi s¶n cè ®Þnh sö dông trong s¶n xuÊt kinh doanh. - YÕu tè chi phÝ dÞch vô mua ngoµi: Ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ dÞch vô mua ngoµi dïng vµo s¶n xuÊt kinh doanh. - YÕu tè chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn: Gåm c¸c chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn chưa ph¶n ¸nh ë c¸c yÕu tè trªn dïng vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong k×.
Ph©n lo¹i theo kho¶n môc chi phÝ. C¨n cø vµo ý nghÜa cña chi phÝ trong gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc tÝnh gi¸ thµnh toµn bé, chi phÝ ®ưîc ph©n theo kho¶n môc. C¸ch ph©n lo¹i nµy dùa vµo c«ng dông cña chi phÝ vµ møc ph©n bæ chi phÝ cho tõng ®èi tưîng. Theo ®ã, toµn bé chi phÝ ph¸t sinh trong k× cña doanh nghiÖp x©y l¾p ®ưîc ph©n chia thµnh c¸c kho¶n môc chi phÝ sau: - Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp: Ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ vÒ nguyªn vËt liÖu, vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, nhiªn liÖu.
®ưîc sö dông trùc tiÕp ®Ó s¶n xuÊt s¶n phÈm x©y l¾p, thùc hiÖn dÞch vô, lao vô trong k× s¶n xuÊt kinh doanh. 8 SV: Nguyễn Thị Thanh Tâm Lớp K3TK3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Thương Mại - Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp: Lµ chi phÝ vÒ tiÒn lư¬ng cña c«ng nh©n ttrùc tiÕp x©y l¾p mµ kh«ng bao gåm c¸c kho¶n trÝch theo lư¬ng. - Chi phÝ sö dông m¸y thi c«ng: Bao gåm toµn bé chi phÝ sö dông xe, m¸y thi c«ng phôc vô trùc tiÕp cho ho¹t ®éng x©y l¾p cña c«ng tr×nh theo phư¬ng thøc thi c«ng hçn hîp, võa thñ c«ng võa kÕt hîp b»ng m¸y. - Chi phÝ s¶n xuÊt chung: Lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ phôc vô x©y l¾p t¹i c¸c ®éi vµ c¸c bé phËn s¶n xuÊt kinh doanh trong doanh nghiÖp x©y l¾p, bao gåm: TiÒn lư¬ng nh©n viªn qu¶n lý ®éi, c¸c kho¶n trÝch theo tû lÖ quy ®Þnh trªn tæng quü tiÒn l- ư¬ng cña toµn c«ng nh©n viªn chøc tõng bé phËn, tõng ®éi vµ toµn bé tiÒn ¨n ca cña ®éi, bé phËn, chi phÝ vËt liÖu dông cô phôc vô cho c¸c ®éi.
- Chi phÝ b¸n hµng vµ qu¶n lý doanh nghiÖp: Lµ nh÷ng kho¶n môc chi phÝ ngoµi s¶n xuÊt, phôc vô cho viÖc tÝnh gi¸ thµnh cña toµn bé doanh nghiÖp. Ph©n lo¹i chi phÝ theo kho¶n môc rÊt thuËn tiÖn cho c«ng t¸c tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, lËp kÕ ho¹ch gi¸ thµnh vµ ®Þnh møc chi phÝ cho k× sau. Qua ®ã, gióp nhµ qu¶n lý cã biÖn ph¸p sö dông chi phÝ mét c¸ch hîp lý, tiÕt kiÖm, ®em l¹i hiÖu qu¶ cao. Ph©n lo¹i chi phÝ theo c¸ch thøc kÕt chuyÓn chi phÝ.
Theo c¸ch thøc kÕt chuyÓn, toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ®ưîc chia thµnh chi phÝ s¶n phÈm vµ chi phÝ thêi k×. Chi phÝ s¶n phÈm lµ nh÷ng chi phÝ g¾n liÒn víi s¶n phÈm ®ưîc s¶n 9 SV: Nguyễn Thị Thanh Tâm Lớp K3TK3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Thương Mại xuÊt hoÆc ®ưîc mua, cßn chi phÝ thêi k× lµ nh÷ng chi phÝ lµm gi¶m lîi tøc trong mét k× nµo ®ã, nã kh«ng ph¶i lµ mét phÇn gi¸ trÞ s¶n phÈm ®ưîc s¶n xuÊt ra hoÆc ®ưîc mua nªn ®ưîc xem lµ c¸c phÝ tæn, cÇn ®ưîc khÊu trõ ra tõ lîi nhuËn cña thêi k× mµ chóng ph¸t sinh. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ giữa chi phí với đối tượng chịu chi phí: Căn cứ vào mối quan hệ giữa chi phí và các đối tượng chịu chi phí gồm hai loại: chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. - Chi phí trực tiếp: Là chi phí liên quan đến từng đối tượng chịu chi phí, những chi phí này được kế toán căn cứ vào chứng từ gốc đẻ tập hợp cho từng đố tượng chịu chi phí.
- Chi phí gián tiếp: Là chi phí liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí; những chi phí này kế toán phải tiến hành phân bổ cho các đối tượng liên quan theo một tiêu chuẩn thích hợp. Cách phân loại chi phí này có ý nghĩa đối với việc xác định phương pháp kế toán tập hợp và phân bổ chi phí cho các đối tượng một cách hợp lý. Ph©n loaÞ chi phÝ theo quan hÖ cña chi phÝ víi khèi lưîng c«ng viÖc s¶n phÈm hoµn thµnh. §Ó thuËn tiÖn cho viÖc lËp kÕ ho¹ch vµ kiÓm tra chi phÝ, ®ång thêi lµm c¨n cø ®Ó ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh kinh doanh, toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ®ưîc ph©n chia theo quan hÖ víi khèi lưîng c«ng viÖc hoµn thµnh.
Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy chi phÝ ®ưîc ph©n thµnh 3 loại: - BiÕn phÝ: Lµ nh÷ng chi phÝ thay ®æi vÒ tæng sè, vÒ tû lÖ so víi khèi lưîng c«ng viÖc hoµn thµnh, ch¼ng h¹n c¸c chi phÝ vÒ 10 SV: Nguyễn Thị Thanh Tâm Lớp K3TK3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Thương Mại nguyªn vËt liÖu, nh©n c«ng trùc tiÕp. tuy nhiªn, chi phÝ biÕn ®æi nÕu tÝnh trªn mét ®¬n vÞ s¶n phÈm th× l¹i cã tÝnh cè ®Þnh. - §Þnh phÝ: Lµ nh÷ng chi phÝ kh«ng ®æi vÒ tæng sè so víi khèi lưîng c«ng viÖc hoµn thµnh, ch¼ng h¹n c¸c chi phÝ khÊu hao TSC§, chi phÝ thuª mÆt b»ng, phư¬ng tiÖn kinh doanh. C¸c chi phÝ nµy nÕu tÝnh cho mét ®¬n vÞ s¶n phÈm th× l¹i biÕn ®æi nÕu sè lưîng s¶n phÈm thay ®æi.
- Chi phí hỗn hợp: Là chi phí gồm các yếu tố định phí và biến phí phân loại chi phí sản xuất theo cách này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý doanh nghiệp, phân tích điểm hoà rải và phục vụ cho việc ra quyết định quản lý cần thiết để hạ giá thành sản phẩm, tăng hiệu quả kinh doanh. Ph©n loaÞ chi phÝ theo nội dung cấu thành chi phí. Căn cứ vào nội dung cấu thành chi phí, gồm hai loại: Chi phí đơn nhất và chi phí tổng hợp.2 Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí xây lắp a. Đối tượng tập hợp chi phí: §èi tưîng tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt lµ ph¹m vi, giíi h¹n mµ c¸c chi phÝ s¶n xuÊt ®ưîc tæ chøc tËp hîp vµ ph©n bæ theo ®ã.
Giíi h¹n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt cã thÓ lµ n¬i g©y ra chi phÝ hoÆc n¬i chÞu chi phÝ. §Ó x¸c ®Þnh ®óng ®èi tưîng tËp hîp chi phÝ cÇn c¨n cø vµo lo¹i h×nh s¶n xuÊt, ®Æc ®iÓm quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt s¶n phÈm vµ yªu cÇu qu¶n lý cña doanh nghiÖp.