Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Cơ sở lý luận chung về kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất 1.1 Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm: Chi phí: Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01, chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kì kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. Chi phí sản xuất: Là những chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm và cung ứng dịch vụ bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung. * Phân loại chi phí sản xuất: Chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại, tùy thuộc vào mục đích, nội dung, công dụng, tính chất mà chi phí sản xuất được phân chia thành các loại khác nhau nhằm phục vụ cho công tác quản lý nói chung và kế toán nói riêng của doanh nghiệp.
Việc phân loại chi phí sản xuất có ý nghĩa lớn trong việc hạch toán ban đầu và là cơ sở để xác định đúng đắn giá thành sản xuất sản phẩm. - Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế Theo cách phân loại này chi phí sản xuất bao gồm các loại sau: + Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, công cụ dụng cụ… doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động sản xuất trong kỳ. + Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ tiền lương, các khoản phụ cấp mang tính chất lương và các khoản trích theo lương theo tỷ lệ quy định trên tổng tiền lương và phụ cấp lương phải trả cho lao động trực tiếp sản xuất chế tạo sản phẩm trong kỳ + Chi phí khấu hao tài sản cố định: phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ phải tính trong kỳ của tất cả tài sản cố định sử dụng trong sản xuất kinh doanh trong kỳ. + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm các khoản phải trả về các loại dịch vụ mua ngoài, thuê ngoài phục vụ cho hoạt động của doanh nghiệp như: điện nước, điện thoại, sửa chữa TSCĐ… SV: Phùng Thị Mỹ Hạnh 5 Lớp: K46D5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths.Trần Mạnh Tường + Chi phí bằng tiền: Là toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố chi phí trên và dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ.
Phân loại chi phí theo tiêu thức này cho biết kết cấu, tỷ trọng từng yếu tố chi phí trong tổng chi phí sản xuất để có thể phân tích đánh giá tình hình dự toán chi phí sản xuất, làm cơ sở kế toán lập phần “Chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố” ở thuyết minh báo cáo tài chính, cung cấp số liệu để lập kế hoạch cung ứng vật tư, quỹ lương và tính toán nhu cầu vật tư cho kỳ sau. - Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng của chi phí Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất bao gồm 3 khoản mục sau: + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là giá trị nguyên vật liệu sử dụng trực tiếp trong quá trình sản xuất sản phẩm. Ngoài chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí nguyên vật liệu trực tiếp còn bao gồm chi phí nguyên vật liệu phụ (kể cả nhiên liệu) dùng trực tiếp trong sản xuất sản phẩm. + Chi phí nhân công trực tiếp: Chi phí nhân công trực tiếp là các khoản tiền lương, tiền công và các khoản trích theo lương (kinh phí công đoàn, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp) của công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm cung cấp dịch vụ.
+ Chi phí sản xuất chung: Chi phí sản xuất chung bao gồm tất cả các chi phí sản xuất không thuộc hai khoản mục trên bao gồm: Chi phí nhân viên phân xưởng; chi phí công cụ dụng cụ dùng trong sản xuất; chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ sản xuất như điện, nước, sửa chữa, bảo hiểm tài sản tại bộ phận sản xuất; chi phí bằng tiền khác. Phân loại chi phí sản xuất theo cách này có tác dụng phục vụ cho việc quản lý chi phí theo định mức, là cơ sở cho kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo khoản mục, là căn cứ để phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và định mức chi phí sản xuất. - Một số cách phân loại khác: Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với mức hoạt động Theo cách phân loại này chi phí sản xuất gồm: + Chi phí khả biến (biến phí): là những khoản chi phí có sự thay đổi về lượng tương quan tỷ lệ thuận với sự thay đổi của mức hoạt động trong kỳ. Thuộc loại chi phí SV: Phùng Thị Mỹ Hạnh 6 Lớp: K46D5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths.Trần Mạnh Tường này có: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp nếu doanh nghiệp trả lương theo sản phẩm… + Chi phí bất biến (định phí): Là những khoản chi phí không thay đổi về lượng khi mức độ hoạt động thay đổi trong phạm vi phù hợp.
Chi phí bất biến trong doanh nghiệp thường bao gồm: chi phí khấu hao tài sản cố định theo phương pháp tuyến tính, chi phí công cụ dụng cụ… + Chi phí hỗn hợp: Là các chi phí mang tính chất của cả định phí và biến phí. Ở mức độ hoạt động nhất định chi phí hỗn hợp thể hiện các đặc điểm của định phí, nếu quá mức đó nó thể hiện đặc tính của biến phí. Thuộc loại chi phí hỗn hợp có chi phí tiền điện, điện thoại… Cách phân loại này giúp doanh nghiệp có thể biết được cách ứng xử của từng loại chi phí khi thay đổi mức hoạt động trong doanh nghiệp. Ngoài ra còn giúp doanh nghiệp xây dựng được định mức chi phí, xây dựng các dự toán chi phí, lợi nhuận.
Phân loại theo phương pháp tập hợp chi phí và đối tượng chịu chi phí: Theo cách phân loại này chi phí sản xuất bao gồm: + Chi phí trực tiếp: Là những chi phí có quan hệ trực tiếp đến một đối tượng chịu chi phí nhất định. Do đó kế toán có thể căn cứ số liệu từ chứng từ kế toán để ghi trực tiếp cho từng đối tượng chi phí. + Chi phí gián tiếp: Là những chi phí có liên quan đồng thời đến nhiều đối tượng chịu chi phí khác nhau. Do đó kế toán phải tập hợp lại cuối kỳ tiến hành phân bổ cho các đối tượng liên quan theo những tiêu chuẩn nhất định Phương pháp phân loại chi phí này giúp kế toán tập hợp chi phí một cách rõ ràng chính xác cho từng đối tượng chịu chi phí.
Các chi phí trực tiếp sẽ được tập hợp theo phương pháp tập hợp trực tiếp, chi phí gián tiếp sẽ được phân bổ cho các đối tượng chịu chi phí theo các tiêu thức phân bổ phù hợp.2 Yêu cầu quản lý, nhiệm vụ của kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất.1 Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất Chi phí sản xuất gắn liền với việc sử dụng tài sản, vật tư, lao động trong các hoạt động sản xuất sản phẩm. Quản lý chi phí sản xuất thực tế là quản lý việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả các loại tài sản, vật tư, lao động, tiền vốn trong quá trình hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Mặt khác, chi phí sản xuất là cơ sở cấu thành SV: Phùng Thị Mỹ Hạnh 7 Lớp: K46D5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths.Trần Mạnh Tường nên giá thành sản phẩm do đó tiết kiệm chi phí sản xuất là một trong những yêu cầu trong công tác quản lý chi phí sản xuất của Công ty. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất còn bao gồm: - Thu thập, kiểm tra, xử lý thông tin chính xác cho từng nghiệp vụ phát sinh liên quan tới chi phí sản xuất sản phẩm.
- Kiểm tra, kiểm soát hoạt động sản xuất kinh doanh và việc sử dụng tài sản của Công ty tại phân xưởng sản xuất. - Xác định đúng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và phương pháp tập hợp phù hợp với công tác quản lý của Công ty. - Áp dụng và tuân thủ các quy định, chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành cũng như thực hiện đúng các quy định, chính sách của Công ty về kế toán chi phí sản xuất sản phẩm. - Tổ chức quản lý bố trí các khâu sản xuất hợp lý, chú trọng tới việc áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất.
- Công tác hạch toán chi phí sản xuất phải đảm bảo hạch toán đúng, đủ và chính xác chi phí sản xuất. Tích cực hoàn thiện công tác tổng hợp chi phí sản xuất trên cơ sở xác định đúng nội dung và áp dụng phương pháp thích hợp.2 Nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất Chi phí sản xuất sản phẩm là một trong những chỉ tiêu quan trọng luôn được các nhà quản lý kinh doanh quan tâm vì chi phí sản xuất là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Việc tính đúng, tính đủ chi phí sản xuất sản phẩm là tiền để để tính chính xác giá thành sản phẩm và tiến hành hạch toán kinh doanh, xác định kết quả kinh doanh; là căn cứ quan trọng để phân tích đánh giá tình hình thực hiện các định mức chi phí và dự toán chi phí, tình hình sử dụng vật tư, tài sản, lao động, tiền vốn, tình hình thực hiện giá thành trong doanh nghiệp. Để đáp ứng yêu cầu quản lý chi phí sản xuất ở doanh nghiệp, kế toán chi phí sản xuất cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất phù hợp với yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
- Tổ chức vận dụng các tài khoản kế toán để hạch toán chi phí sản xuất sản phẩm phù hợp với quy định Nhà nước ban hành và phù hợp với phương pháp kế toán hàng tồn kho mà doanh nghiệp đã lựa chọn. SV: Phùng Thị Mỹ Hạnh 8 Lớp: K46D5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths.Trần Mạnh Tường - Tổ chức tập hợp, kết chuyển, phân bổ chi phí sản xuất theo đúng đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất đã xác định, theo các yếu tố chi phí và khoản mục giá thành.