CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VE DIA BAN VA DOI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 1. Địa bàn nghiên cứu 1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên = Vientiane Capital Ph 2 | { NI Ri — Mayparkngum ss ¬ /\ st ‘ \ / L | Sihottabong ÉChanthabouly : XU /( XaysEtha => - cL = te Hadxai hị 0 p #m(È Hình 1. Ban đồ vị trí địa lý huyện Chanthabouly (Nguồn: JICA, 2019) [9] Chanthabouly là huyện đầu tiên đồng thời cũng là huyện trung tâm được thành lập của thủ đô Viêng Chăn.
Huyện Chanthabouly giáp với huyện Naxaithong và Sikhotabong ở phía Bắc; giáp huyện Haxaifong và Xaysetha ở phía Đông; giáp huyện S1sattanak ở phía Nam và sông Mekong ở phía Tây. Về điều kiện tự nhiên, huyện Chanthabouly có diện tích là 39 km2, nhỏ nhất trong số 9 huyện của thủ đô Viêng Chăn. Vì diện tích nhỏ nên toàn bộ huyện Chanthabouly nằm trong vùng đồng băng, có địa hình bằng phăng, cao hơn so với mặt nước biển trung bình từ 160 — 180m. Về khí hậu, huyện Chanthabouly có đặc điểm rõ rệt của khí hậu nhiệt đới gió mùa, với hai mùa mưa và mùa khô rõ rệt (mùa mưa từ tháng 5 đên tháng 10 và mùa 15 khô từ tháng 11 đến tháng 4).
Nhiệt độ trung bình cả năm khá mát mẻ, khoảng từ 24 tới 26 độ C. Thời tiết nắng nóng gay gắt rơi vào thời điểm giao mùa giữa mùa khô và mùa mưa (khoảng tháng 4, tháng 5) khoảng 28 độ và nhiệt độ thấp nhất trong năm vào các tháng 11 tới tháng 2 hàng năm do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc. Bởi vì Lào là một quốc gia không giáp biển nên các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ không ảnh hưởng trực tiếp tới Lào. Do đó, với một địa hình bằng phang và nền nhiệt lý tưởng, huyện Chanthabouly thu hút được lựa chọn dé đặt làm trung tâm của thủ đô Viêng Chăn, đồng thời cũng là nơi sinh sống của những người dân đầu tiên khi tới thủ đô Viêng Chăn.
Điều kiện kinh tế - xã hội a. Về mặt kinh tế: Huyện Chanthabouly đạt tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân 8,75%. Trong đó cơ cấu kinh tế có sự chuyền dịch tích cực, tỷ trong chủ yếu trong cơ cấu kinh tế là thương mại — dịch vụ (chiếm 76,4%) trong năm 2020. Nguyên nhân một phần do gia tăng dân số và quy hoạch của thủ đô đối với huyện trung tâm nên diện tích lúa và đất sản xuất bị thu hẹp.
Vùng sản xuất được chuyển hướng sang các huyện ngoại thành. Đồng thời đây là trung tâm hành chính — kinh tế của thành phố nên các cơ sở sản xuất công nghiệp lớn cũng không được phép đặt nhà máy mà chỉ được đặt trụ sở hoạt động. Huyện Chanthabouly là huyện đứng đầu trong số 9 huyện của thủ đô Viêng Chăn về thu hút vốn đầu tư nước ngoài, chủ yếu tập trung vào các mảng bất động sản, khoáng sản. Cơ sở hạ tầng giao thông của huyện Chanthabouly được đánh giá là tốt và hiện đại nhất trong số các huyện của thủ đô Viêng Chăn.
100% các tuyến đường được rải nhựa, mặt đường to đẹp có 4 làn đường ở khu vực trung tâm và có đèn đường thắp sáng. Đây là nơi tập trung nhiều cơ quan hành chính quan trọng của bộ máy nhà nước. Năm 2011, sau khi Quy hoạch tổng thể thủ đô Viêng Chăn được thông qua, huyện Chanthabouly trở thành trung tâm kinh tế - hành chính của thủ đô nói riêng và cả nước Lào nói chung. Ngoài các tuyến đường trung tâm thì tuyến đường nối từ trung tâm tới các huyện ngoại thành cũng đã được đầu tư xây dựng, 16 tạo điều kiện cho việc di chuyển của người dân cũng như thu hút phát triển du lịch.
Phương tiện di chuyền chính của người dân là xe ô tô, xe máy sử dụng hạn chế. Các phương tiện công cộng khác như xe tuk-tuk, xe buýt được ưu tiên sử dụng vừa phục vụ cho nhu cầu du chuyển của người dân cũng như khách du lịch khi tới thủ đô Viêng Chăn nói chung và huyện Chanthabouly nói riêng. Các cơ sở hạ tầng khác liên quan tới lưới điện quốc gia và nước sạch: Huyện Chanthabouly là huyện đứng đầu của thủ đô Viêng Chăn trong việc đảm bảo 100% hộ dân trong huyện được sử dụng điện và nước sạch. Năm 2010, mạng lưới điện được nâng cấp để phục vụ điện năng cho các cơ quan hành chính và hộ dân.
Hệ thống cung cấp nước sạch được xây dựng từ năm 2012 với sự giúp đỡ của các chuyên gia tới từ Nhật Bản, cung cấp nước sạch cho các hộ gia đình thay vì việc sử dụng nước giếng khoan hay nước sông trước đó. Song song với việc xây dựng hệ thống đường ống cấp nước sạch, đường ống thoát nước thải cũng đã được quan tâm. Hệ thống này được đưa vào xây dựng ké từ sau khi Quy hoạch tong thé thủ đô Viêng Chăn được thực hiện vào năm 201 1. Hệ thống sau khi được xây dựng đã giải quyết được đáng ké tình trang úng do nước mưa và bảo vệ cảnh quan môi trường.
Do có diện tích nhỏ nên huyện Chanthabouly không có nhiều tài nguyên sinh vật như các huyện ngoại thành, nhưng lại có tai nguyên văn hóa phong phú, thúc day phát triển kinh tế du lịch nhân văn. Có thể ké tới như Bảo tàng lich sử quốc gia Lào, Nhà văn hóa Lào, các ngôi chùa cô Phật giáo với bề dày lịch sử như ngôi đền Wat S¡ Saket, chùa Mixay, chùa Inpeng. Về mặt xã hội: Huyện Chanthabouly có 4 trường trung cấp, cao đăng chuyên nghiệp, 56 trường mam non, 42 trường tiểu học va 31 trường phổ thông. Việc nâng cao chat lượng nguồn nhân lực thông qua đào tao rất được chính quyền huyện coi trọng va coi đó là động lực dé phát triển.
Các chương trình quốc tế, song ngữ cũng đã được áp dụng giảng dạy tại các trường chuyên của huyện. Về bưu chính viễn thông: Huyện Chanthabouly là huyện đầu tiên có trung tâm được phủ sóng 5G của Lào. Với sự hỗ trợ từ vốn và công nghệ của Trung 17 Quốc, người dân huyện Chanthabouly được hưởng các tiện ích từ các dịch vụ viễn thông, khả năng kết nối và truy cập mạnh mẽ, tạo thuận lợi cho nhu cầu thông tin liên lạc. Về hệ thống dịch vụ tài chính, ngân hàng: Huyện Chanthabouly tập trung nhiều ngân hàng thương mại lớn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.
Bên cạnh đó, các hoạt động tài chính ngân hàng diễn ra sôi động, một số trụ sở ngân hàng thương mại điển hình như Ngân hàng công thương Lào áp dụng mô hình ngân hàng điện tử, lắp đặt thêm nhiều trạm rút tiền, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận với những dịch vụ tiện ích. Về mạng lưới y tế: Ngoài bệnh viện trung tâm huyện Chanthabouly thì đảm bảo 100% các bản đều có trạm y tế riêng. Khoảng cách từ huyện Chanthabouly tới bệnh viện đa khoa trung tâm thủ đô Viêng Chăn cũng rất thuận tiện (khoảng 15km). Các trung tâmy tế tại tuyến bản đảm bảo yêu cầu khám chữa bệnh cần thiết, cơ sở vật chất khang trang, có ít nhất 3 cán bộ y tế túc trực, đảm bao cho như cầu khám chữa bệnh của bà con.
Dân số và đặc điểm dân cư Huyện Chanthabouly có 31 bản với dân số năm 2020 là 64,737 người. Mật độ dân số trung bình của huyện Chanthabouly là 1.345 người/km2 và mật độ dân số cao nhất có thể lên tới 1.659 người/km2. Với mật độ dân số đông như vậy, huyện Chanthabouly cao gấp gần 8 lần mật độ dân số trung bình của cả thủ đô Viêng Chăn (209 người/km2 năm 2020). Theo dự kiến về tăng trưởng dân số của huyện, tới năm 2025, dân số tăng trưởng 83,367 người, tốc độ tăng dân số chỉ đạt 32,8%, đánh giá là mức tăng trưởng thấp.
Lý giải điều này vì Chanthabouly là huyện có diện tích nhỏ nhất nhưng lại là huyện trung tâm tập trung các cơ quan trung ương, cơ quan hành chính như Tòa nhà Chính phủ. Theo thống kê, số lượng người di cư tự do tới huyện Chanthabouly cũng như tỉ lệ sinh của các hộ gia đình trong huyện qua các năm cũng thấp hơn so với các huyện khác của thủ đô Viêng Chăn [23, tr. 18 Không giống với các huyện khác của thủ đô Viêng Chăn, người dân sinh sống tại huyện Chanthabouly hầu hết là người Lào giống như dân tộc Kinh của Việt Nam, trước đây được xếp vào nhóm Lào Lùm (người Lào sống ở vùng thấp). Người Lào tại huyện Chanthabouly chiếm tới 98%.
Trong khi đó tại các huyện khác của thủ đô Viêng Chăn thường là nơi có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống cộng cư với nhau. Người Lào có những đặc trưng văn hóa riêng. Trong văn hóa gia đình, cuộc sống chung của gia đình thường xuyên với nhau, thông thường hộ gia đình sẽ bao gồm: vợ, chồng, con cái, cha mẹ. Quy mô hộ gia đình tại huyện Chanthabouly khá nhỏ (khoảng 4 ngườihộ gia đình) trong khi quy mô này lại khá cao tại các địa phương khác (từ 5 — 7 người/hộ gia đình).
Thuyết bản sắc văn hóa Thuyết bản sắc văn hóa được F.Boas đưa ra nhằm nhấn mạnh tính đặc thù văn hóa tộc người. Theo đó, bản sắc riêng của mỗi cộng đồng tộc người được nhắn mạnh và làm trọng tâm nghiên cứu. Các nhà nhân học cho rằng hôn nhân hỗn hợp xuyên biên giới có thé diễn ra trong nội bộ của một cộng đồng tộc người (inntra- community marriage) hay giữa các cộng đồng tộc người (Inter- community mariage). Hôn nhân liên cộng đồng được diễn ra với những người đến tư các nền văn hóa khác nhau, có thể cùng cư trú ở vùng biên giới hoặc có mối liên hệ thường xuyên với nhau tại các nước lân cận [8, tr.
Vận dụng thuyết bản sắc văn hóa vào nghiên cứu hôn nhân hỗn hợp giữa người Lao và người Trung Quốc có thé thay, Lào và Trung Quốc là hai quốc gia có chung đường biên giới. Hôn nhân hỗn hợp giữa người Lào và người Trung Quốc là tat yêu, mang những nét văn hóa tộc người đặc trưng. Hơn nữa, một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cư dân sống ở doc biên giới hai nước bị ảnh hưởng bởi những hình ảnh, biểu tượng và tin đồn về nhau [8, tr. Do đó, nghiên cứu về hôn nhân hỗn hợp giữa người Lào và người Trung Quốc có chung một đường biên giới phải đặt trong bôi cảnh văn hóa tộc người.
Từ gôc rê này có thé thay được sự biên đôi vê các khía 19 cạnh trong văn hóa tộc người của các gia đình hỗn hợp Lào — Trung và đưa ra những giải thích hợp lý.