CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm hoạt động ngân hàng bán lẻ Thuật ngữ ngân hàng bán lẻ xuất phát từ thuật ngữ tiếng anh ngành tài chính là Retail banking. Mặc dù mới sử dụng gần đây nhung thuật ngữ này không phải để chỉ một lĩnh vực kinh doanh mới của ngân hàng.
Thực tế, các dịch vụ của hoạt động ngân hàng bán lẻ đã xuất hiện và tồn tại từ rất lâu trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng, nhung gần đây mới đuợc gộp chung vào với nhau duới cái tên hoạt động ngân hàng bán lẻ. Theo Tổ chức kinh tế thế giới (WTO), Ngân hàng bán lẻ là nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại những điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ nhu: Gửi tiền tiết kiệm và kiểm tra tài khoản, thế chấp vay vốn, dịch vụ thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và các dịch vụ khác đi kèm. Theo Học viện Công nghệ Châu Á (AIT), hoạt động ngân hàng bán lẻ cung cấp các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới khách hàng là cá nhân hoặc các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khách hàng có thể trực tiếp sử dụng các sản phẩm, dịch vụ đó tại mạng luới các chi nhánh, phòng giao dịch rộng khắp của ngân hàng, hoặc qua các ứng dụng điện tử viễn thông hoặc công nghệ thông tin của ngân hàng.
Theo David Cox (1997) thì ngân hàng bán lẻ là loại hình ngân hàng cung cấp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trực tiếp cho các cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tóm lại, có thể hiểu hoạt động ngân hàng bán lẻ là hoạt động cung cấp trực tiếp cho các khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp có quy 9 mô siêu nhỏ, quy mô nhỏ và vừa các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng qua hệ thốngchi nhánh, phòng giao dịch rộng khắp hoặc các phương tiện điện tử viên thông và ứng dụng công nghệ hiện đại của ngân hàng 1. Đặc điểm của hoạt động ngân hàng bán lẻ Hoạt động ngân hàng bán lẻ có lượng khách hàng lớn đa dạng, độ rủi ro thấp Hoạt động ngân hàng bán lẻ chủ yếu phục vụ đối tượng khách hàng là cá nhân, hộ gia đình hoặc các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ hoặc siêu nhỏ. Đây là thị trường có phạm vi rất rộng lớn và đa dạng về thu nhập, trình độ, sở thích, thị hiếu.
Tuy rủi ro đối với từng khách hàng riêng lẻ khá cao, nhưng do thị trường rộng lớn nên rủi ro được phân tán. Do vậy, hoạt động ngân hàng bán lẻ nhìn chung có rủi ro thấp và mang lại lợi nhuận ổn định cho ngân hàng. Giá trị và quy mô giao dịch trong hoạt động ngân hàng bán lẻ thường là nhỏ lẻ Do hoạt động ngân hàng bán lẻ phục vụ chủ yếu các cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ hoặc siêu nhỏ, chỉ có nhu cầu gửi tiết kiệm những khoản tiền nhỏ hoặc vay một món tiền có quy mô không lớn, sử dụng các dịch vụ thanh toán, chuyển tiền, kiều hối, với giá trị giao dịch thấp. Do vậy, giá trị và quy mô giao dịch trong hoạt động ngân hàng thường rất nhỏ.
Chi phí giao dịch thường khá cao Đối với dịch vụ ngân hàng bán lẻ, hầu hết giá trị giao dịch là nhỏ lẻ, phân tán. Mặt khác, để đưa sản phẩm dịch vụ đến với các đối tượng khách hàng cách nhanh nhất thì các ngân hàng phải bỏ ra lượng vốn đầu tư ban đầu để thiết lập mạng lưới giao dịch, hệ thống công nghệ thông tin hiện đại. Chính phí vậy, chi phí giao dịch trong các hợp đồng ngân hàng bán lẻ thường cao hơn so với các hợp đồng khác. 10 Các sản phẩm, dịch vụ của hoạt động ngân hàng bán lẻ chỉ có thể được phát triển trên nền tảng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại Ngân hàng bán lẻ phục vụ một số lượng khách hàng lớn với các giao dịch có quy mô nhỏ lẻ.
Do vậy, để có thể phát triển thì hoạt động ngân hàng cần có sự hỗ trợ tối đa của hệ thống công nghệ thông tin trong việc quản lý dữ liệu và thực hiện tự động các giao dịch với khách hàng. Hệ thống công nghệ thông tin hiện đại sẽ giúp ngân hàng phát triển và phục vụ được số lượng lớn khách hàng, tiết kiệm chi phí giao dịch và nâng cao, cải thiện chất lượng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, phát triển thêm các sản phẩm, dịch vụ mới t rên nền tảng công nghệ hiện đại. Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt thì hệ thống công nghệ thông tin hiện đại sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn cho ngân hàng trong hoạt động ngân hàng bán lẻ. Mạng lưới phân phối rộng, sản phẩm đa dạng Phần lớn số lượng lớn khách hàng giao dịch là những cá nhân có trình độ dân trí thấp hoặc không có điều kiện tiếp cận, sử dụng các ứng dụng công nghệ thông tin.
Ngoài ra, có rất nhiều nghiệp vụ ngân hàng mà khách hàng cần phải đến trực tiếp các chi nhánh, phòng giao dịch của ngân hàng mới thực hiện được, như mở tài khoản ngân hàng, đăng ký sử dụng dịch vụ thẻ,. Do vậy, ngân hàng cần phải phát triển mạng lưới các chi nhánh, phòng giao dịch rộng khắp để đáp ứng tốt nhất các nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. Ngoài ra, mỗi khách hàng có những nhu cầu sử dụng sản phẩm, dịch vụ khác nhau. Với số lượng lớn khách hàng thì ngân hàng cũng cần phải đa dạng hóa tối đa các sản phẩm của mình mới có thể phù hợp được với nhu cầu của từng khách hàng.
Vai trò của hoạt động ngân hàng bán lẻ Đối với khách hàng - Các sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng bán lẻ đáp ứng được hầu hết 11 nhu cầu của khách hàng cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ mà hoạt động ngân hàng bán buôn không đáp ứng đuợc. - Rất nhiều sản phẩm và dịch vụ ngân hàng bán lẻ đuợc phát triển trên nền tảng công nghệ hiện đại, xử lý tự động luợng lớn các giao dịch nên sẽ tiết kiệm đuợc rất nhiều loại chi phí cũng nhu đơn giản hóa nhiều thủ tục cho các cá nhân và các tổ chức trong quá trình thực hiện các giao dịch kinh tế. Ví dụ, sử dụng dịch vụ nộp thuế điện tử của ngân hàng sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm đuợc chi phí đi lại. Đối với ngân hàng: - Hoạt động NHBL là hoạt động có rủi ro thấp do rủi ro đuợc phân tán cho luợng lớn khách hàng.
Do vậy, hoạt động này tạo ra nguồn doanh thu và lợi nhuận ổn định cho ngân hàng từ chênh lệch lãi suất cho vay và lãi suất huy động, từ các khoản phí dịch vụ. - Để sử dụng đuợc các dịch vụ NHBL nhu dịch vụ thẻ, dịch vụ thanh toán,. thì khách hàng sẽ phải duy trì một luợng tiền gửi trong tài khoản thanh toán của mình. Đối với khoản tiền gửi này, ngân hàng thuờng chỉ trả mức lãi suất tuơng đuơng tiền gửi không kỳ hạn.
Và do sự chênh lệch về thời gian gửi và thời gian sử dụng của các khoản tiền này nên ngân hàng có thể sử dụng nhu một nguồn vốn huy động giá rẻ, giúp giảm chi phí huy động vốn, từ đó tăng thu nhập cho Ngân hàng. - Phát triển hoạt động NHBL sẽ giúp các ngân hàng thuơng mại tăng khả năng cạnh tranh cũng nhu tăng khả năng thích nghi với sự biến đổi ngày càng lớn của thị truờng để đáp ứng tốt nhất các nhu cầu của khách hàng. Từ đó làm tăng năng lực kinh doanh của ngân hàng, giúp ngân hàng đứng vững trong những giai đoạn thị truờng khó khăn. Đối với nền kinh tế: - Hoạt động NHBL giúp nền kinh tế chu chuyển nguồn vốn tốt hơn và 12 nhanh hơn, bằng cách huy động tiền nhàn rỗi từ nơi này để cung cấp cho nơi khác đang cần vốn, từ đó giúp cho các hoạt động kinh doanh của nền kinh tế đuợc thực hiện trôi chảy, liên tục, tạo điều kiện để phát triển kinh tế đất nuớc.
- Hoạt động NHBL cũng giúp cho nguồn lực tài chính của nền kinh tế đuợc sử dụng hiệu quả hơn. Thay vì để dành tiền mặt ở nhà, nguời dân sẽ mang tiền nhàn rỗi đó đến gửi ngân hàng để huởng lãi suất, khi ngân hàng cho nguời khác vay số tiền đó thì tiền nhàn rỗi biến thành tiền vận động và sinh lời. - Thông qua hoạt động Ngân hàng bán lẻ, NHNN sẽ thực hiện các chính sách để điều chỉnh nền kinh tế vĩ mô, đảm bảo nền kinh tế tăng truởng và phát triển bền vững và ổn định. Ví dụ, khi nền kinh tế có dấu hiệu giảm phát, NHNN sẽ thực hiện các chính sách tăng cung tiền đểthúc đẩy sản xuất và chi tiêu nhu giảm lãi suất điều hành để tạo điều kiện để các ngân hàng giảm lãi suất cho vay,.
- Dịch vụ kiều hối của hoạt động ngân hàng bán lẻ giúp thu hút kiều hối từ nuớc ngoài gửi về, từ đó tăng nguồn ngoại tệ cho quốc gia. - Khi sử dụng các dịch vụ ngân hàng bán lẻ thì luồng tiền ra, vào của các doanh nghiệp sẽ đuợc thể hiện trên sổ sách của ngân hàng, do vậy sẽ giú p hạn chế cá c hành vi gian lận nhu trốn thuế, tham nhũng, lừa đảo,. Các sản phẩm và dịch vụ của hoạt động ngân hàng bán lẻ. Sự phát triển của nền kinh tế kéo theo sự đa dạng, phức tạp trong các giao dịch tiền tệ.
Nhu cầu của khách hàng bởi vậy cũng phong phú hơn. Để có thể đáp ứng đuợc đầy đủ các nhu cầu đó, các ngân hàng phải không ngừng nghiên cứu để phát triển nhiều loại hình sản phẩm, dịch vụ hơn nữa. Hiện nay, các sản phẩm, dịch vụ của hoạt động ngân hàng bán lẻ bao gồm các loại sau: 1. Huy động vốn.
Trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thì vốn huy động chiếm tỷ trọng 13 chủ yếu và có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển ngân hàng. Vốn huy động bán lẻ của ngân hàng bao gồm các loại sau: - Tiền gửi thanh toán', là khoản tiền mà khách hàng gửi trong tài khoản thanh toán của mình tại ngân hàng để sử dụng các dịch vụ ngân hàng bán lẻ nhu dịch vụ thẻ, dịch vụ thanh toán như thanh toán hóa đơn, chuyển tiền, rút tiền,. do vậy, tính ổn định của nguồn tiền không cao.