CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢBÁN HÀNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Khái quát về hoạt động bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại 1.1 Khái quát về hoạt động bán hàng 1.1 Khái niệm, vai trò, quy trình bán hàng Khái niệm Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc có quyền đòi tiền ở người mua. Vai trò của công tác bán hàng Với các doanh nghiệp thương mại, hoạt động bán hàng chính là hoạt động cơ bản nhất, cốt lõi nhất tạo nên doanh thu và lợi nhuận, giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Với nền kinh tế quốc dân, việc thực hiện tốt khâu bán hàng là điều kiện kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hóa và lưu chuyển tiền tệ, giúp cho quá trình chu chuyển tiền mặt, ổn định và củng cố đồng tiền, là điều kiện để ổn định và nâng cao đời sống của người lao động nói chung và toàn xã hội nói riêng. Quy trình bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại Quá trình tiêu thụ hàng hóa được coi là hoàn thành khi doanh nghiệp thu được tiền bán hàng hoặc được khách hàng chấp nhận thanh toán tiền hàng theo giá đã thỏa thuận.
Quy trình bán hàng bao gồm hai giai đoạn: Giai đoạn 1: Quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng bán theo thỏa thuận giữa người mua và người bán. Giai đoạn 2: Quá trình thanh toán tiền hàng trên cở sở chứng từ bán hàng theo các phương thức khác nhau được thỏa thuận.2 Các phương thức bán hàng Việc bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại có thể thực hiện theo hai phương thức: bán buôn và bán lẻ, được chi tiết dưới nhiều hình thức khác nhau (trực tiếp, chuyển hàng.), tùy thuộc vào đặc điểm hàng hóa, sản phẩm tiêu thụ. Phương thức bán buôn Đặc điểm của hàng hoá bán buôn là hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá chưa được thực hiện. Hàng bán buôn thường được bán theo lô hàng hoặc bán với số lượng lớn.
Giá bán biến động tuỳ thuộc vào số lượng hàng bán và phương thức thanh toán. Trong bán buôn thường bao gồm hai phương thức: + Phương thức bán buôn hàng hoá qua kho: Bán buôn hàng hoá qua kho là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó, hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn hàng hoá qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức là giao hàng trực tiếp và chuyển hàng. + Phương thức bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng: Theo phương thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, không đưa về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua.
Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức là giao hàng trực tiếp và chuyển hàng. Phương thức bán lẻ Bán lẻ hàng hoá là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hoá đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đã được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định.
Có nhiều phương thức bán lẻ như: Phương thức bán lẻ thu tiền tập trung Phương thức thức bán lẻ thu tiền trực tiếp Phương thức bán lẻ tự phục vụ Phương thức bán trả góp Phương thức bán tự động Phương thức gửi đại lý bán hoặc ký gửi hàng hóa 1.3 Các phương thức thanh toán 6 Hàng hóa được coi là đã tiêu thụ chỉ khi doanh nghiệp nhận được đầy đủ tiền bán hàng hoặc được khách hàng chấp nhận thanh toán. Các phương thức thanh toán trong các doanh nghiệp thương mại như: - Thanh toán ngay: Là thanh toán khi nhận hàng, khách hàng thanh toán bằng tiền mặt hoặc qua ngân hàng. - Thanh toán bù trừ: Là khách hàng đã ứng trước cho đơn vị một khoản tiền hàng, sau khi nhận toàn bộ số hàng thì khách hàng sẽ thanh toán đủ số tiền còn lại được tính bằng tổng tiền hàng trừ đi số tiền đã ứng trước. - Trả chậm: Đối với khách hàng có uy tín, thân quen, doanh nghiệp có thể cho khách hàng nợ tiền trong khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận.
Nếu khách hàng thanh toán trước hạn sẽ được hưởng chiết khấu theo quy định ( nếu có). - Trả góp: Đây là hình thức tín dụng của doanh nghiệp cho khách hàng được thanh toán nhiều lần. Mức trả và thời gian trả theo thỏa thuận giữa hai bên và khách hàng phải trả thêm khoản lãi nhất định theo quy định. Có nhiều phương thức thanh toán khác nhau, doanh nghiệp cần phải linh hoạt lựa chọn phương thức đúng đắn, phù hợp, đó là điều kiện giúp cho doanh nghiệp đẩy mạnh doanh số bán hàng, nâng cao doanh thu và mở rộng thị trường.2 Khái quát về xác định kết quả bán hàng 1.1 Khái niệm, vai trò của xác định kết quả bán hàng Khái niệm Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh đã thu về trong kỳ.
Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tùy thuộc vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. Vai trò Việc xác định chính xác kết quả bán hàng giúp các doanh nghiệp nắm bắt được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp mình, từ đó đưa ra quyết định kinh doanh, quản lý phù hợp. Đồng thời, nhà nước nắm được tình hình kinh doanh và 7 tình hình tài chính của doanh nghiệp, từ đó thực hiện chức năng quản lý kiểm soát vĩ mô nền kinh tế, nhà nước có thể kiểm tra việc chấp hành việc nộp thuế, phí , lệ phí vào ngân sách nhà nước.2 Phương thức xác định kết quả bán hàng Kết quả bán hàng là số chênh lệch giữa doanh thu thuần về bán hàng và các khoản chi phí kinh doanh liên quan đến quá trình bán hàng, bao gồm trị giá vốn của hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp phân bổ cho số hàng đã bán.
Được xác định như sau: Lợi nhuận bán hàng = Lợi nhuận gộp - Chi phí quản lý trước thuế về tiêu thụ kinh doanh Trong đó: Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán về tiêu thụ về tiêu thụ Doanh thu thuần = Tổng doanh thu - Các khoản giảm trừ về tiêu thụ bán hàng doanh thu 1.2 Nội dung kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại 1.1 Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Vai trò Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng có ý nghĩa quan trọng trong việc thu thập, xử lý, cung cấp các thông tin cần thiết liên quan đến hoạt động bán hàng như doanh thu, chi phí và kết quả bán hàng cho các đối tượng sử dụng thông tin để ra quyết định phù hợp. Nhiệm vụ Để hoàn thành tốt chức năng của mình, kế toán cần phải thực hiện những nhiệm vụ sau: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời chính xác tình hình tiêu thụ hàng hóa, tổ chức hệ thống sổ sách kế toán chi tiết theo yêu cầu quản lý. Đến cuối kỳ, kế toán xác định kết quả bán hàng của đơn vị làm cơ sở xác định kết quả kinh doanh và nghĩa vụ đối với Nhà nước. 8 - Phản ánh tình hình thanh toán tiền hàng, theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu khách hàng cũng như đảm bảo quyền lợi tín dụng cho khách hàng được ưu đãi.
- Tổng hợp, phân bổ chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp cho từng loại hàng tiêu thụ. - Phân tích hiệu quả bán hàng theo từng mặt hàng, theo đối tượng khách hàng, theo địa điểm thị trường để từ đó có đề xuất với nhà quản lý doanh nghiệp đưa ra các chính sách kinh doanh mới, hiệu quả hơn. - Để phát huy tốt vai trò của mình, đòi hỏi kế toán bán hàng phải tổ chức thật khoa học và hợp lý, nắm vững nhiệm vụ cũng như nội dung chuyên môn của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng.2 Kế toán doanh thu bán hàng 1.1 Điều kiện và nguyên tắc ghi nhận doanh thu bán hàng Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Doanh thu bán hàng chỉ được ghi nhận khi hàng hóa đã được tiêu thụ, hàng hóa đã được giao cho khách hàng và được khách hàng chấp nhận thanh toán có hoá đơn, chứng từ hợp lệ theo quy định hiện hành.
Điều kiện ghi nhận doanh thu: Theo chuẩn mực số 14 ban hành theo quyết định Số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/01/2001 của Bộ Tài Chính. Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả năm điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua. - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
- Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Nguyên tắc ghi nhận doanh thu bán hàng 9 Nếu doanh nghiệp áp dụng tính thuế GTGT phải nộp theo phương pháp khấu trừ thì doanh thu bán hàng là doanh thu không bao gồm thuế GTGT và doanh nghiệp sử dụng “ Hóa đơn giá trị gia tăng”. Nếu doanh nghiệp áp dụng tính thuế GTGT phải nộp theo phương pháp trực tiếp thì doanh thu bán hàng là doanh thu bao gồm thuế GTGT và doanh nghiệp sử dụng “ Hóa đơn bán hàng thông thường”.