CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ Trong xu thế phát triển của hệ thống NHTM hiện đại, ngân hàng bán lẻ đang dần trở thành mảng hoạt động chủ chốt, góp phần phân tán rủi ro và đem lại nguồn lợi nhuận bền vững cho ngân hàng. Theo quan niệm phổ biến nhất, ngân hàng bán lẻ là hoạt động kinh doanh, cung cấp thường xuyên một hoặc một số sản phẩm, DVNH như nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản cho cá nhân, hộ gia đình.
Sản phẩm của ngân hàng bán lẻ là các DVNH bán lẻ. Hiện nay, trên thế giới tồn tại song song nhiều khái niệm khác nhau về dịch vụ NHBL. Các cách tiếp cận vấn đề và hướng nghiên cứu khác nhau sẽ đưa ra những khái niệm khác nhau. Tuy nhiên, một số khái niệm được công nhận rộng rãi phải kể đến: - Tổ chức Thương mại Thế giới WTO cho rằng: “Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như gửi tiền vay, vay tiền, thanh toán kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ.
- Trong khi đó, khái niệm Viện Nghiên cứu Châu Á - AIT đưa ra: “Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là việc cung ứng các dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới các CN hoặc là khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông”. - Từ điển giải nghĩa Tài chính Đầu tư ngân hàng Kế toán Anh Việt, Nhà xuất bản Khoa học và Kinh tế năm 1999 định nghĩa: “Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là các dịch vụ ngân hàng được thực hiện với khách hàng là công chúng, thường có quy mô nhỏ và thông qua các chi nhánh nhằm đối lập với dịch vụ 10 ngân hàng bán buôn là dịch vụ ngân hàng dành cho các định chế tài chính và những dịch vụ ngân hàng được cung cấp với số lượng lớn”. Tuy có nhiều quan điểm về DVNH bán lẻ, nhưng xuyên suốt và thống nhất trong luận văn này khái niệm về DVNH bán lẻ được hiểu như sau: “Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là dịch vụ ngân hàng được cung ứng đến từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với các sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện thông tin điện tử viễn thông”. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ Các sản phẩm của DVNH bán lẻ rất phong phú và đa dạng nhưng tựu chung lại đều có năm đặc điểm chủ yếu sau đây: Một là, đối tượng khách hàng của DVNH bán lẻ có khối lượng lớn, nhu cầu đa dạng và mức rủi ro thấp.
DVNH bán lẻ là các dịch vụ và sản phẩm được cung ứng đến tận tay khách hàng. Do đó, phân khúc khách hàng chủ yếu của DVNH bán lẻ là các cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là nhóm khách hàng có sự đa dạng về độ tuổi, học vấn, nghề nghiệp, sở thích, nhu cầu tiêu dùng,. Vì vậy, rủi ro được phân tán khi thực hiện cung ứng SPDV cho nhóm khách hàng này.
Do đó, ngoài việc tuân theo các yêu cầu của nền kinh tế sản xuất hàng hóa, việc phát triển SPDV ngân hàng bán lẻ còn phải đáp ứng được nhu cầu mà khách hàng đặt ra. DVNH bán lẻ phải được nghiên cứu, đổi mới hàng ngày để đảm bảo đáp ứng kịp thời, phù hợp với nhu cầu của khách hàng. Do đó, bước đầu tiên các ngân hàng cần làm đó là xác định được chính xác đối tượng khách hàng mục tiêu thông qua các bước nghiên cứu, đánh giá về thị trường và mong muốn của khách hàng hiện tại và tiềm năng, thực hiện định vị thương hiệu, xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển DVNH bán lẻ. Trên cơ sở đó tiến hành xây dựng chiến lược phát triển và kế hoạch kinh doanh phù hợp.
11 Hai là, giá trị và quy mô của mỗi giao dịch thường nhỏ lẻ. Đối tượng khách hàng DVNH bán lẻ có khối lượng lớn, nhưng giá trị trên các giao dịch đơn lẻ lại khá thấp. Tuy nguồn vốn huy động qua từng giao dịch là nhỏ nhưng tổng nguồn vốn huy động của nhóm khách hàng này lại tương đối đa dạng về kỳ hạn, lãi suất,. đã trở thành nguồn vốn chủ yếu, ổn định góp phần không nhỏ giúp ngân hàng tự chủ trong kinh doanh, phát triển và tăng trưởng một cách bền vững.
Ngược lại, khi ngân hàng thực hiện cung cấp cho khách hàng cá nhân, hộ gia đình các khoản tín dụng có giá trị nhỏ thì chi phí cần để thực hiện đánh giá, kiểm tra và giám sát khách hàng lại lớn. Do đó, để thực hiện phát triển DVNH bán lẻ có hiệu quả, các ngân hàng cần phải chú ý về hệ thống công nghệ, chính sách lãi suất cạnh tranh và không ngừng cải tiến, nâng cao tính năng của sản phẩm. Ba là, chi phí bình quân giao dịch khá cao Mục tiêu của DVNH bán lẻ là đáp ứng các giao dịch thường xuyên, nhỏ lẻ như chuyển khoán, thanh toán. Do số lượng khách hàng của ngân hàng bán lẻ là cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ nên số lượng khách hàng thường lớn hơn ngân hàng bán buôn.
Ngược lại, quy mô giao dịch của ngân hàng bán buôn lại lớn hơn gấp nhiều lần so với ngân hàng bán lẻ, trong khi chi phí để phục vụ mỗi đối tượng của ngân hàng bán lẻ xấp xỉ bằng chi phí để phục vụ một khách hàng của ngân hàng bán buôn nên chi phí bình quân giao dịch của ngân hàng bán lẻ khá cao. Bốn là, sản phẩm đa dạng và mạng lưới rộng khắp Để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khác nhau từ khách hàng, SPDV ngân hàng bán lẻ cần có sự phong phú và theo kịp các xu hướng mới của thị trường. Thị trường tài chính thay đổi từng ngày, đặc biệt là trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, việc không ngừng sáng tạo ra các sản phẩm mới tăng tiện ích cho khách hàng là việc làm cần thiết. Tuy nhiên, mỗi ngân hàng cũng cần phải xác định được thế mạnh của mình để xây dựng và phát triển sản phẩm chủ lực.
12 Không chỉ cần một DMSP lớn, để phát triển hoạt động ngân hàng bán lẻ, các ngân hàng cần tăng khả năng tiếp cận tới nhiều đối tượng khách hàng khác nhau bằng cách mở rộng phạm vi hoạt động, thông qua việc phát triển mạng lưới CN, phòng giao dịch. Mở thêm các CN, phòng giao dịch tại địa điểm phù hợp, trang bị trang thiết bị máy móc hiện đại tạo điều kiện cho khách hàng sử dụng SPDV một cách thuận tiện nhất. Năm là, công nghệ hiện đại đóng vai trò cốt lõi Dịch vụ ngân hàng bán lẻ được xây dựng và hoạt động dựa vào nền tảng công nghệ hiện đại. Đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì ngân hàng nào thực hiện công tác bảo mật thông tin khách hàng tốt thì sẽ càng dễ dàng giữ khách hàng cũ và mở rộng tệp khách hàng mới (David Cox, 1997).
Điều kiện thực hiện dịch vụ ngân hàng bán lẻ Để triển khai thực hiện dịch vụ ngân hàng bán lẻ, các ngân hàng cần đáp ứng một số điều kiện nhất định, trong đó ba điều kiện rất quan trọng không thể thiếu đó là: - Công nghệ thông tin: Việc ứng dụng thành công các thành tựu khoa học vào các SPDV ngân hàng cung cấp là điều kiện cơ bản, đặc biệt cần thiết giúp ngân hàng phát triển dịch vụ bán lẻ. Hiện tại, khi sự khác biệt về tiện ích sản phẩm giữa các ngân hàng trong hệ thống ngày càng thu hẹp thì chính yếu tố về công nghệ trở thành nhân tố quyết định đến mức độ phát triển của dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Khi đó, ngân hàng nào có nền tảng công nghệ và chất lượng dịch vụ tốt thì ngân hàng đó sẽ chiếm được ưu thế trong cạnh tranh. Ngoài ra, cũng nhờ vào việc áp dụng công nghệ hiện đại trong hoạt động cung ứng sản phẩm ngân hàng mà khách hàng được sử dụng thêm nhiều sản phẩm tiện ích hơn như thanh toán hóa đơn trực tuyến, tiết kiệm online,.
tạo điều kiện rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí giao dịch. - Kênh phân phối sản phẩm: Hoạt động xây dựng các kênh phân phối SPDV là mối quan tâm hàng đầu của DVNH bán lẻ. Để phát triển dịch vụ này 13 đòi hỏi các NHTM phải xây dựng cho mình được hệ thống kênh phân phối đa dạng, đảm bảo việc cung ứng SPDV đến khách hàng trên phạm vi rộng. Bên cạnh hệ thống kênh phân phối truyền thống sẵn có thông qua CN, phòng giao dịch thì hiện nay các kênh phân phối hiện đại qua Internet, telephonebank đang được hệ thống NHTM chú trọng mở rộng và phát triển.
Bên cạnh việc triển khai kênh phân phối mới, ngân hàng đồng thời cần chú trọng các hoạt động bán chéo sản phẩm, nhờ đó, mỗi khách hàng có cơ hội tiếp cận đa dạng sản phẩm trong cùng một thời gian, đáp ứng tối đa nhu cầu của mình. - Nguồn nhân lực: Để cung ứng các SPDV ngân hàng bán lẻ đến khách hàng, mỗi cán bộ ngân hàng đồng thời vừa là người tư vấn, hướng dẫn sử dụng dịch vụ vừa là người bán hàng trực tiếp. Với sự đa dạng về đối tượng khách hàng, sự phong phú của DMSP và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các ngân hàng trong hệ thống đòi hỏi mỗi nhân viên ngân hàng không ngừng tự trau dồi kiến thức kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, các kỹ năng mềm, sự khéo léo, nhiệt tình cùng sự chuyên nghiệp để phục vụ khách hàng một cách tốt nhất. Vai trò của dịch vụ ngân hàng bán lẻ đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại DVNH bán lẻ đang là dịch vụ mà nhiều ngân hàng chú trọng, đẩy mạnh phát triển vì đây là dịch vụ tạo ra lợi nhuận bền vững cho ngân hàng.
Họ không ngừng nỗ lực từng ngày với mục tiêu nâng tỷ trọng doanh thu từ dịch vụ ngân hàng bán lẻ trong tổng tỷ trọng doanh thu hoạt động. Bên cạnh việc mang đến lợi ích cho ngân hàng cung cấp SPDV, DVNH bán lẻ còn giúp khách hàng, xã hội nhiều lợi ích đáng kể khác.