Chương 1: Khung nghiên cứu về đầu tư phát triển KCHT Khu đại học Chương 2: Đánh giá thực trạng đầu tư phát triển KCHT Khu đại học Phố Hiến tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2009-2016 Chương 3: Giải pháp đầu tư phát triển KCHT Khu đại học Phố Hiến tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2016-2020 5 CHƢƠNG 1 KHUNG NGHIÊN CỨU VỀ ĐẦU TƢ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG KHU ĐẠI HỌC 1. Khu đại học và đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng Khu đại học 1. Khu đại học và kết cấu hạ tầng Khu đại học 1. Khu đại học Khu đại học trong hệ thống đô thị không phải là một vấn đề hoàn toàn mới trong lịch sử thiết kế và xây dựng trường đại học.
Trước đó nó cũng tồn tại ở dạng các tổ hợp trường như ở Pari (Pháp), ở Noridge hay Lafboro (Anh) hoặc dạng tổ hợp các trường nhỏ (mà mỗi trường nhỏ có quy mô như một khoa) - loại khá phổ biến ở các nước đang phát triển trong thế giới thứ 3 như Ấn Độ, An giê ri. hoặc dưới dạng trường đại học khổng lồ kiểu trường Lomonoxop (Matxcova - Nga) hay Cambridge (Anh), Harvard (Mỹ), Sorbonne (Pháp). Song vấn đề Khu đại học được thực sự chú ý và thể nghiệm bắt đầu từ cuối những năm 60 và đặc biệt trong thập kỷ 70. Cũng bắt đầu từ những năm này, Khu đại học được xem xét thiết kế thể nghiệm phục vụ cho những yêu cầu của hệ thống đào tạo hoàn chỉnh.
Cho tới nay, tuy các lý thuyết vẫn ở trong giai đoạn đi tới một hướng tương đối thống nhất quan điểm, song trong thực tiễn có rất nhiều Khu đại học đã được thiết kế và xây dựng như ở Liên Xô cũ, Phần Lan, các nước Đông Âu và đặc biệt là các nước phát triển ở Châu Á. tuỳ theo các quan điểm tổ hợp khác nhau. “Phân tích quá trình hình thành Khu đại học và các lý thuyết khác nhau cũng như thực tiễn thể nghiệm ở các công trình của các nước kể trên, ta có thể đi tới định nghĩa đơn giản nhất là: Khu đại học là tổ hợp đào tạo (tổ hợp nhiều trường đại học vào một khu vực), tổ hợp đào tạo – nghiên cứu - phát triển và tổ hợp đào tạo – nghiên cứu – sản xuất thống nhất về lãnh thổ trong cơ cấu quy hoạch đô thị nhằm liên kết hoạt động của các trường, gắn kết hoạt động đào tạo của các trường với thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội, đẩy nhanh quá trình nhất thể hóa các lĩnh vực 6 đào tạo, nghiên cứu và sản xuất, đồng thời phối hợp khai thác có hiệu quả đội ngũ giảng viên, hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật được thiết lập. Các tổ hợp (chức năng thuần nhất hoặc đa chức năng) tùy theo quy mô sẽ được bố trí trong khuôn khổ các khu tập trung mang tính chất trung tâm chuyên ngành ở khu vực ngoại vi thuộc cơ cấu quy hoạch thành phố hoặc dưới dạng các thành phố vệ tinh của thành phố trung tâm.” (Đề án xây dựng Khu đại học Phố Hiến tỉnh Hưng Yên năm 2009)” Khu đại học gồm có các dạng sau: “- Tổ hợp của những trường có liên quan theo ngành dọc như các trường kỹ thuật, nghệ thuật, kinh tế, xã hội.
như khu các trường nghệ thuật ở CuBa, khu trường kỹ thuật ở Sophia (Bungari), khu trường kỹ thuật ở Otanien (Phần Lan), khu trường nghệ thuật ở La Villentte (Pari - Pháp).” - Tổ hợp của những trường khác ngành dọc hay còn gọi là đa ngành như thành phố sinh viên ở Tasken (Uzbekistan). Khu các trường đại học trên đại lộ Vemadskiy - Matxcova, thành phố đại học Tulouse - Pháp và đặc biệt là mô hình University lớn phổ biến ở các nước phương tây và các nước phát triển. - Tổ hợp các trường đại học với các trung tâm nghiên cứu khoa học (như khu ở Roxtock trên sông Đông (Liên Xô cũ), Khu đại học ở Bydgose (Balan), Tsukuba - Tokyo (Nhật Bản). - Tổ hợp của các trường đại học với các khu chế xuất, khu công nghệ cao.
Xét về tính chất cũng có thể phân Khu đại học thành 2 thể loại: - Đứng cạnh nhau do vị trí phân đất của thành phố. - Có những phần tử chung nhau. “Xuất xứ của Khu đại học theo quan điểm hiện đại là từ ý tưởng quy hoạch đô thị chung nhằm tạo lập một khu vực học tập trong toàn bộ đô thị, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển phù hợp với tính chất đa chức năng của một tổ hợp kiến trúc phức tạp như đã nói ở trên, thể loại 1 thực chất chỉ là khu trên hình thức và chỉ mới đáp ứng phần nào về yêu cầu phân khu trong đô thị. Xây dựng theo thể loại 1, tức là ta tiến hành xây dựng:” 7 Những công trình cho từng khu, từng trường mà không căn cứ vào điều kiện và nhu cầu của trường và toàn Khu đại học cũng như toàn trung tâm khoa học của khu vực.
Khuynh hướng này dẫn tới việc không tận dụng hết các công suất của cơ sở vật chất, không phát huy được hết khả năng của trang thiết bị cũng như đội ngũ cán bộ giảng dạy và phải xây dựng lặp lại các công trình giống nhau riêng cho từng trường. “Bởi vậy, ở đây chủ yếu đề cập tới thể loại 2 của Khu đại học tổ hợp của các trường đại học có những phần tử chung nhau. Song vấn đề tìm những cái chung và để lại những cái gì riêng là một vấn đề còn đang được tranh cãi khá sôi nổi. Tìm ra được mức độ sử dụng những cái gì chung trong tổ hợp trường là tìm ra chìa khoá của bài toán.” “Phương pháp luận của khoa học đòi hỏi phải bắt đầu từ cơ cấu từng trường trong tổ hợp, mối liên quan giữa các phần tử giống nhau và không giống nhau của các trường, từ đó đi sâu vào phân tích các liên quan đó và cuối cùng mới có thể đi tới cơ sở để thiết lập những phần tử chung trong khu các trường đại học.” “Mỗi một trường đại học theo bố trí cơ cấu hiện đại bao giờ cũng phải tuân theo sự phân khu chức năng chặt chẽ.
Bất kỳ một trường nào cũng gồm các khu chức năng: học tập, các trung tâm (hiệu bộ, hành chính, văn hoá, thông tin, thư viện); khu ở, khu dịch vụ, nghiên cứu khoa học, thể dục thể thao, nghỉ ngơi (các khu chức năng tuỳ theo quy mô và mô hình tổ chức có các sơ đồ phân khu chức năng của: đại học đơn ngành, đại học đa ngành, đại học vùng, đại học quốc gia).” Tham gia các Khu đại học này là các trường đại học, cao đẳng và một số loại hình khác, nên cũng có thể hình thành các Khu đại học - nghiên cứu khoa học đa ngành đa cấp.” “Như vậy theo mô hình thứ nhất, Khu đại học là một tổ hợp các trường độc lập tối đa, mỗi trường đều có các khu chức năng của mình. Phần chung trong loại khu này là các trung tâm dịch vụ và văn hoá, hạ tầng kỹ thuật.” “Mô hình thứ hai: Khu đại học như một liên hợp các trường đại học mang tính liên kết trong đào tạo, có chung các khu trung tâm nghiên cứu, thông tin lưu trữ, máy tính, văn hoá, dịch vụ. khu ở, thể dục thể thao và nghỉ ngơi.” 8 “Như vậy, mô hình thứ nhất chú trọng việc ưu tiên các liên hệ nội tạng của từng trường, cho nên đã đề ra hướng đảm bảo sự độc lập tối đa cho từng trường. Do đó, Khu đại học trong trường hợp này chỉ dừng ở phạm vi là một đơn vị đô thị bình thường có những trung tâm dịch vụ và văn hoá phục vụ cho những đơn vị đô thị nhất định.
Chính vì vậy mà những ưu việt của tính chất khu không được phát huy.” “Mô hình thứ hai, trái lại đã chú trọng hàng đầu tới việc tổ chức các khu chức năng chung, nhằm sử dụng đến tối đa các công trình của tất cả các khu chức năng. Mô hình này chỉ thực sự chứng minh được tính ưu việt của nó khi con số sinh viên và tính chất cũng như số lượng trường thành viên trong khu có giới hạn.” “Vượt quá giới hạn đó, các khu chức năng sẽ trở nên khó hoạt động theo đúng chức năng của mình. Đặc biệt trong khâu quản lý, trường đại học ở đây đã vượt quá phạm vi trường đại học thông thường và tổ chức quản lý của nó cũng vượt khỏi phạm vi tổ chức quản lý một trung tâm đào tạo. Đồng thời, liên hệ giữa các sinh viên bị hạn chế, các yếu tố đào tạo, xã hội.
không giữ được những tác dụng nhất định trong guồng máy khổng lồ đó. Vậy vấn đề của mô hình này là giới hạn giới sinh viên trong Khu đại học. Thực tiễn ở các nước tiên tiến cho thấy, giới hạn trong loại khu này là 30. Dĩ nhiên con số đó đối với những nước, những vùng mà nhu cầu đào tạo không đòi hỏi nhiều về số lượng, đồng thời các khả năng kỹ thuật chưa cao lắm thì giới hạn đó sẽ còn thấp hơn.” “Mô hình thứ ba thực tế đã xuất phát từ cơ cấu chức năng của từng trường thành viên, rồi từ đó giữ lại cho từng trường tính đặc thù được thể hiện rõ nét nhất trong khu chức năng cơ bản khu học tập.
Còn lại các chức năng khác ít nhiều mang những nhiệm vụ giống nhau nên có khả năng tạo thành những khu chức năng chung.” “Đây chính là mô hình liên kết sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất kỹ thuật tạo tiền đề cho các mô hình liên thông trong đào tạo và sử dụng chuyên gia. Xây dựng hệ thống kỹ thuật hạ tầng đồng bộ, khai thác hiệu quả các tài nguyên đất đai và công trình nhằm phát huy hiệu quả cơ sở đào tạo và nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực khu vực. Đặc biệt việc sử dụng liên thông giữa các trường trong khu cho phép tiết kiệm đáng kể diện tích đất (gần 30%).” 9 “Như vậy, Khu đại học tập trung được tổ chức như một đô thị đặc thù (tính chất cư dân, quan hệ xã hội, cơ cấu chức năng, mật độ xây dựng, môi trường sinh thái ecopark.) là một tổ hợp kiến trúc đa chức năng (học tập, nghiên cứu, sản xuất, thực hành, sinh hoạt, nghỉ ngơi, dịch vụ, văn hoá, thể dục thể thao).