Khóa luận đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại trang trại Yashka, Arava, Israel

Bài viết đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại trang trại Yashka Moshav Hatzeva Arava Israel, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và bền vững.

• Tác giả: Triệu Thị Huệ
• Người hướng dẫn: ThS. Nông Thu Huyền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Trang Trại Yashka, Moshav Hatzeva, Arava, Israel
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về đất nước ISRAEL
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Địa hình, khí hậu
• 2.1.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.1.4. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. Tổng quan về Moshav Hatzeva
• 2.3. Tổng quan về nền nông nghiệp ISRAEL
• 2.3.1. Tỷ trọng trong nông nghiệp của Israel
• 2.3.2. Loại hình nông nghiệp ở Israel
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Khái quát về trang trại
• 3.4. Tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ của chà là tại trang trại Yashka, Moshav Hatzeva, Arava, Israel
• 3.5. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 3.6. Thuận lợi, khó khăn, bài học kinh nghiệm và đề xuất
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.7.2. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 3.7.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát về trang trại chà là Yashka
• 4.2. Vị trí địa lý trang trại chà là Yashka
• 4.3. Địa hình trang trại Yashka
• 4.4. Khí hậu trang trại Yashka
• 4.5. Tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ chà là
• 4.5.1. Tình hình sản xuất chà là
• 4.5.2. Tình hình chế biến chà là
• 4.5.3. Tình hình tiêu thụ chà là
• 4.6. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của cây chà là tại trang trại Yashka
• 4.6.1. Hiệu quả kinh tế
• 4.6.2. Hiệu quả xã hội
• 4.6.3. Hiệu quả môi trường
• 4.7. Khả năng áp dụng trồng cây chà là tại Việt Nam
• 4.8. Thuận lợi, khó khăn và giải pháp khi trồng chà là tại trang trại Yashka
• 4.9. Giải pháp khi áp dụng trồng chà là tại Việt Nam
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất tại trang trại Yashka

Đất nông nghiệp tại trang trại Yashka, Moshav Hatzeva, Arava, Israel được đánh giá là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong việc phát triển nông nghiệp bền vững. Hiệu quả sử dụng đất được đo lường thông qua các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường. Trang trại Yashka đã áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến để tối ưu hóa sản xuất, đặc biệt là trong việc trồng cây chà là. Quản lý đất nông nghiệp hiệu quả đã giúp trang trại đạt được năng suất nông nghiệp cao, đồng thời duy trì tính bền vững của đất canh tác.

1.1. Kỹ thuật canh tác và tối ưu hóa sử dụng đất

Trang trại Yashka sử dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại như tưới nhỏ giọt và nhà kính để tăng hiệu quả sử dụng nước và đất. Tối ưu hóa sử dụng đất được thực hiện thông qua việc luân canh cây trồng và sử dụng phân bón hữu cơ. Những phương pháp này không chỉ giúp tăng năng suất nông nghiệp mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Sử dụng đất hiệu quả là yếu tố then chốt giúp trang trại duy trì sản xuất ổn định trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Arava.

1.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế và xã hội

Hiệu quả kinh tế của trang trại Yashka được thể hiện qua tổng sản lượng chà là và doanh thu từ xuất khẩu. Hiệu quả xã hội được đánh giá thông qua việc tạo việc làm và cải thiện đời sống cho cộng đồng địa phương. Đánh giá hiệu quả toàn diện cho thấy trang trại không chỉ đóng góp vào nền kinh tế mà còn thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực.

II. Quản lý đất nông nghiệp và phát triển bền vững

Quản lý đất nông nghiệp tại trang trại Yashka tập trung vào việc duy trì độ màu mỡ của đất và giảm thiểu tác động môi trường. Phát triển nông nghiệp bền vững được thực hiện thông qua việc áp dụng các chính sách nông nghiệp tiên tiến và sử dụng công nghệ hiện đại. Đất canh tác được bảo vệ và cải tạo liên tục để đảm bảo năng suất lâu dài. Sử dụng đất hiệu quả là mục tiêu hàng đầu của trang trại, giúp cân bằng giữa sản xuất và bảo vệ môi trường.

2.1. Chính sách nông nghiệp và bảo vệ đất

Chính sách nông nghiệp tại Israel hỗ trợ việc sử dụng đất hiệu quả và bền vững. Trang trại Yashka tuân thủ các quy định về bảo vệ đất và sử dụng nước hợp lý. Bảo vệ đất được thực hiện thông qua việc trồng cây che phủ và hạn chế xói mòn. Những biện pháp này giúp duy trì đất canh tác màu mỡ và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

2.2. Công nghệ và phát triển bền vững

Trang trại Yashka áp dụng các công nghệ hiện đại như hệ thống tưới tiêu tự động và quản lý dữ liệu nông nghiệp để tối ưu hóa sản xuất. Phát triển nông nghiệp bền vững được thúc đẩy thông qua việc sử dụng năng lượng tái tạo và giảm thiểu chất thải. Sử dụng đất hiệu quả kết hợp với công nghệ tiên tiến giúp trang trại đạt được mục tiêu phát triển lâu dài.

III. Đánh giá hiệu quả môi trường và khả năng áp dụng

Đánh giá hiệu quả môi trường tại trang trại Yashka cho thấy việc sử dụng đất nông nghiệp đã giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Khả năng áp dụng các phương pháp canh tác của trang trại tại các khu vực khác, đặc biệt là ở Việt Nam, được đánh giá cao. Nông nghiệp bền vững là mục tiêu chính của trang trại, giúp cân bằng giữa sản xuất và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Hiệu quả môi trường và bảo vệ tài nguyên

Hiệu quả môi trường được đánh giá thông qua việc giảm thiểu sử dụng hóa chất và bảo vệ nguồn nước. Trang trại Yashka sử dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường để duy trì đất nông nghiệp màu mỡ. Bảo vệ tài nguyên là yếu tố quan trọng giúp trang trại đạt được sự cân bằng giữa sản xuất và bảo vệ môi trường.

3.2. Khả năng áp dụng tại Việt Nam

Các phương pháp canh tác của trang trại Yashka có thể được áp dụng tại Việt Nam, đặc biệt là trong việc trồng cây chà là. Sử dụng đất hiệu quả và kỹ thuật canh tác tiên tiến sẽ giúp cải thiện năng suất và bảo vệ môi trường. Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu chung của cả hai quốc gia, giúp tăng cường hợp tác và trao đổi kinh nghiệm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên đất đai đóng vai trò là tư liệu sản xuất đặc biệt và là nền tảng không gian cho mọi hoạt động kinh tế - xã hội. Trước áp lực gia tăng dân số toàn cầu, nhu cầu lương thực, thực phẩm và không gian sống ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp và suy giảm độ phì nhiêu. Việc nghiên cứu các phương thức canh tác thích ứng với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nhằm khai thác đất đai bền vững là vấn đề có tính cấp thiết cao.

Israel là quốc gia có diện tích tự nhiên hạn chế (khoảng 22.077 km²), với hơn một nửa lãnh thổ là hoang mạc và bán sa mạc. Dù lao động nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 3,7% lực lượng lao động và 2,5% GDP, quốc gia này vẫn tự chủ được 95% nhu cầu thực phẩm và đạt kim ngạch xuất khẩu nông sản khoảng 3 tỷ USD mỗi năm. Đóng góp vào thành tựu này có thung lũng Arava thuộc hoang mạc Negev – khu vực có lượng mưa trung bình chỉ từ 20–50 mm/năm, nhiệt độ mùa hè lên tới 40°C và độ ẩm cực thấp, nhưng lại cung cấp trên 60% tổng sản lượng rau xuất khẩu và 10% sản lượng hoa xuất khẩu của toàn Israel nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật cao.

Xuất phát từ thực tiễn sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trên đất sa mạc tại Israel, tác giả Triệu Thị Huệ (ngành Quản lý đất đai, Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại trang trại Yashka, Moshav Hatzeva, Arava, Israel" dưới sự hướng dẫn của ThS. Nông Thu Huyền.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 4 nội dung:

1. Đánh giá các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến nông nghiệp của trang trại Yashka.
2. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của cây chà là.
3. Đánh giá tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ chà là tại trang trại Yashka.
4. Đưa ra giải pháp sử dụng đất có hiệu quả cao hơn và phân tích khả năng ứng dụng tại Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ quỹ đất nông nghiệp chuyên canh cây chà là tại trang trại Yashka.
• Phạm vi không gian: Trang trại Yashka, làng nông nghiệp Moshav Hatzeva, thung lũng Arava, miền Nam Israel (tọa độ địa lý 30°46'32"B, cách Moshav Ein Yahav 15 km về phía Bắc).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu sản xuất, năng suất và hiệu quả kinh tế được theo dõi và thu thập trong 3 niên vụ liên tiếp: 2014–2015, 2015–2016 và 2016–2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên các cơ sở lý luận về khoa học đất và phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp:

• Khái niệm và bản chất của đất đai: Vận dụng luận điểm của C. Mác về đất đai là tư liệu sản xuất cơ bản, phổ biến và quý báu nhất trong nông nghiệp; học thuyết phát sinh đất của V.V. Dokuchaev xác định đất là vật thể tự nhiên hình thành do sự tác động tổng hợp của 5 yếu tố (khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật, thời gian).
• Khung đánh giá hiệu quả sử dụng đất bền vững: Dựa trên khung đánh giá của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO 1976, FAO 1994), hiệu quả sử dụng đất được xem xét đồng thời trên 3 khía cạnh: bền vững kinh tế, bền vững xã hội và bền vững môi trường. Khóa luận cũng kế thừa các quan điểm lý thuyết hệ thống và kinh tế học của Samuelson & Nordhaus ("hiệu quả là không lãng phí"), Đỗ Thị Lan, Đỗ Anh Tài, Phạm Vân Đình và Nguyễn Duy Tính.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu thống kê tổng quan về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và cơ cấu ngành nông nghiệp của Israel; tài liệu chuyên khảo từ Internet, các ấn phẩm của FAO, Ngân hàng Thế giới (World Bank) và các giáo trình chuyên ngành.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa trực tiếp trong thời gian thực tập tại cơ sở; phát phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp chủ trang trại Yashka về diện tích, cơ cấu lao động, chi phí sản xuất, năng suất, quy trình sơ chế, bảo quản và giá bán sản phẩm chà là.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế: Ứng dụng hệ thống chỉ tiêu tài chính nông nghiệp:
  • Tổng giá trị sản phẩm ($T$): $T = p \times q$ (trong đó $p$ là khối lượng sản phẩm/ha hoặc dunam/năm, $q$ là đơn giá thị trường).
  • Thu nhập thuần túy ($N$): $N = T - C_{sx}$ (trong đó $C_{sx}$ là tổng chi phí sản xuất gồm chi phí vật chất và công lao động).
  • Hiệu quả sử dụng vốn ($H$): $H = T / C_{sx}$.
  • Giá trị ngày công lao động ($HLđ$): $HLđ = N / \text{Tổng số ngày công lao động}$.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường: Đánh giá mức độ giải quyết việc làm, khả năng thu hút lao động địa phương và sinh viên thực tập, tỷ lệ sản phẩm tiêu thụ; đánh giá tỷ lệ che phủ đất, khả năng chống xói mòn và mức độ kiểm soát sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo định hướng canh tác hữu cơ.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tổng hợp, phân loại và xử lý toán thống kê trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu khai thác bền vững tài nguyên đất nông nghiệp trước bối cảnh biến đổi khí hậu và khan hiếm nguồn nước. Nội dung phần này giới thiệu mô hình kỳ tích nông nghiệp của Israel tại thung lũng Arava, xác lập mục tiêu nghiên cứu (4 mục tiêu cụ thể), làm rõ ý nghĩa học tập, nghiên cứu khoa học của sinh viên chuyên ngành Quản lý đất đai và ý nghĩa thực tiễn của việc tìm kiếm mô hình cây trồng thích ứng đất khô hạn cho Việt Nam.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này cung cấp hệ thống thông tin thứ cấp toàn diện về bối cảnh nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội Israel: Phân tích 4 vùng địa hình chính (đồng bằng ven biển Địa Trung Hải, cao nguyên trung tâm, thung lũng rãnh nứt Jordan với Biển Chết ở độ cao -399 m đến -408 m, và Sa mạc Negev chiếm hơn 50% diện tích). Đặc điểm khí hậu Địa Trung Hải phân hóa rõ rệt, lượng mưa giảm từ trên 900 mm ở miền Bắc xuống dưới 50 mm ở miền Nam. Quy mô kinh tế đạt GDP 235,1 tỷ USD với cơ cấu dịch vụ chiếm 81%, công nghiệp 17%, nông nghiệp 2%; dân số khoảng 7,47 triệu người.
• Đặc điểm làng nông nghiệp Moshav Hatzeva: Được thành lập năm 1965 (chuyển vị trí năm 1971), thuộc Hội đồng Khu vực Trung ương Arava, dân số năm 2015 là 566 người. Hatzeva hoạt động theo mô hình hợp tác xã nông nghiệp gia đình sở hữu tư liệu sản xuất riêng kết hợp hợp tác phân phối, cung cấp hạ tầng xã hội đồng bộ (trường học, nhà trẻ, trạm y tế, bể bơi, thư viện).
• Tổng quan nền nông nghiệp công nghệ cao Israel: Hệ thống hóa hai loại hình tổ chức sản xuất đặc thù là Kibbutz (sở hữu tập thể) và Moshav (sở hữu cá thể liên kết), cung cấp 76% nông sản quốc gia. Nền nông nghiệp ứng dụng mạng lưới đường ống dẫn nước quốc gia kết nối 90% nguồn nước, công nghệ tưới nhỏ giọt, hệ thống nhà kính kiểm soát vi khí hậu; các thành tựu chọn tạo giống như cà chua chín chậm của Haim Rabinowitch và Nachum Kedar, giống cà chua bi Tomaccio (năng suất 6–8 kg/cây), bò sữa Israel-Holstein cho sản lượng sữa bình quân cao nhất thế giới (10.304 triệu lít năm 2010), cùng các ngành hoa, cây ăn quả cận nhiệt đới và nuôi trồng thủy sản nước lợ trên sa mạc Negev.
• Cơ sở lý luận về đất đai và đánh giá hiệu quả sử dụng đất: Khái quát các khái niệm pháp lý, thổ nhưỡng về đất nông nghiệp, làm rõ các tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường theo chuẩn mực quốc tế của FAO.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phạm vi nghiên cứu tại trang trại Yashka với diện tích 120 dunam (1 dunam = 1.000 m²). Thiết lập khung nội dung nghiên cứu tập trung vào 4 nhóm vấn đề: điều kiện cơ bản của trang trại; thực trạng sản xuất, chế biến, tiêu thụ chà là; đánh giá hiệu quả 3 mặt (kinh tế - xã hội - môi trường); phân tích thuận lợi, khó khăn và bài học kinh nghiệm. Trình bày chi tiết các công thức tính toán kinh tế nông nghiệp ($T, N, H, HLđ$) và kỹ thuật thu thập phiếu điều tra từ chủ trang trại và công nhân.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày các phát hiện thực nghiệm tại trang trại Yashka:

• Đặc điểm trang trại: Diện tích 120 dunam, chia thành 3 khu vực canh tác bằng phẳng xen kẽ các mô đất vun gốc cho cây lâu năm; cảnh quan xung quanh là đồi đá vụn và lòng suối cạn (wadi). Khí hậu mùa hè nóng khô (tháng 8 nhiệt độ 20–30°C), mùa đông lạnh (tháng 1–2 nhiệt độ 6–15°C), lượng mưa dưới 50 mm/năm, mưa bão tập trung vào tháng 3 dễ gây xói mòn.
• Quy trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ:
  • Lực lượng lao động gồm 13 công nhân cơ hữu và 20 sinh viên thực tập. Vào mùa vụ thu hoạch, 8 công nhân làm việc tại vườn, số còn lại vận hành kho đóng gói và kho lạnh.
  • Cơ sở hạ tầng gồm 1 nhà kho đóng gói và 2 kho lạnh bảo quản; trang bị 3 dây chuyền phân loại thủ công, 2 máy phân loại tự động và 2 máy đóng màng nilon.
  • Chà là chín từ cuối tháng 8, được thu hoạch và phân loại theo kích cỡ, chất lượng (loại tốt, baloon, nhỏ, trung bình, lớn) rồi đóng hộp theo các quy cách 0,9 kg, 1 kg và 5 kg; một phần quả được rửa sạch đem sấy khô hoặc chế biến mứt.
  • Kênh tiêu thụ: Bán theo hợp đồng đóng container xuất khẩu trực tiếp tại trang trại, phân phối tại các hội chợ thương mại, lễ hội và cung cấp chà là nếp cho các chợ truyền thống Ả Rập.
• Đánh giá hiệu quả kinh tế: Năng suất chà là tăng trưởng đều qua các năm: 7,5 tấn/dunam (2014–2015), 8,2 tấn/dunam (2015–2016) và đạt 8,5 tấn/dunam (2016–2017). Nhờ năng suất và giá bán tăng trong khi chi phí sản xuất cố định được tối ưu hóa, tổng giá trị sản phẩm tăng đều đặn, tỷ suất hiệu quả đồng vốn ($H$) đạt mức cao từ 5,0 đến 6,1 lần, mang lại lợi nhuận lớn cho trang trại.
• Đánh giá hiệu quả xã hội: Cây chà là giải quyết việc làm đạt mức 100%, thu hút lao động đạt 99,6% (tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 110 lượt công nhân và sinh viên mỗi năm), tỷ lệ sản phẩm tiêu thụ trên thị trường đạt 95,3%.
• Đánh giá hiệu quả môi trường: Cây chà là là cây thân gỗ lâu năm có tán lá rộng, đạt tỷ lệ che phủ cao (mức ***), có khả năng bảo vệ đất chống xói mòn và rửa trôi ở mức trung bình (mức **), mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ở mức thấp (mức *) do trang trại áp dụng quy trình canh tác hữu cơ nghiêm ngặt.
• Khả năng áp dụng tại Việt Nam: Nêu dẫn chứng Phân viện Nghiên cứu Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) đã nhập giống gieo ươm tại Trạm Thực nghiệm lâm nghiệp Phú Hài và trồng khảo nghiệm thành công 8,7 ha tại Mũi Né (Phan Thiết); đánh giá tiềm năng đất cát khô hạn tại Ninh Thuận, Bình Thuận; ghi nhận ứng dụng trồng cây chà là tạo cảnh quan và làm dải phân cách chống chói đèn xe trên tuyến đường Đại lộ Võ Nguyên Giáp (Hà Nội).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các kết quả đạt được về hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của trang trại Yashka; đưa ra các kiến nghị đối với nhà trường/khoa trong việc duy trì chương trình đưa sinh viên thực tập tại Israel và kiến nghị các giải pháp kỹ thuật, chính sách khuyến nông nhằm phát triển cây chà là tại các vùng đất khô hạn của Việt Nam.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Khóa luận đã tổng hợp các dữ liệu thực nghiệm về năng suất, hiệu quả xã hội và môi trường của mô hình canh tác chà là tại trang trại Yashka thông qua các bảng số liệu:

Năng suất chà là qua các niên vụ tại trang trại Yashka (1 dunam = 1.000 m²):

Tiêu chuẩn đánh giá	Niên vụ 2014 – 2015	Niên vụ 2015 – 2016	Niên vụ 2016 – 2017
Năng suất (tấn/dunam/năm)	7,5	8,2	8,5

(Nguồn: Số liệu điều tra chủ trang trại Yashka)

Đánh giá hiệu quả xã hội của cây chà là tại trang trại Yashka:

STT	Tiêu chuẩn đánh giá	Kết quả đánh giá
1	Mức độ giải quyết việc làm	100%
2	Khả năng thu hút lao động (tạo việc làm cho ~110 công nhân và sinh viên/năm)	99,6%
3	Sản phẩm tiêu thụ trên thị trường	95,3%

Đánh giá hiệu quả môi trường của cây chà là tại trang trại Yashka:

STT	Loại hình sử dụng	Tỷ lệ che phủ	Khả năng bảo vệ, cải tạo đất	Mức độ sử dụng thuốc BVTV
1	Cây chà là	*** (Cao)	** (Trung bình)	* (Thấp)

Ghi chú quy ước trong văn bản: (***): Cao; (**): Trung bình; (*): Thấp.

Về chỉ tiêu tài chính, hiệu quả sử dụng đồng vốn đầu tư của mô hình đạt hệ số hoàn vốn từ 5,0 đến 6,1 lần; lợi nhuận ròng thu về trong niên vụ 2016–2017 đạt mức cao, khẳng định tính khả thi kinh tế vượt trội của cây chà là trong điều kiện sa mạc.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

1. Đối với sản xuất tại trang trại Yashka:
   • Đề xuất giải pháp khắc phục xói mòn đất trong mùa mưa bão tháng 3 bằng việc gia cố các rãnh thoát nước và đắp mô đất quanh gốc cây.
   • Bố trí kế hoạch dự trữ nước tưới và vận hành hệ thống tưới nhỏ giọt tự động để vượt qua mùa khô hạn kéo dài.
   • Đa dạng hóa nguồn lao động để giảm mức độ phụ thuộc vào nhân công thời vụ nước ngoài.
2. Đối với định hướng ứng dụng tại Việt Nam:
   • Lựa chọn và nhập nội các giống chà là có năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng khô hạn, bán khô hạn (như đồi cát ven biển Ninh Thuận, Bình Thuận) để hình thành vùng chuyên canh tập trung.
   • Đầu tư đồng bộ công nghệ tưới tiết kiệm nước (tưới nhỏ giọt công nghệ Israel) kết hợp bón phân qua nước nhằm tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường đất.
   • Tăng cường công tác khuyến nông: Cán bộ kỹ thuật cần thường xuyên thăm đồng, mở các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, sơ chế cho nông dân; nâng cao nhận thức chuyển đổi từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất nông nghiệp hàng hóa.
   • Đề xuất Nhà nước mở rộng chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ một phần kinh phí mua cây giống và vật tư phân bón ban đầu cho các hộ dân chuyển đổi cây trồng.
3. Đối với cơ sở đào tạo (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên):
   • Đề nghị Khoa Quản lý Tài nguyên và Nhà trường tiếp tục tạo điều kiện mở rộng chương trình liên kết thực tập sinh nông nghiệp tại Israel để sinh viên tiếp cận trực tiếp các mô hình sản xuất hiện đại, phục vụ hiệu quả cho công tác học tập và nghiên cứu thực tiễn.

Đóng góp của khóa luận

Khóa luận cung cấp một báo cáo thực địa cụ thể, phản ánh số liệu thực tế về mô hình canh tác, chế biến sau thu hoạch và quản lý đất đai tại một trang trại chuyên canh chà là ở vùng sa mạc Arava, Israel. Nghiên cứu đóng góp cơ sở dữ liệu tham khảo về việc áp dụng khung đánh giá FAO (kinh tế - xã hội - môi trường) vào một mô hình nông nghiệp công nghệ cao ngoài lãnh thổ Việt Nam, đồng thời cung cấp những gợi mở bước đầu về khả năng chuyển giao giống và công nghệ canh tác thích ứng cho các vùng đất khô hạn tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát thực địa của khóa luận chỉ giới hạn tại 01 trang trại đơn lẻ (trang trại Yashka) với diện tích 120 dunam trong khung thời gian 3 năm, chưa có điều kiện khảo sát đối chứng trên diện rộng với các trang trại trồng chà là khác hoặc các loại cây trồng khác (như nho, hoa, rau nhà kính) trong cùng khu vực thung lũng Arava.
  • Dữ liệu đầu vào về chi phí sản xuất, doanh thu và ngày công lao động phụ thuộc chủ yếu vào số liệu do chủ trang trại cung cấp qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp, chưa được đối chiếu với hệ thống báo cáo kiểm toán tài chính độc lập.
  • Nội dung phân tích khả năng ứng dụng tại Việt Nam chủ yếu dựa trên các kết quả thử nghiệm bước đầu của các đơn vị lâm nghiệp (trồng khảo nghiệm 8,7 ha tại Mũi Né) và quan sát cây xanh cảnh quan đô thị, chưa có dữ liệu thực nghiệm diện rộng về hiệu quả kinh tế cây chà là thương phẩm trong điều kiện thổ nhưỡng tại các địa phương của Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi đánh giá so sánh hiệu quả sử dụng đất giữa cây chà là và các mô hình nông nghiệp công nghệ cao khác (nhà màng, thủy canh) trên đất cát khô hạn.
  • Thực hiện các nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu về khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng quả và hạch toán kinh tế chi tiết của cây chà là khi canh tác tập trung tại các vùng đất bạc màu, khô hạn ở miền Trung Việt Nam (Ninh Thuận, Bình Thuận).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật và thực tiễn hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Nông nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường: Tham khảo phương pháp xây dựng khung đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững kết hợp giữa lý thuyết của FAO với số liệu điều tra thực địa.
• Các nhà nghiên cứu và cán bộ khuyến nông: Tham khảo bài học thực tiễn về mô hình canh tác cây ăn quả lâu năm thích ứng với vùng đất khô hạn, sa mạc hóa; quy trình ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, canh tác hữu cơ hạn chế hóa chất bảo vệ thực vật và phương thức tổ chức sơ chế, đóng gói khép kín tại trang trại.
• Người thực hiện các đề tài chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Tham khảo các số liệu và phân tích kinh nghiệm phát triển cây chà là phục vụ mục đích nông nghiệp hàng hóa hoặc trồng cây xanh cảnh quan đô thị, chống xói mòn và cải tạo vi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

1. Trang trại Yashka có quy mô diện tích và cơ cấu tổ chức nhân lực như thế nào? Trang trại Yashka có tổng diện tích đất nông nghiệp là 120 dunam (tương đương 12 ha hoặc 120.000 m²), được chia thành 3 khu vực canh tác tương đối bằng phẳng. Về nhân lực, trang trại duy trì đội ngũ thường xuyên gồm 13 công nhân cơ hữu và 20 sinh viên thực tập. Vào mùa thu hoạch cao điểm, 8 công nhân làm việc ngoài đồng ruộng, lực lượng còn lại vận hành hệ thống kho đóng gói và bảo quản lạnh. Hàng năm trang trại tạo việc làm cho khoảng 110 lượt công nhân và sinh viên.

2. Năng suất và hiệu quả sử dụng vốn của cây chà là tại trang trại Yashka giai đoạn 2014–2017 đạt bao nhiêu? Năng suất chà là trung bình trên 1 dunam của trang trại tăng liên tục qua 3 năm: niên vụ 2014–2015 đạt 7,5 tấn/dunam; niên vụ 2015–2016 đạt 8,2 tấn/dunam; niên vụ 2016–2017 đạt 8,5 tấn/dunam. Chỉ số hiệu quả đồng vốn ($H = T / C_{sx}$) của trang trại đạt mức tăng trưởng cao, dao động từ 5,0 đến 6,1 lần chi phí bỏ ra.

3. Khả năng bảo vệ môi trường của cây chà là tại trang trại Yashka được tác giả đánh giá ra sao? Theo thang đánh giá 3 mức độ của khóa luận, cây chà là tại trang trại Yashka đạt tỷ lệ che phủ đất ở mức Cao (mức ***) do đặc tính cây thân gỗ lâu năm tán rộng; khả năng bảo vệ đất chống xói mòn, rửa trôi đạt mức Trung bình (mức **); mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ở mức Thấp (mức *) nhờ áp dụng nghiêm ngặt quy trình canh tác hữu cơ, kiểm soát hóa chất để bảo vệ hệ sinh thái đất sa mạc.

4. Khóa luận nêu những dẫn chứng thực tế nào về việc trồng cây chà là tại Việt Nam? Khóa luận dẫn chứng Phân viện Nghiên cứu Lâm nghiệp (thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) đã nhập giống chà là gieo ươm tại Trạm Thực nghiệm lâm nghiệp Phú Hài và trồng thử nghiệm thành công 8,7 ha tại Mũi Né (Phan Thiết). Ngoài ra, cây chà là đã được trồng thực tế tại một số vùng khô hạn ở Ninh Thuận, Bình Thuận và được sử dụng làm dải phân cách giữa đường trên tuyến Đại lộ Võ Nguyên Giáp (Hà Nội) nhằm chống chói đèn pha cho phương tiện giao thông vào ban đêm.

5. Những khó khăn chính trong quá trình sản xuất tại trang trại Yashka là gì? Khóa luận chỉ ra 3 khó khăn lớn tại trang trại Yashka: (1) Mùa mưa bão (tập trung vào tháng 3) gây xói mòn, lũ lụt cục bộ trên nền đất cát và sỏi vụn; (2) Mùa khô hạn kéo dài với nhiệt độ mùa hè lên tới 40°C gây áp lực lớn về nguồn nước tưới; (3) Hoạt động sản xuất và thu hoạch còn phụ thuộc nhiều vào nguồn lao động thời vụ nước ngoài.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Triệu Thị Huệ đã hoàn thành việc đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp chuyên canh cây chà là tại trang trại Yashka (Moshav Hatzeva, Arava, Israel) trên cả 3 phương diện kinh tế, xã hội và môi trường. Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình đạt năng suất cao (8,5 tấn/dunam), tỷ suất sinh lời vượt trội (hoàn vốn 5,0–6,1 lần), giải quyết việc làm tốt và thân thiện với môi trường nhờ kỹ thuật tưới nhỏ giọt kết hợp canh tác hữu cơ. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho sinh viên chuyên ngành Quản lý đất đai và các nhà nghiên cứu quan tâm đến việc chuyển giao kỹ thuật canh tác thích ứng trên các vùng đất khô hạn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá và có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống con người và xã hội, là sản phẩm của sự tác động đồng thời của nhiều yếu tố tự nhiên và kinh tế xã hội. Đất là nơi diễn ra các hoạt động sống, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế của con người Ngày nay, xã hội phát triển, dân số tăng nhanh kéo theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực và thực phẩm, chỗ ở cũng như các nhu cầu về văn hóa, xã hội. Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng đó. Các hoạt động ấy đã làm cho diện tích đất nông nghiệp vốn có hạn về diện tích ngày càng bị thu hẹp, đồng thời làm giảm độ màu mỡ và giảm tính bền vững trong sử dụng đất.

Israel có diện tích rất nhỏ, trên 20.000 km2, tức là chỉ lớn hơn tỉnh Nghệ An của Việt Nam chút ít. Tuy nhiên Israel lại được mệnh danh là “thung lũng Silicon” của thế giới trong lĩnh vực nông nghiệp và công nghệ nước. Chỉ với 2,5% dân số làm nông nghiệp nhưng mỗi năm Israel xuất khẩu chừng 3 tỷ USD nông sản, là một trong những nước xuất khẩu hàng đầu thế giới. Ít ai biết rằng, những sản phẩm rau quả từ Arava - một trong những nơi khô cằn nhất thế giới - lại chiếm tới trên 60% tổng sản lượng xuất khẩu rau của Israel và 10% tổng sản lượng hoa xuất khẩu.

Thung lũng Arava. Địa danh khá lạ tai đối với mọi người, nhưng lại là cái tên rất tự hào của mọi người dân Israel vì tại đây, phép màu đã làm nở hoa giữa sa mạc - những phép màu thực sự của khoa học công nghệ. Là phần khô hạn nhất của hoang mạc Negev, thung lũng Arava trải dài từ phía Nam của Biển Chết đến Vịnh Eliat. Lượng mưa bình quân của khu vực này chỉ từ 20-50 mm mỗi năm.

Nhiệt độ mùa hè bình quân lên tới 40 độ C và ban đêm là 25 độ C. Nhiệt độ mùa đông ban ngày là 21 độ và ban đêm chỉ từ 3-8 độ C. Độ ẩm cực thấp và sự chênh lệch nhiệt độ khiến đá cũng phải vỡ vụn mà khắp hoang mạc phủ một lớp đá vụn và cát đặc n 2 thù sa mạc. Arava là một trong những vùng đất khô cằn nhất thế giới.

Cảm giác đầu tiên khi đặt chân đến vùng đất này, là miền Trung Việt Nam với những dải đất bạc màu và đồi cát, hóa ra vẫn còn là miền đất trù phú. Nhằm xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững đồng thời cũng làm thay đổi cơ cấu kinh tế, đời sống của nhân dân cả nước. Mỗi vùng sản xuất nông nghiệp khác nhau thì có một phương thức canh tác khác nhau. Sự khác nhau này phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên của vùng lãnh thổ đó.

Điều kiện tự nhiên thuận lợi thì hiệu quả của việc sử dụng đất. Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn và nhu cầu sử dụng đất, được sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên - trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đồng thời dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo: Th.S Nông Thu Huyền, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại trang trại Yashka, Moshav Hatzeva, Arava, Israel”. Mục tiêu nghiên cứu -Đánhgiácácđiềukiệntựnhiên,kinhtếxãhộiảnhhưởngđếnnôngnghiệp của trang trại Yashka. -Đánhgiáhiệuquảkinhtế-xãhội,môitrườngcủa cây chà là - Đánh giá tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ chà là tại trang trại Yashka.

-Đưaragiảiphápsửdụngđấtcóhiệuquảcaohơn. Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài  ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: - Củng cố kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài.  Ý nghĩa trong thực tiễn: Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng nhóm đất nông nghiệp từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Tổng quan về đất nƣớc ISRAEL 2. Vị trí địa lý Israel nằm ở rìa phía đông của Biển Địa Trung Hải. - Phía bắc giáp với Liban. - Phía đông bắc với Syri.

- Phía đông và đông nam với Jordan. - Phía tây nam với Ai Cập, phía tây với Biển Địa Trung Hải. - Diện tích: 220,770 km2. Theo nghị quyết 181 (II) của Liên hợp quốc, Nhà nước Israel thành lập ngày 14 tháng Năm năm 1948 trên diện tích 14.

Tuy nhiên, sau các cuộc chiến tranh chấp với các nước Ả-rập, Israel quản lý khoảng 28.Thuộc Trung cận Đông. Nước Israel, trong khuôn khổ biên giới năm 1949, gồm một đồng bằng hẹp và màu mỡ ven biển Địa Trung Hải, vùng núi trơ trịu Giu-đa ở trung tâm, sa mạc Nê-gếp ở phía nam và một phần của thung lũng Gioóc-đan ở đông bắc. Địa hình, khí hậu 2. Địa hình Israel được chia thành bốn vùng: đồng bằng ven biển, đồi núi ở trung tâm, Châu thổ Jordan, và Sa mạc Negev.

Đồng bằng ven Địa Trung Hải trải dài từ biên giới Liban tới phía bắc Gazaở phía nam, chỉ bị ngăn cách tại Mũi Lạc Đà ở Vịnh Haifa, rộng khoảng 40 km tại Gaza và hẹp dần về hướng bắc tới khoảng năm km tại biên giới Liban. Vùng này màu mỡ và ẩm ướt và nổi tiếng về chanh và nghề trồng nho. Đồng bằng này có nhiều con sông ngắn cắt ngang, và chỉ hai con sông Yarqon và Qishon, là thường xuyên có nước chảy. Phía đông đồng bằng ven biển là vùng cao nguyên trung tâm.

Phía bắc vùng này là những dãy núi và đồi của khu vực Thượng và Hạ Galilee; xa hơn về phía nam là các Đồi Samarian với nhiều thung lũng nhỏ và màu mỡ; và phía nam n 4 Jerusalem là những đồi đất cằn cỗi của Judea. Độ cao trung bình của cao nguyên là 610 m và lên tới điểm cao nhất tại Núi Meron, ở 1.208 m, tại Galilee gần Zefat (Safad). Nhiều thung lũng cắt ngang các cao nguyên từ đông sang tây; thung lũng lớn nhất là Yizreel hay Thung lũng Jezreel (cũng được gọi là Đồng bằng Esdraelon), trải dài 48 km từ Haifa phía đông nam tới châu thổ sông Jordan, và rộng mười chín km ở phần rộng nhất. Phía đông cao nguyên trung tâm là Châu thổ rãnh Jordan, đây là một phần nhỏ của Rãnh nứt Syri-Đông Phi dài 6.

Tại Israel Châu thổ Rãnh bị thống trị bởi Sông Jordan, Hồ Tiberias (cũng được gọi là Biển hồ Galilee và đối với người Israel là Hồ Kinneret), và Biển Chết. Sông Jordan, con sông lớn nhất Israel dài 322 km, bắt nguồn từ các con sông Dan, Baniyas, và Hasbani gần Núi Hermon tại Anti- Liban Mountains và chảy về phía nam xuyên qua Lòng chảo Hula khô cạn vào Hồ nước ngọt Tiberias. Hồ Tiberias có kích thước 165 km² và tùy theo mùa và lượng mưa, nó nằm khoảng 213 m dưới mực nước biển. Với dung tích nước ước tính 3 tỷ km3 nó là hồ chứa nước chính của National Water Carrier (cũng được gọi là Ống dẫn Kinneret-Negev).

Sông Jordan tiếp tục chảy từ phía nam Hồ Tiberias (tạo thành biên giới vớiBờ Tây và Jordan) tới điểm cuối cùng ở vùng Biển Chết. Biển Chết rộng 1.020 km² và thấp 399 m so với mực nước biển, nó là điểm thấp nhất thế giới. Phía nam Biển Chết, Châu thổ Rãnh tiếp tục chạy vào Nahal HaArava (Wadi al Arabah trong tiếng Ả rập), và không thường xuyên có dòng chảy, dài 170 km tới Vịnh Aqaba. Sa mạc Negev rộng khoảng 12.000 km², hơn một nửa tổng diện tích đất liền Israel.

Về mặt địa lý, nó kéo dài tới Sa mạc Sinai, tạo thành một tam giác gồ ghề với cạnh đáy ở phía bắc gần Beersheba (aka Beersheva), Biển Chết, và Đồi Judean phía nam, và nó có đỉnh tại Eilat. Về mặt địa hình, nó chạy song song với các vùng khác trong nước, với những vùng đất thấp ở phía tây, các đồi núi ở miền trung và Nahal HaArava là biên giới phía bắc của nó.  Điểm thấp nhất: Biển chết -408 m  Điểm cao nhất: Núi Har Hermon 2.248 m ở vùng đơn phương sáp nhập là Cao nguyên Golan hay Har Meron 1.208 m bên trong các biên giới năm 1967. Khí hậu Israel có khí hậu Địa Trung Hải đặc trưng bởi mùa hè dài, nóng và khô cùng với mùa đông ngắn, lạnh và nhiều mưa, thay đổi theo vĩ độ và độ cao.

Mùa hè ở vùng dọc bờ biển Địa Trung Hải rất ẩm nhưng tại Negev thì khô. Khí hậu được xác định bởi vị trí của Israel giữa đặc điểm khô cằn cận nhiệt đới của Ai Cập và ẩm cận nhiệt đới của Levant hay phía đông Địa Trung Hải. Tháng 1 là tháng lạnh nhất, với nhiệt độ trung bình thay đổi từ 5 °C tới 12 °C, và tháng 8 là tháng nóng nhất ở nhiệt độ 18 °C tới 38 °C. Tại Eilat, thành phố sa mạc, trong mùa hè nhiệt độ cao nhất nước.

Nhưng không khí khô khiến nó rất dễ chịu. Hơn 70 phần trăm lượng mưa trung bình của đất nước rơi xuống trong khoảng giữa tháng 11 và tháng 3; từ tháng 6 đến tháng 9 thường không có mưa. Lượng mưa phân bố không đều, giảm nhiều khi đi về hướng nam. Tại điểm cực nam, lượng mưa trung bình nhỏ hơn 50 mm hàng năm; ở phía bắc, lượng mưa trung bình hàng năm vượt quá 900 mm.

Lượng mưa thay đổi theo từng mùa và theo từng năm, đặc biệt tại Sa mạc Negev. Lượng mưa thường tập trung trong những trận bão mạnh, gây ra xói mòn và lũ lụt. Trong tháng 1 và tháng 2, có thể có tuyết tại những điểm cao ở cao nguyên trung tâm, gồm cả Jerusalem. Những vùng có thể trồng cấy của đất nước là những vùng có lượng mưa lớn hơn 300 mm hàng năm; khoảng một phần ba đất đai của nước này có thể trồng cấy được.

Tài nguyên thiên nhiên Sa mạc Negev chiếm tới hơn nửa diện tích đất liền của đất nước do đó Israel sử dụng triệt để để không lãng phí tài nguyên đất đai vốn đã ít ỏi của đất nước này. Israel là đất nước nghèo về tài nguyên, Nhà nước tìm một nguồn tài nguyên sạch và thấy được tiềm năng ấy tại sa mạc Negev trải dài tại phía Nam đất nước. Vùng đất khô cằn không thể trồng trọt này khiến Israel phải tìm một cách phát triển khác, và hợp lý hơn là xây dựng những nhà máy năng lượng Mặt Trời tại vùng đất có nắng chiếu nhiều nhất đất nước này.