HOC VIEN CHINH TRI QUOC GIA HO CHi MINH *x+*+‡# TỎNG QUAN KHOA HỌC ĐÈ TÀI CÁP BỘ NĂM 2006 BAO DAM QUYEN CUA NGUOI TIEU DUNG TRONG NEN KINH TE THI TRUONG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Cơ quan chủ trì: VIỆN NGHIÊN CỨU QUYÈN CON NGƯỜI Chủ nhiệm Đề tài: TS. TƯỜNG DUY KIÊN Thư ký Đề tài: ThS. TRAN THỊ HOE HA NOI: 6-2007 DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA DE TAI TS. eI AAR YD CHU NHIEM DE TAI: TS.
TUONG DUY KIEN THU KY DE TAI: THS. TRAN TH] HOE NHUNG NGUOI THUC HIEN: ThS. Nguyén Thi Bao CN. Phạm Phương Đông Vũ Hùng ThS.
Hoàng Hùng Hải ThS. Nguyễn Thanh Hải Th§. Hoàng Mai Hương CN. Chu Thuý Hằng CN.
Trần Thị Hồng Hạnh Viện NC Quyền con người 9. Lê Thị Hồng Phúc 10. Đỗ Thị Thơm Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người Viện NC Quyền con người CỘNG TÁC VIÊN: TS. Đinh Thị Mỹ Loan ThS.
Trần Văn Thắng Cục Quản lý cạnh tranh- Bộ Thương Mại Học viện CTQG Hỗ Chí Minh DANH MUC CAC CHU VIET TAT Bảo vệ người tiêu dùng : Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Cục Quản lý cạnh tranh Liên Hợp Quốc Người tiêu dùng : Tổ chức Thương mại thế giới: Sở Thương mại và Du lịch #1 Ð hp hcm. Tổ chức Quốc tế về người tiêu dùng 10. Xã hội chủ nghĩa: Pháp lệnh báo vệ quyền lợi người tiêu dùng: BVNTD BVQLNTD Cục QLCT LHQ NTD PLBVQLNTD WTO Sở TM & DL CI XHCN MỤC LỤC A. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu dé tai ._ Tình hình nghiên cứu đề tài.
Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài J 2 3 4. Cơ sở ly luận và phương pháp nghiên cứu 5. Quá trình tổ chức triển khai đề tài 6. Nội dung nghiên cứu B.
KET QUA NGHIEN CUU DE TAI Phân thứ nhất: Khái niệm và thực tiễn quốc tế hoạt động trên lĩnh vực bảo đảm quyền của người tiêu dùng I. Khái niệm, nội dung các quyền của người tiêu dùng II. Phong trào quốc tế, hoạt động bảo đảm quyền của người tiêu dùng trong khuôn khổ liên hợp quốc và kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới Phần thứ hai: Thực trạng bảo đảm quyền của người tiêu dùng ở nước ta hiện nay I. Thực trạng chính sách, pháp luật và hoạt động bảo đảm quyền của người tiêu dùng ở nước ta từ năm 1992 đên nay II.
Những hạn chế cơ bản liên quan đến bảo đảm quyền của người tiêu dùng ở nước ta Phần thứ ba: Quan điểm và các giải pháp cơ bản bảo đảm quyền của người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay I. Quan điểm cơ bản bảo đảm quyền của người tiêu dùng ở nước ta hiện nay II. Các giải pháp cơ bản C. KÉT LUẬN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Rn nA vA FP WY mm 19 34 34 49 59 59 67 87 92 A.
Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Bảo đảm quyền của người tiêu dùng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của tất cả các quốc gia trên thế giới đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển. Ở Việt Nam, bảo vệ quyền của người tiêu dùng là một trong những vấn đề lớn không chỉ về mặt lý luận mà còn có tính thời sự cấp bách đặt ra trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhất là khi nước ta đã trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Từ khi thực hiện đường lối Đổi mới (1986) đến nay, vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích của người tiêu dùng được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Điều này không chỉ được thể hiện trong các văn kiện của Đảng mà còn được cụ thê hoá trong Hiến pháp và nhiều văn bản pháp luật khác.
Điều 28 Hiến pháp 1992 quy định: “Mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh bắt hợp pháp, mọi hành vi phá hoại nền kinh tế quốc dân làm thiệt hại đến lợi ích của nhà nước, quyên và lợi ích của tập thể và của công đân đều bị xứ lý nghiêm mình theo pháp luật Nhà nước có chính sách bảo hộ quyên lợi của người sản xuất và người tiêu dùng”. Cụ thê hoá quy định của Hiến pháp 1992, ngày 27 tháng 4 năm 1999, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh bảo vệ quyền người tiêu dùng. Điều 2 của Pháp lệnh quy định rõ: “Bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Cơ quan nhà nước, tô chức kinh tế, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội, tô chức xã hội, tô chức xã hội nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân đân và mọi cá nhân có trách nhiệm thực hiện các quy định của pháp lệnh này và các quy định khác của pháp luật có liên quan về bảo vệ quyên lợi của người tiêu dùng.
Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của mặt trận trong phạm vì nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm tuyên truyền, giáo dục, động viên nhân dân tham gia các hoạt động bảo vệ quyên lợi người tiêu dùng và thi hành pháp luật về bảo vệ quyên lợi người tiêu dùng ”. Bên cạnh đó, vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn được đề cập ở các mức độ khác nhau tại các văn bản quy phạm pháp luật như: Bộ luật Dân sự (2005), Bộ luật Hình sự (2000), Luật Thương mại (2005), Luật Cạnh tranh (2004), Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (2006), Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi (2005), Pháp lệnh Chất lượng sản phẩm (1999), Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm (2003), Pháp lệnh Quảng cáo (2001), v. Tuy nhiên, thực tế những năm qua cho thấy ở nước ta cơ chế chính sách và hệ thống pháp luật hiện hành liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng chưa đủ mạnh đề bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Ở nhiều nơi, quyền của người tiêu dùng bị vi phạm nhiều.
Hiện tượng hàng hoá kém chất lượng, sai mẫu mã, thiếu thông tin, lừa dối khách hàng, hàng hoá, dịch vụ thiếu độ an toàn, đặc biệt đối với hàng hoá dịch vụ thiết yếu và hàng hoá, dịch vụ có ảnh hưởng tới sức khoẻ con người, .vẫn diễn ra thường xuyên, có lúc, có nơi diễn ra phổ biến, làm thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng mà chưa có cơ chế hữu hiệu dé bao vệ. Trước yêu cầu của việc đây mạnh sản xuất hàng hoá, cạnh tranh theo cơ chế thị trường định hướng XHCN, đặc biệt trong xu thế hội nhập quốc tế nhất là khi Việt Nam trở thành thành viên của WTO, vấn đề cấp bách đặt ra hiện nay là quyền lợi của người tiêu dùng phải được bảo đảm. Điều đó không chỉ đáp ứng theo tiêu chuẩn chung của quốc tế, mà xuất phát từ bản chất và mục tiêu của chế độ XHCN, chế độ vì con người, vì quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Chính vì vậy, việc triển khai nghiên cứu đề tài “Bảo đảm quyền của người tiêu dùng trong nên kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách.
Tình hình nghiên cứu đề tài Ở nước ta bảo đảm quyền của người tiêu dùng mới được đặt ra trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt sau khi ban hành Hiến pháp năm 1992. Với bản Hiến pháp này, lần đầu tiên quyền của người tiêu dùng được quy định trong Hiến pháp, đó là: “Nhà nước có chính sách bảo hộ quyền lợi của người sản xuất và người tiêu dùng”. Tiếp sau đó, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng năm 1999. Qua nghiên cứu, chúng tôi thấy, vấn đề quyền của người tiêu dùng không chỉ dừng lại ở các văn bản, các quy phạm pháp luật mà trên thực té, quyén của người tiêu dùng được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.
Nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề này đã được công bố như: “Tìm hiểu luật bảo vệ người tiêu dùng các nước và vấn đề bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật thuộc Viện Khoa học xã hội Việt Nam ấn hành; cuốn “Nghiên cứu người tiêu dùng, những vấn đề về việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng ở Việt Nam” của tác giả Đoàn Văn Trường, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, xuất bản năm 2003. Các tác phẩm nêu trên chủ yếu giới thiệu luật về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng của một số nước trên thế giới (tác phẩm của Viện Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật); nghiên cứu giới thiệu một số khía cạnh như tâm lý, thị hiểu nhu cầu và những quyền của người tiêu dùng đã được Liên hợp quốc công nhận, một số vấn đề đặt ra cho việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng ở Việt Nam (tác phẩm của Đoàn Văn Trường). Nghiên cứu một cách có hệ thông việc bảo vệ quyền của người tiêu dùng với tư cách là một quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp và pháp luật công nhận ở nước ta đến nay hầu như chưa có. Trong khi đó, nhu cầu cấp thiết đối với việc bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng đang đòi hỏi một hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ và đồng bộ, với một bộ máy và con người cụ thể để bảo vệ người tiêu dùng khi quyền của họ bị xâm phạm, có so sánh, đối chiếu và tham khảo kinh nghiệm một số nước tiên tiến trong khu vực và thế giới là cấp thiết ở nước ta hiện nay.
Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài Thứ nhất: Phân tích làm sáng tỏ cơ sở lý luận về bảo đảm quyền của người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay. Để giải quyết nhiệm vụ khoa học này, dé tai sé dé cập tới: Khái niệm người tiêu dùng và quyền của người tiêu dùng; nội dung các quyền của người tiêu dùng: phân tích được vị trí, vai trò bảo vệ quyền của người tiêu dùng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước; phân tích so sánh kinh nghiệm bảo vệ quyền người tiêu dùng trên thế giới và một số nước. Thư hai: Hệ thống hoá những thành tựu của Việt Nam trên lĩnh vực bảo vệ quyền của người tiêu dùng trong nên kinh tế thị trường định hướng XHCN.
