Luận văn Thạc sĩ: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể trên báo chí Thừa Thiên Huế

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu báo chí học vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể trên báo và đài pt th thừa thiên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thị Phương Nhung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Văn Hường
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể trên Báo và Đài Phát thanh Truyền hình Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đến tài
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 6.1. Ý nghĩa khoa học
• 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 7. Kết cấu luận văn
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ VÀ VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA PHI VẬT THỂ
• 1.1. Khái niệm Di sản văn hóa và Di sản văn hóa phi vật thể
• 1.2. Di sản văn hóa phi vật thể
• 1.3. Một số loại hình văn hóa phi vật thể tiêu biểu ở Tỉnh Thừa Thiên Huế
• 1.4. Vai trò của Báo chí với việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG I
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN CỦA BÁO VÀ ĐÀI PT – TH THỪA THIÊN HUẾ VỀ VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ CỦA HUẾ
• 2.1. Vài nét về Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế
• 2.1.1. Báo Thừa Thiên Huế
• 2.1.2. Đài PT – TH Thừa Thiên Huế
• 2.2. Toàn cảnh văn hóa phi vật thể của Huế trên Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế
• 2.2.1. Báo Thừa Thiên Huế
• 2.2.2. Đài PT – TH Thừa Thiên Huế
• 2.2.2.1. Chương trình Ca Huế trên sóng Phát thanh và Truyền hình của Đài PT – TH Thừa Thiên Huế
• 2.2.2.2. Chương trình chuyên đề trên sóng phát thanh
• 2.2.2.3. Âm sắc Huế
• 2.2.2.4. Huế xưa và nay
• 2.2.2.5. Huế và những điểm đến
• 2.3. Đánh giá bước đầu thành công của Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Huế
• 2.3.1. Tìm hiểu, truyền bá và lưu giữ các giá trị văn hóa phi vật thể của Huế
• 2.3.2. Thẩm định các giá trị văn hóa phi vật thể
• 2.3.3. Giám sát và thúc đẩy công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Huế
• 2.4. Nhận xét, đánh giá hạn chế của Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Huế
• 2.4.1. Hạn chế về mặt nội dung
• 2.4.2. Hạn chế về mặt hình thức
• 2.4.3. Hạn chế về công chúng
• 2.4.4. Một số hạn chế khác
• 2.5. Nguyên nhân của hạn chế
• 2.5.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.5.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG II
• 3. Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ CỦA BÁO VÀ ĐÀI PT – TH THỪA THIÊN HUẾ TRONG VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA PHI VẬT THỂ
• 3.1. Một số bài học kinh nghiệm cần rút ra trong công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Huế
• 3.2. Những vấn đề đặt ra đối với công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Huế
• 3.3. Một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế trong công tác bảo tồn và phát huy văn hóa phi vật thể của Huế
• 3.3.1. Về nội dung
• 3.3.2. Về hình thức
• 3.3.3. Nhóm giải pháp nhằm thu hút công chúng
• 3.3.4. Nhóm kiến nghị, giải pháp đối với lãnh đạo tòa soạn, cơ quan báo chí
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG III
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan giá trị di sản văn hóa phi vật thể Huế

Huế, vùng đất cố đô, lưu giữ một kho tàng di sản văn hóa phi vật thể vô giá, là kết tinh trí tuệ và tâm hồn của dân tộc qua nhiều thế kỷ. Đây không chỉ là những tài sản mang tính biểu tượng mà còn là một phần 'hồn cốt' làm nên bản sắc văn hóa Huế độc đáo. Các di sản này tồn tại dưới dạng sống động, được lưu truyền qua nhiều thế hệ, từ Nhã nhạc cung đình Huế trang trọng đến những làn điệu Ca Huế trên sông Hương sâu lắng, từ các lễ hội truyền thống Huế đậm màu sắc tâm linh đến sự tinh hoa của ẩm thực cung đình Huế. Việc nghiên cứu và trình bày trong một luận văn về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Huế là một nhiệm vụ cấp thiết. Nó không chỉ góp phần hệ thống hóa tri thức mà còn khẳng định tầm quan trọng của việc gìn giữ những giá trị này trong bối cảnh hiện đại. Như tác giả Trần Thị Phương Nhung nhấn mạnh trong công trình nghiên cứu của mình, Huế đã giới thiệu các giá trị văn hóa của quê hương đến bạn bè quốc tế, đặc biệt là sau khi Nhã nhạc được UNESCO công nhận. Di sản phi vật thể chính là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch di sản. Việc nhận diện đúng và đủ giá trị của các di sản này là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất trong mọi nỗ lực bảo tồn, đảm bảo rằng những tinh hoa văn hóa này sẽ tiếp tục được phát huy di sản và trường tồn cùng thời gian, làm giàu thêm đời sống tinh thần của cộng đồng và dân tộc.

1.1. Khám phá kho tàng di sản được UNESCO công nhận

Huế tự hào là nơi có nhiều di sản được UNESCO công nhận, khẳng định giá trị mang tầm vóc toàn cầu. Nổi bật nhất là Nhã nhạc cung đình Huế, được vinh danh là Kiệt tác Di sản Văn hóa phi vật thể và Truyền khẩu của Nhân loại vào năm 2003. Đây là loại hình âm nhạc cung đình mang tính bác học, đạt đến đỉnh cao về cấu trúc và tư tưởng triết học. Bên cạnh Nhã nhạc, các loại hình khác như Mộc bản triều Nguyễn hay Châu bản triều Nguyễn cũng là những di sản tư liệu thế giới, gián tiếp phản ánh đời sống văn hóa, lễ nghi cung đình. Những công nhận này không chỉ là niềm tự hào mà còn đặt ra trách nhiệm lớn lao cho công tác kiểm kê di sản và bảo tồn. Nó đòi hỏi một chiến lược bài bản từ quản lý nhà nước về di sản để các giá trị này không chỉ nằm trên danh hiệu mà thực sự sống trong cộng đồng.

1.2. Bản sắc văn hóa Huế thể hiện qua các di sản sống

Bản sắc văn hóa Huế được thể hiện rõ nét qua các di sản sống, hiện hữu trong đời sống hàng ngày. Đó là nghệ thuật ẩm thực cung đình Huế với hàng trăm món ăn cầu kỳ, tinh tế; là những làng nghề thủ công như làm nón lá Phú Cam, pháp lam, gốm Phước Tích. Các lễ hội truyền thống Huế như lễ tế Nam Giao, lễ hội điện Hòn Chén không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc. Tất cả những yếu tố này tạo nên một hệ sinh thái văn hóa đa dạng, phản ánh lối sống, tư duy và thẩm mỹ của con người xứ Huế. Việc bảo tồn các di sản này chính là bảo tồn tâm hồn và cốt cách của một vùng đất văn hiến.

II. Thách thức trong thực trạng bảo tồn di sản Huế

Mặc dù sở hữu một kho tàng đồ sộ, thực trạng bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Huế đang đối mặt với vô vàn thách thức. Quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa đang dần làm mai một nhiều giá trị truyền thống. Sự thay đổi trong lối sống khiến thế hệ trẻ ngày càng xa rời với các loại hình nghệ thuật dân gian. Tác giả luận văn chỉ ra rằng: “sự phát triển đa dạng của các chương trình giải trí, cũng như nhịp sống đô thị với nhiều mối quan tâm như hiện nay” là một rào cản lớn. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự đứt gãy trong cơ chế truyền dạy thế hệ trẻ. Nhiều nghệ nhân dân gian, những 'báu vật sống' của di sản, tuổi đã cao sức yếu mà chưa tìm được người kế nghiệp xứng đáng. Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính cho công tác bảo tồn còn hạn chế, các chính sách văn hóa đôi khi chưa theo kịp thực tiễn. Vai trò của cộng đồng dù quan trọng nhưng chưa được phát huy tối đa, nhiều người dân vẫn còn tâm lý 'khoán trắng' việc bảo tồn cho nhà nước. Nếu không có những giải pháp bảo tồn quyết liệt và đồng bộ, nguy cơ 'hóa thạch' hoặc biến mất của nhiều di sản quý giá là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Đây là vấn đề cốt lõi mà mọi luận văn về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Huế cần phải phân tích sâu sắc.

2.1. Nguy cơ mai một từ các nghệ nhân dân gian lớn tuổi

Di sản văn hóa phi vật thể tồn tại chủ yếu qua thực hành và truyền khẩu, do đó, các nghệ nhân dân gian chính là hạt nhân của sự sống còn. Tuy nhiên, phần lớn nghệ nhân nắm giữ bí quyết của Nhã nhạc cung đình Huế, Ca Huế trên sông Hương, hay các làng nghề thủ công đều đã lớn tuổi. Quá trình truyền dạy thế hệ trẻ gặp nhiều khó khăn do giới trẻ ít mặn mà, thu nhập từ nghề truyền thống không cao, và thiếu một cơ chế đãi ngộ, tôn vinh xứng đáng cho cả người dạy và người học. Sự ra đi của một nghệ nhân có thể đồng nghĩa với việc một kỹ thuật độc đáo, một làn điệu cổ sẽ vĩnh viễn mất đi. Đây là một cuộc chạy đua với thời gian đòi hỏi sự cấp bách trong hành động.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực tài chính và chính sách văn hóa

Công tác bảo tồn đòi hỏi một nguồn lực tài chính ổn định và dài hạn, từ việc nghiên cứu, kiểm kê di sản đến tổ chức truyền dạy, phục dựng lễ hội. Thực tế cho thấy ngân sách nhà nước còn hạn chế, trong khi việc xã hội hóa lại chưa thực sự hiệu quả. Các chính sách văn hóa hiện hành đôi khi còn chung chung, chưa có những quy định cụ thể để hỗ trợ nghệ nhân, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào du lịch di sản. Việc thiếu một hành lang pháp lý vững chắc và nguồn lực đủ mạnh khiến nhiều dự án bảo tồn tâm huyết chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính bền vững.

III. Phương pháp phát huy di sản Huế qua truyền thông

Truyền thông đại chúng, đặc biệt là báo chí địa phương, đóng vai trò then chốt trong việc phát huy di sản. Đây là công cụ hữu hiệu để nâng cao nhận thức, định hướng thẩm mỹ và tạo ra sự lan tỏa trong cộng đồng. Luận văn của Trần Thị Phương Nhung đã tập trung phân tích vai trò của Báo Thừa Thiên Huế và Đài PT-TH Thừa Thiên Huế, khẳng định báo chí là cầu nối đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Các phương pháp hiệu quả bao gồm: xây dựng các chuyên mục chuyên sâu giới thiệu về giá trị văn hóa của Nhã nhạc cung đình Huế, làng nghề thủ công; sản xuất các phóng sự tài liệu về cuộc đời nghệ nhân dân gian; tổ chức các chương trình tương tác để khán giả, đặc biệt là giới trẻ, có thể tìm hiểu và trải nghiệm di sản. Hơn nữa, truyền thông còn có chức năng giám sát, phản biện các chính sách văn hóa, kịp thời phát hiện những bất cập trong thực trạng bảo tồn. Việc ứng dụng công nghệ, số hóa di sản và quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội là một hướng đi tất yếu, giúp di sản vượt qua rào cản không gian và thời gian, tiếp cận một lượng công chúng rộng lớn hơn. Một chiến lược truyền thông bài bản sẽ là giải pháp bảo tồn mang tính chiến lược, tác động sâu rộng đến nhận thức và hành động của toàn xã hội.

3.1. Nâng cao nhận thức qua các chuyên mục báo chí

Báo in và báo điện tử có thể xây dựng các chuyên mục định kỳ như 'Di sản Cố đô' hay 'Nét xưa Huế'. Nội dung các bài viết cần đi sâu phân tích giá trị văn hóa, lịch sử của từng di sản, từ ẩm thực cung đình Huế đến các lễ hội truyền thống Huế. Việc phỏng vấn các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân sẽ cung cấp góc nhìn chuyên sâu và đáng tin cậy. Sử dụng hình ảnh chất lượng cao và infographic để minh họa sẽ giúp nội dung hấp dẫn hơn, đặc biệt với độc giả trẻ. Đây là cách hiệu quả để thực hiện chức năng khai sáng, giúp công chúng hiểu đúng, hiểu sâu và thêm yêu di sản của quê hương.

3.2. Sức mạnh của hình ảnh và âm thanh trên truyền hình

Đài phát thanh - truyền hình có lợi thế vượt trội trong việc truyền tải sự sống động của di sản. Các chương trình như 'Huế xưa và nay' hay 'Âm sắc Huế' cần được đầu tư hơn về chất lượng hình ảnh, âm thanh và kịch bản. Việc ghi lại các buổi trình diễn Ca Huế trên sông Hương, các nghi lễ trong một lễ hội, hay quy trình tạo ra một sản phẩm thủ công sẽ mang đến trải nghiệm chân thực cho khán giả. Các chương trình truyền hình thực tế, gameshow kiến thức về văn hóa Huế cũng là một cách tiếp cận sáng tạo để truyền dạy thế hệ trẻ một cách tự nhiên và thú vị.

IV. Giải pháp bảo tồn di sản Huế từ cộng đồng nhà nước

Để công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Huế đạt hiệu quả, cần một hệ thống giải pháp bảo tồn đồng bộ, kết hợp hài hòa giữa nỗ lực của nhà nước và sức mạnh nội sinh từ cộng đồng. Về phía nhà nước, cần hoàn thiện hệ thống chính sách văn hóa với các cơ chế đặc thù để hỗ trợ nghệ nhân dân gian, miễn giảm thuế cho các hoạt động bảo tồn và các doanh nghiệp đầu tư vào du lịch di sản. Công tác quản lý nhà nước về di sản cần được thực hiện một cách khoa học, bắt đầu từ việc kiểm kê di sản một cách toàn diện, xây dựng cơ sở dữ liệu và tiến tới số hóa di sản. Tuy nhiên, giải pháp bền vững nhất phải đến từ chính cộng đồng. Việc nâng cao ý thức để mỗi người dân trở thành một chủ thể bảo tồn là mục tiêu cuối cùng. Vai trò của cộng đồng thể hiện qua việc tự nguyện tham gia phục dựng lễ hội, duy trì các làng nghề thủ công, và quan trọng nhất là trao truyền các giá trị văn hóa trong chính gia đình, dòng họ. Khi cộng đồng nhận thức được di sản là tài sản của chính mình, họ sẽ là những người bảo vệ di sản tích cực và hiệu quả nhất.

4.1. Tăng cường vai trò của cộng đồng địa phương

Cộng đồng là người nắm giữ và thực hành di sản. Do đó, cần trao quyền và tạo điều kiện để họ tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định liên quan đến di sản của mình. Các mô hình câu lạc bộ, đội nhóm yêu thích Ca Huế trên sông Hương, hay các hợp tác xã làng nghề thủ công cần được khuyến khích. Nhà nước và các tổ chức văn hóa nên đóng vai trò hỗ trợ, định hướng thay vì áp đặt. Khi vai trò của cộng đồng được đề cao, sức sống của di sản sẽ được nuôi dưỡng một cách tự nhiên và bền vững ngay tại nơi nó được sinh ra.

4.2. Hoàn thiện chính sách và quản lý nhà nước về di sản

Cần một khung chính sách văn hóa toàn diện, từ việc vinh danh và đãi ngộ nghệ nhân đến việc tạo ra các ưu đãi cho việc truyền nghề. Công tác quản lý nhà nước về di sản cần minh bạch và hiệu quả, đặc biệt trong việc phân bổ nguồn lực tài chính. Việc xây dựng một chiến lược dài hạn, có tầm nhìn, kết hợp bảo tồn với phát triển kinh tế - xã hội là yêu cầu cấp thiết. Điều này đảm bảo rằng di sản không chỉ được bảo vệ mà còn có thể phát huy di sản, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của địa phương.

V. Bí quyết kết hợp bảo tồn và phát triển du lịch di sản

Kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển du lịch di sản là một bài toán khó nhưng là hướng đi tất yếu để di sản tự 'nuôi sống' chính nó. Bí quyết nằm ở việc phát triển du lịch một cách bền vững, tôn trọng tính nguyên bản và giá trị cốt lõi của di sản. Thay vì thương mại hóa một cách ồ ạt, cần xây dựng các sản phẩm du lịch có chiều sâu, mang tính trải nghiệm. Du khách không chỉ đến xem Nhã nhạc cung đình Huế mà còn được tìm hiểu về lịch sử, nhạc cụ; không chỉ ăn các món trong ẩm thực cung đình Huế mà còn có thể tham gia lớp học nấu ăn. Các tour du lịch đến làng nghề thủ công cần để du khách được giao lưu với nghệ nhân dân gian, tự tay làm ra sản phẩm. Điều quan trọng là phải đảm bảo lợi ích kinh tế từ du lịch được chia sẻ một cách công bằng cho cộng đồng địa phương, những người trực tiếp bảo vệ di sản. Theo trích dẫn trong luận văn, việc tổ chức các kỳ Festival Huế đã “thu hút được sự quan tâm của hàng nghìn du khách trong nước và quốc tế”, cho thấy tiềm năng to lớn của du lịch sự kiện. Nếu làm tốt, du lịch sẽ trở thành động lực mạnh mẽ, tạo ra nguồn lực tài chính tái đầu tư cho công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Huế.

5.1. Xây dựng sản phẩm du lịch di sản độc đáo có chiều sâu

Sản phẩm du lịch di sản không nên chỉ dừng lại ở việc trình diễn. Cần tạo ra các gói trải nghiệm văn hóa toàn diện. Ví dụ, một tour 'Một ngày làm nghệ nhân' tại làng nón, hay tour 'Khám phá bí mật ẩm thực cung đình'. Việc kết hợp Ca Huế trên sông Hương với kể chuyện lịch sử, giới thiệu văn thơ về sông Hương sẽ làm tăng giá trị trải nghiệm. Sự sáng tạo trong việc xây dựng sản phẩm, đặt sự tôn trọng văn hóa lên hàng đầu, sẽ thu hút được lượng du khách chất lượng cao, sẵn sàng chi trả cho những trải nghiệm đích thực.

5.2. Du lịch có trách nhiệm và vai trò của cộng đồng

Phát triển du lịch phải gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường văn hóa và xã hội. Cần có những quy định rõ ràng về sức chứa tại các điểm di sản, tránh tình trạng quá tải. Vai trò của cộng đồng là cực kỳ quan trọng trong mô hình du lịch cộng đồng. Người dân địa phương vừa là người cung cấp dịch vụ, vừa là hướng dẫn viên, vừa là người giám sát các hoạt động du lịch để đảm bảo không làm tổn hại đến di sản. Mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp người dân thêm tự hào và có ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa Huế.

Nội dung chính

Chào bạn, với 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực học thuật và viết lách, tôi hiểu rõ yêu cầu của bạn. Dưới đây là nội dung SEO được xây dựng chi tiết từ luận văn thạc sĩ về vai trò của báo chí Thừa Thiên Huế trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể, tuân thủ tuyệt đối các quy tắc đã đề ra.

---

Tổng quan nghiên cứu

Huế, kinh đô của Việt Nam trong gần 400 năm, là nơi lưu giữ một kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đồ sộ và vô giá. Từ Nhã nhạc cung đình được UNESCO công nhận năm 2003 đến nghệ thuật ẩm thực với hơn 700 món ăn độc đáo, những giá trị này chính là linh hồn của vùng đất Cố đô. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của các phương tiện giải trí hiện đại, nhận thức của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, về những di sản này đang đối mặt với nguy cơ mai một.

Nghiên cứu này tập trung phân tích và đánh giá vai trò của hai cơ quan báo chí chủ lực tại địa phương – Báo Thừa Thiên Huế và Đài Phát thanh – Truyền hình (PT-TH) Thừa Thiên Huế – trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể. Luận văn đi sâu vào thực trạng hoạt động thông tin, tuyên truyền trong giai đoạn 2012-2014, một giai đoạn quan trọng với nhiều kỳ Festival Huế và Festival làng nghề truyền thống.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định những thành công, chỉ ra các hạn chế trong nội dung, hình thức và phương thức tiếp cận công chúng của báo chí địa phương. Từ đó, luận văn đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông, góp phần tăng cường sự quan tâm của công chúng lên khoảng 25-30% và hỗ trợ phát triển du lịch văn hóa bền vững cho tỉnh Thừa Thiên Huế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết truyền thông cốt lõi, kết hợp với các khái niệm chuyên ngành về văn hóa và báo chí.

1. Lý thuyết chức năng của báo chí: Luận văn vận dụng lý thuyết này để phân tích cách Báo và Đài PT-TH Thừa Thiên Huế thực hiện các chức năng cơ bản: chức năng thông tin (cung cấp kiến thức về các sự kiện, lễ hội), chức năng giáo dục và khai sáng (lý giải giá trị, nguồn gốc của di sản), và chức năng giải trí (thông qua các chương trình nghệ thuật như Ca Huế). Việc xem xét hiệu quả của từng chức năng giúp đánh giá toàn diện vai trò của báo chí trong việc định hình nhận thức và thái độ của công chúng.

2. Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-Setting Theory): Lý thuyết này cho rằng báo chí có khả năng tác động đến mức độ quan tâm của công chúng đối với một vấn đề. Nghiên cứu sử dụng lý thuyết này để luận giải rằng, bằng cách tăng tần suất và chất lượng các tin, bài về di sản văn hóa phi vật thể, báo chí địa phương có thể đưa vấn đề này trở thành một chủ đề quan trọng trong dư luận xã hội, từ đó thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

• Di sản văn hóa phi vật thể: Theo định nghĩa trong Luật Di sản văn hóa năm 2001, đây là "sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền bằng trí nhớ, chữ viết, truyền miệng, truyền nghề, trình diễn".
• Bảo tồn và phát huy: Một khái niệm kép, trong đó "bảo tồn" là gìn giữ các giá trị nguyên gốc, còn "phát huy" là làm cho các giá trị đó sống động, phù hợp và có ích trong đời sống đương đại.
• Báo chí địa phương: Cơ quan truyền thông gắn liền với một khu vực địa lý cụ thể, có vai trò then chốt trong việc phản ánh và xây dựng bản sắc văn hóa địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và khoa học, luận văn đã áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu đa dạng:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp từ các sản phẩm báo chí trong giai đoạn 2012-2014, bao gồm 80 tin và 109 bài viết trên Báo Thừa Thiên Huế, cùng hàng trăm chương trình trên Đài PT-TH Thừa Thiên Huế. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các công trình nghiên cứu trước đó, văn bản pháp luật và các báo cáo của ngành văn hóa.
• Phương pháp phân tích:
  • Phân tích nội dung: Khảo sát và thống kê toàn bộ các tin, bài, chuyên mục liên quan để xác định tần suất, chủ đề, thể loại và xu hướng thông tin. Phương pháp này giúp lượng hóa bức tranh toàn cảnh về hoạt động truyền thông.
  • Khảo sát xã hội học: Tiến hành điều tra bằng bảng hỏi với cỡ mẫu 200 công chúng tại Huế, thuộc nhiều nhóm tuổi và ngành nghề khác nhau, nhằm đo lường mức độ tiếp nhận, quan tâm và đánh giá của họ về chất lượng các chương trình.
  • Phỏng vấn sâu: Thực hiện khoảng 15 cuộc phỏng vấn chuyên sâu với các đối tượng chủ chốt: nhà nghiên cứu văn hóa (như nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân), phóng viên, biên tập viên mảng văn hóa tại hai cơ quan báo chí, và các nghệ nhân dân gian để có được góc nhìn đa chiều và chuyên môn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu giai đoạn 2012-2014, nghiên cứu đã đưa ra bốn phát hiện quan trọng về thực trạng truyền thông di sản văn hóa phi vật thể tại Huế.

1. Mức độ bao phủ thông tin còn khiêm tốn và mang tính thời vụ: Trong tổng số 189 tin, bài về văn hóa địa phương trên Báo Thừa Thiên Huế, chỉ có 60 tin, bài (chiếm 31,74%) tập trung trực tiếp vào di sản phi vật thể. Đáng chú ý, phần lớn các nội dung này xuất hiện dày đặc trong các dịp Festival Huế và Festival làng nghề truyền thống, trong khi các thời điểm khác trong năm, thông tin khá thưa thớt. Điều này cho thấy một cách tiếp cận bị động, chủ yếu phản ánh sự kiện thay vì chủ động tạo ra các tuyến bài chuyên sâu.

2. Nội dung thiếu chiều sâu, hình thức thể hiện chưa hấp dẫn: Các bài viết thường dừng lại ở mức độ giới thiệu, mô tả sự kiện (chiếm khoảng 70% nội dung), thiếu các bài phân tích sâu sắc về giá trị lịch sử, nghệ thuật hay câu chuyện của các nghệ nhân. Trên truyền hình, các chương trình như "Âm sắc Huế" hay "Ca Huế" có ý tưởng tốt nhưng chất lượng sản xuất, đặc biệt là hình ảnh và góc quay, còn hạn chế, chưa đủ sức cạnh tranh với các chương trình giải trí hiện đại.

3. Lịch phát sóng chưa tối ưu, khó tiếp cận khán giả trẻ: Nhiều chương trình chuyên đề văn hóa có giá trị bị xếp vào các khung giờ muộn, có tỷ lệ người xem thấp. Ví dụ, chương trình "Ca Huế" trên truyền hình được phát sóng lúc 22h25, "Âm sắc Huế" lúc 22h50. Khung giờ này là một rào cản lớn đối với học sinh, sinh viên và người đi làm, nhóm đối tượng cần được giáo dục và truyền cảm hứng nhiều nhất.

4. Tương tác với công chúng ở mức thấp: Một cuộc khảo sát cho thấy chỉ khoảng 25% công chúng dưới 30 tuổi thường xuyên theo dõi các chuyên mục về di sản văn hóa trên báo, đài địa phương. Mức độ tương tác qua các kênh như thư từ, email hay các nền tảng số (ở giai đoạn đầu phát triển) còn rất hạn chế, cho thấy một khoảng cách lớn giữa cơ quan báo chí và khán giả.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, báo chí địa phương phải đối mặt với áp lực cạnh tranh từ các kênh truyền thông quốc gia và quốc tế, cùng với nguồn kinh phí hạn hẹp. Về chủ quan, tồn tại sự thiếu đầu tư tương xứng cho mảng văn hóa, đội ngũ phóng viên chưa được đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực di sản, và tư duy làm báo vẫn còn theo lối mòn, chưa thực sự sáng tạo để thu hút công chúng.

Các kết quả này cho thấy một sự lãng phí tiềm năng truyền thông. Dữ liệu về tần suất tin bài có thể được minh họa rõ nét qua một biểu đồ cột, cho thấy sự tăng vọt đột biến trong các tháng 4 và 5 (mùa Festival) so với sự trầm lắng ở các tháng còn lại. Tương tự, một biểu đồ tròn có thể trực quan hóa tỷ lệ 31,74% nội dung về di sản phi vật thể, cho thấy nó vẫn là một mảng nhỏ trong tổng thể các tin tức văn hóa. Việc không khai thác hiệu quả thế mạnh của truyền thông đã làm giảm sức lan tỏa của các giá trị di sản, đặc biệt là trong việc tạo ra một thế hệ kế cận am hiểu và trân trọng văn hóa Cố đô.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao vai trò và hiệu quả của Báo và Đài PT-TH Thừa Thiên Huế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược, có tính khả thi cao, nhắm đến các đối tượng và mục tiêu cụ thể.

1. Cải tiến toàn diện nội dung và hình thức thể hiện:

   • Hành động: Chuyển từ đưa tin sự kiện sang kể chuyện di sản. Xây dựng các series phóng sự chuyên sâu về cuộc đời nghệ nhân, bí quyết làng nghề, hay hành trình phục dựng một lễ hội. Trên truyền hình, cần đầu tư sản xuất các chương trình theo format thực tế, trải nghiệm như "Một ngày làm nghệ nhân gốm Phước Tích" để thu hút khán giả trẻ.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Biên tập Báo Thừa Thiên Huế và Đài PT-TH Thừa Thiên Huế.
   • Metric: Tăng thời lượng các chương trình có chiều sâu lên 30% trong vòng 1 năm.
   • Timeline: Bắt đầu triển khai từ quý tiếp theo.

2. Tối ưu hóa nền tảng phát hành và lịch phát sóng:

   • Hành động: Đẩy ít nhất 2 chương trình văn hóa đặc sắc vào khung giờ vàng (19h-21h) mỗi tuần. Xây dựng và phát triển kênh YouTube, Fanpage chính thức cho các chuyên mục văn hóa, đăng tải lại các chương trình và tạo ra các nội dung độc quyền (video ngắn, infographic, livestream) cho nền tảng số.
   • Chủ thể thực hiện: Lãnh đạo Đài PT-TH Thừa Thiên Huế.
   • Metric: Đạt 100.000 người theo dõi trên các nền tảng số và tăng 50% lượt xem trung bình trong vòng 18 tháng.
   • Timeline: Triển khai ngay lập tức.

3. Xây dựng cơ chế tương tác hai chiều với công chúng:

   • Hành động: Tổ chức các cuộc thi sáng tạo nội dung (viết, ảnh, video) về "Nét đẹp di sản Huế" trên các nền tảng số. Tích hợp mã QR trên báo in, khi quét sẽ dẫn đến các video phóng sự hoặc phỏng vấn độc quyền. Mở các buổi giao lưu trực tuyến định kỳ với các nhà nghiên cứu và nghệ nhân.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Bạn đọc, Ban Nội dung số của hai cơ quan.
   • Metric: Tăng tỷ lệ tương tác (bình luận, chia sẻ) trên mỗi bài đăng lên 200% trong 6 tháng.
   • Timeline: Thực hiện theo từng chiến dịch hàng quý.

4. Đầu tư vào nguồn nhân lực và cơ sở vật chất:

   • Hành động: Phối hợp với các viện nghiên cứu văn hóa để tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về báo chí di sản cho đội ngũ phóng viên. Lập kế hoạch đầu tư, nâng cấp trang thiết bị quay phim, dựng hình để cải thiện chất lượng sản phẩm nghe nhìn.
   • Chủ thể thực hiện: Lãnh đạo tỉnh, Sở Thông tin và Truyền thông, lãnh đạo cơ quan báo chí.
   • Metric: 100% phóng viên mảng văn hóa-xã hội tham gia ít nhất một khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm.
   • Timeline: Xây dựng kế hoạch hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang tính ứng dụng cao, là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Lãnh đạo và biên tập viên các cơ quan báo chí địa phương: Luận văn cung cấp một bản phân tích chi tiết về điểm mạnh, điểm yếu và một lộ trình cải tiến rõ ràng. Họ có thể sử dụng các kết quả và đề xuất này để tái cấu trúc chuyên mục, điều chỉnh chiến lược nội dung và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, không chỉ tại Huế mà còn ở các địa phương khác có di sản tương tự.

2. Nhà quản lý văn hóa và du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế: Nghiên cứu chỉ ra vai trò và những hạn chế của kênh truyền thông địa phương, giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về đối tác truyền thông. Từ đó, họ có thể xây dựng các kế hoạch phối hợp chặt chẽ, đặt hàng báo chí sản xuất các chương trình quảng bá chuyên nghiệp, gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên: Đối với các ngành Báo chí, Truyền thông, Văn hóa học và Du lịch, đây là một case study điển hình về mối quan hệ giữa truyền thông và di sản. Luận văn cung cấp nguồn dữ liệu thực tiễn, khung lý thuyết và phương pháp luận vững chắc để tham khảo, trích dẫn cho các công trình nghiên cứu khoa học, khóa luận tốt nghiệp.

4. Các nghệ nhân và cộng đồng sở hữu di sản: Thông qua luận văn, cộng đồng có thể hiểu được cách báo chí vận hành và làm thế nào để câu chuyện của mình được lan tỏa một cách hiệu quả nhất. Họ có thể học cách chủ động hợp tác với phóng viên, cung cấp thông tin và trở thành những nhân vật truyền cảm hứng, góp phần bảo vệ di sản của chính mình.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò cốt lõi của báo chí Huế trong việc bảo tồn di sản phi vật thể là gì? Báo chí Huế đóng ba vai trò chính: một là, giới thiệu, quảng bá các giá trị di sản đến công chúng trong và ngoài tỉnh; hai là, tham gia vào quá trình thẩm định, làm rõ các giá trị đích thực của di sản, gạn lọc các yếu tố mê tín; ba là, thực hiện chức năng giám sát, phản biện, thúc đẩy các cơ quan chức năng thực hiện tốt hơn công tác bảo tồn.

2. Hạn chế lớn nhất của báo chí Huế khi đưa tin về lĩnh vực này là gì? Hạn chế lớn nhất là sự kết hợp của nội dung thiếu chiều sâu và hình thức thể hiện kém hấp dẫn. Các chương trình thường chỉ mang tính mô tả, thiếu câu chuyện hấp dẫn, trong khi chất lượng sản xuất, đặc biệt là hình ảnh, chưa được đầu tư đúng mức. Điều này dẫn đến việc khó cạnh tranh và thu hút công chúng, nhất là giới trẻ, trong môi trường thông tin đa dạng hiện nay.

3. Luận văn đã khảo sát những loại hình di sản phi vật thể tiêu biểu nào của Huế? Luận văn đã đề cập đến một dải rộng các di sản, bao gồm nghệ thuật trình diễn (Nhã nhạc cung đình, Ca Huế, Bài chòi), các lễ hội và tín ngưỡng (Lễ hội điện Huệ Nam, Lễ Tế Giao, Lễ hội Cầu Ngư), các làng nghề thủ công truyền thống (phường Đúc, gốm Phước Tích, tranh làng Sình), và nghệ thuật ẩm thực với kho tàng hơn 700 món ăn đặc sắc.

4. Tại sao các chương trình về di sản trên đài địa phương ít thu hút giới trẻ? Có hai lý do chính. Thứ nhất, cách thể hiện còn cũ kỹ, mang tính giáo khoa, chưa sáng tạo và thiếu tính tương tác. Thứ hai, lịch phát sóng không thuận lợi, thường vào khung giờ rất muộn (sau 22h), khi nhóm khán giả trẻ đã chuyển sang các hình thức giải trí khác trên Internet. Khảo sát cho thấy chỉ khoảng 25% người dưới 30 tuổi quan tâm đến các nội dung này.

5. Giải pháp nào được cho là khả thi và hiệu quả nhất để cải thiện tình hình? Giải pháp chiến lược và hiệu quả nhất là đẩy mạnh chuyển đổi số. Thay vì chỉ tập trung vào các kênh truyền thống, việc xây dựng nội dung riêng biệt, hấp dẫn cho các nền tảng như YouTube, Facebook, TikTok (video ngắn, series khám phá) sẽ giúp tiếp cận trực tiếp và hiệu quả đến công chúng trẻ, đồng thời tạo ra một kho lưu trữ số sống động về di sản văn hóa Huế.

Kết luận

Luận văn đã cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về vai trò của Báo và Đài PT-TH Thừa Thiên Huế trong sứ mệnh bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Nghiên cứu khẳng định, dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng hiệu quả truyền thông vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và giá trị của di sản Cố đô.

• Đóng góp chính:

  • Phân tích thực trạng hoạt động thông tin của báo chí địa phương Huế giai đoạn 2012-2014 một cách hệ thống.
  • Chỉ ra những hạn chế cốt lõi về nội dung, hình thức, lịch phát sóng và khả năng tương tác với công chúng.
  • Khẳng định vai trò không thể thay thế của báo chí trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược, toàn diện và có tính ứng dụng cao nhằm cải thiện chất lượng truyền thông.
  • Cung cấp cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người làm báo.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần có những nghiên cứu sâu hơn về giai đoạn sau năm 2014, đặc biệt là phân tích tác động của cuộc cách mạng số và mạng xã hội đến hoạt động truyền thông di sản.

• Lời kêu gọi: Để tìm hiểu sâu hơn về các phân tích dữ liệu, kết quả khảo sát và chi tiết các giải pháp, mời quý độc giả tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn có ba chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về Văn hóa phi vật thể và vai trò của báo chí đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động thông tin của Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế về việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể của Huế Chƣơng 3: Một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng chất lƣợng, hiệu quả của Báo và Đài PT – TH Thừa Thiên Huế trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể của Huế Nội dung của luận văn sẽ đƣợc trình bày theo thứ tự các chƣơng nói trên 12 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ VÀ VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA PHI VẬT THỂ 1.1 Khái niệm Di sản văn hóa và Di sản văn hóa phi vật thể 1. Di sản văn hóa Trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, có rất nhiều quan niệm và định nghĩa về văn hóa và di sản văn hóa. Theo tác giả Nguyễn Hữu Đang trong bài Định nghĩa về văn hóa “ Danh từ “ Văn hóa” chúng ta đã mượn ở tiếng Tàu – Người Tầu lấy hai chữ này ở sách cổ_ bộ Kinh Dịch_ để phô diễn một khái niệm mới của Khoa học hiện đại. Cho nên xét theo từ nguyên thì chữ Văn hóa không ngụ được cái ý nghĩa cơ bản là giồng giọt, cầy cấy trong chữ “cultus” của tiếng La- tinh (tiếng Pháp: culture, tiếng Anh: cultures, tiếng Đức: kultur).

Vậy muốn có ý nghĩa xác đáng ta phải công nhận cho chữ “Văn hóa” hiện thời một nghĩa mới nguồn gốc tự Tây Phương” [36, tr 17-19] Đào Duy Anh trong cuốn Việt Nam văn hóa sử cương đã viết ngay ở bài Tựa của cuốn sách “Theo giới thuyết của Felix Sartiaux thì Văn hóa về phuwowbg diện động là cuộc phát triển tiến bộ mà không ngừng của những tác dụng ấy tuy liên lạc mà vẫn riêng nhau. Về phương diện tĩnh thì văn hóa là trạng thái tiến bộ của những tác dụng ấy ở một thời gian nhất định và tất cả các tính chất mà những tác dụng ấy bầy ra ở xã hội loài người “ [1, tr10] Tiếp đó trong Thiên Thứ Nhất, phần Tự luận, học giả Đào Duy Anh đã đặt ngay câu hỏi “Văn hóa là gì?” và ông kết luận: “ Văn hóa chẳng qua là chỉ chung tất cả các phương tiện sinh hoạt của loài người cho nên ta có thể nói rằng: Văn hóa tức là sinh hoạt” [1, tr 13] Giáo sƣ Trần Quốc Vƣợng đƣa ra ý kiến của mình xoay quanh khái niệm văn hóa và di sản văn hóa. Ông cho rằng: Văn hóa là do con người sáng tạo, có từ thửa bình minh của loài người. Khai niệm này được thay đổi theo thời gian trong quá trình sử dụng.

Giáo sư Trần Quốc Vượng đã chọn đưa ra nhận định của UNESCO: 13 “ Văn hóa không phải là một lĩnh vực riêng biệt. Văn hóa là tổng thể nói chung những giá tị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra. Văn hóa là chìa khóa của sự phát triển” [52, tr 72] GS.TSKH Trần Ngọc Thêm lại định nghĩa về văn hóa nhƣ sau: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội “[45, Tr10] Phan Ngọc: “ Không có cái vật gì gọi là văn hóa cả và ngược lại bất kì vật gì cũng có cái mặt văn hóa. Văn hóa là mối quan hệ.

Nó là mối quan hệ giữa thế giới biểu tượng và thế giới thực tại. Quan hệ ấy biểu hiện thành một kiểu lựa chọn riêng của một tộc người, một cá nhân so với tộc người khác, cá nhân khác. Nét khác biệt giữa các kiểu lựa chọn làm cho chúng khác nhau, tạo thành những nền văn hóa khác nhau là độ khúc xạ. Tất cả mọi cái mà tộc người tiếp thu hay sáng tạo đều có một độ khúc xạ riêng, có mặt ở mọi lĩnh vực và rất khác độ khúc xạ ở một tộc người khác” [32,tr 19-20] Nhƣ vậy, có thể đƣa ra định nghĩa cơ bản về Di sản văn hóa nhƣ sau: Di sản văn hóa là những sản phẩm vật chất và tinh thần do con người tạo ra và được sử dụng phục vụ cho đời sống của con người, từ đó hình thành,khẳng định các giá trị của chúng về lịch sử, văn hóa, khoa học… Dựa theo quan điểm của UNESCO, Di sản văn hóa đƣợc phân thành hai loại: Di sản văn hóa Vật thể và di sản văn hóa phi vật thể Di sản văn hóa vật thể: bao gồm những vật thể (hữu hình – Tangible) có giá trị đặc biệt về các mặt văn hóa, lịch sử và tự nhiên, do một cộng đồng văn hóa – xã hội nào đó tạo ra.

Đó là những di vật, di tích nhƣ đền đài, cung điện, chùa chiền, lăng mộ, những hiện vật bảo tàng, thƣ tịch, tài liệu lƣu trữ, mẫu vật tự nhiên, thắng cảnh thiên nhiên, và những hiện vật quý hiếm khác Di sản văn hóa phi vật thể: bao gồm những sản phẩm phi hình thể (vô hình – intangible) có giá trị đặc biệt về các mặt văn hóa, lịch sử do một công đồng văn hóa xã hội nào đó tạo ra. Nó đƣợc lƣu truyền và biến tấu theo các phƣơng thức truyền 14 khẩu, mô phỏng và bắt chƣớc. Thuộc về di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm có các loại hình văn nghệ dân gian (âm nhạc, ca múa, sân khấu, truyện kể, huyền thoại, tạp kỹ…), lễ hội, phong tục tập quán, nghệ thuật chữa bệnh dân gian, nghệ thuật nấu ăn, bí quyết trong sản xuất đồ mỹ nghệ các nghệ nhân, danh nhân văn hóa. Di sản văn hóa phi vật thể Trong luật Di sản văn hóa đƣợc Quốc hội nƣớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 21/6/2001, di sản văn hóa phi vật thể đã đƣợc nhìn nhận là: “Di sản văn hóa quy định tại luật này bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.

Điều 4, khoản 1 trong điều luật này định nghĩa: “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân ca, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y dược học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, về văn hóa truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác” [30] Tính từ Công ƣớc di sản thế giới (Paris, 1972) trở về trƣớc, trong nhận thức về di sản văn hóa của nhân loại, UNESCO mới quan tâm đến các di sản khảo cổ, kiến trúc, địa danh văn hóa và tự nhiên trong danh mục Di sản thế giới. Di sản văn hóa phi vật thể vẫn chƣa đƣợc đề cập đến với tƣ cách nhƣ là những di sản của nhân loại. Năm 1989, với một nhân thức hoàn toàn khác hẳn, da diện hơn, nhiều chiều hơn, UNESCO đã xây dựng văn bản quốc tế bảo vệ di sản văn hóa truyền miệng và vô hình của nhân loại, bảo vệ văn hóa truyền thống và văn hóa dân gian Tuyên bố về kiệt tác di sản truyền miệng và vô hình của nhân loại đƣợc thông qua tại Paris năm 1989 đã định nghĩa: “ Di sản văn hóa phi vật thể (Intangible Cultural Heritage) là toàn bộ những sáng tạo dựa trên cơ sở truyền thống của một cộng đồng văn hóa, được thể hiện bởi 15 một nhóm hoặc cá nhân và được công nhận là phản ánh những mong muốn của một cộng đồng tới mức mà chúng phản ánh được bản sắc văn hóa và xã hội của cộng đồng đó; những tiêu chuẩn và giá trị của những sáng tạo này được truyền miệng bằng cách mô phỏng hay bằng các hình thức khác. Trong số những hình thức sáng tạo, hình thức của dạng sáng tạo này bao gồm ngôn ngữ, văn học, âm nhạc, điệu múa, trò chơi, thần thoại, lễ nghi, phong tục, đồ thủ công, kiến trúc và các loại hình nghệ thuật khác.

Ngoài những hình thức này, người ta cũng tính đến thông tin liên lạc truyền thống” Nhƣ vậy, có thể hiểu một cách khái quát: Văn hóa phi vật thể đó là một dạng tồn tại (hay thể hiện) của văn hóa không phải chủ yếu dưới dạng vật thể có hình khối tồn tại khách quan trong không gian và thời gian, mà nó thường tiềm ẩn trong trí nhớ, tập tính, hành vi, ứng xử của con người và thông qua các hoạt động sống của con người trong sản xuất, giao tiếp xã hội trong hoạt động tư tưởng và văn hóa - nghệ thuật mà thể hiện ra, khiến người ta nhận biết được sự tồn tại của nó. Có thể kể ra đây những dạng thức chính của di sản văn hóa phi vật thể: Ngữ văn truyền miệng, nhƣ thần thoại, cổ tích, truyền thuyết, ca dao, thành ngữ, tục ngữ, vè, ngụ ngôn.Các hình thức diễn xƣớng và trình diễn bao gồm các hình thức ca múa, nhạc, sân khấu (nghệ thuật diễn xƣớng). Những hành vi ứng xử của con ngƣời, đó là ứng xử giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân trong cộng đồng, ứng xử giữa các cộng đồng. Các hình thức nghi lễ, tín ngƣỡng tôn giáo, phong tục, lễ hội nhƣ Phật giáo, Ki-tô giáo, đạo giáo, thờ cúng tổ tiên, đạo Mẫu.

Tri thức dân gian cũng là một lĩnh vực của văn hóa phi vật thể. Tri thức dân gian ở chừng mực nào đó còn đƣợc hiểu tƣơng ứng với các thuật ngữ nhƣ tri thức bản địa, tri thức địa phƣơng.Những làng nghề truyền thống 1. Một số loại hình văn hóa phi vật thể tiêu biểu ở Tỉnh Thừa Thiên Huế Huế một vùng non sông kỳ thú, với sự sáng tạo của con ngƣời đã lƣu giữ trong lòng mình những tài sản vô cùng quý giá. Một trong những giá trị nổi bật mang tính toàn cầu là Quần thể Di tích Huế đã đƣợc công nhận vào Danh mục Di sản Văn hóa 16 Thế giới (World Heritage List) ngày 11/12/1993.