CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu chung về cây hoa cát tường 1. Nguồn gốc, phân bố, phân loại, vai trò và giá trị của cây hoa cát tường - Nguồn gốc và phân bố Cây hoa cát tường (Eustoma grandiflorum (Raf.) Shinn), tiếng Anh là Lisianthus, hoa cát tường còn có tên khác (tên địa phương) như: Lisianthus, Prairie Gentian, Texas bluebell, Tulip Gentian, Bluebell, Lire de san pedro.
Cát tường có thể sống ở tất cả các đới khí hậu khác nhau [29]. Cây hoa cát tường có nguồn gốc ở miền Tây nước Mỹ, vùng phía Nam Mehico, Texas, Oklahoma, Kanas, Nebraska, Colorado và Bắc Dakota. Loài hoa cát tường được tìm thấy từ dọc bờ sông, những khu vực thấp nơi gần với nguồn nước sạch hay ở vùng thảo nguyên, nơi đó mùa hè lượng mưa ít nên rễ của cây ăn sâu vào lòng đất để lấy nước, với tên gọi phổ biến là hoa chuông xanh Texas hay hồng thảo nguyên. Đến năm 1887, công ty Giống cây trồng Park ở Mỹ là công ty đầu tiên giới thiệu hoa cát tường ra thị trường, nhưng nước tiên phong trong việc gây giống cho loài này là Nhật Bản.
Từ một loài cây hoang dại có hoa màu xanh tím, nhưng với sự nhân giống mạnh mẽ ở Nhật Bản trên 30 năm qua đã tạo cây có hoa màu trắng, hồng và màu hoa cà. Hoa cát tường gồm hai giống: đơn và kép, được chia thành 11 nhóm hoa với nhiều màu sắc hoa khác nhau [29]. Hoa cát tường được du nhập vào Đà Lạt nước ta lần đầu tiên khoảng gần 20 năm về trước với nhiều chủng loại và màu sắc đa dạng như: Kem, tím, vàng, hồng, hồng phai, tím đậm, trắng viền tím… Cát tường không rực rỡ như hoa cúc và không lộng lẫy như hoa hồng nhưng lại thu hút khách bởi vẻ đẹp đơn sơ và bởi quan niệm cát tường là loài hoa mang lại nhiều may mắn. Hiện tại hoa cát tường là giống hoa được người tiêu dùng rất ưa chuộng và đang được sản xuất làm hoa cắt cành thương phẩm.
Hoa cát tường được trồng nhiều ở Đà Lạt vì điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng nơi đây rất phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của nó. Bên cạnh Đà Lạt thì các tỉnh khác củng đang sản xuất hoa cát tường trồng chậu quy mô lớn như: Sa Đéc (Đồng Tháp), thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu và một số tỉnh miền Bắc. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 - Phân loại Phân loại theo taxon [1] Ngành: Magnoliophyta Lớp: Magnoliopsida Bộ: Gentianales Họ: Gentianaceae Chi: Eustoma Loài: Eustoma grandiflorum Phân loại theo hình thái hoa[29] Hoa cát tường thường có hai giống: Hoa cánh kép và hoa cánh đơn Hình 1. Giống hoa cát tường cánh kép (bên trái), Giống hoa cát tường cánh đơn (bên phải) Giống hoa kép Nhóm Avilia: nhóm này thích hợp ở điều kiện ánh sáng yếu và nhiệt độ mát.
Do vậy nhóm giống này thường trồng vào vụ Đông. Các màu thường là trắng ngà, viền xanh, hồng cánh sen, đỏ tía. Nhóm Balboa: Nhóm này thích hợp nhiệt độ và cường độ ánh sáng cao hơn, thích hợp trồng vụ Xuân - Hè. Hoa phát triển tốt ở điều kiện quang chu kỳ ngày dài.
Các màu thường là xanh, viền xanh, xanh tía. Nhóm Catalina: Nhóm này thích hợp với điều kiện ngày dài và thời tiết ấm áp. Các màu thường là xanh tía và màu vàng. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Nhóm Candy: Nhóm này thích hợp với cường độ ánh sáng trung bình và quang chu kỳ ngày ngắn.
Nhóm này cho hoa nở đồng loạt và có nhiều màu để chọn lựa. Nhóm Echo: Nhóm này là nhóm phổ biến trong giống hoa cát tường. Không thích hợp với cường độ ánh sáng quá cao hay thấp, thích hợp cho vụ đông xuân. Các màu phổ biến trong giống này là xanh bóng, xanh tía, hồng, hồng tía, trắng tuyền.
Nhóm Mariachi: Nhóm này thích hợp trồng trong chậu. Đặc điểm giống này là có số cánh hoa nhiều, cánh hoa mỏng hơn các giống khác nên nhìn rất đẹp. Các màu phổ biến trong giống này là trắng, hồng, hồng nhạt, xanh… Giống hoa đơn Nhóm Flamenco: Đây là nhóm thích hợp với cường độ ánh sáng cao và quang chu kỳ ngày dài. Thân hoa dài và mạnh.
Các màu là xanh bóng, hồng, vàng, trắng. Nhóm Heidi: Nhóm này thích hợp với cường độ ánh sáng trung bình và quang chu kỳ ngày ngắn. Có nhiều màu để chọn lựa. Nhóm Laguna: Là nhóm thích hợp với cường độ ánh sáng cao và quang chu kỳ ngày dài.
Thân hoa dài khoảng 48 cm, một cây trung bình có ba thân và 25 nụ hoa. Có hai màu là xanh đậm và xanh tía. Nhóm Malibu: Nhóm này thích hợp với cường độ ánh sáng trung bình và trong mùa xuân và mùa thu. Có nhiều màu là hoa cà, xanh đậm, trắng, hồng, trắng viền xanh.
Nhóm Yodel: Thân hoa dài khoảng 45 - 50cm. Có nhiều màu là xanh đậm, xanh, hoa cà, hồng phấn, hồng, trắng. - Vai trò và giá trị của cây hoa cát tường Vai trò cây hoa cát tường: Hoa cát tường cũng là loài hoa của tình yêu, không mạnh mẽ như hoa hồng, nhưng tượng trưng cho tình yêu tinh tế, mềm mỏng và nhẹ nhàng. Toát lên vẻ đẹp quý phái, dịu dàng, cát tường được người Á Đông và Nhật Bản ưa chuộng với ý nghĩa may mắn.
Trong phong thủy hoa cát tường là hoa vượng tài, hoa mang lại may mắn tài lộc cho gia chủ. Theo văn hóa phương đông thì mỗi khi tết đến xuân về nhà nào trang trí làm đẹp bằng hoa cát tường thì sẽ có một năm đầy may mắn, tài lộc. Hoa cát tường cũng thường được lựa chọn làm quà tặng ý nghĩa cho bạn bè, người thân với mong muốn đem đến những may mắn, cùng những phút giây yên bình, thoải mái trong cuộc sống. Với độ bền khá lâu, cát tường còn được lựa chọn làm hoa cắt cành cắm lọ mang đến nét duyên dáng, tươi vui cho căn phòng, ngôi nhà của bạn.
Hoặc những đóa hoa PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 duyên dáng ấy được cắm vào lẵng cùng nhiều loại hoa khác tạo thành những bó hoa nghệ thuật. Vẻ đẹp rực rỡ, duyên dáng của cây và hoa còn được ưa chuộng trồng chậu trưng ở phòng khách, ban công, hiên nhà… mỗi dịp tết đến xuân về. Cát tường còn được lựa chọn làm hoa cưới cô dâu với ý nghĩa một cuộc hôn nhân hạnh phúc, êm đềm. Người ta còn trồng cát tường trong sân vườn, vườn hoa, công viên… làm điểm nhấn thu hút cho không gian.
Giá trị kinh tế: Hoa cát tường là loại hoa cắt cành có giá trị kinh tế cao được trồng rất phổ biến tại Đà Lạt và các huyện lân cận như: Lạc Dương, Đơn Dương, Đức Trọng. Hoa cát tường được thu hoạch và bán theo từng bó, mỗi bó nặng từ 200g đến 1 kg. Giá bán dao động từ 35-55 nghìn đồng/kg (theo thời điểm). Theo thống kê của phòng kinh tế thành phố Đà Lạt, thu nhập từ hoa cát tường có thể đạt 150- 180 triệu đồng/1000 m2 [6].
Hiện nay, hoa cát tường còn được trồng chậu tại các tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Sa Đéc (tỉnh Đồng Tháp) và các tỉnh phía Bắc. Hiệu quả kinh tế được các địa phương đánh giá rất cao. Giá dao động từ 35 - 45 nghìn đồng/ chậu 3 cây, tùy chất lượng hoa và thời điểm xuất bán. Như vậy, hoa cát tường đã đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn các loại cây trồng truyền thống khác.
Đặc điểm thực vật học của cây hoa cát tường a. Rễ Rễ của cây hoa cát tường thuộc dạng rễ cọc. Rễ phát triển theo chiều sâu, ít phát triển theo chiều ngang, do đó cây có khả năng chịu hạn cao. Khối lượng rễ lớn do sinh nhiều rễ phụ và lông hút nên khả năng hút nước và dinh dưỡng mạnh.
Rễ cây hoa cát tường rất nhạy cảm với tác động bên ngoài, ở giai đoạn cây con có 4 - 6 lá, rễ cây có khả năng tái sinh mạnh, nhưng kể từ lá thứ 8 trở đi thì khả năng tái sinh của rễ giảm dần, từ giai đoạn này cho đến khi ra hoa không nên tác động đến bộ rễ làm ảnh hưởng tới quá trình sinh trưởng và phát triển của cây [6]. Đây là lí do cần bổ sung phân bón lá và chế phẩm điều hòa sinh trưởng để cây hoa cát tường phát triển cân đối và ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Thân Thân cây hoa cát tường thuộc dạng thân thảo, đứng. Thân chính có khả năng phân cành nhánh tốt sau khi cây hình thành nụ hoặc ưu thế ngọn bị phá vỡ do bị gãy ngọn hay bị sâu cắn ngọn, thân có nhiều đốt giòn, dễ gãy.
Cây càng lớn thân càng PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 cứng, bên ngoài thân được phủ một lớp sáp trắng mỏng. Các đốt sát gốc thường to và ngắn hơn các đốt trên ngọn, độ dài các đốt thay đổi theo từng giống [6]. Lá Lá cây hoa cát tường là lá đơn mọc đối, không có lá kèm và không có cuống lá, mép lá không có răng cưa. Hình dạng lá đặc trưng từ dạng ovan đến dạng thuôn, nhưng có giống lại có hình mũi giáo (hầu hết xuất hiện ở dạng cỏ) hoặc dạng đỉnh tròn thuôn về phía cuống.
Từ mỗi nách lá thường phát sinh một mầm nhánh [25]. Màu sắc lá phong phú từ xanh xám, xanh nhạt, xanh đậm phổ biến là xanh lá cây. Các đặc điểm về lá cũng như các đặc điểm về hoa quan trọng cho việc tuyển chọn giống phù hợp với điều kiện sản xuất [6]. Hoa Hoa lưỡng tính có tính đối xứng, tự thụ và cụm hoa hình xim.
Đài hoa được tạo bởi 5 lá, đài màu xanh lá cây, râu nhỏ ở đầu. Hoa có 1 nhụy và 5 vòi nhị. Nhụy có 1 ngăn với 2 vòi nhụy màu xanh gắn với nhau. Vòi nhụy mở khi hoa nở được một ngày.
Các nhị đính so le với tràng hoa ở gốc. Hoa đơn có 5 cánh dạng hoa hình chuông, thường giống với hoa hồng ở giai đoạn nụ nhưng khi nở ra lại giống hoa Tulip. Trong khi hoa kép có từ 2 - 5 hàng cánh xếp xen kẽ giống như bông hoa hồng cả lúc nụ lẫn lúc nở. Màu sắc hoa cát tường rất đa dạng, đơn màu hoặc pha màu như: tím, hồng, trắng.
hoặc trắng viền tím, trắng viền hồng. Ngày nay với các thành công về nghiên cứu, lai tạo các nước trên thế giới đã tạo ra 15 gam màu khác nhau như màu xanh da trời, tím nhạt đến tím đậm, hồng phấn, hồng đậm, vàng cam, đỏ rượu.