CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về Doanh thu Doanh Thu: là tổng lợi ích kinh tế thu được trong kì kế toán, phát sinh từ những hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu của đơn vị kết toán được phân theo đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp: gồm hoạt động thông thường và hoạt động khác. Hoạt động thông thường là hoạt động thường xuyên tái lập của đơn vị. Trong đó được chia là hoạt động chủ yếu và hoạt động tài chính. Hoạt động chủ yếu là hoạt động kinh doanh ban đầu đơn vị đã xác định khi thành lập.
Hoạt động khác là hoạt động có tính chất bất thường, nhất định trong kỳ kế toán. Khái niệm về Chi phí Chi phí: là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức là khoản chi tiền ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh trong nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối chủ sở hữu. Khái niệm về Kết quả kinh doanh Xác định kết quả kinh doanh: là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập từ kinh doanh đã thu về trong kỳ, biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí nghĩa là kết quả cung cấp dịch vụ có lãi, nếu thu nhập nhỏ hơn chi phí nghĩa là kết quả cung cấp dịch vụ bị lỗ.Việc xác định kết quả kinh doanh thường được tiến hành vào cuối kỳ (cuối tháng, cuối quý, cuối năm) tùy thuộc vào đặc điểm và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
Các nguyên tắc kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Nguyên tắc cơ sở dồn tích: 4 Lớp: CQ58/21.21 Học viện Tài chính GVHD: TS.Nguyễn Minh Thành Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Cụ thể như: Trong trường hợp cung cấp dịch vụ cho khách hàng nợ lại tiền hàng sang kỳ sau mới thu tiền, doanh thu sẽ được ghi nhận ngay trong kỳ hiện tại khi doanh nghiệp kết thúc nghĩa vụ với bên mua dịch vụ (đã cung cấp dịch vụ) và bên mua chấp nhận thanh toán mà không cần căn cứ vào thời điểm thực thu tiền. Đối với các khoản tiền khách hàng ứng trước tiền mua dịch vụ theo nguyên tắc cơ sở dồn tích doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi đã cung cấp dịch vụ cho khách hàng và bên khách hàng chấp nhận thanh toán mà không căn cứ vào thời điểm nhận trước tiền của khách hàng.
Nguyên tắc hoạt động liên tục: Nguyên tắc hoạt động liên tục cho phép lập báo cáo tài chính trên cơ sở giá gốc, Toàn bộ tài sản,nợ phải trả, Vốn chủ sở hữu… sẽ được ghi nhận và phản ánh trên báo cáo tài chính theo giá gốc ban đầu. Tài sản cố định trong trường hợp doanh nghiệp hoạt động liên tục được ghi nhận theo giá gốc, việc tính toán và phân bổ khấu hao được tính dựa trên cơ sở giá gốc của TS tại thời điểm tồn tại trong doanh nghiệp (Nguyên Gía) mà không cần điều chỉnh theo giá thị trường. Còn nếu trong trường hợp doanh nghiệp chuẩn bị ngừng hoạt động sản xuất kinh doanh thì phải đánh giá lại toàn bộ tài sản và các khoản nợ phải thu, nợ phải trả theo giá trị thi trường. Nguyên tắc nhất quán: Nguyên tắc này được áp dụng khi tính giá xuất kho, doanh nghiệp cần áp dụng nhất quán phương pháp tính giá xuất kho trong suốt các niên độ kế toán, để 5 Lớp: CQ58/21.21 Học viện Tài chính GVHD: TS.Nguyễn Minh Thành đảm bảo tính thống nhất và so sánh được giữa các kỳ.
Việc lựa chọn thống nhất phương pháp tính giá xuất kho sẽ ảnh hưởng đến giá vốn của hàng bán. Khi lựa chọn phương pháp tính khấu hao TSCĐ doanh nghiệp cũng cần áp dụng thống nhất phương pháp tính khấu hao, vì giá trị khấu hao TSCĐ sẽ ảnh hưởng đến chi phí của các bộ phận sử dụng TSCĐ. Nguyên tắc giá gốc: Vận dụng nguyên tắc giá gốc để ghi nhận và phản ánh các loại tài sản theo trị giá vốn thực tế tại các thời điểm khác nhau như đối với tài sản mua ngoài thì giá gốc thực tế bằng giá mua cộng các chi phí mua. Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau, khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó.
Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu, chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó. Nguyên tắc được vận dụng đối với các nghiệp vụ cung cấp dịch vụ khi ghi nhận doanh thu thì tương ứng phải xác định và ghi nhận phần chi phí đã tạo ra doanh thu đó. Nguyên tắc thận trọng: Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để thiết lập các ước tính kế toán trong điều kiện không chắc chắn. Nguyên tắc này đòi hỏi: Phải lập các khoản dự phòng nhưng không lập quá lớn; Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập; không đánh giá thấp hơn giá trị các khoản nợ phải trả và chi phí; Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế.
Chi phí phải được ghi nhận khi có bằng chứng về khả năng phát sinh chi phí. Nguyên tắc trọng yếu: Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp nếu thiếu thông tin hoặc 6 Lớp: CQ58/21.21 Học viện Tài chính GVHD: TS.Nguyễn Minh Thành thông tin thiếu chính xác có thể làm sai lệch đáng kể báo cáo tài chính, làm ảnh hưởng đến quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính. Nguyên tắc trọng yếu được vận dụng khi phát hiện sai sót trong quá trình ghi chép, nếu sai sót được coi là không trọng yếu thì cho phép ghi nhận toàn bộ ảnh hưởng của sai sót vào kỳ kế toán phát hiện ra sai sót mà không cần điều chỉnh lại báo cáo tài chính, còn nếu sai sót là trọng yếu thì phải thực hiện điều chỉnh hồi tố và không được ghi nhận ảnh hưởng của sai sót vào kỳ kế toán hiện tại. Vai trò của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh giữ vai trò rất quan trọng đối với bản thân doanh nghiệp nói riêng và với nền kinh tế nói chung.
Xét về phía doanh nghiệp, chỉ khi bán được hàng, cung cấp được dịch vụ, doanh nghiệp mới có thu nhập để bù đắp các chi phí đã bỏ ra, phần lợi nhuận thu được có thể sử dụng để mở rộng hoạt động kinh doanh, tăng quy mô, nâng cao đời sống, thu nhập cho người lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế. Việc xác định chính xác kết quả kinh doanh là cơ sở xác định chính xác hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp đối với Nhà nước thông qua việc nộp thuế, phí, lệ phí, xác định cơ cấu chi phí hợp lý và sử dụng có hiệu quả cao số lợi nhuận thu được, giải quyết hài hòa các lợi ích kinh tế giữa: Nhà nước, tập thể và các cá nhân người lao động. Qua những phân tích trên, có thể thấy kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin, giúp các đối tượng này đưa ra các quyết định kinh doanh một cách phù hợp và kịp thời. Vậy nên, việc tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh một cách khoa học và hợp lý là vô cùng cần thiết và có ý nghĩa lớn trong việc thực hiện cung cấp thông tin kinh tế kịp thời, chính xác, góp phần phát huy đầy đủ vai trò của hạch toán kế toán nói chung trong quản lý kinh tế tài chính ở doanh nghiệp.
Nhiệm vụ của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Trong các doanh nghiệp thương mại dịch vụ hiện nay, công tác kế toán nói 7 Lớp: CQ58/21.21 Học viện Tài chính GVHD: TS.Nguyễn Minh Thành chung cũng như kế toán doanh thu, chi phí, kết quả nói riêng đã giúp cho các doanh nghiệp và Nhà nước đánh giá được mức độ hoàn thành kế hoạch về các chỉ tiêu : Giá vốn hàng bán, chi phí, lợi nhuận… từ đó có được cái nhìn tổng quan về tình hình kinh doanh, công tác quản lý trong đơn vị, là cơ sở đề ra các giải pháp khắc phục những mặt hạn chế, tồn tại. Các khâu trong quá trình cung cấp dịch vụ cần được tổ chức, sắp xếp hợp lý, tạo sự thống nhất trong toàn hệ thống góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh. Để phát huy vai trò quan trọng của công tác kế toán trong quản lý hoạt động kinh doanh, kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cần thực hiện tốt những nhiệm vụ sau đây: - Lập, tiếp nhận, xử lý chứng từ, tổ chức luân chuyển chứng từ, lưu trữ và bảo quản các chứng từ liên quan đến hoạt động kinh doanh của công ty. - Căn cứ vào đặc điểm sản xuất kinh doanh, yêu cầu quản lí để xác định đúng đắn đối tượng kế toán doanh thu, lựa chọn phương pháp và điều kiện ghi nhận doanh thu sao cho phù hợp với doanh nghiệp.
- Tính toán, phản ánh đúng đắn, kịp thời, chi tiết doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ, thường xuyên đôn đốc, bảo đảm thu hồi đủ và kịp thời tiền bán hàng, tránh bị chiếm dụng vốn bất hợp lý.