Tổng quan luận án

Đề tài "Kết cấu truyện ngắn của O.Henry" do nghiên cứu sinh Lê Thị Thanh Tâm thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Lê Huy Bắc và TS. Đào Thị Thu Hằng, thuộc chuyên ngành Văn học (Văn học nước ngoài / Lý luận văn học).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, văn bản luận án xác định O.Henry (tên thật là William Sidney Porter, 1862–1910) là một trong bốn gương mặt chủ đạo của thể loại truyện ngắn Mỹ bên cạnh Edgar Allan Poe, Nathaniel Hawthorne và Bret Harte. Tác phẩm của ông thể hiện sự dung hợp giữa chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa hiện thực ở giai đoạn chuyển giao từ cuối thế kỷ XIX sang đầu thế kỷ XX. Tại Việt Nam, các công trình tiếp cận trước đây chủ yếu tập trung vào phê bình tiểu sử, phương diện xã hội học hoặc khảo sát các trường hợp đơn lẻ về chi tiết kết thúc bất ngờ. Do đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về nghệ thuật kết cấu của O.Henry từ góc độ thi pháp học, tự sự học và tiếp cận liên ngành được xác định là một đòi hỏi mang tính cấp thiết khoa học.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể trong văn bản:

  1. Mục đích nghiên cứu: Tìm ra nét đặc thù trong nghệ thuật kết cấu truyện ngắn O.Henry, chỉ rõ cội nguồn sức hấp dẫn và khẳng định vị trí của tác giả trong tiến trình phát triển của truyện ngắn Mỹ và văn học nhân loại.
  2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
    • Nhiệm vụ thứ nhất: Làm nổi bật cách thức nhà văn vận dụng kinh nghiệm văn chương để xây dựng kết cấu trên ba phương diện chính gồm kết cấu người kể chuyện, kết cấu không gian nghệ thuật và kết cấu cốt truyện.
    • Nhiệm vụ thứ hai: Lý giải nguồn gốc tạo nên thế giới nghệ thuật, nhận diện những nét tương đồng và khác biệt về kết cấu trong truyện ngắn O.Henry so với các tác giả khác để chỉ ra phong cách nghệ thuật riêng biệt của tác giả.
    • Nhiệm vụ thứ ba: Nhận diện truyện ngắn O.Henry trong dòng chảy văn hóa, văn học phương Tây và văn học Mỹ, đồng thời đánh giá vai trò, hiệu ứng của người đọc và cộng đồng diễn giải trong tiếp nhận kết cấu truyện ngắn của ông.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Nghệ thuật kết cấu trong truyện ngắn O.Henry, khảo sát tập trung ở ba bình diện: kết cấu trần thuật qua người kể chuyện, kết cấu không gian nghệ thuật và kết cấu cốt truyện.
  • Phạm vi tư liệu khảo sát: Các tác phẩm được tuyển dịch trong tập Truyện ngắn O.Henry (nhiều dịch giả, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2012) cùng các tập truyện ngắn tiếng Anh: The Four Million (Bốn triệu), The Trimmed Lamp (Đèn trang trí), The Voice of the City (Tiếng nói thị thành), Heart of the West (Trái tim miền Tây), The Gentle Grafter (Người ghép cây hiền lành), Roads of Destiny (Đường định mệnh), Options (Lựa chọn), Strictly Business (Công việc nghiệt ngã), Whirligigs (Con quay), Sixes and Sevens (Sáu và bảy), Rolling Stones (Đá lăn), Waifs and Strays (Trẻ bơ vơ), O.Henry Encore (Đọc lại O.Henry), Letters to Lithopolis from O.Henry to Mabel Wagnalls (1922), The Complete Works of O.Henry, The Skylight Room and Other Stories (1972). Ngoài ra, luận án mở rộng đối chiếu với sáng tác của Edgar Allan Poe, Jack London, Ernest Hemingway.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả luận án tổng hợp lịch sử nghiên cứu truyện ngắn O.Henry trên thế giới và tại Việt Nam theo các nhóm nội dung cụ thể:

  1. Hướng nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp và tiểu sử:

    • Trên thế giới: Hyder E. Rollins (1914) trên tạp chí The Sewanee Review chỉ ra sự gia tăng đột ngột về lượng độc giả và giá trị phát hành tác phẩm sau khi tác giả qua đời; Carl Van Doren trên tạp chí Texas Review xem O.Henry như một "kẻ phiêu lưu" khám phá địa hạt lãng mạn; Luther W. Courtney trong bài viết O.Henry's Case Reconsidered trên tạp chí American Literature tái đánh giá biến cố tù tội của nhà văn; John Beaty (1916) trên tạp chí The Sewanee Review khẳng định vị thế của O.Henry trong dòng chảy văn hóa Mỹ.
    • Tại Việt Nam: GS. Lê Huy Bắc trong giáo trình Lịch sử văn học Mỹ (2010) đã phân tích tiểu sử tác giả theo trình tự thời gian và đưa ra luận điểm về "nhân tố ngược" trong tố chất nghệ sĩ của O.Henry nhằm giải thích năng lực thể hiện các vấn đề xã hội và tâm lý phức tạp.

  2. Hướng nghiên cứu về nghệ thuật truyện ngắn và thi pháp:

    • Trên thế giới: L. W. Payne trong tiểu luận The Humor of O.Henry (Texas Review) phân tích kết cấu ngôn ngữ, cái hài, việc sử dụng tiếng lóng và nguyên tắc đảo lộn tình huống tạo kết thúc bất ngờ; Marshall Boswell và Carl Rollyson trong Encyclopedia of American Literature: 1607 to the Present (2002) ghi nhận năng lực sử dụng ngôn ngữ và nghệ thuật đối thoại trực tiếp với độc giả.
    • Tại Việt Nam: Nguyên An (Kể chuyện tác gia văn học nước ngoài) nhấn mạnh tinh thần nhân văn và nghệ thuật dàn dựng; Lê Nguyên Cẩn (Phân tích, bình giảng tác phẩm văn học nước ngoài) phân tích kỹ thuật thắt nút và cấu trúc biến cố kép; Lê Đình Cúc (Văn học Mỹ - mấy vấn đề về tác giả, 2001) đánh giá bút pháp tự sự mang tính cổ điển, thiên về hành động; Nguyễn Đức Đàn (Hành trình văn học Mỹ) phân tích tính đột ngột của cốt truyện; Nguyễn Hồng Dũng (2009) phân loại mô thức trần thuật "kiểu vở kịch" (bối cảnh miền Tây) và "kiểu bức tranh" (bối cảnh đô thị New York); Nguyễn Thị Phương nghiên cứu thi pháp kết thúc bất ngờ; Đỗ Thị Hằng (2005) so sánh kỹ thuật truyện ngắn O.Henry và Jack London; Chu Thị Thanh Tâm và Nguyễn Thị Minh Hậu phân tích việc đảo ngược tình huống; Nguyễn Thị Thương (2010) khảo sát giá trị hiện thực; Nguyễn Thị Thu Xanh (2014) khảo sát hình tượng nhân vật nữ.

  3. Hướng nghiên cứu về kết cấu và tiếp nhận:

    • Trên thế giới: Eugene Current-Garcia trong O.Henry: A Study of the Short Fiction tổng thuật các khuynh hướng phê bình từ năm 1908 đến các thập niên sau; Fred Lewis Pattee trong History of American Literature since 1870 đưa ra những đánh giá khắt khe về tính thương mại và cấu trúc tác phẩm; Deming Brown trong bài viết O.Henry in Russia (The Russian Review) cùng các nhà hình thức luận Nga như Boris Eikhenbaum (1925) và K. Chukovsky phân tích nguyên nhân tiếp nhận nồng nhiệt tại Nga dựa trên nhịp điệu trần thuật, sự đa dạng của cốt truyện và tính chất gân guốc của ngôn ngữ.
    • Về mặt lý thuyết kết cấu: Tác giả luận án điểm lại quan niệm của Lê Thời Tân (tiếp cận từ Cấu trúc luận), Phạm Thị Thật, nhóm tác giả Từ điển thuật ngữ văn học, M. H. Abrams (Glossary of Literary Terms - dẫn giải quan niệm của R. S. Crane), và Trần Đình Sử.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù đã có nhiều công trình đề cập đến từng khía cạnh riêng biệt như tiểu sử, ngôn ngữ trần thuật hay cái kết bất ngờ, nhưng ở Việt Nam chưa có công trình nào khảo sát một cách toàn diện và có hệ thống về nghệ thuật kết cấu của O.Henry trên cả ba trục: người kể chuyện/giọng điệu, không gian nghệ thuật và cốt truyện bất ngờ gắn với lý thuyết tự sự học hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành văn học, kết hợp định tính văn bản với các thao tác liên ngành:

Danh mục Nội dung chi tiết được sử dụng trong luận án
Hệ thống lý thuyết - Lý thuyết Thi pháp học và Tự sự học (Narratology): khái niệm người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật (G. Genette, B. Uspensky, Manfred Jahn, N. Tamarchenko, Trần Đình Sử, Cao Kim Lan, Nguyễn Thái Hòa).
- Lý thuyết Cấu trúc luận và Ký hiệu học (Semiotics) về văn bản: quan niệm của J. Lotman, M. H. Abrams, R. S. Crane, Lê Thời Tân.
- Lý thuyết Liên văn bản (Intertextuality), Phê bình cổ mẫu, Phân tâm học và góc nhìn Văn hóa học.
Phương pháp cấu trúc - hệ thống Tiếp cận toàn bộ sáng tác của O.Henry như một hệ thống nghệ thuật chỉnh thể, xem xét mối liên hệ hữu cơ giữa các yếu tố cấu thành kết cấu văn bản.
Phương pháp phân tích - tổng hợp Phân tích các tài liệu nghiên cứu chuyên ngành và ngữ liệu tác phẩm cụ thể, từ đó tổng hợp thành các luận điểm khoa học về đặc trưng thi pháp kết cấu.
Phương pháp so sánh (đồng đại, lịch đại) Đối chiếu kết cấu truyện ngắn O.Henry với các đại diện của văn học Mỹ và thế giới (Edgar Allan Poe, Jack London, Ernest Hemingway, Guy de Maupassant, Mark Twain) để nhận diện sự kế thừa và cách tân.
Phương pháp liên ngành Kết hợp phân tích văn học với kiến thức ngôn ngữ học, văn hóa học, tâm lý học và lý thuyết diễn ngôn nhằm giải mã các tầng nghĩa văn hóa trong văn bản.
Nguồn ngữ liệu phân tích Toàn bộ các truyện ngắn trong tuyển tập tiếng Việt (Nxb Văn học, 2012) và các tập truyện ngắn nguyên bản tiếng Anh của O.Henry; văn bản các tác phẩm cụ thể: Một sự giúp đỡ của tình yêu, Ái tình theo khẩu phần, Buồng tầng thượng, Bánh rán miền Pimienta, Một câu chuyện dở dang, Gương mặt trông nghiêng kì diệu, Một cơn gió dịu, Câu chuyện tỉnh lẻ, Căn phòng có sẵn đồ cho thuê, Chiếc lá cuối cùng, Dấu vết của Bill Đen, Mối tình của ngài khoán dịch viên, Trái tim và chữ thập, Tiền tài và thần ái tình, Chuyện một tờ báo, Những mẩu bánh mỳ kiến hiệu, Cánh cửa màu xanh...

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Chương này tập trung vào 4 nội dung lớn:

  1. Nghiên cứu chung về cuộc đời và sự nghiệp của O.Henry: Hệ thống hóa tư liệu nghiên cứu tiểu sử trên thế giới (Rollins, Carl Van Doren, Courtney, Beaty) và tại Việt Nam (Lê Huy Bắc). Chương 1 chỉ ra bối cảnh nước Mỹ thời kỳ hậu Nội chiến, công nghiệp hóa đầu thế kỷ XX và cuộc đời nhiều biến cố (phiêu bạt qua Bắc Carolina, Texas, ngồi tù tại Ohio, sống những năm cuối đời tại New York) đã tạo nên chất liệu đa dạng cho tác phẩm của ông.
  2. Nghiên cứu nghệ thuật truyện ngắn của O.Henry: Tổng thuật các đánh giá về bút pháp hài hước, nghệ thuật sử dụng tiếng lóng, khẩu ngữ và cấu trúc tình huống bất ngờ (Payne, Boswell, Rollyson, Lê Đình Cúc, Lê Nguyên Cẩn, Nguyễn Hồng Dũng, Đỗ Thị Hằng, Nguyễn Thị Phương...).
  3. Nghiên cứu kết cấu và lịch sử tiếp nhận: Trình bày các thái độ phê bình khác nhau, từ việc ghi nhận của độc giả đại chúng và giới nghiên cứu Xô Viết (Brown, Eikhenbaum) đến những chỉ trích của trường phái phê bình truyền thống Mỹ (F. L. Pattee).
  4. Khái niệm "kết cấu" và sự vận động của kết cấu truyện ngắn: Phân định ranh giới giữa bố cục và kết cấu; phân tích quan niệm cấu trúc - hình thức của M. H. Abrams và R. S. Crane; khái quát sự vận động từ kết cấu nhân quả, tuyến tính, kết thúc đóng của truyện ngắn cổ điển sang kết cấu phi tuyến tính, đa tầng điểm nhìn của truyện ngắn hiện đại và kết cấu lắp ghép, lỏng, liên văn bản của truyện ngắn hậu hiện đại.

Chương 2: NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ GIỌNG KỂ TRONG TRUYỆN NGẮN O.HENRY

Chương này triển khai phân tích vai trò của chủ thể trần thuật và điểm nhìn nghệ thuật:

  1. Cơ sở lý thuyết về người kể chuyện và điểm nhìn: Sử dụng quan niệm của N. Tamarchenko, Manfred Jahn, G. Genette, J. Lotman, Cao Kim Lan, Nguyễn Thái Hòa để xác định người kể chuyện là một sinh thể nghệ thuật do tác giả tạo ra nhằm điều hành cấu trúc văn bản.
  2. Các kiểu người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật:
    • Người kể chuyện ngôi thứ nhất với điểm nhìn bên trong: Khảo sát các truyện như Một sự giúp đỡ của tình yêu, Ái tình theo khẩu phần, Buồng tầng thượng, Bánh rán miền Pimienta, Một câu chuyện dở dang, Gương mặt trông nghiêng kì diệu, Một cơn gió dịu, Câu chuyện tỉnh lẻ. Luận án chỉ ra điểm đặc thù: người kể xưng "tôi" nhưng hầu hết không kể về trải nghiệm cá nhân mà kể về trải nghiệm của người khác, kết hợp điểm nhìn hạn tri với sự xuất hiện của người nghe chuyện trực tiếp ("các cậu", "bạn"), tạo nên sự gián cách và thu hẹp khoảng cách giao tiếp với độc giả.
    • Người kể chuyện ngôi thứ ba, "biết tuốt" với điểm nhìn toàn tri: Khảo sát các truyện Căn phòng có sẵn đồ cho thuê, Chiếc lá cuối cùng, Dấu vết của Bill Đen, Mối tình của ngài khoán dịch viên, Trái tim và chữ thập, Tiền tài và thần ái tình, Chuyện một tờ báo, Những mẩu bánh mỳ kiến hiệu... Người kể chuyện giấu mặt đóng vai trò kiểm soát toàn bộ diễn biến, quan sát tường tận hành động và tâm lý nhân vật từ bên ngoài.
    • Đan xen người kể với sự phức hợp điểm nhìn: Phân tích sự chuyển đổi linh hoạt giữa các ngôi kể và điểm nhìn trong cùng một chỉnh thể tác phẩm.
  3. Điểm nhìn và nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật:
    • Điểm nhìn đối với hình tượng người phụ nữ: Miêu tả những cô gái nghèo đô thị, nhân viên bán hàng, nghệ sĩ với lòng tự trọng và đức hy sinh.
    • Điểm nhìn đối với hình tượng những kẻ lừa đảo lương thiện: Thể hiện tính chất nghịch lý của tính cách và đạo đức trong xã hội Mỹ đương thời.
  4. Giọng kể trong truyện ngắn O.Henry: Khảo sát 3 sắc thái giọng điệu chính: giọng điệu triết lý, giọng điệu hài hước (dựa trên trò chơi chữ, tiếng lóng, sự nhầm lẫn văn chương) và giọng điệu thủ thỉ tâm tình.

Chương 3: KẾT CẤU KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN O.HENRY

Chương này tập trung giải mã cấu trúc không gian trong thế giới nghệ thuật của tác giả:

  1. Kết cấu không gian trong cấu trúc truyện kể: Xác lập cơ sở lý thuyết về vai trò và đặc tính của không gian nghệ thuật như một phương thức chiếm lĩnh hiện thực và tổ chức cốt truyện.
  2. Không gian thành thị trong truyện ngắn O.Henry:
    • Không gian căn phòng chật chội, tăm tối: Phân tích không gian các căn phòng trọ cho thuê, gác xép giá rẻ, nơi sinh sống của tầng lớp lao động nghèo, mang tính chất tạm bợ và khép kín.
    • Không gian thành phố ảo não, buồn lặng: Miêu tả bức tranh thành phố New York với ánh đèn ga, sự ồn ào của nhịp sống công nghiệp đối lập với sự cô đơn của những cá nhân nhỏ bé.
  3. Không gian nông thôn trong truyện ngắn O.Henry:
    • Không gian thảo nguyên mênh mông ở miền quê và miền Tây nước Mỹ: Khảo sát bối cảnh Texas, các trang trại chăn bò với tính chất khoáng đạt, tự do.
    • Cuộc sống sinh hoạt của người dân nông thôn: Phản ánh các sinh hoạt văn hóa dân dã, tinh thần mộc mạc và nghĩa khí của người dân vùng biên viễn.
  4. Dịch chuyển không gian trong truyện ngắn O.Henry: Khảo sát sự vận động, chuyển đổi của nhân vật giữa các chiều kích không gian (từ nông thôn ra thành thị, giữa các vùng địa lý khác nhau), tạo tiền đề cho sự phát triển của xung đột và biến cố trần thuật.

Chương 4: KẾT CẤU CỐT TRUYỆN KẾT THÚC BẤT NGỜ TRONG TRUYỆN NGẮN O.HENRY

Chương này đi sâu vào phân tích đặc trưng cốt truyện - yếu tố nhận diện nổi bật nhất của O.Henry:

  1. Vai trò của yếu tố kết thúc trong cấu trúc truyện kể: Phân tích kết thúc như một điểm nút quy định toàn bộ trật tự ý nghĩa và hiệu ứng thẩm mỹ của thể loại tự sự ngắn.
  2. Cốt truyện kết thúc bất ngờ trong kết cấu truyện ngắn O.Henry: Luận giải cơ chế tạo kết thúc bất ngờ thông qua việc sử dụng yếu tố ngẫu nhiên, kỹ thuật "đột biến kép", "kết đúp", cùng các biện pháp "thay thế thuận chiều" và "thay thế ngược chiều".
  3. Các dạng thức cốt truyện kết thúc bất ngờ:
    • Cốt truyện kết thúc bất ngờ với sự lũy tích cái ngẫu nhiên: Sự dồn tụ các chi tiết tình cờ dẫn đến bước ngoặt đảo lộn logic thông thường ở những dòng cuối cùng.
    • Cốt truyện kết thúc bất ngờ với sự vượt qua thử thách của nhân vật: Tình huống nhân vật lựa chọn hành động bất ngờ nhằm khẳng định nhân phẩm, tình cảm hoặc lòng hy sinh.
    • Cốt truyện kết thúc bất ngờ với tính chất liên văn bản: Việc mượn các mô-típ, biểu tượng văn hóa, tích truyện cổ điển hoặc điển cố để tạo ra sự tương phản và đảo nghĩa bất ngờ ở phần kết.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đóng góp vào việc:

  • Vận dụng phối hợp lý thuyết thi pháp học, tự sự học hiện đại, lý thuyết ký hiệu học và tiếp cận liên ngành vào việc nghiên cứu kết cấu truyện ngắn của một tác giả cụ thể.
  • Làm sáng tỏ quy luật vận động của thể loại truyện ngắn từ cấu trúc cổ điển (tuyến tính, kết thúc đóng) sang cấu trúc hiện đại (đa điểm nhìn, kết cấu lỏng) thông qua trường hợp điển hình O.Henry.

Về mặt thực tiễn, công trình đạt được các kết quả cụ thể:

  • Bổ sung một cách tiếp cận khoa học, hệ thống về truyện ngắn O.Henry tại Việt Nam, vượt qua giới hạn của khuynh hướng phê bình tiểu sử và phê bình xã hội học thuần túy trước đây.
  • Phân tích chi tiết các bình diện kết cấu hình thức mang tính nội dung: chỉ ra tính chất đặc thù của người kể chuyện ngôi thứ nhất (kể lại trải nghiệm của người khác với điểm nhìn hạn tri), người kể chuyện ngôi thứ ba (toàn tri, kiểm soát cốt truyện); phân loại cấu trúc không gian nghệ thuật (sự tương phản giữa đô thị New York chật hẹp và thảo nguyên miền Tây khoáng đạt); hệ thống hóa 3 dạng thức cốt truyện kết thúc bất ngờ.
  • Đề tài cung cấp tài liệu phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy học phần Văn học nước ngoài, Lịch sử văn học Mỹ và Lý luận văn học ở bậc đại học, cũng như việc phân tích tác phẩm văn học nước ngoài trong chương trình phổ thông.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do dung lượng và điều kiện tư liệu tiếp cận, luận án tập trung khảo sát hệ thống văn bản truyện ngắn tiêu biểu đã được tuyển dịch tại Việt Nam (Nxb Văn học, 2012) và các tập truyện ngắn tiếng Anh phổ biến của tác giả, chưa bao quát toàn diện tuyệt đối toàn bộ các bài viết báo chí, tiểu phẩm ngắn và thư từ cá nhân chưa được ấn hành chính thức của O.Henry.

Về hướng nghiên cứu tiếp, văn bản gợi mở các nội dung:

  • Tiếp tục mở rộng nghiên cứu thi pháp truyện ngắn O.Henry từ góc độ lý thuyết tiếp nhận văn học và lý thuyết phản ứng của người đọc (Reader-Response Theory) để đánh giá sâu hơn vai trò của cộng đồng diễn giải.
  • Khảo sát sâu hơn mối liên hệ liên văn bản giữa truyện ngắn O.Henry với các nhà văn hiện đại và hậu hiện đại của Mỹ thế kỷ XX.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các ngành Văn học, Sư phạm Ngữ văn, Lý luận văn học, Ngôn ngữ và Văn hóa học phương Tây khi tìm hiểu về thi pháp thể loại truyện ngắn, nghệ thuật tự sự và lịch sử văn học Mỹ.
  • Giảng viên đại học sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các bài giảng chuyên đề về Văn học Mỹ, Tự sự học và Thi pháp học.
  • Giáo viên Ngữ văn tại các trường phổ thông khi hướng dẫn học sinh đọc hiểu, bình giảng các tác phẩm của O.Henry (như truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng).

Các phần có giá trị tham khảo chuyên sâu nhất gồm:

  • Chương 2: Phân tích mô hình người kể chuyện, sự dịch chuyển điểm nhìn trần thuật và các sắc thái giọng điệu tự sự.
  • Chương 4: Phân loại và phân tích cơ chế hình thành các dạng thức cốt truyện kết thúc bất ngờ cùng kỹ thuật liên văn bản.

Câu hỏi thường gặp

  1. Vì sao O.Henry được xem là nhà văn thể hiện sự dung hợp giữa chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa hiện thực? Theo văn bản luận án, O.Henry sáng tác vào giai đoạn cuối thế kỷ XIX sang đầu thế kỷ XX, thời điểm chủ nghĩa lãng mạn trong văn học Mỹ tồn tại "gối tiếp" chứ không phải "nối tiếp" bên cạnh chủ nghĩa hiện thực. Tác phẩm của ông vừa phản ánh chân thực cuộc sống nghèo khó, số phận của tầng lớp dân nghèo đô thị và người lao động, vừa lồng ghép tinh thần nhân văn, niềm tin vào tình người và thế giới ẩn dụ, biểu tượng văn hóa mang màu sắc lãng mạn.

  2. Khái niệm "nhân tố ngược" của GS. Lê Huy Bắc được luận án sử dụng để giải thích điều gì ở O.Henry? Luận án dẫn giải nhận định của GS. Lê Huy Bắc rằng không thể dùng hoàn cảnh sống cơ cực hay thất bại đời tư đơn thuần để cắt nghĩa thành công văn chương của O.Henry, mà các biến cố đó đã tạo nên "nhân tố ngược" trong tố chất nghệ sĩ. "Nhân tố ngược" này giúp nhà văn xử lý thành công những vấn đề tinh tế, phức tạp trong tâm hồn con người và tạo nên sức hấp dẫn cho nghệ thuật tự sự của ông.

  3. Người kể chuyện ngôi thứ nhất trong truyện ngắn O.Henry có đặc điểm cấu trúc gì đặc biệt? Trong truyện ngắn của O.Henry, người kể chuyện ngôi thứ nhất lộ diện xưng "tôi" mang điểm nhìn hạn tri, nhưng điểm đặc thù là người kể hầu như không kể về trải nghiệm của chính mình mà kể về trải nghiệm của người khác. Đồng thời, văn bản thường xuất hiện người nghe chuyện trực tiếp (như nhân vật "bạn", "các cậu"), làm thu hẹp khoảng cách trần thuật và tạo cảm giác đối thoại trực tiếp với độc giả.

  4. Theo nhà nghiên cứu Deming Brown, vì sao truyện ngắn O.Henry từng được đón nhận nồng nhiệt tại Nga vào thập niên 1920? Deming Brown chỉ ra 4 nguyên nhân: (1) Sự quan tâm của tác giả đến ảnh hưởng của đô thị hóa đối với những con người nhỏ bé; (2) Sự phô bày chân xác, sinh động về nhịp sống và con người Mỹ bình thường; (3) Phong cách ngôn ngữ súc tích, gân guốc cùng những đổi mới về kết cấu truyện kể; (4) Kỹ thuật chuyển hướng truyện điêu luyện mang lại giá trị giải trí và giải tỏa tinh thần cho độc giả.

  5. Luận án phân chia cốt truyện kết thúc bất ngờ của O.Henry thành những dạng thức nào? Chương 4 của luận án phân loại thành 3 dạng thức chính:

  • Cốt truyện kết thúc bất ngờ với sự lũy tích cái ngẫu nhiên.
  • Cốt truyện kết thúc bất ngờ với sự vượt qua thử thách của nhân vật.
  • Cốt truyện kết thúc bất ngờ với cốt truyện liên văn bản.

Kết luận

Luận án "Kết cấu truyện ngắn của O.Henry" của tác giả Lê Thị Thanh Tâm là công trình chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống về nghệ thuật kết cấu của cây bút truyện ngắn hàng đầu văn học Mỹ. Dưới ánh sáng của thi pháp học, tự sự học và phương pháp liên ngành, luận án đã làm sáng tỏ ba phương diện cấu trúc cốt lõi: nghệ thuật tổ chức người kể chuyện và giọng điệu, kết cấu không gian nghệ thuật đô thị - nông thôn, cùng các dạng thức cốt truyện kết thúc bất ngờ. Công trình khẳng định vị trí giao thời của O.Henry trong tiến trình vận động của truyện ngắn từ mô hình cổ điển sang hiện đại, đồng thời cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học cho công tác nghiên cứu và giảng dạy văn học nước ngoài.