Luận án tiến sĩ: Vai trò của ASEAN trong hợp tác an ninh chính trị Đông Á từ 1991 đến 2015

Luận án phân tích vai trò của ASEAN trong hợp tác an ninh chính trị Đông Á giai đoạn 1991-2015, nêu bật những thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Lê Lêna
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Khắc Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Vai Trò Của ASEAN Trong Hợp Tác An Ninh - Chính Trị Đông Á Từ Sau 1991 Đến 2015
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. ASEAN Tổng quan về vai trò hợp tác an ninh chính trị Đông Á

ASEAN, thành lập năm 1967, đã nổi lên như một cơ chế hợp tác khu vực thành công ở châu Á-Thái Bình Dương. Từ sau Chiến tranh Lạnh, ASEAN dần đóng vai trò quan trọng trong việc định hình kiến trúc an ninh khu vực Đông Á. Năm 1994, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) được thành lập. Các cơ chế khác như Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) cũng ra đời. Dù chịu ảnh hưởng từ các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản, ASEAN dần khẳng định vai trò trong hợp tác an ninh chính trị khu vực. Vai trò trung tâm của ASEAN được ghi nhận. Tuy nhiên, cần một cơ sở lý thuyết hoàn chỉnh để hiểu rõ hơn về vai trò này. Nghiên cứu sâu về ASEAN là cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh trật tự khu vực đang thay đổi.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của hợp tác ASEAN 1991 2015

Từ năm 1991-2015, sự phát triển của ASEAN diễn ra mạnh mẽ. Sau Chiến tranh Lạnh, ASEAN nhanh chóng thích ứng với trật tự khu vực mới. Việc mở rộng thành viên và tăng cường liên kết nội khối là những bước đi quan trọng. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) và các sáng kiến hợp tác khác đã thúc đẩy hội nhập khu vực. Hiến chương ASEAN cũng là một bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động của tổ chức.

1.2. Tầm quan trọng của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực Đông Á

Tầm quan trọng của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực Đông Á ngày càng gia tăng. ASEAN đóng vai trò trung gian hòa giải, thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các nước lớn. Các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, như ARF và EAS, là những nền tảng quan trọng cho hợp tác an ninh chính trị. ASEAN góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

II. Thách thức an ninh phi truyền thống tại Đông Á Vai trò ASEAN

Khu vực Đông Á đối mặt với nhiều thách thức đối với ASEAN, đặc biệt là an ninh phi truyền thống. Biến đổi khí hậu, dịch bệnh, tội phạm xuyên quốc gia và an ninh mạng là những vấn đề cấp bách. ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với các thách thức này. Hợp tác trong lĩnh vực chống khủng bố, phòng chống dịch bệnh và bảo vệ môi trường được tăng cường. Tuy nhiên, nguồn lực và năng lực của ASEAN còn hạn chế. Cần có sự hợp tác chặt chẽ hơn với các đối tác bên ngoài để giải quyết hiệu quả các thách thức an ninh này. An ninh con người được đặt lên hàng đầu.

2.1. Các vấn đề an ninh hàng hải và tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông

An ninh hàng hải và Biển Đông là một trong những thách thức lớn nhất đối với ASEAN. Các tranh chấp chủ quyền phức tạp, cùng với các hoạt động quân sự hóa, đe dọa hòa bình và ổn định khu vực. ASEAN cần tăng cường vai trò trung gian, thúc đẩy các bên liên quan tuân thủ luật pháp quốc tế và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Việc xây dựng Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có ý nghĩa quan trọng.

2.2. Ứng phó với biến đổi khí hậu và các thảm họa tự nhiên

Biến đổi khí hậu gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho khu vực Đông Á, đặc biệt là các nước ven biển. ASEAN cần tăng cường hợp tác trong lĩnh vực ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và công nghệ là rất quan trọng. Đầu tư vào các công trình phòng chống thiên tai và xây dựng khả năng thích ứng là cần thiết.

III. Phương pháp ASEAN Xây dựng lòng tin ngoại giao phòng ngừa

ASEAN sử dụng ngoại giao phòng ngừa và xây dựng lòng tin làm phương pháp chính trong hợp tác an ninh chính trị. Tăng cường lòng tin thông qua đối thoại, trao đổi quân sự và các hoạt động hợp tác khác. ASEAN thúc đẩy giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế. Phương pháp ASEAN đề cao sự đồng thuận, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Tuy nhiên, phương pháp này đôi khi bị chỉ trích là thiếu hiệu quả trong việc giải quyết các vấn đề phức tạp. Cần có sự linh hoạt và sáng tạo hơn để nâng cao hiệu quả của phương pháp ASEAN.

3.1. Vai trò của ARF trong xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa

ARF (Diễn đàn Khu vực ASEAN) đóng vai trò quan trọng trong xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa. ARF tạo ra một diễn đàn để các nước lớn và nhỏ trong khu vực thảo luận về các vấn đề an ninh chung. Các hoạt động hợp tác trong khuôn khổ ARF bao gồm trao đổi thông tin, diễn tập chung và đào tạo. Tuy nhiên, ARF vẫn còn gặp nhiều thách thức, như sự khác biệt về quan điểm và lợi ích giữa các thành viên.

3.2. Các cơ chế hợp tác khác trong khuôn khổ ASEAN

Ngoài ARF, ASEAN còn có nhiều cơ chế hợp tác khác trong khuôn khổ ASEAN+, như EAS và ADMM+. EAS là một diễn đàn để các nhà lãnh đạo của các nước Đông Á và các đối tác đối thoại thảo luận về các vấn đề chiến lược. ADMM+ là một cơ chế để tăng cường hợp tác quân sự giữa ASEAN và các nước đối tác. Các cơ chế này giúp ASEAN mở rộng phạm vi hợp tác và tăng cường ảnh hưởng trong khu vực.

IV. ASEAN và các cường quốc Quan hệ đối tác cạnh tranh

ASEAN duy trì quan hệ đối tác với nhiều cường quốc, bao gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc và Liên minh Châu Âu (EU). Quan hệ với Trung Quốc vừa có tính cạnh tranh vừa có tính hợp tác. Hoa Kỳ vẫn là một đối tác quan trọng về an ninh. Nhật Bản và Hàn Quốc là những nhà đầu tư lớn vào khu vực. Ấn Độ và Úc ngày càng quan tâm đến Đông Á. ASEAN cần cân bằng quan hệ với các cường quốc này để bảo vệ lợi ích của mình. Quan hệ đối tác được ưu tiên.

4.1. Tác động của quan hệ Mỹ Trung đến vai trò của ASEAN

Quan hệ Trung Quốc - Hoa Kỳ có tác động lớn đến vai trò của ASEAN. Sự cạnh tranh giữa hai cường quốc này tạo ra những thách thức, nhưng cũng mang lại những cơ hội cho ASEAN. ASEAN có thể đóng vai trò trung gian, thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, ASEAN cũng cần cẩn trọng để tránh bị lôi kéo vào cuộc cạnh tranh này.

4.2. Hợp tác kinh tế và an ninh với Nhật Bản và Hàn Quốc

Nhật Bản và Hàn Quốc là những đối tác quan trọng của ASEAN trong cả lĩnh vực kinh tế và an ninh. Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào ASEAN. Hàn Quốc cũng tăng cường hợp tác kinh tế và văn hóa với ASEAN. Về an ninh, Nhật Bản và Hàn Quốc chia sẻ những mối quan tâm chung với ASEAN, như an ninh hàng hải và chống khủng bố. Hợp tác giữa ASEAN với Nhật Bản và Hàn Quốc góp phần tăng cường ổn định và thịnh vượng trong khu vực.

V. Đánh giá Dự báo Vai trò ASEAN trong an ninh chính trị đến 2025

Đến năm 2025, vai trò của ASEAN trong hợp tác an ninh chính trị khu vực sẽ tiếp tục quan trọng. Tuy nhiên, ASEAN sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh giữa các cường quốc, các vấn đề an ninh phi truyền thống và sự suy giảm đoàn kết nội bộ. Để duy trì vai trò trung tâm, ASEAN cần tăng cường năng lực nội tại, thúc đẩy hội nhập khu vực và xây dựng quan hệ đối tác mạnh mẽ với các nước bên ngoài. Cơ hội cho ASEAN vẫn còn rất lớn.

5.1. Các yếu tố tác động đến vai trò của ASEAN đến năm 2025

Nhiều yếu tố tác động đến vai trò của ASEAN đến năm 2025. Các yếu tố bên ngoài bao gồm sự trỗi dậy của Trung Quốc, chính sách của Hoa Kỳ và các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và dịch bệnh. Các yếu tố bên trong bao gồm sự đoàn kết và khả năng thích ứng của ASEAN. ASEAN cần chủ động đối phó với các yếu tố này để duy trì vai trò quan trọng trong khu vực.

5.2. Khuyến nghị cho ASEAN và Việt Nam để duy trì vai trò trung tâm

Để duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, cần tăng cường năng lực, thúc đẩy hội nhập khu vực. Đối với Việt Nam, cần chủ động tham gia và đóng góp vào các hoạt động của ASEAN, đồng thời tăng cường quan hệ đối tác với các nước thành viên và các đối tác bên ngoài. Khuyến nghị chung là tăng cường sự đoàn kết và linh hoạt để đối phó với các thách thức.

VI. Kết luận Tương lai hợp tác an ninh chính trị vai trò ASEAN

Vai trò của ASEAN trong hợp tác an ninh chính trị Đông Á giai đoạn 1991-2015 là không thể phủ nhận. Dù có những hạn chế, ASEAN đã đóng góp quan trọng vào hòa bình và ổn định khu vực. Tương lai của hợp tác an ninh chính trị sẽ phụ thuộc vào khả năng của ASEAN trong việc thích ứng với những thay đổi trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu của ASEAN là xây dựng một cộng đồng hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

6.1. Bài học kinh nghiệm từ quá trình thực hiện vai trò của ASEAN

Từ quá trình thực hiện vai trò của ASEAN, có một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Thứ nhất, sự đoàn kết và đồng thuận là yếu tố then chốt. Thứ hai, cần có sự linh hoạt và sáng tạo để đối phó với các thách thức mới. Thứ ba, cần xây dựng quan hệ đối tác mạnh mẽ với các nước bên ngoài. Thứ tư, cần đầu tư vào năng lực nội tại để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao.

6.2. Hướng phát triển của hợp tác an ninh chính trị Đông Á trong tương lai

Trong tương lai, hợp tác an ninh chính trị khu vực Đông Á sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, cũng có những cơ hội mới. Sự trỗi dậy của chủ nghĩa đa phương, sự phát triển của công nghệ và sự gia tăng nhận thức về các vấn đề toàn cầu có thể thúc đẩy hợp tác. ASEAN cần tận dụng những cơ hội này để tăng cường vai trò của mình và góp phần xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu? Lợi ích, bản sắc và chính sách đối ngoại Mỹ) xuất bản năm 1997, và cuốn sách của tác giả Peter J. Tuy vậy, nổi bật nhất phải kể đến cuốn sách “Social theory of international politics” (Lý thuyết xã hội của chính trị học quốc tế) của Alexander Went (1999) với ba mô hình văn hoá vô chính phủ (culture of anarchy) của Hobbe, Locke và Kant cùng vai trò tƣơng ứng của các chủ thể là một nghiên cứu có giá trị. Công trình này tạo nên nền tảng cho việc nghiên cứu mối quan hệ giữa bản sắc và vai trò. Đồng thời, tác phẩm còn là tiền đề cho các nghiên cứu Kiến tạo xác định vị trí, và tính chất mà xã hội gán cho một quốc gia.

Tuy nhiên, câu hỏi về mối liên hệ giữa vai trò và bản sắc vẫn là câu hỏi chƣa có lời giải đáp. Những nỗ lực trong việc làm rõ các tranh cãi đƣợc thể hiện qua các công trình nhƣ cuốn sách “Norms, identity, and culture in national security” (Các chuẩn mực , bản sắc và văn hoá trong an ninh quốc gia) của Ronald L. Jepperson (1996), “Social construction of international politics: identities & foreign policies Moscow 1955 and 1999” (Kiến tạo xã hội của nền chính trị quốc tế : bản sắc và chính sách đối ngoại của Mát-xơ-cơ-va năm 1955 và 1999) của tác giả Ted Hopf (2002), “Branding nordicity models, identity and the decline of exceptionalism” (Xây dựng các mô hình thƣơng hiệu Bắc Âu, bản sắc và sự suy tàn của chủ nghĩa ngoại lệ) của tác giả Christopher S. Browning (2007), “Words and deeds: Foreign assistance rhetoric and policy behavior in the Netherlands, Belgium, and the United 14 (LUAN.2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 Kingdom” ( Lời nói và hành động: Lập luận về hỗ trợ nƣớc ngoài và hành xử mang tính chính sách của Hà Lan, Bỉ và Anh) đƣợc viết bởi Marijke Breuning (2011) … Bên cạnh dòng chủ đạo nghiên cứu về vai trò trong các lý thuyết QHQT, một vài lý thuyết xã hội học cũng đƣợc áp dụng vào nghiên cứu vai trò trong QHQT.

 Các công trình liên quan đến vai trò chủ thể quan hệ quốc tế chịu ảnh hưởng của Lý thuyết Vai trò (Role theory) Lý thuyết về Vai trò đƣợc áp dụng chủ yếu trong phân tích chính sách đối ngoại (foreign policy analysis) cũng nhƣ một số nghiên cứu QHQT. Tuy vậy, việc áp dụng lý thuyết này không nhiều và còn gây tranh cãi. Nhƣ đã đề cập ở trên, việc nghiên cứu về vai trò trong QHQT đƣợc chính thức bắt đầu với bài viết của học giả Kalevi J. Nghiên cứu của Holsti đặt nền móng cho Lý luận về vai trò khi tìm ra mối liên hệ giữa đơn vị và cấu trúc (agent-structure) thông qua các biến nhƣ: vị trí của quốc gia (position), quan niệm về vai trò của bản thân chủ thể (ego‟s role conception) và nhận thức về vai trò đó của các chủ thể bên ngoài (alter‟s prescription).

Không những tổng hợp các khái niệm về vai trò đƣợc sử dụng trong các nghiên cứu trƣớc đó, công trình này còn đƣa ra 17 vai trò của các quốc gia khi tham gia vào QHQT dựa trên kết quả phỏng vấn quan chức cấp cao của nhiều quốc gia đƣợc tiến hành trong hai năm 1966 và 1967. Bên cạnh nghiên cứu của Holsti, nhiều công trình khác cũng có giá trị trong việc bổ sung các lý giải và hình thành nên lý thuyết vai trò trong QHQT. Một số các công trình tiêu biểu nhƣ hai tác phẩm của Stephan G. Walker với tựa đề “Symbolic Interactionism and International Politics: Role Theory‟s Contribution to International Organization” (Giao tiếp biểu tƣợng và Chính trị học quốc tế: Đóng góp của Lý thuyết Vai trò đối với Tổ chức Quốc tế) xuất bản năm 1978 và “National role conceptions and systemic outcomes” (Những quan niệm về vai trò quốc gia và kết quả mang tính hệ thống) năm 1978, “Roles and reasons in foreign policy decision making” (Các vai trò và lý do trong việc đƣa ra quyết định về chính 15 (LUAN.2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 sách đối ngoại) của Martin Hollis và Steve Smith (1986).

Các công trình đƣợc kể tên trên đã chỉ ra một hệ thống các biến độc lập quyết định tới vai trò và việc thực hiện vai trò của một quốc gia Thông qua mô hình xây dựng dựa trên tƣơng tác giữa các biến này, không ít các nghiên cứu đƣợc tiến hành. Một số ví dụ nhƣ tuyển tập các bài phân tích về vai trò của Liên Xô/Nga, Mỹ, Nhật Bản, Đức, Pháp, Anh, Trung Quốc và Canada trong Thế kỷ 20 trong cuốn sách đƣợc hiệu đính bởi học giả Philippe G. Cùng với các nghiên cứu này, không ít các công trình khác quay lại sử dụng các khái niệm đƣợc nêu bởi Holsti (1970) nhằm phân tích về vai trò của các quốc gia hiện nay nhƣ tác phẩm “The struggle for a national identity in post-soviet Russia” (Cuộc đấu tranh vì bản sắc dân tộc tại Nga thời kỳ Hậu Xô Viết) của tác giả Glenn Chafetz (1996) hay “Beyond IR theories: The case for national role conceptions” (Ngoài các lý thuyết QHQT: Trƣờng hợp nghiên cứu về các quan niệm của vai trò quốc gia) của Richard Adigbuo (2007). Tƣơng tự, các công trình của Mlada Bukovansky (1997), Amy L.

Catalinac (2007) … cũng là các nghiên cứu có giá trị tham khảo về việc bổ sung và áp dụng Lý thuyết vai trò trong QHQT. Nhìn chung, Lý thuyết vai trò thƣờng tập trung vào các nội dung liên quan tới việc một quốc gia xác định vai trò của mình, xung đột giữa các vai trò của quốc gia đó, các yếu tố hạn chế tới vai trò hoặc gần đây là một số ít nghiên cứu về nhóm các vai trò của quốc gia (trƣờng hợp của EU hoặc Liên hợp quốc). Chƣa từng có một nghiên cứu nào sử dụng lý thuyết Vai trò đối với trƣờng hợp ASEAN. Khi nghiên cứu về vai trò của chủ thể trong QHQT, có một cách tiếp cận gần đây bắt đầu đƣợc áp dụng đó là thông qua phƣơng pháp Phân tích Mạng lƣới Xã hội (SNA).2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015  Các công trình liên quan đến vai trò chủ thể quan hệ quốc tế chịu ảnh hưởng của Phân tích Mạng lưới Xã hội (SNA) Phƣơng pháp này vốn là cách tiếp cận mang tính xã hội đƣợc áp dụng trong nghiên cứu QHQT vào những năm 1960, 1970 khi xem xét tác động của các mối quan hệ mang tính mạng lƣới trong các hoạt động thƣơng mại, giữa các thành viên trong các tổ chức quốc tế liên chính phủ, các quan hệ song phƣơng và đa phƣơng trong hệ thống quốc tế.

Trong các nội dung của SNA, lý luận về “vai trò trung tâm” (centrality) của một chủ thể trong mạng lƣới là nội dung đáng chú ý khi xem xét về vai trò trong QHQT. Về mặt thứ tự, nghiên cứu của Alex Bavelas cùng cộng sự tại Phòng thí nghiệm về các Nhóm mạng lƣới (Group Networks Labortary) tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cuối những năm 1940 đã mở đƣờng cho việc xem xét vai trò trung tâm và ảnh hƣởng của vai trò này tới một nhóm. Dựa trên các báo cáo của Bavelas (1950) và cộng sự, Linton C. Freeman với công trình “Centrality in Social Networks” (Vị trí trung tâm trong các mạng lƣới xã hội) xuất bản năm 1979 thực sự tạo nên cầu nối giữa SNA và ngành QHQT.

Bên cạnh Bavelas và Freeman, một học giả có đóng góp quan trọng trong việc đƣa SNA trở thành một phƣơng pháp có khả năng áp dụng trong nghiên cứu QHQT đó là Zeev Maoz. Một số công trình của Maoz nhƣ hai bài viết “Network Centrality and International Conflict, 1816-2001: Does it Pay to Be Important?” (Vai trò trung tâm của mạng lƣới và Xung đột quốc tế, 1816- 2001: Liệu có quan trọng?) năm 2004 và “International Relations: A network approach” (QHQT: theo cách tiếp cận mạng lƣới) trong sách “New directions for international relations: confronting the method-of-analysis problem” (Hƣớng đi mới đối với nghiên cứu QHQT: Đối mặt với các vấn đề mang tính phƣơng pháp phân tích) xuất bản năm 2005; hoặc cuốn sách “Networks of nations: The evolution, structure, and impact of international networks, 1816-2001” (Các mạng lƣới quốc gia: quá trình phát triển, cấu trúc và tác động của các mạng lƣới quốc tế) xuất bản năm 2010. Bên cạnh đó, chƣơng Ba của cuốn sách “Social Network Analysis: Methods and Applications” (Phân tích mạng lƣới xã hội: Các phƣơng pháp và cách áp dụng) của Stanley Wasserman và Katherine Faust (1994) với tựa đề “Centrality 17 (LUAN.2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 and Prestidge” (Vai trò trung tâm và uy tín) cũng nhƣ bài viết “Network analysis for international relations” (Phân tích mạng lƣới trong nghiên cứu QHQT) của hai tác giả Hafner-Burton M. Emilie và Kahler Miles (2009) là các công trình lý luận đáng tham khảo khi xem xét về “vai trò trung tâm” của lý thuyết SNA.

Trên cơ sở các lý thuyết về vai trò trung tâm trong mạng lƣới của SNA nhƣ vậy, một số học giả đã áp dụng cách tiếp cận này trong nghiên cứu vai trò trong QHQT. Nghiên cứu của Steven J. Brams (1966) có tựa đề “Transaction flows in the international system” (Các dòng giao dịch trên thị trƣờng quốc tế) là một trong số các tác phẩm đầu tiên áp dụng SNA có bàn tới vai trò trung tâm. Tƣơng tự nhƣ vậy, “International linkages and environmental sustainability: The effectiveness of the regime network” (Các mối liên hệ quốc tế và tính bền vững môi trƣờng: Hiệu quả của mạng lƣới” của tác giả Hugh Ward (2006); "Intergovernmental Organizations and the Kantian Peace A Network Perspective” (Các mạng lƣới liên chính phủ và quan điểm về mạng lƣới hoà bình theo thuyết Kant) của Hugh Ward và Han Dorussen (2008); “A new world order” (Trật tự thế giới mới) và “America‟s edge: Power in the networked century” (Góc sắc của Mỹ: Quyền lực trong một thế kỷ đƣợc kết nối) của Annie Marie Slaughter (2009) là những công trình điển hình về nghiên cứu vai trò của một chủ thể QHQT dựa trên cách tiếp cận vai trò trung tâm của SNA.

Đặc biệt, năm 2014, học giả Mely Caballero-Athony đã có bài viết “Understanding ASEAN‟s centrality: bases and prospect in an evolving regional architecture” (Hiểu về vai trò trung tâm của ASEAN: nền tảng và triển vọng trong cấu trúc đang lên của khu vực). Trong bài viết này, tác giả có đề cập tới việc sử dụng lý thuyết về vai trò trung tâm của SNA để hiểu về khái niệm “trung tâm” thƣờng đƣợc sử dụng trong các nghiên cứu gắn với ASEAN. Tuy nhiên, việc áp dụng SNA vào nghiên cứu vai trò trong QHQT vẫn còn ít ỏi cả về chất và lƣợng. Nhƣ vậy, xét về lý luận vai trò trong QHQT, nếu khẳng định là không có lý thuyết nào là không chính xác.