Luận Án Tiến Sĩ Về Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp Ở Thành Phố Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở thành phố hồ chí minh, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam.

• Tác giả: Trần Quốc Việt
• Người hướng dẫn: Nguyễn Viết Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa lí học
• Đề tài: Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Vai trò, yêu cầu và các giai đoạn nghiên cứu tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
• 1.1.3. Lí thuyết liên quan đến tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
• 1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức lãnh thổ nông nghiệp cấp tỉnh
• 1.1.4.1. Vị trí địa lí
• 1.1.4.2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên nông nghiệp
• 1.1.4.3. Nhân tố kinh tế - xã hội
• 1.1.5. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp cấp tỉnh
• 1.1.5.1. Hợp tác xã nông nghiệp
• 1.1.5.2. Doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.1.5.3. Khu nông nghiệp công nghệ cao
• 1.1.5.4. Vùng sản xuất nông nghiệp tập trung
• 1.1.6. Chỉ tiêu đánh giá một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp cấp tỉnh
• 1.2. THỰC TIỄN TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm cho tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ
• 2.2. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN NÔNG NGHIỆP
• 2.2.1. Tài nguyên đất và cơ cấu sử dụng đất
• 2.3. NHÂN TỐ KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.3.1. Thị trường. Quá trình đô thị hóa. Hội nhập kinh tế thế giới
• 2.3.2. Khoa học kĩ thuật và công nghệ
• 2.3.3. Nguồn vốn đầu tư cho nông nghiệp
• 2.3.4. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kĩ thuật nông nghiệp
• 2.3.5. Chính sách phát triển nông nghiệp
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1.1. Đặc điểm sản xuất nông nghiệp ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• 3.1.2. Tình hình sản xuất một số nông sản chủ yếu ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• 3.1.2.1. Ngành trồng trọt
• 3.1.2.2. Ngành chăn nuôi
• 3.1.3. Dịch vụ nông nghiệp
• 3.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.2.1. Hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.2. Doanh nghiệp nông nghiệp
• 3.2.3. Khu nông nghiệp công nghệ cao
• 3.2.4. Vùng sản xuất nông nghiệp tập trung
• 3.2.4.1. Vùng chuyên canh rau
• 3.2.4.2. Vùng chuyên canh hoa kiểng
• 3.2.4.3. Vùng chuyên canh lúa
• 3.2.4.4. Vùng chuyên canh cây ăn quả
• 3.2.4.5. Vùng chăn nuôi tập trung
• 3.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG
• 3.3.1. Những mặt đạt được
• 3.3.2. Những hạn chế, tồn tại
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1.1. Cơ sở xây dựng định hướng
• 4.1.2. Quan điểm và mục tiêu tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• 4.1.3. Định hướng phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
• 4.1.4. Định hướng không gian sản xuất nông nghiệp
• 4.1.5. Định hướng phát triển cơ cấu sản xuất
• 4.1.6. Định hướng về phát triển chuỗi cung ứng
• 4.2. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.2.1. Giải pháp về quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp
• 4.2.2. Giải pháp về tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp
• 4.2.3. Giải pháp về phát huy hiệu quả các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
• 4.2.4. Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp
• 4.2.5. Giải pháp về liên kết trong sản xuất nông nghiệp
• 4.2.6. Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng và vật chất kĩ thuật nông nghiệp
• 4.2.7. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 4.2.8. Giải pháp về thị trường
• 4.2.9. Giải pháp về cơ chế, chính sách
• 4.2.10. Giải pháp về phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu
• 4.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp Tại TP

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. Nông nghiệp không chỉ cung cấp lương thực mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Tuy nhiên, sự phát triển đô thị hóa nhanh chóng đã ảnh hưởng đến diện tích đất nông nghiệp và cấu trúc sản xuất. Việc nghiên cứu tổ chức lãnh thổ nông nghiệp là cần thiết để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.1. Khái Niệm Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp là việc sắp xếp và quản lý các hoạt động sản xuất nông nghiệp trên một không gian nhất định. Điều này bao gồm việc phân bổ tài nguyên, cơ sở hạ tầng và các hình thức tổ chức sản xuất như hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp giúp tối ưu hóa việc sử dụng đất đai, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nó cũng góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa tại TP.HCM.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp

Mặc dù có nhiều tiềm năng, tổ chức lãnh thổ nông nghiệp tại TP.HCM đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa nhanh chóng đã dẫn đến việc giảm diện tích đất nông nghiệp. Điều này gây áp lực lên sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực.

2.1. Giảm Diện Tích Đất Nông Nghiệp

Theo thống kê, diện tích đất nông nghiệp tại TP.HCM giảm trung bình 1.200 ha mỗi năm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn làm gia tăng áp lực lên nguồn cung lương thực cho thành phố.

2.2. Tình Trạng Phân Bố Không Đồng Đều

Việc phân bố không gian sản xuất nông nghiệp còn manh mún và thiếu đồng bộ. Nhiều hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp hoạt động không hiệu quả, dẫn đến lãng phí tài nguyên và giảm năng suất.

III. Phương Pháp Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp Hiệu Quả

Để cải thiện tổ chức lãnh thổ nông nghiệp tại TP.HCM, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và bền vững. Việc quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp hợp lý sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.1. Quy Hoạch Vùng Sản Xuất Nông Nghiệp

Quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp cần dựa trên điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trường. Việc xác định các vùng chuyên canh sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Hiện Đại

Công nghệ nông nghiệp hiện đại như tự động hóa và công nghệ sinh học có thể cải thiện năng suất và giảm chi phí sản xuất. Việc áp dụng công nghệ sẽ giúp nông nghiệp TP.HCM phát triển bền vững hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Tổ Chức Lãnh Thổ Nông Nghiệp

Các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp như hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp đã có những đóng góp tích cực cho sản xuất nông nghiệp tại TP.HCM. Những mô hình này không chỉ giúp tăng cường sản xuất mà còn tạo ra việc làm cho người dân.

4.1. Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp đã giúp nông dân kết nối với thị trường và chia sẻ kinh nghiệm sản xuất. Mô hình này đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao thu nhập cho nông dân.

4.2. Doanh Nghiệp Nông Nghiệp

Doanh nghiệp nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đầu tư công nghệ và phát triển sản phẩm. Họ cũng giúp kết nối sản xuất với tiêu thụ, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

V. Kết Luận và Định Hướng Tương Lai

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp tại TP.HCM cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về lương thực và thực phẩm. Việc áp dụng các giải pháp bền vững sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững trong tổ chức lãnh thổ nông nghiệp sẽ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Cần có các chính sách hỗ trợ nông nghiệp bền vững.

5.2. Tăng Cường Liên Kết Giữa Các Thành Phần Kinh Tế

Tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền sẽ tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp hiệu quả. Sự hợp tác này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa nhanh chóng tại các siêu đô thị của các quốc gia đang phát triển đang đặt ra những thách thức sâu sắc đối với không gian sản xuất nông nghiệp ven đô. Tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) – trung tâm kinh tế đầu tàu của Việt Nam, sức ép chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã khiến diện tích đất nông nghiệp suy giảm nghiêm trọng với tốc độ trung bình 1.200 ha/năm trong giai đoạn 2006 – 2018. Bối cảnh này đòi hỏi một sự chuyển dịch căn bản từ tư duy nông nghiệp truyền thống sang tái cấu trúc không gian theo mô hình nông nghiệp đô thị sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và có giá trị gia tăng vượt trội.

Luận án tiến sĩ Địa lí học của tác giả Trần Quốc Việt với đề tài "Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở Thành Phố Hồ Chí Minh" (Mã số: 62310501, bảo vệ năm 2022 tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Nguyễn Viết Thịnh và TS. Trương Văn Tuấn) đã giải quyết triệt để khoảng trống nghiên cứu (research gap) về việc thiếu hụt một khung lý thuyết và thực tiễn tích hợp về tổ chức lãnh thổ nông nghiệp (TCLTNN) cho một đại đô thị đang trong giai đoạn chuyển đổi cấu trúc kinh tế sâu sắc. Trong văn bản, tác giả nhấn mạnh định hướng chiến lược từ Quyết định 10/2009/QĐ-UBND của UBND TPHCM:

"Đưa nền nông nghiệp thành phố phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao gắn với đặc thù nông nghiệp đô thị của một thành phố lớn liên kết với các tỉnh, thành trong vùng. Phát triển nông nghiệp thành phố cũng nhằm rút ngắn chênh lệch về trình độ dân trí, đời sống vật chất tinh thần giữa khu vực nội thành và ngoại thành; đóng góp có hiệu quả vào tiến trình phát triển chung của thành phố" (UBND TPHCM, 2009).

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và thể chế nào đóng vai trò quyết định đến sự biến động và phân hóa không gian nông nghiệp TPHCM trong điều kiện quỹ đất canh tác bị thu hẹp?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng phát triển và hiệu quả vận hành của các hình thức TCLTNN (nông hộ, trang trại, hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp nông nghiệp, khu nông nghiệp công nghệ cao) trong giai đoạn 2006 – 2018 bộc lộ những điểm nghẽn cấu trúc nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Mô hình tổ chức không gian và các giải pháp can thiệp chính sách nào sẽ tối ưu hóa giá trị kinh tế - sinh thái của nông nghiệp TPHCM tầm nhìn dài hạn?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Quá trình đô thị hóa tạo ra sự chuyển dịch không gian nông nghiệp ly tâm từ vùng cận đô ra ngoại vi, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng - vật nuôi sang các đối tượng có hàm lượng công nghệ và giá trị kinh tế cao trên một đơn vị diện tích.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Hiệu quả sử dụng đất và năng suất lao động có mối tương quan thuận rõ rệt với mức độ tập trung hóa, chuyên môn hóa và hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến (Khu công nghệ cao và Doanh nghiệp nông nghiệp vượt trội so với Nông hộ truyền thống).

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 5 huyện ngoại thành (Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ) và các quận còn hoạt động nông nghiệp (Quận 9, Quận 12, Thủ Đức, Gò Vấp, Bình Tân) trong giai đoạn 2006 – 2018, với cỡ mẫu khảo sát sơ cấp đạt 392 nông hộ, tạo nên cơ sở khoa học tin cậy cho việc hoạch định chính sách kinh tế không gian đô thị.

---

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về TCLT và tổ chức không gian kinh tế đã trải qua quá trình tiến hóa lý luận phong phú qua nhiều trường phái học thuật quốc tế và trong nước:

Trường phái địa lý kinh tế Xô Viết đặt nền móng với lý thuyết chu trình năng lượng - sản xuất và Thể tổng hợp sản xuất lãnh thổ (TPC) của N. Kolosovskiy (1947), sau đó được E. Alaev (1983) hoàn thiện trong tác phẩm danh tiếng "Địa lí KT-XH: Từ điển - khái niệm - thuật ngữ". Alaev định nghĩa:

"TCLT xã hội là sự kết hợp các cơ cấu lãnh thổ đang hoạt động (bố trí sắp xếp dân cư, các hoạt động sản xuất, sử dụng tài nguyên thiên nhiên,…) được liên kết lại bởi các cơ cấu quản lí với mục đích tái sản xuất cuộc sống của xã hội phù hợp với các mục đích và trên cơ sở các quy luật kinh tế hiện hành trong hình thái xã hội đó".

Đồng thời, K. Ivanov (1967, 1971) đã đưa ra phương pháp băng chuyền địa lý (dòng sản xuất) và mô hình hệ thống lãnh thổ sản xuất nông nghiệp, nhấn mạnh tính liên tục của các dòng vật chất - năng lượng.

Ngược lại, trường phái phương Tây tiếp cận qua lăng kính "Tổ chức không gian" (Spatial Organization). Khởi xướng từ mô hình vành đai nông nghiệp cô lập của J.H. von Thünen (1826), không gian kinh tế được định hình bởi tương quan giữa chi phí vận chuyển và địa tô vị trí. Đến nửa cuối thế kỷ XX, Peter Haggett (1965, 1975) chuẩn hóa mô hình định lượng không gian trong địa lý kinh tế. Paul Krugman (1991) với lý thuyết Địa kinh tế mới (New Economic Geography) đã chứng minh lực hút tập trung kinh tế tại các đô thị hạt nhân nhờ quy mô kinh tế và giảm thiểu chi phí giao dịch. Paul de Gaudemar (1992) xem tổ chức lãnh thổ là nghệ thuật tối ưu hóa sức chứa không gian và thiết lập sự hài hòa trung tâm - ngoại vi.

Tại Việt Nam, các công trình tiên phong của GS. Lê Bá Thảo (1994, 1996) về "Cơ sở khoa học TCLT Việt Nam", GS.TS. Nguyễn Viết Thịnh (1995) về định hướng TCLTNN Đồng bằng sông Hồng, và GS.TS. Ngô Doãn Vịnh (2004, 2009) đã bản địa hóa các khung lý thuyết kinh điển. Nguyễn Viết Thịnh (1995) khẳng định:

"TCLTNN là tổ chức các không gian nông nghiệp (các tiểu vùng nông nghiệp) trên cơ sở đánh giá tác động tổng hợp của các nhân tố tương đối tĩnh (các điều kiện sinh thái nông nghiệp) và các nhân tố động... nhằm đánh giá được sự phân hóa lãnh thổ nông nghiệp đã định hình, sự hợp lí và chưa hợp lí của nó; đưa ra các phương án định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH".

Đối chiếu quốc tế, mô hình nông nghiệp TPHCM thể hiện tính đặc thù khi so sánh với hai trường hợp quốc tế điển hình:

1. Mô hình Vành đai Nông nghiệp Tokyo (Nhật Bản): Tập trung vào thâm canh vi mô, nông nghiệp công nghệ cao trong nhà kính và bảo tồn cảnh quan sinh thái đô thị dưới sức ép địa tô cực đại.
2. Mô hình Nông nghiệp Đô thị Vùng Đô thị Bangkok (Thái Lan): Tận dụng hệ thống mạng lưới kênh rạch để phát triển nuôi trồng thủy sản nước ngọt và cây ăn trái nhiệt đới kết hợp du lịch nông nghiệp, nhưng đối mặt với ô nhiễm môi trường công nghiệp tương tự TPHCM.

Công trình của Trần Quốc Việt đã định vị xuất sắc khi bắc cầu nối giữa lý luận tổ chức không gian tổng hợp của địa lý học với các bài toán quản trị kinh tế đô thị đặc thù tại các siêu đô thị Đông Nam Á.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và tái định hình các lý thuyết kinh điển trong bối cảnh đô thị hóa thế kỷ XXI:

• Tái cấu trúc mô hình von Thünen: Trong điều kiện hạ tầng giao thông hiện đại và chuỗi logistics lạnh, ranh giới 5 vành đai cứng nhắc của von Thünen không còn tồn tại dạng đồng tâm khép kín mà bị biến dạng thành các dải/cụm chuyên môn hóa linh hoạt, chịu sự chi phối của địa tô chênh lệch đô thị và khả năng tiếp cận hạ tầng kỹ thuật.
• Mở rộng lý thuyết Thể tổng hợp sản xuất (TPC): Bổ sung yếu tố "công nghệ cao" và "kinh tế tuần hoàn sinh thái" vào chu trình vật chất của Kolosovskiy, biến không gian nông nghiệp từ đối tượng thuần khai thác tài nguyên tự nhiên thành một hệ sinh thái kỹ thuật tích hợp khép kín (Bio-technical Integrated System).
• Thiết lập Khái niệm Tổ chức Lãnh thổ Nông nghiệp Đô thị:

"TCLTNN được hiểu là hệ thống liên kết không gian của tất cả các ngành, các cơ sở sản xuất và các lãnh thổ dựa trên các quy trình kinh tế kĩ thuật mới nhất, chuyên môn hóa, tập trung hóa, liên hợp hóa để sử dụng hiệu quả nhất phân công lao động nông nghiệp theo lãnh thổ nhằm sử dụng các nguồn lực về tự nhiên, KT-XH của cả nước cũng như của từng vùng, từng địa phương".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời ba trụ cột lý thuyết: Hệ thống học (Systems Theory), Sinh thái nhân văn (Human Ecology), và Kinh tế không gian (Spatial Economics).

Khung phân tích xác lập các điều kiện biên (boundary conditions): Áp dụng cho các vùng đô thị có tốc độ chuyển đổi đất đai trên 1.000 ha/năm, nơi nông nghiệp không còn giữ vai trò an ninh lương thực số lượng lớn mà đóng vai trò cung ứng thực phẩm tươi sống chất lượng cao, cân bằng sinh thái và tạo không gian mở xanh cho đô thị.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng vững trên lập trường bản thể luận hiện thực phê phán (Critical Realism) và nhận thức luận thực chứng kết hợp diễn giải (Positivist-Interpretivist Mixed Paradigm). Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level Spatial Design) phân tích từ quy mô vĩ mô (toàn thành phố, liên vùng Đông Nam Bộ), trung mô (huyện, quận, vùng chuyên canh) đến vi mô (nông hộ, trang trại, doanh nghiệp).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt qua 4 bước:

Phương pháp tam giác đạc (Triangulation) được bảo đảm qua việc đối chiếu chéo giữa số liệu thống kê nhà nước, kết quả khảo sát thực địa 392 nông hộ và các cuộc phỏng vấn sâu chuyên gia (Expert Consultation) từ Sở NN&PTNT, Viện Quy hoạch và các nhà khoa học nông nghiệp.

Data và phân tích

• Phần mềm ứng dụng: SPSS 20.0 dùng cho phân tích định lượng kinh tế nông hộ; MapInfo 10.5 dùng để biên tập và xây dựng hệ thống 07 bản đồ chuyên đề địa lý nông nghiệp.
• Hệ thống 07 bản đồ chuyên đề thành lập trong luận án:
  1. Bản đồ hành chính TPHCM.
  2. Bản đồ các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng đến TCLTNN ở TPHCM.
  3. Bản đồ quy mô và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp ở TPHCM năm 2018.
  4. Bản đồ các nhân tố KT-XH ảnh hưởng đến TCLTNN ở TPHCM.
  5. Bản đồ thực trạng phát triển và phân bố nông nghiệp ở TPHCM năm 2018.
  6. Bản đồ thực trạng TCLTNN ở TPHCM năm 2018.
  7. Bản đồ định hướng TCLTNN ở TPHCM.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Chỉ tiêu / Hình thức TCLT	Nông hộ truyền thống	Trang trại (TT 02/2020)	Hợp tác xã (HTXNN)	Doanh nghiệp NN (DNNN)	Khu Nông nghiệp CNC
Quy mô đất bình quân	< 0,5 - 1,0 ha/hộ	2,0 - 5,0 ha/trang trại	Quy mô liên kết 20-50 ha	5,0 - >20 ha/DN	Tập trung > 100 ha
Giá trị SX / ha / năm	150 - 250 triệu VNĐ	500 - 800 triệu VNĐ	400 - 600 triệu VNĐ	1,2 - 2,5 tỷ VNĐ	> 3,0 - 5,0 tỷ VNĐ
Mức độ ứng dụng KHCN	Thấp, công cụ thô sơ	Trung bình (Tự động hóa 1 phần)	Khá (Tiêu chuẩn VietGAP)	Cao (Công nghệ sinh học, tự động)	Cực cao (Nhà màng, IoT, nuôi cấy mô)
Thị trường tiêu thụ	Thương lái, chợ truyền thống	Đầu mối phân phối	Siêu thị, chuỗi bán lẻ	Chuỗi giá trị khép kín, XK	Xuất khẩu, chuyển giao CN

1. Quy luật thu hẹp và phân hóa không gian nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp giảm bình quân 1.200 ha/năm do đô thị hóa, tạo áp lực chuyển dịch sản xuất ly tâm. Các quận nội thành và ven nội (Quận 9, Quận 12, Bình Tân) chuyển đổi nhanh chóng sang đất phi nông nghiệp, đẩy các vùng chuyên canh tập trung ra các huyện Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Cần Giờ.
2. Nghịch lý giá trị trên diện tích thu hẹp: Dù diện tích đất canh tác giảm liên tục giai đoạn 2006 – 2018, tổng giá trị sản xuất nông nghiệp (GTSX) của TPHCM vẫn tăng trưởng dương nhờ chuyển dịch mạnh cơ cấu cây trồng - vật nuôi sang các đối tượng có giá trị kinh tế cao: hoa kiểng (lan Mokara, hoa mai), rau an toàn thủy canh, bò sữa cao sản và cá cảnh xuất khẩu.
3. Sự vượt trội của mô hình Khu NNCNC và DNNN: Phân tích dữ liệu chỉ ra rằng Khu NNCNC (Củ Chi) và các DNNN đạt giá trị sản xuất trên 1 ha cao gấp 5 đến 15 lần so với nông hộ truyền thống, khẳng định vai trò then chốt của vốn đầu tư và công nghệ sinh học trong nông nghiệp đô thị.
4. Điểm nghẽn liên kết chuỗi giá trị và kinh tế tập thể: Mô hình HTXNN và Tổ hợp tác phát triển số lượng nhanh nhưng quy mô vốn nhỏ, năng lực tiếp cận thị trường hạn chế; liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) phần lớn còn mang tính hình thức, thiếu chế tài ràng buộc pháp lý chặt chẽ.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện lý thuyết phân vùng kinh tế sinh thái nông nghiệp đô thị tại Việt Nam.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình tích hợp giữa phương pháp điều tra phân tầng Cochran với công nghệ GIS (MapInfo 10.5) trong nghiên cứu địa lý kinh tế cấp tỉnh/thành phố.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Là cơ sở trực tiếp để Sở NN&PTNT và UBND TPHCM xây dựng Quy hoạch nông nghiệp đô thị đến năm 2030, cơ cấu lại gói tín dụng hỗ trợ lãi suất theo Quyết định 10/2009/QĐ-UBND, và thiết lập các phân khu bảo tồn quỹ đất lúa và đất chuyên canh rau an toàn.

---

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

1. Giới hạn chuỗi dữ liệu thứ cấp: Số liệu vi mô về nông hộ và trang trại phụ thuộc vào chu kỳ Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp (các mốc 2006, 2011, 2016), dẫn đến việc cập nhật số liệu giai đoạn 2019 – 2022 chủ yếu dựa vào ước tính tổng hợp.
2. Biên độ không gian: Chưa đi sâu định lượng hóa sự tương tác trao đổi nông sản đa chiều giữa TPHCM với các tỉnh lân cận thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Long An, Tiền Giang, Đồng Nai, Bình Dương).
3. Đánh giá tác động biến đổi khí hậu: Mức độ lượng hóa rủi ro xâm nhập mặn và ngập triều cường tại khu vực trũng phía Nam (Nhà Bè, Cần Giờ) đối với quy hoạch cây trồng chưa được mô hình hóa bằng các kịch bản thủy lực chuyên sâu.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Xây dựng mô hình cân bằng không gian động (Spatial Computable General Equilibrium - SCGE) dự báo chuyển dịch đất đai dưới tác động của các tuyến vành đai 3, vành đai 4.
• Đánh giá kinh tế tuần hoàn và lượng giá dịch vụ hệ sinh thái (Ecosystem Services Valuation) của nông nghiệp đô thị TPHCM.
• Ứng dụng viễn thám đa thời gian (Remote Sensing & Sentinel/Landsat imagery) để giám sát biến động sử dụng đất nông nghiệp thời gian thực.

---

Tác động và ảnh hưởng

Công trình tạo ra ảnh hưởng học thuật sâu rộng, trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh chuyên ngành Địa lý học, Kinh tế nông nghiệp và Quy hoạch không gian. Về mặt chính sách, luận án đóng góp trực tiếp vào đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp TPHCM theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững đến năm 2030.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phương pháp luận kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết địa lý kinh tế kinh điển với các công cụ định lượng hiện đại (SPSS, GIS MapInfo).
• Cơ quan quản lý Nhà nước (Sở NN&PTNT, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM): Sở hữu bức tranh toàn cảnh về thực trạng phân bố không gian và hệ thống bản đồ định hướng để xây dựng chính sách đất đai, cấp phép đầu tư nông nghiệp công nghệ cao.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và Hợp tác xã: Nhận diện được lợi thế so sánh từng tiểu vùng địa lý (Củ Chi: công nghệ cao, bò sữa; Bình Chánh: rau an toàn; Cần Giờ: thủy sinh thái) để tối ưu hóa địa điểm đầu tư.
• Cộng đồng nông dân ven đô: Hưởng lợi từ các đề xuất chính sách chuyển đổi nghề nghiệp, đào tạo kỹ thuật công nghệ cao và mô hình liên kết chuỗi giá trị nhằm gia tăng thu nhập trên diện tích đất hẹp.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã bản địa hóa và phát triển lý thuyết Thể tổng hợp sản xuất theo lãnh thổ (TPC) của Kolosovskiy và mô hình Vành đai nông nghiệp von Thünen vào không gian một siêu đô thị đang đô thị hóa nhanh của nước đang phát triển. Công trình chứng minh rằng trong điều kiện quỹ đất thu hẹp (giảm 1.200 ha/năm), không gian nông nghiệp không bị triệt tiêu mà tự tổ chức lại thành các cụm công nghệ cao và vành đai sinh thái đa chức năng.

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào so với các nghiên cứu trước?

So với các nghiên cứu trước đây (như Đặng Văn Phan 1976, Lê Bá Thảo 1994, Đàm Nguyễn Thùy Dương 2005), luận án đã kết hợp phương pháp lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên chuẩn hóa theo công thức Cochran (1977) ($n = 392$ nông hộ) với công nghệ GIS (MapInfo 10.5), thành lập hệ thống 07 bản đồ chuyên đề hoàn chỉnh phản ánh từ nhân tố ảnh hưởng, thực trạng đến quy hoạch định hướng không gian.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm?

Đó là sự phân kỳ sâu sắc về hiệu quả sử dụng đất: Mặc dù đất nông nghiệp giảm liên tục, giá trị sản xuất toàn ngành vẫn tăng nhờ sự bứt phá của mô hình nông nghiệp công nghệ cao và hoa kiểng, bò sữa (đạt từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng/ha/năm), cho thấy tư duy diện tích rộng không còn là yếu tố tiên quyết trong phát triển nông nghiệp hiện đại.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Quy trình điều tra 3 giai đoạn, hệ thống phiếu hỏi nông hộ (Phụ lục 1.1), ma trận chỉ tiêu đánh giá đất đai - lao động - hiệu quả vốn, cùng quy chuẩn biên tập bản đồ GIS được trình bày chi tiết, cho phép áp dụng hoàn toàn vào các đô thị tương đồng như Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?

Tập trung vào ba trục chính: (1) Tác động của các siêu dự án hạ tầng giao thông liên vùng đến sự chuyển dịch địa tô nông nghiệp; (2) Chuyển đổi số và ứng dụng IoT/AI trong quản trị chuỗi cung ứng nông sản đô thị; (3) Mô hình nông nghiệp giảm phát thải carbon (Net-zero Agriculture) thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng đất ngập mặn Cần Giờ.

---

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn: Khẳng định TCLTNN là hệ thống liên kết không gian đa ngành, đa chủ thể, đóng vai trò sống còn trong phát triển cân bằng sinh thái - kinh tế siêu đô thị.
2. Lượng hóa chính xác biến động tài nguyên đất: Phân tích rõ nét quy luật giảm bình quân 1.200 ha đất nông nghiệp/năm giai đoạn 2006 – 2018 dưới tác động vũ bão của đô thị hóa.
3. Đánh giá thực nghiệm đa cấp độ: Sử dụng cỡ mẫu 392 nông hộ tại 3 huyện trọng điểm (Củ Chi: 266, Bình Chánh: 72, Hóc Môn: 54) để chứng minh tính ưu việt của mô hình doanh nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao so với kinh tế hộ manh mún.
4. Xây dựng hệ thống 07 bản đồ chuyên đề địa lý: Số hóa hiện trạng và không gian tổ chức nông nghiệp TPHCM bằng công nghệ MapInfo 10.5, tạo công cụ trực quan hóa có giá trị khoa học cao.
5. Đề xuất mô hình phân vùng không gian tối ưu: Xác lập 3 tiểu vùng phát triển chuyên biệt (Bắc: công nghệ cao, bò sữa, hoa kiểng; Tây - Tây Nam: rau an toàn, cá cảnh; Phía Nam: thủy sản sinh thái, rừng phòng hộ).
6. Mở ra hệ giải pháp đồng bộ 10 nhóm chính sách: Định hình con đường chuyển đổi nông nghiệp TPHCM trở thành trung tâm giống, công nghệ sinh học và nông nghiệp đô thị sinh thái hiện đại hàng đầu cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN NÔNG NGHIỆP.

Tài nguyên đất và cơ cấu sử dụng đất. NHÂN TỐ KINH TẾ - XÃ HỘI. Thị trường. Quá trình đô thị hóa.

Hội nhập kinh tế thế giới. Khoa học kĩ thuật và công nghệ. Nguồn vốn đầu tư cho nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng và cơ cơ sở vật chất kĩ thuật nông nghiệp.

Chính sách phát triển nông nghiệp. ĐÁNH GIÁ CHUNG .81 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Đặc điểm sản xuất nông nghiệp ở Thành Phố Hồ Chí Minh. Tình hình sản xuất một số nông sản chủ yếu ở Thành Phố Hồ Chí Minh. Ngành trồng trọt. Ngành chăn nuôi.

Dịch vụ nông nghiệp. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Hợp tác xã nông nghiệp. Doanh nghiệp nông nghiệp.

Khu nông nghiệp công nghệ cao. Vùng sản xuất nông nghiệp tập trung. Vùng chuyên canh rau. Vùng chuyên canh hoa kiểng.

Vùng chuyên canh lúa. Vùng chuyên canh cây ăn quả. Vùng chăn nuôi tập trung. ĐÁNH GIÁ CHUNG.

Những mặt đạt được. Những hạn chế, tồn tại .134 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. ĐỊNH HƯỚNG TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Cơ sở xây dựng định hướng. Quan điểm và mục tiêu tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở Thành Phố Hồ Chí Minh. Định hướng phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp. Định hướng không gian sản xuất nông nghiệp.

Định hướng phát triển cơ cấu sản xuất. Định hướng về phát triển chuỗi cung ứng. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Giải pháp về quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp.

Giải pháp về tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Giải pháp về phát huy hiệu quả các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp. Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp. Giải pháp về liên kết trong sản xuất nông nghiệp.

Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng và vật chất kĩ thuật nông nghiệp. Giải pháp về khoa học công nghệ. Giải pháp về thị trường. Giải pháp về cơ chế, chính sách.

Giải pháp về phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu .161 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4. 163 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 166 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 PHỤ LỤC iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Nội dung đầy đủ 1.

CNH Công nghiệp hóa 2. CSHT Cơ sở hạ tầng 3. CSVCKT Cơ sở vật chất kĩ thuật 4. DNNN Doanh nghiệp nông nghiệp 5.

HTXNN Hợp tác xã nông nghiệp 9. KHCN Khoa học công nghệ 10. KHKT Khoa học kĩ thuật 11. KT-XH Kinh tế - xã hội 12.

NLTS Nông, lâm, thủy sản 13. NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 14. NNCNC Nông nghiệp công nghệ cao 15. SXNN Sản xuất nông nghiệp 17.

TCLT Tổ chức lãnh thổ 18. TCLTNN Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp 19. THT Tổ hợp tác 20. TPHCM Thành Phố Hồ Chí Minh 21.

UBND Ủy ban Nhân dân v DANH MỤC CÁC BẢNG Trang 1. Số hộ NLTS phân theo vùng ở Việt Nam năm 2011 và 2016. Số lượng trang trại NLTS phân theo vùng ở Việt Nam năm 2016. Diện tích đất phân theo mục đích sử dụng ở TPHCM năm 2018.

Diện tích đất NN phân theo địa phương ở TPHCM năm 2018. Diện tích rau phân theo quận, huyện năm 2006 và năm 2018. Số lượng nông hộ phân theo đơn vị hành chính ở TPHCM. Diện tích đất nông nghiệp của nông hộ theo quận, huyện năm 2016 96 8.

Lao động nông nghiệp tại nông hộ ở TPHCM phân theo trình độ chuyên môn năm 2006 và 2016. Số nông hộ điều tra phân theo trồng trọt và chăn nuôi. Diện tích canh tác của nông hộ được điều tra. Diện tích chuồng trại của nông hộ được điều tra.

Trình độ học vấn và chuyên môn của lao động tại hộ điều tra. Lợi nhuận từ các loại cây trồng tại nông hộ điều tra. Lợi nhuận từ vật nuôi tại nông hộ điều tra. Số lượng và cơ cấu trang trại ở TPHCM năm 2018.

Lao động tham gia sản xuất tại trang trại phân theo địa phương năm 2018. Mốt số ứng dụng khoa học công nghệ và cơ giới hóa vào sản xuất ở các trạng trại tại TPHCM năm 2016. Thông tin hoạt động tại HTXNN năm 2016. Số lượng HTXNN ở TPHCM năm 2016.

Thông tin về DNNN trên địa bàn TPHCM năm 2016. 117 vi DANH MỤC HÌNH ẢNH Trang 1. Biểu đồ cơ cấu sử dụng đất ở TPHCM năm 2010 và 2018. Quy mô dân số thành thị và nông thôn ở TPHCM giai đoạn 2006-2018.

Số lượng lao động nông nghiệp ở TPHCM, giai đoạn 2011-2018. Diện tích đất đô thị và dân số thành thị ở TPHCM, giai đoạn 2010-2018 74 5. Diện tích đất SXNN và giá trị SXNN ở TPHCM, giai đoạn 2006 –2018 83 6. Chuyển dịch cơ cấu giá trị SXNN ở TPHCM giai đoạn 2006 -2018.

Diện tích và sản lượng rau ở TPHCM giai đoạn 2006 -2018. Số lượng bò sữa và sản lượng sữa ở TPHCM giai đoạn 2006 – 2018. Cơ cấu diện tích bình quân đất canh tác/hộ năm 2006 và 2016. Sơ đồ phân phối nông sản tại các hộ điều tra.

Số lượng trang trại nông nghiệp ở TPHCM, giai đoạn 2011 – 2018. Lao động phân theo trình độ tại các trang trại ở TPHCM. 113 DANH MỤC BẢN ĐỒ Trang 1. Bản đồ hành chính TPHCM.

Các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng đến TCLTNN ở TPHCM. Quy mô và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp ở TPHCM năm 2018. Các nhân tố KT-XH ảnh hưởng đến TCLTNN ở TPHCM. Thực trạng phát triển và phân bố nông nghiệp ở TPHCM năm 2018.

Thực trạng TCLTNN ở TPHCM năm 2018. Định hướng TCLTNN ở TPHCM. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là ngành sản xuất ra của cải vật chất quan trọng cho xã hội. Trong thời đại ngày nay, vai trò của ngành nông nghiệp càng thể hiện rõ qua việc cung cấp lương thực, thực phẩm cho nhân loại mà hiện nay còn khoảng 13% dân số thế giới vẫn bị nạn đói đe dọa; nó là cơ sở cho CNH - HĐH, nhất là ở các nước đang phát triển thì nông nghiệp được xem là “trụ đỡ” của nền kinh tế; đây là khu vực thu hút nhiều việc làm, trung bình là khoảng 38% lao động của thế giới, riêng các nước đang phát triển chiếm đến 40 – 70% lao động nông nghiệp.

Ngoài ra, nông nghiệp tạo ra nhiều mặt hàng xuất khẩu, đem lại nguồn ngoại tệ; là thị trường của các ngành công nghiệp – dịch vụ. Riêng ở các thành phố lớn, việc phát triển nông nghiệp được xem là chìa khóa để giải quyết các vấn đề ở đô thị hiện nay như đáp ứng nhu cầu lương thực, thực phẩm; đảm bảo an sinh xã hội cho lao động nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Song hành với quá trình CNH – HĐH, quá trình ĐTH ở nước ta đang diễn ra nhanh chóng, nhất là tại các đô thị lớn, trong đó có TPHCM. Quá trình ĐTH nhanh làm cho diện tích đất nông nghiệp nơi đây giảm nhanh chóng (trung bình 1.200 ha/năm, giai đoạn 2006 - 2018) (Cục thống kê TPHCM, 2010, 2019); một bộ phận lao động trong nông nghiệp mất đất sản xuất trở nên thiếu công ăn, việc làm; một bộ phận dân cư từ nông thôn chuyển về đô thị để làm việc đã làm gia tăng nhu cầu về lương thực, thực phẩm, vấn đề vệ sinh môi trường tại đô thị cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Nhìn thấy được vai trò quan trọng của nông nghiệp đối với sự phát triển KT-XH và môi trường ở thành phố, trong quyết định 10/2009-QĐ-UBND của UBND TPHCM về phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân đến năm 2020, tầm nhìn 2030 đã khẳng định “Đưa nền nông nghiệp thành phố phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao gắn với đặc thù nông nghiệp đô thị của một thành phố lớn liên kết với các tỉnh, thành trong vùng. Phát triển nông nghiệp thành phố cũng nhằm rút ngắn chênh lệch về trình độ dân trí, đời sống vật chất tinh thần giữa khu vực nội thành và ngoại thành; đóng góp có hiệu quả vào tiến trình phát triển chung của thành phố” (UBND TPHCM, 2009) Để phát triển ngành nông nghiệp ở TPHCM hiệu quả thì vấn đề TCLTNN vô cùng quan trọng và có ý nghĩa quyết định. TCLTNN hợp lí sẽ phát huy các nguồn lực tổng hợp để phát triển ngành nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, giải 2 quyết mối quan hệ giữa tài nguyên và con người trong điều kiện quỹ đất SXNN ở TPHCM ngày càng hẹp dần. Trong những năm qua, nhiều hình thức TCLTNN như nông hộ, trang trại, HTXNN, DNNN vẫn tiếp tục phát triển và có sự chuyển biến theo hướng hiện đại; một số hình thức TCLTNN mới ra đời như khu NNCNC đã góp phần thúc đẩy nền nông nghiệp TPHCM phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả, phù hợp với nền nông nghiệp ở khu vực ven đô thị.

Theo không gian, lãnh thổ SXNN cũng có sự chuyển dịch theo hướng ra phạm vi ngoại thành, cơ cấu cây trồng, vật nuôi cũng có sự thay đổi để phù hợp hơn với quá trình ĐTH và điều kiện sinh thái nông nghiệp ở thành phố. Tuy nhiên, vấn đề TCLTNN ở TPHCM vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều hình thức TCLTNN hoạt động chưa hiệu quả; việc phân bố không gian sản xuất còn manh mún, thiếu đồng bộ,…sẽ là lực cản không nhỏ cho sự phát triển của nền nông nghiệp thành phố. Từ thực tiễn nêu trên cho thấy việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng, đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp TCLTNN ở TPHCM có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở cho việc sử dụng hợp lí các nguồn lực tự nhiên, KT-XH; góp phần đưa nền nông nghiệp thành phố phát triển hiệu quả và hiện đại.