Luận án tiến sĩ về tài chính toàn diện, ổn định ngân hàng và chất lượng thể chế tại các nước ASEAN

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tài chính ngân hàng tài chính toàn diện ổn định ngân hàng và chất lượng thể chế nghiên cứu tại các, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Đặng Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hạ Thị Thiều Dao
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tài Chính Toàn Diện, Ổn Định Ngân Hàng Và Chất Lượng Thể Chế – Nghiên Cứu Tại Các Nước ASEAN
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Tóm tắt luận án
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. SỰ CẦN THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• 1.6. KẾT CẤU LUẬN ÁN
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ ỔN ĐỊNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG
• 2.1.1. Khái niệm về ổn định ngân hàng
• 2.1.2. Đo lường ổn định ngân hàng
• 2.1.3. Một số nhân tố ảnh hưởng đến ổn định hệ thống ngân hàng
• 2.1.3.1. Các nhân tố bên trong
• 2.1.3.2. Các nhân tố bên ngoài
• 2.1.4. Lý thuyết về ổn định ngân hàng
• 2.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN
• 2.2.1. Khái niệm tài chính toàn diện
• 2.2.2. Đo lường tài chính toàn diện
• 2.2.3. Lý thuyết về tài chính toàn diện
• 2.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ
• 2.3.1. Khái niệm chất lượng thể chế
• 2.3.1.1. Khái niệm thể chế
• 2.3.1.2. Khái niệm chất lượng thể chế
• 2.3.2. Đo lường chất lượng thể chế
• 2.3.3. Lý thuyết về thể chế
• 2.4. TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN ĐẾN ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG
• 2.4.1. Tài chính toàn diện tác động thuận chiều với ổn định ngân hàng
• 2.4.2. Tài chính toàn diện tác động ngược chiều ổn định ngân hàng
• 2.5. TÁC ĐỘNG CỦA CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ ĐẾN ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG
• 2.6. ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN LÊN ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG
• 2.7. LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG, TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN VÀ CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ
• 2.7.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng
• 2.7.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của chất lượng thể chế đến ổn định ngân hàng
• 2.7.3. Các nghiên cứu thực nghiệm về ảnh hưởng của chất lượng thể chế đối với tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng
• 2.7.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.8. KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH, CÁC BIẾN VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Ổn định ngân hàng
• 3.1.3. Tài chính toàn diện
• 3.1.4. Chất lượng thể chế
• 3.1.5. Biến sức mạnh thị trường
• 3.1.6. Các biến kiểm soát khác
• 3.1.7. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG
• 3.3. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH
• 3.3.1. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 3.3.2. Kiểm định tự tương quan
• 3.3.3. Kiểm định phương sai thay đổi
• 3.3.4. Kiểm định tính hợp lý của biến công cụ
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG, TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN VÀ CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ Ở CÁC NƯỚC ASEAN
• 4.1.1. Mức độ ổn định ngân hàng ở các nước ASEAN
• 4.1.2. Mức độ tài chính toàn diện ở các nước ASEAN
• 4.1.3. Mức độ chất lượng thể chế ở các nước ASEAN
• 4.2. TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN, CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ VÀ ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG Ở CÁC NƯỚC ASEAN
• 4.2.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 4.2.2. Kiểm định tác động của tài chính toàn diện và chất lượng thể chế đến ổn định ngân hàng tại các nước ASEAN
• 4.2.3. Kiểm định ảnh hưởng của chất lượng thể chế đối với tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng
• 4.2.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.3. TÁC ĐỘNG CỦA CÁC BIẾN KIỂM SOÁT ĐẾN ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG TẠI CÁC NƯỚC ASEAN
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. KẾT QUẢ CỦA LUẬN ÁN
• 5.2. CÁC HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2.1. Tài chính toàn diện
• 5.2.2. Chất lượng thể chế
• 5.2.3. Vấn đề nội tại của các ngân hàng ở khu vực ASEAN
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài chính ngân hàng và chất lượng thể chế tại ASEAN

Tài chính ngân hàng và chất lượng thể chế là hai yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính tại các nước ASEAN. Tài chính toàn diện không chỉ giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Chất lượng thể chế, với vai trò là khung pháp lý và quy định, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các ngân hàng. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa tài chính ngân hàng và chất lượng thể chế trong bối cảnh ASEAN.

1.1. Khái niệm tài chính ngân hàng và chất lượng thể chế

Tài chính ngân hàng được định nghĩa là hệ thống các dịch vụ tài chính mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng. Chất lượng thể chế liên quan đến hiệu quả của các quy định và chính sách trong việc quản lý hoạt động tài chính. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này tạo ra một môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế.

1.2. Vai trò của tài chính toàn diện trong phát triển bền vững

Tài chính toàn diện giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho mọi tầng lớp dân cư, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Nghiên cứu cho thấy rằng các nước có tỷ lệ tài chính toàn diện cao thường có mức độ phát triển kinh tế ổn định hơn.

II. Thách thức trong việc duy trì ổn định ngân hàng tại ASEAN

Mặc dù tài chính toàn diện mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho sự ổn định ngân hàng. Các yếu tố như rủi ro tài chính, chất lượng thể chế và sự biến động của thị trường có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức chính mà các ngân hàng tại ASEAN đang phải đối mặt.

2.1. Rủi ro tài chính và tác động đến ngân hàng

Rủi ro tài chính bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản và rủi ro thị trường. Những rủi ro này có thể dẫn đến sự mất ổn định trong hoạt động của ngân hàng, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ tài chính cho khách hàng.

2.2. Chất lượng thể chế và ảnh hưởng đến ổn định ngân hàng

Chất lượng thể chế kém có thể dẫn đến sự thiếu minh bạch và tham nhũng trong hệ thống tài chính. Điều này không chỉ làm giảm niềm tin của nhà đầu tư mà còn ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của các ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp SGMM để đánh giá tác động của tài chính toàn diện và chất lượng thể chế đến ổn định ngân hàng. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến trong một khung thời gian nhất định, từ đó đưa ra những kết luận chính xác hơn về tác động của các yếu tố này.

3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến số

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các biến độc lập như tài chính toàn diện, chất lượng thể chế và các biến kiểm soát khác. Các biến này sẽ được phân tích để xác định mối quan hệ giữa chúng và ổn định ngân hàng.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu và phương pháp phân tích

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 157 ngân hàng tại 8 quốc gia ASEAN trong giai đoạn 2010-2020. Phương pháp phân tích sử dụng là SGMM, cho phép đánh giá tác động của các yếu tố đến ổn định ngân hàng một cách chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại ASEAN

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng tài chính toàn diện có tác động tiêu cực đến ổn định ngân hàng, trong khi chất lượng thể chế lại có tác động tích cực. Điều này cho thấy rằng việc cải thiện chất lượng thể chế có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng.

4.1. Tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng

Nghiên cứu chỉ ra rằng tài chính toàn diện có thể làm giảm mức độ ổn định của ngân hàng, đặc biệt là trong các quốc gia có chất lượng thể chế kém. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện chất lượng thể chế.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào chính sách

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách nhằm cải thiện chất lượng thể chế và tăng cường tài chính toàn diện, từ đó nâng cao sự ổn định của hệ thống ngân hàng tại các nước ASEAN.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tài chính ngân hàng tại ASEAN

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng tài chính toàn diện và chất lượng thể chế có mối quan hệ chặt chẽ với sự ổn định của ngân hàng. Để đạt được sự phát triển bền vững, các quốc gia ASEAN cần chú trọng đến việc cải thiện chất lượng thể chế và thúc đẩy tài chính toàn diện.

5.1. Kết luận chính từ nghiên cứu

Kết luận chính của nghiên cứu là chất lượng thể chế có ảnh hưởng lớn đến tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng. Điều này cho thấy rằng việc cải thiện chất lượng thể chế là cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

5.2. Triển vọng tương lai cho tài chính ngân hàng tại ASEAN

Triển vọng tương lai cho tài chính ngân hàng tại ASEAN phụ thuộc vào khả năng cải thiện chất lượng thể chế và thúc đẩy tài chính toàn diện. Các quốc gia cần hợp tác chặt chẽ để xây dựng một hệ thống tài chính ổn định và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đặng Hải Yến (2023) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Hạ Thị Thiều Dao tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh với đề tài "Tài chính toàn diện, ổn định ngân hàng và chất lượng thể chế – Nghiên cứu tại các nước ASEAN" (Chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Mã số: 9.01) đã thiết lập một cột mốc học thuật tiên phong trong việc giải mã mối quan hệ đa tầng giữa mở rộng dịch vụ tài chính, năng lực quản trị vĩ mô và sự an toàn của hệ thống trung gian tài chính.

Bối cảnh khoa học của luận án xuất phát từ sự biến động sâu sắc của hệ thống tài chính toàn cầu hậu khủng hoảng kinh tế năm 2008. Tại khu vực Đông Nam Á, hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào ngân hàng (bank-based financial system) với tỷ lệ tín dụng tư nhân vượt trội so với vốn hóa thị trường chứng khoán (Demirgüç-Kunt & Levine, 1999; Levine, 2002). Đồng thời, khu vực này ghi nhận mức độ hội nhập sâu rộng khi "độ mở thương mại hiện tại đã 107,65% và độ mở tài chính 0,16447% kèm theo tính ổn định ngân hàng ở các nước ASEAN tương đối thấp và khá biến động".

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ rệt: Các công trình quốc tế hiện hữu vẫn tồn tại nhiều tranh biện đối lập. Một trường phái khẳng định tài chính toàn diện củng cố ổn định nhờ đa dạng hóa cơ sở tiền gửi và danh mục cho vay (Cull & ctg., 2012; Han & Melecky, 2013; Hannig & Jansen, 2010; Hawkins, 2006; Khan, 2011). Ngược lại, trường phái thứ hai cảnh báo tài chính toàn diện làm gia tăng bất ổn do hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng, chi phí giao dịch cao và bất cân xứng thông tin (García, 2016; Khan, 2011; Neaime & Gaysset, 2018). Mặc dù các nghiên cứu quy mô toàn cầu như Ahamed & Mallick (2019) hay Saha & Dutta (2022) đã bước đầu xem xét vai trò của thể chế, song tại không gian đặc thù của các nền kinh tế mới nổi ASEAN – nơi tính dễ tổn thương và rủi ro lây lan tài chính (financial contagion) ở mức cao (Dang & Nguyen, 2021; Moudud-Ul-Huq & ctg., 2021) – chưa có công trình nào đánh giá toàn diện tác động tương tác điều tiết (moderating effect) của chất lượng thể chế tổng hợp lẫn 6 chiều kích quản trị vi mô đến mối quan hệ giữa tài chính toàn diện và ổn định ngân hàng.

Luận án xây dựng hệ thống 3 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tương ứng:

• H1: Tài chính toàn diện tác động trực tiếp (tuyến tính) đến mức độ ổn định của các ngân hàng thương mại tại các quốc gia ASEAN.
• H2: Chất lượng thể chế quốc gia tác động trực tiếp và tích cực đến sự ổn định ngân hàng tại các quốc gia ASEAN.
• H3: Chất lượng thể chế đóng vai trò điều tiết có ý nghĩa, làm thay đổi chiều hướng và biên độ tác động của tài chính toàn diện lên ổn định ngân hàng tại các quốc gia ASEAN.

Khung lý thuyết nền tảng tích hợp Lý thuyết Bất ổn Tài chính của Minsky (1982), Lý thuyết Bất cân xứng Thông tin (Stiglitz & Weiss, 1981; Diamond & Dybvig, 1983), Lý thuyết Thể chế của North (1990) và các mô hình cạnh tranh – ổn định/bất ổn (Keeley, 1990; Allen & Gale, 2004). Luận án được thực hiện trên mẫu dữ liệu bảng động gồm 157 ngân hàng thương mại thuộc 8 quốc gia ASEAN (Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) trong giai đoạn 11 năm (2010 – 2020), sàng lọc nghiêm ngặt từ mẫu tiền khả thi ban đầu hơn 400 ngân hàng tại 10 quốc gia nhằm đảm bảo tính đồng nhất dữ liệu.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận hai dòng chảy học thuật lớn mang quan điểm trái ngược nhau:

[Dòng chảy 1: Củng cố Ổn định]                 [Dòng chảy 2: Gia tăng Rủi ro]
(Cull & ctg., 2012; Han & Melecky, 2013)       (García, 2016; Khan, 2011; Neaime & Gaysset, 2018)
- Ổn định cơ sở tiền gửi nhỏ lẻ                 - Nới lỏng chuẩn thẩm định tín dụng
- Đa dạng hóa danh mục tài sản sinh lời         - Chi phí giao dịch và giám sát cao
- Giảm thiểu biến động dòng tiền               - Gia tăng bất cân xứng thông tin & nợ xấu
                        \                             /
                         \                           /
                          v                         v
                       [Mâu thuẫn & Tranh luận Học thuật]
                                        |
                 [Nhân tố Điều tiết: Chất lượng Thể chế (WGI)]
                       (North, 1990; Bermpei & ctg., 2018)
                                        |
                                        v
                 [Luận án: Nghiên cứu Thực nghiệm 8 nước ASEAN]

Dòng quan điểm thứ nhất khẳng định tài chính toàn diện mang lại tác động thuận chiều tới an toàn hệ thống (Cull & ctg., 2012; Han & Melecky, 2013). Khi các phân khúc dân cư thu nhập thấp và doanh nghiệp siêu nhỏ được tiếp cận dịch vụ ngân hàng chính thức, ngân hàng thương mại giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn vốn bán buôn nhạy cảm với lãi suất, từ đó mở rộng cơ sở tiền gửi cốt lõi ổn định. Đồng thời, theo Khan (2011), việc phân tán dư nợ cho vay vào nhiều chủ thể kinh tế quy mô nhỏ giúp giảm thiểu tổn thất tín dụng tập trung (concentration risk).

Ngược lại, dòng quan điểm thứ hai dẫn chứng bởi García (2016) và Neaime & Gaysset (2018) chứng minh tài chính toàn diện có thể làm xói mòn an toàn hệ thống. Để phục vụ đối tượng chưa có lịch sử tín dụng (unbanked/underbanked), các tổ chức tín dụng buộc phải đối mặt với tình trạng bất cân xứng thông tin nghiêm trọng, gia tăng rủi ro lựa chọn đối nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard). Áp lực mở rộng thị phần thúc đẩy ngân hàng hạ chuẩn cho vay và gánh chịu chi phí vận hành bình quân trên một đơn vị giao dịch cao, làm giảm biên lợi nhuận và đẩy tỷ lệ nợ xấu (NPL) tăng cao. Thậm chí, Vo & ctg. (2019) phát hiện mối quan hệ phi tuyến dạng chữ U ngược, trong đó tác động tích cực biến mất khi tài chính toàn diện vượt ngưỡng tối ưu.

Về phương diện thể chế, các nghiên cứu của Bermpei & ctg. (2018), Dutta & Saha (2019) và Fang & ctg. (2014) đồng thuận rằng thể chế quản trị công vượt trội là lá chắn bảo vệ hệ thống tài chính trước các cú sốc bên ngoài. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa tài chính toàn diện, chất lượng thể chế và ổn định ngân hàng mới chỉ được xem xét ở mức độ sơ khởi. Khi so sánh với 2 công trình quốc tế tiêu biểu:

1. Ahamed & Mallick (2019): Phân tích 2.635 ngân hàng tại 86 quốc gia giai đoạn 2004–2012, ghi nhận tài chính toàn diện làm tăng ổn định ngân hàng và chất lượng thể chế củng cố tác động này. Tuy nhiên, công trình chỉ sử dụng một thước đo Z-Score truyền thống và dữ liệu gộp chung các nước phát triển lẫn đang phát triển.
2. Saha & Dutta (2022): Đánh giá mối quan hệ ở cấp độ quốc gia (macro-level data), chưa phản ánh được sự biến động và hành vi chấp nhận rủi ro vi mô của từng thực thể ngân hàng thương mại riêng lẻ.

Luận án của NCS. Nguyễn Đặng Hải Yến đã định vị chính xác vị thế học thuật bằng cách tập trung vào thị trường tài chính định hướng ngân hàng của ASEAN, kết hợp đồng thời cấp độ vĩ mô (chỉ số tài chính toàn diện IFI và chỉ số quản trị WGI) với cấp độ vi mô (dữ liệu từng ngân hàng từ Orbis Bank Focus), giải quyết triệt để vấn đề biến nội sinh bằng phương pháp kinh tế lượng tiên tiến.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào sự phát triển và hoàn thiện các lý thuyết kinh tế tài chính hiện đại:

                  +-------------------------------------------------+
                  |   Lý thuyết Thể chế (North, 1990; WB WGI)       |
                  |   - Kiểm soát tham nhũng  - Hiệu quả CP         |
                  |   - Quy tắc luật pháp     - Ổn định chính trị   |
                  +------------------------+------------------------+
                                           |
                                [Tác động Điều tiết]
                                           |
                                           v
+-----------------------------+     Mối quan hệ      +-------------------------------+
|  Tài chính Toàn diện (IFI)  | -------------------> |    Ổn định Ngân hàng (Y_it)   |
|  - Thâm nhập (Penetration)  |     (Tác động gốc:   |    - Chỉ số Z-Score           |
|  - Sẵn có (Availability)    |      Thuần âm/Rủi ro)|    - Z-Score hiệu chỉnh       |
|  - Sử dụng (Usage)          |                      |    - Tỷ lệ Nợ xấu (NPL)       |
+-----------------------------+                      +---------------+---------------+
                                                                     ^
                                                                     | [Kiểm soát vi/vĩ mô]
                                                     +---------------+---------------+
                                                     | Bank Size, LTA, DIV, INF, GDP |
                                                     +-------------------------------+

• Mở rộng Lý thuyết Thể chế của North (1990): Luận án chứng minh thể chế không chỉ định hình "luật chơi" (rules of the game) mà còn hoạt động như một cấu trúc điều biến (moderating structure). Thể chế chất lượng cao làm giảm mạnh chi phí giao dịch và bất cân xứng thông tin, chuyển hóa các rủi ro phát sinh từ mở rộng tài chính thành năng lực hấp thụ rủi ro của ngân hàng.
• Thử thách và bổ sung Lý thuyết Bất ổn Tài chính của Minsky (1982): Minsky nhận định sự gia tăng tích lũy rủi ro tín dụng trong các chu kỳ kinh tế là nguồn cơn của bất ổn. Kết quả thực nghiệm của luận án bổ sung luận điểm rằng tài chính toàn diện trong điều kiện thể chế yếu kém sẽ đẩy nhanh "Khoảnh khắc Minsky" (Minsky Moment) do nợ dưới chuẩn gia tăng; song nếu môi trường pháp lý vững mạnh, chu kỳ bất ổn này sẽ bị ngăn chặn.
• Làm sâu sắc Lý thuyết Bất cân xứng Thông tin của Stiglitz & Weiss (1981): Luận án làm rõ cơ chế qua đó các khía cạnh thể chế như Quy tắc luật pháp (Rule of Law) và Kiểm soát tham nhũng (Control of Corruption) triệt tiêu hiện tượng lựa chọn đối nghịch khi các ngân hàng mở rộng tài phán cho vay đến nhóm khách hàng thu nhập thấp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba trụ cột: Tài chính toàn diện (IFI) – Chất lượng thể chế (WGI) – Ổn định ngân hàng (Z-Score/NPL):

• Cấu trúc Chỉ số Tài chính Toàn diện Tổng hợp (IFI): Xây dựng dựa trên phương pháp Phân tích Thành phần Chính (PCA), bao hàm trọn vẹn 3 khía cạnh đo lường:
  1. Thâm nhập (Penetration): Số lượng chi nhánh NHTM và ATM trên 100.000 người trưởng thành.
  2. Sẵn có (Availability): Số lượng chi nhánh và ATM trên 1.000 km² diện tích địa lý.
  3. Sử dụng (Usage): Tỷ lệ tiền gửi và dư nợ tín dụng trên GDP.
• Cấu trúc Chất lượng Thể chế: Đo lường qua 6 chỉ số thành phần của World Bank (WGI): Tiếng nói và trách nhiệm giải trình (VA), Ổn định chính trị và không bạo lực (PV), Hiệu quả chính phủ (GE), Chất lượng quy định (RQ), Quy tắc luật pháp (RL) và Kiểm soát tham nhũng (CC), cùng với chỉ số thể chế tổng hợp (INS) được lượng hóa bằng PCA.
• Phương trình Hồi quy Động Tương tác Toàn phần: $$\text{Bank_Stability}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{Bank_Stability}{i,t-1} + \beta_2 \text{IFI}{jt} + \beta_3 \text{INS}{jt} + \beta_4 (\text{IFI}{jt} \times \text{INS}{jt}) + \sum \gamma_k X_{it}^k + \sum \delta_m Z_{jt}^m + \varepsilon_{it}$$
• Điều kiện Biên (Boundary Conditions): Mô hình được thiết lập riêng cho các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi tại Đông Nam Á, nơi hệ thống ngân hàng đóng vai trò kênh dẫn vốn chủ đạo và các quy định an toàn vĩ mô đang trong quá trình chuẩn hóa theo chuẩn mực Basel II/Basel III.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu theo đuổi trường phái nhận thức Thực chứng (Positivism Paradigm) với thiết kế định lượng thực nghiệm suy diễn (deductive quantitative approach).

Mẫu nghiên cứu được tuyển chọn thông qua quy trình sàng lọc chặt chẽ:

• Giai đoạn tiền khả thi: Thu thập dữ liệu toàn diện của hơn 400 ngân hàng thương mại thuộc 10 quốc gia ASEAN.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Loại bỏ các quốc gia không đáp ứng tính đầy đủ, liên tục và nhất quán của chuỗi số liệu kế toán và dữ liệu khảo sát tiếp cận tài chính (loại trừ Brunei và Myanmar).
• Mẫu phân tích chính thức: 157 ngân hàng thương mại hoạt động liên tục tại 8 quốc gia (Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) trong chuỗi thời gian 11 năm (2010 – 2020), tạo thành bảng dữ liệu động cân đối và không cân đối có độ tin cậy thống kê cao.

[Tổng thể ban đầu: 10 nước ASEAN, > 400 Ngân hàng (2010-2020)]
                               |
                   [Tiêu chí Sàng lọc & Làm sạch]
          - Loại bỏ dữ liệu thiếu/không liên tục (Brunei, Myanmar)
          - Đảm bảo đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán (Bank Focus)
          - Khớp nối dữ liệu IMF FAS & WB WGI
                               |
                               v
   [Mẫu Nghiên cứu Chính thức: 8 Quốc gia - 157 NHTM Cổ phần & Quốc doanh]
          (Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Philippines,
                     Việt Nam, Lào, Campuchia)

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Thu thập dữ liệu đa nguồn độc lập (Data Triangulation):

   • Dữ liệu tài chính vi mô cấp ngân hàng: Cơ sở dữ liệu tài chính ngân hàng quốc tế Orbis Bank Focus (Bureau van Dijk).
   • Dữ liệu tài chính toàn diện: Cơ sở dữ liệu Khảo sát Tiếp cận Tài chính (Financial Access Survey – FAS) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
   • Dữ liệu quản trị thể chế: Bộ chỉ số Quản trị Toàn cầu (Worldwide Governance Indicators – WGI) của Ngân hàng Thế giới (World Bank).
   • Dữ liệu kinh tế vĩ mô: World Development Indicators (WDI) của World Bank.

2. Kỹ thuật Kinh tế lượng Ước lượng Bảng động System GMM (SGMM):

   • Luận án ứng dụng phương pháp Ước lượng Moment Tổng quát Hệ thống hai bước (Two-step System GMM) được phát triển bởi Arellano & Bover (1995) và Blundell & Bond (1998), khắc phục triệt để ba khuyết tật kinh tế lượng kinh điển:
     • Hiện tượng tự tương quan (autocorrelation) xuất phát từ độ trễ của biến phụ thuộc ($\text{Stability}_{i,t-1}$).
     • Vấn đề nội sinh tiềm ẩn (unobserved endogeneity) giữa tài chính toàn diện, tăng trưởng tín dụng và sự ổn định ngân hàng.
     • Hiện tượng phương sai sai số thay đổi (heteroskedasticity) và tương quan chuỗi trong dữ liệu bảng vi mô.
   • Sử dụng phần mềm thống kê chuyên dụng Stata 16 để thực hiện các lệnh ước lượng xtabond2 kết hợp hiệu chỉnh sai số chuẩn mẫu nhỏ theo Windmeijer (2005).

3. Hệ thống Kiểm định Tính giá trị (Model Diagnostic Tests):

   • Kiểm định Arellano-Bond: Kiểm tra tự tương quan sai số bậc 1 AR(1) và bậc 2 AR(2). Tiêu chuẩn chấp nhận mô hình: bác bỏ giả thuyết $H_0$ ở AR(1) ($p < 0.05$) và không thể bác bỏ $H_0$ ở AR(2) ($p > 0.05$).
   • Kiểm định Hansen/Sargan: Kiểm tra tính hợp lệ của các biến công cụ ngoại sinh (overidentifying restrictions), đảm bảo giá trị p-value nằm trong khoảng hợp lý $[0.10; 1.00]$, khẳng định biến công cụ hoàn toàn không tương quan với phần dư.
   • Kiểm định Đa cộng tuyến: Đánh giá hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF), kết quả đều nằm dưới ngưỡng an toàn 5.0.

Data và phân tích

Thước đo biến phụ thuộc - Sự ổn định ngân hàng được đo lường đa chiều:

• Chỉ số Z-Score truyền thống: $$\text{Z-Score}{it} = \frac{\text{ROA}{it} + \text{ETA}{it}}{\sigma(\text{ROA}{it})}$$ Trong đó $\text{ROA}{it}$ là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, $\text{ETA}{it}$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (đo lường đòn bẩy), $\sigma(\text{ROA}_{it})$ là độ lệch chuẩn của ROA tính trên cửa sổ thời gian trượt phản ánh biến động thu nhập.
• Chỉ số Z-Score hiệu chỉnh: Chuẩn hóa độ lệch chuẩn theo quốc gia nhằm kiểm soát rủi ro hệ thống che giấu giữa các thị trường (Wu & ctg., 2020).
• Tỷ lệ Nợ xấu ($\text{NPL}_{it}$): Tỷ lệ nợ quá hạn/tổng dư nợ cho vay, phản ánh trực tiếp rủi ro tín dụng cụ thể.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả hồi quy System GMM trên phần mềm Stata 16 đã đưa ra các phát hiện khoa học mang tính bước ngoặt:

Biến số / Mối quan hệ	Chiều hướng Tác động	Ý nghĩa Thống kê ($p$-value)	Cơ chế Giải thích Kinh tế
Tài chính toàn diện (IFI)	Ngược chiều (-)	$p < 0.01$	Thúc đẩy tài chính đơn lẻ làm giảm Z-Score, tăng nợ xấu do chi phí quản lý món vay nhỏ cao và hạ thấp chuẩn tín dụng.
Chất lượng thể chế (INS)	Thuận chiều (+)	$p < 0.01$	Nâng cao chất lượng quản trị vĩ mô củng cố tính minh bạch và gia tăng bộ đệm an toàn tài chính.
Tương tác: IFI $\times$ INS	Thuận chiều (+)	$p < 0.01$	Phát hiện cốt lõi: Thể chế tốt điều chỉnh, triệt tiêu tác động tiêu cực của IFI, chuyển hóa IFI thành nhân tố tăng cường ổn định.
Khía cạnh thể chế: Control of Corruption	Thuận chiều (+)	$p < 0.05$	Ngăn chặn hành vi trục lợi tín dụng chính sách và giảm thiểu rủi ro thất thoát vốn vay vi mô.
Khía cạnh thể chế: Political Stability	Thuận chiều (+)	$p < 0.01$	Duy trì môi trường kinh tế ổn định cho các đối tượng thu nhập thấp tích lũy tài sản và trả nợ đúng hạn.
Khía cạnh thể chế: Government Effectiveness	Thuận chiều (+)	$p < 0.01$	Đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng thông tin tín dụng và giải ngân vốn an toàn.
Khía cạnh thể chế: Rule of Law	Thuận chiều (+)	$p < 0.05$	Đảm bảo hiệu lực cưỡng chế hợp đồng vay và xử lý tài sản đảm bảo nhanh chóng.
Khía cạnh thể chế: Regulatory Quality	Ngược chiều (-)	$p < 0.05$	Quy định an toàn quá mức nghiêm ngặt làm tăng chi phí tuân thủ, bóp nghẹt hiệu quả vận hành dịch vụ tài chính mới.
Khía cạnh: Voice & Accountability	Không có ý nghĩa	$p > 0.10$	Chưa thể hiện tác động trực tiếp rõ ràng lên sự ổn định ngân hàng thương mại trong ngắn hạn.

Trích xuất trực tiếp từ kết luận nghiên cứu của luận án:

"Tài chính toàn diện có tác động làm giảm ổn định, trong khi đó chất lượng thể chế có tác động làm gia tăng mức độ ổn định của hệ thống ngân hàng ở các nước ASEAN. Kết quả này đồng nhất với một số nghiên cứu thực nghiệm khác đã được thực hiện trước đó. Ngoài ra, chất lượng thể chế có ảnh hưởng lớn, điều chỉnh tác động của tài chính toàn diện lên ổn định ngân hàng ở các nước ASEAN theo hướng có lợi cho ngân hàng. Đây là kết luận trọng yếu nhất của luận án."

Bên cạnh đó, các biến kiểm soát nội tại ngân hàng và vĩ mô phản ánh rõ nét cấu trúc thị trường: Quy mô ngân hàng (Bank Size) tác động tích cực đến ổn định (ủng hộ giả thuyết Too-Big-To-Fail và lợi thế kinh tế theo quy mô), Đa dạng hóa thu nhập (Income Diversification - DIV) làm tăng độ đệm thu nhập ngoài lãi, trong khi Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LTA) và Tỷ lệ lạm phát (INF) nếu gia tăng mất kiểm soát sẽ làm tăng rủi ro tín dụng.

Implications đa chiều

1. Hàm ý Lý thuyết: Phá vỡ định kiến đơn tuyến cho rằng tài chính toàn diện mặc nhiên có lợi cho an toàn ngân hàng. Luận án xác lập một khung lý thuyết có điều kiện (contingency framework), đặt chất lượng thể chế làm điều kiện tiên quyết (prerequisite condition) để phát triển tài chính bao trùm bền vững.
2. Hàm ý Phương pháp luận: Cung cấp quy trình tích hợp chỉ số tài chính toàn diện đa chiều IFI và chỉ số thể chế INS bằng phương pháp PCA, kết hợp mô hình bảng động System GMM giải quyết triệt để biến nội sinh, có thể chuyển giao áp dụng cho các khu vực kinh tế mới nổi khác như Nam Á, Mỹ Latinh hay Châu Phi Hạ Sahara.
3. Hàm ý Thực tiễn Quản trị Ngân hàng Thương mại:
   • Các NHTM không nên mở rộng mạng lưới vật lý (ATM/chi nhánh) một cách dàn trải mà cần chuyển dịch sang ngân hàng số (Digital Banking) để cắt giảm chi phí hoạt động trên mỗi giao dịch.
   • Xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng vi mô tự động (Alternative Credit Scoring) ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo và Dữ liệu lớn, nhằm khắc phục bất cân xứng thông tin đối với khách hàng chưa có lịch sử tín dụng.
4. Hàm ý Chính sách Vĩ mô cho Chính phủ các nước ASEAN:
   • Cải cách thể chế công là nhiệm vụ tiên quyết: Cần ưu tiên nâng cao hiệu quả chính phủ, thượng tôn pháp luật và kiểm soát tham nhũng song song với việc ban hành Chiến lược Tài chính Toàn diện Quốc gia.
   • Hoàn thiện khung khổ pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) cho Fintech, tránh áp đặt các quy định an toàn quá cứng nhắc làm tăng chi phí tuân thủ của các tổ chức tài chính cơ sở.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các hạn chế học thuật:

• Giới hạn Thước đo Dữ liệu Kế toán: Việc tính toán Z-Score dựa trên số liệu kế toán lịch sử từ bảng cân đối kế toán, có thể chịu độ trễ nhất định và chưa phản ánh tức thời các rủi ro thị trường theo thời gian thực (market-based risk measures như Merton's Distance-to-Default).
• Giới hạn Phạm vi Địa lý: Do hạn chế về tính đồng bộ dữ liệu, nghiên cứu buộc phải loại bỏ 2 quốc gia thành viên ASEAN là Myanmar và Brunei.
• Giới hạn Khung thời gian: Chuỗi dữ liệu kết thúc ở năm 2020, chưa bao hàm trọn vẹn giai đoạn phục hồi hậu đại dịch COVID-19 và bối cảnh lãi suất toàn cầu tăng vọt từ năm 2022.
• Độ bao phủ của Dịch vụ Tài chính Số: Dữ liệu FAS của IMF giai đoạn 2010–2020 chưa tách biệt hoàn toàn các chỉ số đo lường tài chính số chuyên sâu (Mobile Money, Peer-to-Peer Lending, Neo-banking).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng mẫu nghiên cứu toàn bộ 10 quốc gia ASEAN và so sánh đối chiếu liên khu vực giữa ASEAN với các khối kinh tế mới nổi khác (BRICS, OECD).
2. Tích hợp các mô hình rủi ro thị trường dựa trên giá cổ phiếu ngân hàng kết hợp với Z-Score kế toán để kiểm tra chéo độ tin cậy.
3. Bổ sung biến số tài chính toàn diện số (Digital Financial Inclusion Index) nhằm đánh giá tác động của làn sóng chuyển đổi số ngân hàng hậu COVID-19.
4. Ứng dụng kỹ thuật ước lượng phi tuyến tính bảng động (Panel Threshold Regression hoặc PSTR) để xác định ngưỡng thể chế chính xác mà tại đó tài chính toàn diện chuyển pha từ tác động tiêu cực sang tích cực.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động Học thuật (Academic Impact): Tạo lập tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ, học giả kinh tế tài chính trong khu vực; dự kiến đóng góp vào các trích dẫn quốc tế trên các tạp chí thuộc danh mục ISI/Scopus (Q1/Q2) trong lĩnh vực Financial Services Research, Emerging Markets Finance & Trade, Applied Economics.
• Tác động Chuyển đổi Ngành Ngân hàng: Định hình lại chiến lược phân khúc khách hàng của 157 ngân hàng thương mại ASEAN, thúc đẩy chuyển đổi từ mở rộng phòng giao dịch vật lý tốn kém sang số hóa kênh phân phối vi mô nhằm tiết giảm chi phí và quản trị nợ xấu.
• Ảnh hưởng Hoạch định Chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực nghiệm trực tiếp cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (triển khai Chiến lược Tài chính Toàn diện Quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định 149/QĐ-TTg), Ban Thư ký ASEAN và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) trong việc hài hòa hóa tiêu chuẩn an toàn vĩ mô khu vực.
• Lợi ích Xã hội: Hướng tới một hệ sinh thái tài chính dung nạp bền vững, bảo vệ tầng lớp người nghèo và doanh nghiệp nhỏ khỏi "bẫy tín dụng đen" mà không làm tổn hại đến sự lành mạnh của hệ thống tiền tệ quốc gia.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Học viên Cao học (Doctoral & Graduate Researchers): Tiếp cận một khung phân tích chuẩn mực về phương pháp xây dựng chỉ số tổng hợp PCA và kỹ thuật kinh tế lượng System GMM xử lý biến nội sinh trên Stata 16.
• Giảng viên và Chuyên gia Học thuật Cao cấp (Senior Academics): Nền tảng mở rộng các hướng nghiên cứu liên ngành giữa kinh tế học thể chế (Institutional Economics) và kinh tế học ngân hàng (Banking Economics).
• Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành NHTM (Bank Executives & Risk Managers): Căn cứ thực nghiệm để cân đối giữa chỉ tiêu tăng trưởng dư nợ phân khúc khách hàng cá nhân và tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo Basel II/III.
• Nhà Hoạch định Chính sách & Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng (Policy Makers & Regulators): Nhận thức rõ sự cần thiết phải gắn liền cải cách pháp lý, phòng chống tham nhũng với lộ trình mở rộng bao trùm tài chính.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo và đột phá nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thể chế của Douglass North (1990) trong mối liên kết với Lý thuyết Bất ổn Tài chính của Hyman Minsky (1982) bằng cách chỉ ra cơ chế tương tác điều tiết (moderating mechanism) của chất lượng thể chế. Luận án bác bỏ giả định tuyến tính đơn giản rằng tài chính toàn diện mặc nhiên củng cố an toàn hệ thống, chứng minh rằng trong điều kiện thể chế yếu, tài chính toàn diện kích hoạt rủi ro tín dụng vi mô làm suy giảm Z-Score. Chất lượng thể chế quản trị công đóng vai trò là "bộ chuyển đổi" bắt buộc để tài chính toàn diện phát huy tác động tích cực.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình quốc tế tiền nhiệm?

So với Ahamed & Mallick (2019) (chỉ dùng Z-Score đơn lẻ) và Saha & Dutta (2022) (dùng dữ liệu vĩ mô cấp quốc gia), luận án kết hợp chỉ số tài chính toàn diện 3 chiều (Thâm nhập, Sẵn có, Sử dụng) đo lường bằng PCA, đối chiếu Z-Score truyền thống với Z-Score hiệu chỉnh quốc gia và tỷ lệ NPL trên cấp độ vi mô của 157 ngân hàng, xử lý triệt để biến nội sinh bằng hồi quy bảng động hai bước System GMM với hiệu chỉnh mẫu nhỏ Windmeijer.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất dưới góc nhìn kinh tế học?

Tác động tiêu cực của chỉ số phụ Chất lượng quy định (Regulatory Quality) trong tương tác với tài chính toàn diện. Về mặt lý thuyết, nâng cao chất lượng quy định giúp kiểm soát rủi ro, nhưng trong thực tiễn tại các nước ASEAN đang phát triển, sự gia tăng quá mức các rào cản hành chính và quy chuẩn an toàn khắt khe đã tạo ra chi phí tuân thủ vượt trội, làm triệt tiêu hiệu quả kinh tế của các sản phẩm tài chính quy mô nhỏ, từ đó phản tác dụng lên sự ổn định của ngân hàng.

4. Giao thức tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp minh bạch không?

Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ danh mục biến số, công thức giải thuật tính chỉ số IFI và INS qua ma trận hiệp phương sai PCA, nguồn trích xuất dữ liệu công khai từ IMF FAS, WB WGI và Orbis Bank Focus, cũng như quy chuẩn dòng lệnh mô hình System GMM trên Stata 16 kèm đầy đủ các kiểm định Hansen và Arellano-Bond AR(1)/AR(2).

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (10-Year Research Agenda)?

Trọng tâm nghiên cứu sẽ chuyển dịch sang: (i) Đo lường chỉ số bao trùm tài chính số (Digital Financial Inclusion Index) bao gồm FinTech, Blockchain và Tiền kỹ thuật số của NHTW (CBDC); (ii) Ứng dụng Học máy (Machine Learning) và Kinh tế lượng Không gian (Spatial Econometrics) để mô hình hóa sự lây lan rủi ro tài chính xuyên biên giới giữa các nước thành viên ASEAN.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Đặng Hải Yến đã đúc kết các giá trị học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Chứng minh tác động gốc âm của Tài chính toàn diện đơn lẻ: Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định việc thúc đẩy mở rộng tài chính đơn thuần trong ngắn hạn làm gia tăng rủi ro và làm giảm chỉ số ổn định Z-Score của hệ thống ngân hàng ASEAN ($p < 0.01$).
2. Khẳng định vai trò trụ cột của Thể chế quốc gia: Chất lượng thể chế quản trị công có tác động trực tiếp củng cố mạnh mẽ sự an toàn và ổn định của các tổ chức tín dụng ($p < 0.01$).
3. Xác lập vai trò điều tiết mang tính quyết định của Thể chế: Khám phá quan trọng nhất khẳng định thể chế quản trị tốt đảo ngược tác động bất lợi của tài chính toàn diện thành tác động thuận chiều, gia tăng sức mạnh hệ thống ngân hàng.
4. Bóc tách ảnh hưởng dị biệt của 6 chiều kích thể chế: Chỉ ra vai trò tích cực của Kiểm soát tham nhũng, Ổn định chính trị, Hiệu quả chính phủ và Quy tắc luật pháp, đồng thời cảnh báo rủi ro chi phí tuân thủ từ chiều kích Chất lượng quy định.
5. Đóng góp phương pháp luận chuẩn xác: Tích hợp thành công chỉ số đo lường đa chiều IFI và kỹ thuật bảng động System GMM giải quyết trọn vẹn hiện tượng nội sinh dữ liệu.
6. Mở ra 3 nhánh nghiên cứu học thuật mới: Mối quan hệ giữa tài chính số và an toàn hệ thống; Ngưỡng thể chế phi tuyến tính tối ưu trong phát triển tài chính bao trùm; Cơ chế lây lan rủi ro tài chính đa quốc gia trong kỷ nguyên số hóa ASEAN.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cuối cùng, bố cục của luận án được đưa ra nhằm giúp người đọc có thể hình dung cấu trúc của luận án. SỰ CẦN THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU Hệ thống ngân hàng đóng vai trò là huyết mạch của nền kinh tế (Baum & ctg., 2010), sự ổn định ngân hàng đảm bảo cho sự ổn định của nền kinh tế vì vậy các nghiên cứu trên thế giới rất quan tâm đến các yếu tố tác động đến sự ổn định ngân hàng để tìm ra các giải pháp gia tăng mức độ ổn định của hệ thống ngân hàng. Các yếu tố ảnh hưởng đến ổn định ngân hàng đến từ đặc điểm của ngân hàng như quy mô tài sản, quy mô vốn chủ sở hữu, cạnh tranh, đa dạng hóa thu nhập, hiệu quả quản lý (Ahamed & Mallick, 2017; Albaity & ctg., 2018; Goetz, 2018); các yếu tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, tốc độ tăng trưởng kinh tế, thất nghiệp (Albaity & ctg.Asli Demirgüç-Kunt & Detragiache, 1997).

Tuy nhiên, các nghiên cứu về ổn định ngân hàng ở các nước hiện nay tập trung chủ yếu vào các yếu tố nội tại ngân hàng, các yếu tố vĩ mô và ít quan tâm đến chất lượng thể chế, tài chính toàn diện và còn nhiều tranh cãi về hướng tác động. Tài chính toàn diện được hiểu một cách tổng quát là việc tiếp cận các DVTC một cách dễ dàng, sẵn có và thuận lợi cho tất cả các thành viên trong nền kinh tế, đặc biệt là những người yếu thế, người có thu nhập thấp. Vậy mục đích chủ yếu khi thực hiện tài chính toàn diện là tăng khả năng tiếp cận tài chính cho người dân, đặc biệt đối với những người có thu nhập thấp. Việc thực hiện tài chính toàn diện sẽ thay đổi cấu trúc hệ thống tài chính, từ đó ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính nói chung và ổn định ngân hàng nói riêng.

Thúc đẩy tài chính toàn diện, ít nhiều sẽ thay đổi cấu trúc của hệ thống tài chính và ảnh hưởng đến sự ổn định ngân hàng (Ozili, 2020). Lược khảo các nghiên cứu liên quan đến vấn đề nghiên cứu, luận án nhận thấy: Thứ nhất, về tác động của tài chính toàn diện lên ổn định ngân hàng, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều bằng chứng cho thấy mối quan hệ tuyến tính giữa tài chính toàn diện và ổn định ngân hàng. Theo đó, tài chính toàn diện có tác động thuận chiều hoặc ngược chiều đến ổn định ngân hàng. 2 Tác động thuận chiều của tài chính toàn diện đến sự ổn định của ngân hàng được lý giải theo hướng tài chính toàn diện cải thiện cơ sở tiền gửi tiết kiệm (Cull & ctg., 2012; Han & Melecky, 2013; Hannig & Jansen, 2010; Hawkins, 2006) và đa dạng hóa các khoản vay ngân hàng (Khan, 2011), từ đó giảm xác suất vỡ nợ tín dụng và bảo vệ hệ thống khỏi nguy cơ phá sản.

Ở góc độ khác, ổn định ngân hàng cũng có tác động thúc đẩy tài chính toàn diện cao hơn. Tuy nhiên, (García, 2016) cho rằng nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, các ngân hàng sẽ thúc đẩy tài chính toàn diện bằng cách bỏ qua các quy định, hạ thấp tiêu chuẩn cho vay, cho vay các dự án để bù đắp chi phí giao dịch cao và làm cho giảm tính ổn định của ngân hàng. Ngoài ra, do các vấn đề về xếp hạng tín dụng và chi phí giao dịch cao, việc cung cấp dịch vụ ngân hàng cho nhiều người chưa từng sử dụng dịch vụ ngân hàng, dẫn đến tính ổn định của ngân hàng cũng có thể bị ảnh hưởng (Khan, 2011). Ở khía cạnh khác, nghiên cứu của Vo & ctg.

(2019) lại tìm thấy mối quan hệ phi tuyến giữa hai yếu tố trên. Tài chính toàn diện tác động thuận chiều đến ổn định ngân hàng ở một ngưỡng giá trị nhất định, và khi tài chính toàn diện vượt qua giá trị ngưỡng đó thì tác động thuận chiều có thể biến mất, thậm chí ảnh hưởng ngược lại đối với ổn định ngân hàng. Thứ hai, Chất lượng thể chế phản ánh năng lực của chính phủ trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách nhằm định hướng cho các hoạt động trong nền kinh tế. Một số nghiên cứu gần đây đã nhấn mạnh tác động của chất lượng thể chế trong việc cải thiện sự ổn định của ngân hàng (Bermpei & ctg., 2018; Dutta & Saha, 2019; Fang & ctg.

Tác động này được lý giải bởi chất lượng thể chế tốt phản ánh chính phủ đã xây dựng và thực thi các chính sách hướng dẫn các hoạt động kinh tế phù hợp, dẫn đến giảm tác động bất lợi từ các cú sốc kinh tế và đảm bảo cho các hoạt động kinh tế diễn ra bình thường và hiệu quả Fazio & ctg. Thứ ba, về ảnh hưởng của chất lượng đến các mối quan hệ giữa các biến số trong nền kinh tế, một số nghiên cứu cho thấy chất lượng thể chế có ảnh hưởng rất lớn. Chẳng hạn, chất lượng thể chế là nhân tố làm giảm thiểu tác động ngược chiều của cạnh tranh đến ổn định ngân hàng hay giảm tác động bất lợi của việc thị trường hóa ngân hàng đến ổn định ngân hàng (Tandelilin & Hanafi, 2021). Tính đến thời điểm này có khá ít các nghiên cứu về tài chính toàn diện, chất lượng thể chế và ổn định ngân hàng.

Ahamed & Mallick (2019) và Saha & Dutta (2022) là hai nghiên cứu khá toàn diện về vấn đề này. Với bộ dữ liệu lớn 2635 ngân hàng, 86 quốc gia trong giai đoạn 2004 – 2012, Ahamed & Mallick (2019) đã chỉ ra được tác động thuận chiều của tài chính 3 toàn diện đến ổn định ngân hàng và nhấn mạnh rằng tác động này sẽ được củng cố hơn nữa khi nó được thực hiện trong môi trường có chất lượng thể chế tốt. Đồng quan điểm với Ahamed & Mallick (2019), Saha & Dutta (2022) cho kết quả tương tự khi nghiên cứu vấn đề này với bộ dữ liệu cấp quốc gia. Tuy nhiên, ổn định ngân hàng trong hai nghiên cứu của các tác giả này mới chỉ đo lường bằng một cách, để phản ánh chính xác hơn và đầy đủ hơn ổn định ngân hàng, luận án đã sử dụng nhiều cách đo lường và so sánh kết quả các cách đo lường với nhau.

Trong những năm gần đây, các nước ASEAN đã có sự phát triển kinh tế vượt bậc, tuy sự tăng trưởng nhanh đó lại tiềm ẩn nhiều rủi ro do ASEAN có độ mở khá lớn, độ mở thương mại hiện tại đã 107,65 %và độ mở tài chính 0,16447% kèm theo tính ổn định ngân hàng ở các nước ASEAN tương đối thấp và khá biến động (Hình 1. Ngoài ra, kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, tài chính toàn diện đã trở thành chính sách ưu tiên của các nước ASEAN. Năm 2009, Đạo luật Ngân hàng Trung ương của Malaysia quy định chức năng chính của BankNegara Malaysia (BNM) là phát triển và thúc đẩy tài chính toàn diện; năm 2012, Indonesia công bố chiến lược quốc gia về tài chính toàn diện (Rahman, 2015); Năm 2011, Thái Lan cũng đưa ra kế hoạch quốc gia về tài chính toàn diện (Tambunlertchai, 2015) với mục tiêu không bỏ sót đối tượng nào ở phía sau, điều đó có nghĩa với tài chính toàn diện tất cả người dẫn đều dễ dàng tiếp cận và sử dụng các DVTC với mức chi phí hợp lý và thủ tục dễ dàng. Hơn nữa, ASEAN là khu vực khá đa dạng, có nền kinh tế phụ thuộc vào ngân hàng và được dự báo sớm sẽ trở thành khu vực thương mại lớn thứ năm trên toàn cầu và vai trò của khu vực này trong hệ thống tài chính toàn cầu ngày càng tăng (Nguyen, 2022a).

Do đó, bất kỳ cú sốc bất lợi nào đối với khu vực tài chính ở các quốc gia này đều có thể có tác động lây lan sang các quốc gia khác, ảnh hưởng đến mức ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu (Dang & Nguyen, 2021; Moudud-Ul-Huq & ctg.1 Chỉ số Z-Score trung bình của các nước ASEAN Nguồn: Tác giả tự tính toán và tổng hợp từ dữ liệu của Oris Bank Focus, 2022 Trong bối cảnh tác động của tài chính toàn diện tới ổn định ngân hàng còn là một câu hỏi chưa được trả lời thống nhất, việc một khu vực kinh tế có tính ổn định ngân hàng không cao, có độ mở thương mại và tài chính lớn và có khả năng lây lan đến các nền kinh tế khác chuyển sang chú trọng thúc đẩy tài chính toàn diện đặt ra các câu hỏi cần trả lời: (1) Thúc đẩy tài chính toàn diện có làm tăng ổn định ngân hàng ở các quốc gia này hay không? (2) Tác động này có thay đổi với chất lượng thể chế khác nhau hay không? (3) Và với từng khía cạnh riêng lẻ, ảnh hưởng của chất lượng thể chế đến tác động đó ra sao. Trả lời các câu hỏi này cũng góp phần đưa ra được các gợi ý cho ASEAN trong điều chỉnh chính sách phù hợp. Đó chính là lý do luận án thực hiện đề tài “Tài chính toàn diện, ổn định ngân hàng và chất lượng thể chế - Nghiên cứu ở các nước ASEAN” với mục đích kiểm tra tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng và đánh giá ảnh hưởng của chất lượng thể chế đến tác động này. Nghiên cứu có nhiều điểm kế thừa hai nghiên cứu đã đề cập ở trên và có các điểm khác biệt: (1) bổ sung thêm hai khía cạnh trong xây dựng chỉ số tài chính toàn diện; (2) đo lường ổn định ngân hàng bằng nhiều thước đo thay vì chỉ bằng Zscore vốn bị đánh giá là chỉ số không hoàn hảo vì nó có thể che giấu rủi ro của các quốc gia (Wu & ctg., 2020); (3) đánh giá riêng lẻ ảnh hưởng của từng khía cạnh của chất lượng thể chế đến tác động của tài chính toàn diện lên ổn định ngân hàng; (4) kiểm tra tính chắc chắn của kết quả bằng cách sử dụng phương pháp khác (gắn biến giả ở biến chất lượng thể chế) (5) chọn ASEAN để kể một câu chuyện về tài chính toàn diện, ổn định ngân hàng và chất lượng thể chế ở một vùng có nền kinh tế phụ thuộc ngân hàng bằng cách đưa thêm các biến đặc trưng.

MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu tác động của tài chính toàn diện, của chất lượng thể chế đến ổn định ngân hàng, và đánh giá ảnh hưởng của chất lượng thể chế đối với tác động của tài chính toàn diện đến ổn định ngân hàng ở các nước ASEAN.