Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: Đoàn Thanh Hà
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tái Cấu Trúc Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Chức năng của ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại
• 1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Lý do tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Nội dung tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 1.2.4. Vai trò của ngân hàng trung ương trong quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 1.2.5. Những khó khăn và rủi ro của quá trình thực hiện tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 1.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.3.1. Kinh nghiệm quốc tế về tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 1.3.2. Những bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM
• 2.1.1. Thời kỳ 1986 đến nay
• 2.2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Vốn điều lệ và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu
• 2.2.2. Tình hình hoạt động kinh doanh
• 2.2.3. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 2.3. THỰC TRẠNG TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Tái cấu trúc tài chính
• 2.3.2. Tái cấu trúc hoạt động kinh doanh
• 2.3.3. Tái cấu trúc hệ thống quản trị
• 2.3.4. Tái cấu trúc sở hữu
• 2.3.5. Hạn chế trong quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại
• 2.3.6. Các nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. CHIẾN LƯỢC VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÀNH NGÂN HÀNG VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Chiến lược và định hướng phát triển kinh tế xã hội Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.2. Chiến lược, định hướng phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2020
• 3.2. ĐỊNH HƯỚNG, LỘ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Mục tiêu tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.2. Định hướng tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.3. Lộ trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3. GIẢI PHÁP TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.3.1. Nhóm giải pháp vĩ mô
• 3.3.2. Nhóm giải pháp từ phía các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tái Cấu Trúc Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Việc tái cấu trúc không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng mà còn đảm bảo sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Trong giai đoạn hiện nay, các ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ thị trường quốc tế và nội địa. Do đó, việc nghiên cứu và phân tích các phương pháp tái cấu trúc là cần thiết để nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Tái Cấu Trúc Ngân Hàng

Tái cấu trúc ngân hàng thương mại là quá trình điều chỉnh cơ cấu tổ chức, hoạt động và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh. Điều này bao gồm việc cải cách chính sách, quy trình và công nghệ để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Việc tái cấu trúc không chỉ giúp các ngân hàng tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Lịch sử và Quá trình Tái Cấu Trúc Ngân Hàng tại Việt Nam

Quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam bắt đầu từ những năm 2000, với nhiều chính sách và biện pháp được áp dụng. Các ngân hàng đã thực hiện nhiều cải cách để nâng cao năng lực tài chính và quản lý rủi ro. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đảm bảo sự phát triển bền vững.

II. Những Thách Thức trong Tái Cấu Trúc Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn trong quá trình tái cấu trúc. Những thách thức này không chỉ đến từ nội tại của các ngân hàng mà còn từ môi trường kinh tế bên ngoài. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Tình hình Nợ Xấu và Rủi Ro Tín Dụng

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất mà các ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đe dọa đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là cần thiết để giảm thiểu tác động của nợ xấu.

2.2. Cạnh Tranh từ Ngân Hàng Nước Ngoài

Sự gia tăng cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài đã tạo ra áp lực lớn đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng này thường có nguồn lực tài chính mạnh mẽ và công nghệ tiên tiến, điều này khiến cho các ngân hàng trong nước phải tìm cách cải thiện dịch vụ và sản phẩm của mình để giữ chân khách hàng.

III. Phương Pháp Tái Cấu Trúc Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Để thực hiện tái cấu trúc hiệu quả, các ngân hàng thương mại Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Cải Cách Chính Sách và Quy Trình Quản Lý

Cải cách chính sách và quy trình quản lý là bước đầu tiên trong quá trình tái cấu trúc. Các ngân hàng cần xây dựng các chính sách rõ ràng và quy trình quản lý hiệu quả để nâng cao năng lực hoạt động. Điều này bao gồm việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành.

3.2. Đổi Mới Công Nghệ Ngân Hàng

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Việc đầu tư vào công nghệ mới không chỉ giúp cải thiện dịch vụ khách hàng mà còn giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng. Các ngân hàng cần chú trọng đến việc áp dụng công nghệ hiện đại để nâng cao năng lực cạnh tranh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tái Cấu Trúc Ngân Hàng

Việc áp dụng các phương pháp tái cấu trúc đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua các chỉ số tài chính mà còn qua sự cải thiện trong quản lý và dịch vụ khách hàng.

4.1. Kết Quả Từ Các Ngân Hàng Thương Mại Lớn

Nhiều ngân hàng thương mại lớn đã thực hiện thành công quá trình tái cấu trúc và đạt được những kết quả khả quan. Các ngân hàng này đã cải thiện được khả năng sinh lời và giảm thiểu rủi ro, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các NHTM Quốc Tế

Các ngân hàng thương mại Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm tái cấu trúc của các ngân hàng quốc tế. Những bài học này có thể giúp các ngân hàng trong nước áp dụng các phương pháp hiệu quả hơn và tránh được những sai lầm trong quá trình tái cấu trúc.

V. Kết Luận và Tương Lai của Tái Cấu Trúc Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam là một quá trình cần thiết và cấp bách. Những kết quả đạt được từ quá trình này sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tương lai của hệ thống ngân hàng phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các ngân hàng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

5.1. Tầm Quan Trọng của Tái Cấu Trúc Đối Với Nền Kinh Tế

Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng không chỉ giúp các ngân hàng tồn tại mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Một hệ thống ngân hàng mạnh mẽ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động và phân bổ vốn trong nền kinh tế.

5.2. Định Hướng Tương Lai cho Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng Việt Nam cần tiếp tục đổi mới và cải cách để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện dịch vụ khách hàng sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Quỳnh Hoa (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, 2014, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, mã số 62.01, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đoàn Thanh Hà và PGS.TS. Hoàng Ngọc Tiến) được thực hiện trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam gánh chịu hệ lụy nghiêm trọng từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Đây là giai đoạn hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam bộc lộ nhiều bất ổn tích tụ: nợ xấu gia tăng nhanh chóng, căng thẳng thanh khoản liên ngân hàng, tình trạng sở hữu chéo phức tạp, chạy đua lãi suất huy động và năng lực quản trị rủi ro hạn chế. Nghiên cứu giải quyết yêu cầu cấp bách được định hình tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 3 khóa XI (tháng 10/2011), trong đó tái cấu trúc hệ thống NHTM và các định chế tài chính được xác định là một trong ba trụ cột tái cấu trúc trọng tâm của nền kinh tế quốc gia.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được nhận diện rõ rệt: các công trình trước đây chỉ tiếp cận cục bộ một phân khúc hẹp, điển hình như luận án của Cao Thị Ý Nhi chỉ khảo sát 4 NHTM Nhà nước giai đoạn 2000–2005, hoặc các nghiên cứu ngắn hạn như luận văn của Phan Thị Hồng Lê (đến 2015) và các tham luận hội thảo quốc tế năm 2011 của Nguyễn Hồng Sơn hay Sameer Goyal chỉ dừng ở nhận diện nguyên nhân khủng hoảng và bài học kinh nghiệm đại cương. Luận án đặt ra hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học xuyên suốt:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận chuẩn mực nào định hình khung can thiệp tái cấu trúc hệ thống NHTM trong mối tương quan với an toàn hệ thống và vai trò của Ngân hàng Trung ương (NHTW)?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng tài chính, sở hữu, quản trị và hoạt động của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2012 đối mặt với những khiếm khuyết cơ cấu nào và nguyên nhân gốc rễ là gì?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Khung giải pháp và lộ trình tái cấu trúc nào mang tính khả thi cao nhằm nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống NHTM Việt Nam đến năm 2020?

Các giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• Giả thuyết H1: Tái cấu trúc hệ thống NHTM mang tính chất là một chương trình cấp quốc gia đòi hỏi sự quyết liệt, không chỉ là hoạt động vi mô của từng tổ chức tín dụng.
• Giả thuyết H2: Sự suy giảm hệ số an toàn vốn (CAR) và gia tăng nợ xấu xuất phát trực tiếp từ khiếm khuyết trong cấu trúc sở hữu chéo và mô hình kinh doanh quá phụ thuộc vào tín dụng truyền thống.
• Giả thuyết H3: Mô hình can thiệp kết hợp giữa thành lập Ủy ban Tái cấu trúc chuyên trách độc lập và cơ chế mua bán - sáp nhập (M&A) có định hướng sẽ tối ưu hóa hiệu quả lành mạnh hóa bảng cân đối kế toán.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Lý thuyết Trung gian Tài chính (Financial Intermediation Theory), Khung Giám sát An toàn Vốn Basel II và Lý thuyết Quản trị Doanh nghiệp (Corporate Governance). Phạm vi nghiên cứu khảo sát tập mẫu 12 NHTM đại diện cho các nhóm hình thức sở hữu và quy mô vốn tại thời điểm 31/12/2012 (bao gồm: BIDV, Vietcombank, Vietinbank, Eximbank, Techcombank, MB, ACB, Sacombank, Maritime Bank, Saigonbank, Bao Viet Bank, Ocean Bank), bao quát giai đoạn 2008–2012 và xây dựng lộ trình thực thi đến năm 2020.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu học thuật về tái cấu trúc ngân hàng chia thành ba dòng tư tưởng chính trong y văn tài chính quốc tế và trong nước:

                               Y VĂN HỌC THUẬT VỀ TÁI CẤU TRÚC NGÂN HÀNG

Dòng thứ nhất tập trung vào tái cấu trúc khẩn cấp bảng cân đối tài chính. Theo định nghĩa chuẩn của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 1998), tái cấu trúc ngân hàng là "một loạt các biện pháp được phối hợp chặt chẽ nhằm duy trì hệ thống thanh toán quốc gia và khả năng tiếp cận các dịch vụ tín dụng, đồng thời xử lý các vấn đề còn tồn tại trong hệ thống tài chính là nguyên nhân gây ra khủng hoảng". Tác giả Sameer Goyal (2011) nhấn mạnh động cơ và mục tiêu tái cấu trúc phải nhằm mục tiêu dập tắt nguy cơ đổ vỡ dây chuyền (domino effect) và khôi phục niềm tin thị trường thông qua việc khoanh vùng, mua lại tài sản có vấn đề.

Dòng thứ hai tiếp cận từ góc độ quản trị vi mô và đa dạng hóa dịch vụ. Peter S. Rose (2002) chỉ ra rằng NHTM là doanh nghiệp cung cấp danh mục dịch vụ tài chính đa dạng nhất, do đó việc tái cấu trúc phải hướng đến cấu trúc vận hành, giảm chi phí trung gian và gia tăng nguồn thu phi tín dụng. Đồng thời, Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (Basel Committee on Banking Supervision - 1999, 2006) thiết lập hệ thống 14 nguyên tắc quản trị ngân hàng nhằm đảm bảo sự minh bạch và kiểm soát rủi ro từ cấp Hội đồng Quản trị đến các bộ phận vận hành.

Dòng thứ ba khảo sát thể chế và sở hữu tại Việt Nam. Công trình của Cao Thị Ý Nhi tập trung phân tích tiến trình cơ cấu lại 4 NHTM Nhà nước giai đoạn 2000–2005 nhưng chưa bao quát được toàn diện khối NHTM cổ phần – khu vực phát triển nóng nhất và tích tụ nhiều rủi ro nhất sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Bài viết của Nguyễn Hồng Sơn (2011) nhấn mạnh tính độc lập của NHTW và tư duy tái cấu trúc khi có khủng hoảng, song chưa xem tái cấu trúc là một tiến trình thường xuyên, liên tục.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai quan điểm: (1) Quan điểm cứu trợ thụ động cho rằng tái cấu trúc chỉ cần kích hoạt khi xuất hiện khủng hoảng thanh khoản diện rộng nhằm giải cứu ngân hàng đổ vỡ; (2) Quan điểm tái thiết chủ động và thường xuyên khẳng định tái cấu trúc là hoạt động tự thân mang tính tiến hóa liên tục nhằm thích ứng với môi trường kinh tế mở và biến động rủi ro.

So sánh quốc tế cho thấy:

• Tại Mỹ: Quá trình tái cấu trúc sau khủng hoảng 2008 là sự phối hợp chặt chẽ giữa Cục Dự trữ Liên bang (Fed - thanh khoản), Bộ Tài chính (triển khai Chương trình Cứu trợ Tài sản Có vấn đề - TARP trị giá tối đa 700 tỷ USD để mua lại tài sản độc hại) và Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC - đóng cửa, giải quyết và sắp xếp sáp nhập thành công 373 ngân hàng từ khi khủng hoảng xuất hiện đến 30/06/2011 theo khuôn khổ Đạo luật Dodd-Frank).
• Tại Hàn Quốc: Khủng hoảng tài chính châu Á 1997 buộc Chính phủ Hàn Quốc chi 64 nghìn tỷ won (tương đương 15% GDP), thành lập Công ty Quản lý Nợ xấu Hàn Quốc (KAMCO) chi 20 nghìn tỷ won mua 44 nghìn tỷ won nợ xấu tính đến tháng 3/1999, đóng cửa 5 ngân hàng có CAR < 8%, buộc sáp nhập Kookmin Bank và Housing & Commercial Bank (2001), tái cơ cấu giảm số lượng ngân hàng từ 33 (1997) xuống còn 19 (2005).

Vị trí của luận án được xác lập: Khắc phục sự phân mảnh của các nghiên cứu tiền nhiệm bằng việc thiết lập khung phân tích toàn diện 4 chiều (Tài chính - Hoạt động - Quản trị - Sở hữu) trên mẫu 12 NHTM đại diện xuyên suốt giai đoạn biến động 2008–2012.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm sâu sắc và mở rộng Lý thuyết Trung gian Tài chính trong điều kiện nền kinh tế chuyển đổi đang hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Nghiên cứu chứng minh rằng hoạt động kinh doanh ngân hàng mang tính chất ngoại ứng lan truyền cực kỳ lớn (systemic externalities); một sự đổ vỡ đơn lẻ có khả năng kích hoạt hiệu ứng domino tàn phá toàn bộ hệ thống thanh toán quốc gia.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cụ thể hóa Lý thuyết Bất đối xứng Thông tin (Akerlof, 1970; Stiglitz & Weiss, 1981) và Lý thuyết Chi phí Đại diện (Jensen & Meckling, 1976) trong bối cảnh sở hữu chéo tại các NHTM cổ phần Việt Nam. Khi cấu trúc sở hữu bị chi phối bởi các nhóm lợi ích và cổ đông lớn, ngân hàng bị biến thành công cụ tài trợ vốn cho các dự án sân sau kém hiệu quả, gây méo mó phân bổ nguồn lực xã hội và tạo rủi ro đạo đức (moral hazard) trầm trọng.

Mô hình lý thuyết định hình quy luật can thiệp tái cấu trúc được thiết lập dựa trên 4 mệnh đề:

• Mệnh đề P1: Tái cấu trúc tài chính là điều kiện cần nhằm làm sạch bảng cân đối kế toán, nâng cao quy mô vốn tự có (Tier 1, Tier 2) và hạ tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3%.
• Mệnh đề P2: Tái cấu trúc hoạt động kinh doanh và công nghệ là điều kiện đủ để dịch chuyển cấu trúc thu nhập từ phụ thuộc tín dụng sang thu nhập dịch vụ phi tín dụng bền vững.
• Mệnh đề P3: Chuẩn hóa quản trị theo 14 nguyên tắc Basel và phân tách rõ ràng quyền điều hành - giám sát triệt tiêu rủi ro đạo đức và xung đột lợi ích.
• Mệnh đề P4: Tái cấu trúc sở hữu thông qua xử lý sở hữu chéo và liên kết cổ đông chiến lược nước ngoài thúc đẩy năng lực tài chính và chuyển giao công nghệ quản trị rủi ro hiện đại.

                      MÔ HÌNH KHUNG PHÂN TÍCH TÁI CẤU TRÚC TOÀN DIỆN
                      

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng bộ ba lý thuyết nền tảng: (1) Khung an toàn vốn Basel II xác định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu: $$\text{CAR} = \frac{\text{Vốn tự có}}{\text{Rủi ro tín dụng} + \text{Rủi ro thị trường} + \text{Rủi ro hoạt động}} \ge 8%$$ với yêu cầu kiểm soát vốn cấp 1, cấp 2, cấp 3 và áp dụng các phương pháp đo lường rủi ro hoạt động (BIA, TSA, AMA); (2) Lý thuyết Quản trị Công ty của Basel phân định 6 nhóm chức năng kiểm soát; (3) Lý thuyết Thể chế Kinh tế trong điều kiện chuyển đổi.

Khung tiếp cận này đặt ra điều kiện biên (boundary conditions) chặt chẽ: quá trình tái cấu trúc chỉ thành công khi môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiềm chế, và NHTW duy trì vai trò điều phối hỗ trợ thanh khoản mà không gây rủi ro thâm hụt ngân sách quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận khách quan và nhận thức luận thực chứng (Positivism), kết hợp phương pháp nghiên cứu thực nghiệm logic. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level design) được triển khai:

• Tầng vĩ mô: Phân tích toàn bộ bức tranh hệ thống NHTM Việt Nam dưới tác động của chính sách tiền tệ và khung giám sát an toàn từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN).
• Tầng vi mô: Khảo sát chi tiết 12 NHTM đại diện cho các nhóm cấu trúc sở hữu và quy mô vốn tính đến ngày 31/12/2012:

Nhóm ngân hàng	Định chế đại diện trong mẫu nghiên cứu	Đặc trưng sở hữu và quy mô
NHTM Nhà nước & NHTMCP Nhà nước nắm chi phối (>50%)	BIDV, Vietcombank (VCB), Vietinbank	Quy mô tài sản và mạng lưới chi nhánh vượt trội; giữ vai trò huyết mạch tín dụng nền kinh tế.
NHTM Cổ phần đô thị lớn	Eximbank, Techcombank, MB, ACB, Sacombank, Maritime Bank	Năng động trong bán lẻ, vốn điều lệ lớn, có đối tác chiến lược nước ngoài tham gia quản trị.
NHTM Cổ phần quy mô trung bình & nhỏ	Saigonbank, Bao Viet Bank, Ocean Bank	Mạng lưới hẹp, sở hữu tập trung hoặc gắn kết với tập đoàn kinh tế ngành, thanh khoản dễ bị tổn thương.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ chuẩn mực kiểm định đa giác (Triangulation):

• Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp: Báo cáo tài chính đã kiểm toán độc lập của 12 NHTM (2008–2012), Báo cáo thường niên, Dữ liệu giám sát của NHNN, Báo cáo thống kê của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), World Bank và số liệu đối sánh từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).
• Tiêu chuẩn chọn mẫu: Đảm bảo tính đại diện tuyệt đối về thị phần huy động vốn (>70% toàn hệ thống), dư nợ cho vay nền kinh tế và mức độ đa dạng về cơ cấu sở hữu (sở hữu Nhà nước, cổ đông nội bộ tư nhân, cổ đông chiến lược nước ngoài).
• Độ tin cậy và giá trị: Số liệu tài chính được chuẩn hóa theo các chỉ số phân tích chuẩn mực quốc tế: tỷ lệ CAR, tỷ lệ nợ xấu (NPL), tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ tăng trưởng tín dụng so với tăng trưởng GDP, và cơ cấu thu nhập hoạt động (thu nhập lãi thuần vs. thu dịch vụ).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

                               CÁC PHÁT HIỆN THỰC TRẠNG THEN CHỐT (2008 - 2012)

Phân tích định lượng và thực chứng từ tập dữ liệu 2008–2012 đã đưa ra 5 phát hiện mang tính bước ngoặt:

1. Sự mất cân đối trầm trọng giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế: Tăng trưởng tín dụng của hệ thống ngân hàng giai đoạn này duy trì ở mức quá nóng trong mối quan hệ với tốc độ tăng GDP (minh chứng qua Bảng 2.5 và Biểu đồ 2.3), dẫn đến hiện tượng bong bóng tài sản và nợ xấu gia tăng nhanh chóng (Biểu đồ 2.3 và Bảng 2.7). Nợ xấu tích tụ làm xói mòn nghiêm trọng lợi nhuận trước thuế và khả năng sinh lời (Bảng 2.8, 2.9).
2. Thực trạng an toàn vốn và vốn điều lệ tụt hậu sâu so với khu vực: So sánh đối chuẩn tại ngày 31/12/2012 cho thấy quy mô vốn điều lệ và hệ số an toàn vốn CAR của các NHTM Việt Nam thấp hơn đáng kể so với các ngân hàng tại Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia (Bảng 2.11 và Bảng 2.12). Tỷ lệ vốn tự có/tổng tài sản có rủi ro mỏng manh khiến hệ thống mất khả năng chống đỡ trước các cú sốc vĩ mô.
3. Cơ cấu nguồn thu lệch pha nghiêm trọng: Cơ cấu thu nhập hoạt động giai đoạn 2008–2012 (Biểu đồ 2.4) phản ánh hơn 80–90% doanh thu của các NHTM Việt Nam dựa vào hoạt động tín dụng truyền thống; các mảng dịch vụ phi tín dụng hiện đại (ngân hàng giám sát, tư vấn đầu tư, quản lý tài sản, phái sinh ngoại hối) chỉ đóng góp tỷ trọng nhỏ.
4. Sở hữu chéo và mạng lưới phình to thiếu hiệu quả: Tình trạng sở hữu chéo giữa các NHTMCP, giữa doanh nghiệp nhà nước/tập đoàn tư nhân với ngân hàng tạo nên vốn ảo, làm sai lệch báo cáo an toàn vốn thực chất. Đồng thời, mạng lưới chi nhánh mở rộng quá nhanh nhưng chất lượng nhân sự chưa đáp ứng (Bảng 2.13, Biểu đồ 2.5), dẫn đến rủi ro hoạt động tăng cao.
5. Cạnh tranh phi thị trường và bất ổn thanh khoản: Sự xuất hiện của các NHTMCP yếu kém chạy đua nâng lãi suất huy động vượt trần đã gây xáo trộn thị trường tiền tệ liên ngân hàng, buộc NHNN phải liên tục can thiệp tái cấp vốn khẩn cấp.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Chứng minh tính tất yếu của việc tích hợp giám sát vi mô (từng ngân hàng) và giám sát an toàn vĩ mô (toàn hệ thống) trong quản trị ngân hàng tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Về mặt chính sách quản lý:
  1. Đề xuất thành lập Ủy ban Tái cấu trúc Hệ thống NHTM Việt Nam độc lập trực thuộc Chính phủ nhằm chỉ đạo tập trung, vượt qua xung đột lợi ích cục bộ giữa các bộ ngành.
  2. Xây dựng bộ tiêu chuẩn xếp loại NHTM sau tái cấu trúc làm chuẩn mực định hướng thị trường.
  3. Thực thi cơ chế M&A có định hướng: hợp nhất các NHTMCP do Nhà nước nắm chi phối có nền tảng tốt với các ngân hàng quy mô trung bình để tạo lập các định chế tài chính đầu tàu đủ sức cạnh tranh khu vực.
  4. Ban hành khuôn khổ pháp lý xử lý dứt điểm sở hữu chéo, chuẩn hóa lộ trình áp dụng Hiệp ước Basel II theo từng giai đoạn đến 2020.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

• Giới hạn dữ liệu: Do tính bảo mật và sự thiếu minh bạch của thị trường tài chính giai đoạn 2008–2012, các số liệu nợ xấu được công bố chính thức có thể chưa phản ánh đầy đủ quy mô nợ tiềm ẩn do việc phân loại nợ theo chuẩn kế toán Việt Nam (VAS) chưa tiệm cận chuẩn mực quốc tế (IFRS/IAS 39).
• Phạm vi mẫu: Giới hạn khảo sát tại 12 NHTM điển hình tuy chiếm thị phần chi phối nhưng chưa lượng hóa hết các hành vi rủi ro tại khối quỹ tín dụng nhân dân và các công ty tài chính phi ngân hàng.

Hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian và dữ liệu bảng động (Dynamic Panel Data - GMM) để kiểm định tác động nhân quả của việc áp dụng Basel II/Basel III lên khả năng chịu đựng rủi ro phá sản của NHTM.
2. Nghiên cứu sâu cơ chế xử lý nợ xấu thông qua thị trường mua bán nợ tập trung (VAMC) và cơ chế chứng khoán hóa tài sản nợ (Securitization).
3. Đánh giá tác động của công nghệ tài chính (Fintech) và ngân hàng số đến cấu trúc vận hành của NHTM trong giai đoạn sau 2020.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị thực tiễn và tính ứng dụng to lớn:

• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho NHNN và Chính phủ trong việc xây dựng Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015" và định hướng đến 2020 theo Quyết định 254/QĐ-TTg.
• Tái thiết ngành ngân hàng: Định hình lộ trình M&A lành mạnh, giảm thiểu số lượng NHTMCP yếu kém, tái lập trật tự kỷ cương thị trường tiền tệ và nâng cao hệ số CAR tiệm cận mặt bằng khu vực Đông Nam Á.
• Lợi ích xã hội: Khôi phục niềm tin của người gửi tiền và nhà đầu tư trong và ngoài nước, hạ nhiệt mặt bằng lãi suất cho vay, hỗ trợ dòng vốn phục vụ khu vực kinh tế thực sản xuất kinh doanh bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

                                  CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI

1. Nhà hoạch định chính sách (NHNN, Chính phủ, Bộ Tài chính): Sử dụng làm tài liệu tham khảo trực tiếp để thiết lập tiêu chí thanh tra, giám sát, phân loại tổ chức tín dụng và xây dựng thể chế xử lý sở hữu chéo.
2. Nhà quản trị ngân hàng (Hội đồng Quản trị, Ban Tổng Giám đốc các NHTM): Cung cấp bộ giải pháp tái cơ cấu nội bộ về nhân sự, hiện đại hóa công nghệ thanh toán, phân tán rủi ro danh mục và chuyển dịch cơ cấu thu nhập hoạt động sang dịch vụ phi tín dụng.
3. Cộng đồng học thuật và nghiên cứu sinh: Khung phân tích 4 trụ cột đóng vai trò là nền tảng tham chiếu phương pháp luận vững chắc cho các công trình nghiên cứu mở rộng về tái cấu trúc hệ thống tài chính tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc mở rộng Lý thuyết Trung gian Tài chính và Lý thuyết Quản trị Ngân hàng trong điều kiện chuyển đổi đặc thù của Việt Nam, chứng minh rằng tái cấu trúc hệ thống NHTM không thể chỉ thực hiện cục bộ về tài chính mà bắt buộc phải giải quyết đồng thời bài toán cơ cấu sở hữu chéo và chuẩn hóa 14 nguyên tắc quản trị theo thông lệ Basel quốc tế.
2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với công trình của Cao Thị Ý Nhi (chỉ nghiên cứu 4 NHTM Nhà nước) hay Phan Thị Hồng Lê (phân tích định tính diện hẹp), luận án khảo sát toàn diện mẫu 12 NHTM đại diện chiếm thị phần áp đảo (>70%), đối chuẩn trực tiếp với hệ số an toàn vốn và vốn điều lệ của các ngân hàng ASEAN (Bảng 2.11, 2.12), kết hợp chặt chẽ giữa phân tích thực chứng và thiết kế lộ trình chính sách đến năm 2020.
3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo lớn nhất là gì? Đó là thực trạng vốn điều lệ thực có của hệ thống NHTMCP bị thổi phồng thông qua sở hữu chéo và cấp tín dụng cho các công ty con/sân sau, tạo ra lớp đệm an toàn vốn ảo, trong khi thu nhập thuần phụ thuộc tới >80–90% vào tín dụng truyền thống đầy rủi ro.
4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập kiểm chứng (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ hệ thống bảng biểu (từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.13), biểu đồ (Biểu đồ 2.1 đến 2.5) và tiêu chí phân nhóm 12 ngân hàng đều được định nghĩa rõ ràng về phương pháp trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán và quy chuẩn kế toán, cho phép tái lập quy trình phân tích định lượng trên các tập dữ liệu giai đoạn sau.
5. Chương trình nghiên cứu dài hạn 10 năm được phác thảo ra sao? Luận án định hình lộ trình nghiên cứu tiếp nối đến năm 2020 và tầm nhìn thập kỷ kế tiếp, trọng tâm là: áp dụng toàn diện Basel II/Basel III, xây dựng thị trường mua bán nợ thứ cấp minh bạch, và ứng dụng công nghệ thông tin tự động hóa quy trình nghiệp vụ ngân hàng.

Kết luận

Luận án "Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam" của tác giả Nguyễn Quỳnh Hoa tạo lập 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và chuẩn hóa khung lý luận về tái cấu trúc hệ thống NHTM với tính chất là chương trình quy mô quốc gia đòi hỏi sự can thiệp quyết liệt và đồng bộ.
2. Đánh giá thực chứng toàn diện thực trạng hoạt động và bất ổn cơ cấu của 12 NHTM đại diện giai đoạn 2008–2012, chỉ rõ các điểm nghẽn về nợ xấu, CAR suy giảm, sở hữu chéo và chênh lệch năng lực cạnh tranh với khu vực.
3. Rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc từ hai mô hình tái cấu trúc quốc tế điển hình: chương trình TARP - Đạo luật Dodd-Frank của Mỹ và mô hình công ty mua nợ KAMCO - sáp nhập bắt buộc của Hàn Quốc.
4. Đề xuất mang tính đột phá về việc thành lập Ủy ban Tái cấu trúc Hệ thống NHTM Việt Nam độc lập và xây dựng bộ tiêu chuẩn xếp hạng định chế sau tái cấu trúc.
5. Đề xuất chiến lược M&A hình thành các định chế tài chính đầu tàu quy mô lớn từ khối NHTMCP Nhà nước nắm chi phối, tạo nền tảng vững chắc nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Lịch sử phát triển của hệ thống ngân hàng gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Sự phát triển hệ thống ngân hàng thương mại đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được.

Cùng với sự phát triển đó có rất nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về Ngân hàng, chẳng hạn: Theo WordBank, ngân hàng là tổ chức tài chính nhận tiền gửi chủ yếu dưới dạng không kỳ hạn hoặc tiền gửi được rút ra với một thông báo ngắn hạn (tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn và các khoản tiết kiệm). Dưới tiêu đề “các ngân hàng” gồm có: Các Ngân hàng thương mại chỉ tham gia vào các hoạt động nhận tiền gửi, cho vay ngắn hạn và trung dài hạn; Các ngân hàng đầu tư hoạt động buôn bán chứng khoán và bảo lãnh phát hành; Các Ngân hàng nhà ở cung cấp tài chính cho lĩnh vực phát triển nhà ở và nhiều loại khác nữa. Tại một số nước còn có các ngân hàng tổng hợp kết hợp hoạt động ngân hàng thương mại với hoạt động ngân hàng đầu tư và đôi khi thực hiện cả dịch vụ bảo hiểm”.Rose, ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán. Và cũng thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”.

[9] Theo quy định tại điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội khoá 12 thông qua, “Ngân hàng thương 18 mại là loại hình ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. [27] Trong đó, hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Từ những cách định nghĩa khác nhau trên về NHTM, có thể rút ra: - Ngân hàng thương mại là một tổ chức trung gian tài chính làm cầu nối giữa khu vực tiết kiệm với khu vực đầu tư của nền kinh tế với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay. - Ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán.

Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ tài chính khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ tài chính của xã hội. Chức năng của ngân hàng thương mại 1. Chức năng trung gian tín dụng Chức năng trung gian tín dụng được xem là chức năng quan trọng nhất của ngân hàng thương mại. Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đóng vai trò là cầu nối giữa người thừa vốn và người có nhu cầu về vốn.

Với chức năng này, ngân hàng thương mại vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò là người cho vay. Lợi nhuận của ngân hàng là khoản chênh lệch giữa thu nhập từ hoạt động cho vay và chi phí huy động vốn, từ đó góp phần tạo lợi ích cho tất cả các bên tham gia: người gửi tiền và người đi vay. Là trung gian tín dụng nên hoạt động của hệ thống NHTM có ảnh hưởng lan tỏa đối với nền kinh tế, xã hội. Một khi cấu trúc của hệ thống ngân hàng có bất ổn sẽ làm suy yếu hệ thống ngân hàng, nguy cơ mất an toàn của hệ thống ngân hàng sẽ có ảnh hưởng lan truyền, đe dọa sự ổn định của nền kinh tế.

Chức năng trung gian thanh toán Với chức năng này, NHTM đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân, thực hiện các thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của họ để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng tiền thu bán hàng và các khoản thu khác theo lệnh của họ. Các NHTM cung cấp cho khách hàng nhiều phương tiện thanh toán tiện lợi như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ rút tiền, thẻ thanh toán, thẻ tín dụng, … Tùy theo nhu cầu, khách hàng có thể chọn cho mình phương thức thanh toán phù hợp. Nhờ đó mà các chủ thể kinh tế không phải giữ tiền trong túi, mang theo tiền để gặp chủ nợ, gặp người phải thanh toán dù ở gần hay xa mà họ có thể sử dụng một phương thức nào đó để thực hiện các khoản thanh toán. Do vậy các chủ thể kinh tế sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thời gian, lại đảm bảo thanh toán an toàn.

Chức năng này vô hình chung đã thúc đẩy lưu thông hàng hóa, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ lưu chuyển vốn, từ đó góp phần phát triển kinh tế. Chức năng cung ứng các dịch vụ tài chính Ngoài chức năng trung gian tín dụng, trung gian thanh toán NHTM còn cung ứng các dịch vụ tài chính đa dạng cho nền kinh tế xã hội, như: tư vấn tài chính, quản lý tài chính cá nhân, kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh,. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là loại hình tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực tạo lập và cung cấp các dịch vụ tài chính, tiền tệ cho các tổ chức kinh tế và dân cư. Thành công trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng phụ thuộc vào các yếu tố như: năng lực quản trị điều hành, nền tảng công nghệ, đội ngũ nhân sự, chất lượng và tính đa dạng của sản phẩm dịch vụ cung cấp, ….

Hoạt động tạo lập nguồn vốn Hoạt động huy động vốn là hoạt động mang tính chất tiền đề nhằm tạo lập nguồn vốn hoạt động của ngân hàng. Do đó, để đảm bảo nguồn vốn trong hoạt động 20 kinh doanh của mình, các NHTM có thể thực hiện hoạt động huy động vốn từ những nguồn sau: + Vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn ban đầu và được bổ sung trong quá trình hoạt động của ngân hàng. Vốn chủ sở hữu của mỗi ngân hàng được hình thành do tính chất sở hữu của ngân hàng quyết định. Vốn chủ sở hữu bao gồm vốn điều lệ, các quỹ trữ hình thành trong quá trình kinh doanh và các tài sản nợ khác của chủ sở hữu theo quy định của Nhà nước.

Vốn chủ sở hữu chiếm tỷ trọng không lớn, thông thường khoảng 10% tổng số vốn nhưng có vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động của ngân hàng. Cụ thể, nó cho phép các ngân hàng có thể mở rộng mạng lưới kinh doanh, gia tăng quy mô hoạt động với một mức vốn chủ sở hữu phù hợp theo quy định của Nhà nước. Đồng thời, nó còn thể hiện tiềm lực tài chính của mỗi ngân hàng và duy trì niềm tin của công chúng vào triển vọng phát triển bền vững của mỗi ngân hàng. Do vậy, sự tăng trưởng của vốn chủ sở hữu thường được đánh giá tốt.

Các NHTM sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu để tài trợ cho việc xây dựng hội sở, văn phòng, mua sắm tài sản cố định, các phương tiện làm việc và quản lý theo một tỷ lệ nhất định do Nhà nước quy định. Ngoài ra, các NHTM còn có thể sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu của mình để góp vốn liên doanh, cấp vốn cho các công ty con và các hoạt động kinh doanh khác. + Tiền gửi của khách hàng Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành các chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. Trên thực tế, các ngân hàng có thể đưa ra nhiều hình thức gửi tiền nhưng có thể xếp thành các loại tiền gửi chính: 21 - Tiền gửi tiết kiệm: là hình thức thu hút tiền nhàn rỗi từ các khách hàng cá nhân.

Những người gửi tiền có thể gửi vào ngân hàng trong khoảng thời gian ngắn hoặc dài tùy theo nhu cầu dự kiến sử dụng trong tương lai vì vậy hiện nay các NHTM thường áp dụng hai loại gửi tiền tiết kiệm là: tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn. Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn có tính chất không ổn định nên lãi suất tiền gửi thường thấp, ngược lại tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn ổn định nên có lãi suất cao. Thông thường nguồn tiền gửi tiết kiệm chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn huy động của các NHTM nên các NHTM thường cạnh tranh bằng cách nhận tiền gửi với nhiều loại kỳ hạn khác nhau, lãi và phương thức trả lãi khác nhau đồng thời cố gắng đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người gửi tiền. - Tiền gửi thanh toán: là nguồn vốn huy động chủ yếu từ doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng với mục đích chính là nhằm bảo đảm an toàn về tài sản, thực hiện các khoản chi trả trong hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu dùng nên mục đích hưởng lãi đối với loại tiền gửi này chỉ giữ vai trò thứ yếu. Do tính chất ổn định của loại tiền gửi này thấp nên các NHTM có thể trả lãi với lãi suất thấp nhất và cũng có thể không có lãi. - Tiền gửi có kỳ hạn: là hình thức huy động vốn từ các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Loại tiền gửi này có kỳ hạn đáo hạn cố định cho một số tiền nhất định nào đó.

Nói cách khác, khi khách hàng gửi tiền có kỳ hạn, họ chỉ có thể rút ra khi đến kỳ hạn được thỏa thuận. + Phát hành giấy tờ có giá Giấy tờ có giá là chứng nhận của ngân hàng phát hành để huy động vốn trong đó xác nhận nghĩa vụ trả một khoản tiền trong một thời hạn nhất định, điều kiện trả lãi và các điều khoản cam kết khác giữa ngân hàng với người mua.