I. Tổng quan về quản lý nhà nước phát triển đội ngũ giảng viên đại học công lập Việt Nam
Quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập ở Việt Nam là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý hành chính nhà nước đối với các trường đại học công lập. Quá trình này được tiến hành trên cơ sở pháp luật nhằm phát triển đội ngũ giảng viên về số lượng, chất lượng và cơ cấu hợp lý. Đội ngũ giảng viên đại học công lập là viên chức, chịu sự điều chỉnh của Luật Viên chức năm 2010, Luật Giáo dục năm 2005, Luật Giáo dục đại học năm 2012 và Luật Giáo dục đại học sửa đổi, bổ sung năm 2018. Chủ thể quản lý nhà nước bao gồm Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Mục tiêu chính là xây dựng đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu giảng dạy và nghiên cứu khoa học trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đây là nhiệm vụ chiến lược của ngành giáo dục và đào tạo Việt Nam.
1.1. Khái niệm và bản chất quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên
Quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên đại học công lập mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức. Bản chất của hoạt động này là sự tác động có hệ thống từ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với quá trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển giảng viên. Đội ngũ giảng viên đại học công lập vừa chịu sự quản lý của cơ quan chủ quản, vừa chịu sự điều chỉnh của hệ thống pháp luật giáo dục. Quá trình phát triển bao gồm nâng cao trình độ đào tạo, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm và khả năng nghiên cứu khoa học.
1.2. Đặc điểm của quản lý nhà nước về phát triển giảng viên đại học công lập
Đặc điểm đầu tiên là chủ thể quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Đây là điểm khác biệt so với đội ngũ giảng viên các trường đại học ngoài công lập. Đặc điểm thứ hai là sự tác động đa chiều từ nhiều cấp quản lý, từ Trung ương đến địa phương. Đặc điểm thứ ba là tính pháp chế cao, mọi hoạt động quản lý đều dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Ngoài ra, quá trình này còn chịu ảnh hưởng bởi chính sách phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu hội nhập quốc tế.
II. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên
Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập ở Việt Nam cho thấy nhiều kết quả đáng ghi nhận nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Về số lượng, giai đoạn 2006-2016, số lượng trường đại học công lập tăng mạnh, kéo theo sự gia tăng đáng kể về quy mô giảng viên và sinh viên. Về trình độ, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư tăng dần qua các năm nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra. Một số vấn đề nổi bật bao gồm cơ chế tuyển dụng chưa linh hoạt, chính sách đãi ngộ chưa tương xứng với đóng góp, quy hoạch phát triển đội ngũ thiếu đồng bộ. Công tác đào tạo, bồi dưỡng giảng viên còn manh mún, thiếu chiến lược dài hạn. Hệ thống đánh giá năng lực giảng viên chưa hoàn thiện, chưa phản ánh đúng thực chất chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
2.1. Kết quả đạt được trong quản lý nhà nước về phát triển giảng viên
Giai đoạn 1986-2016, hệ thống giáo dục đại học công lập Việt Nam có bước phát triển vượt bậc. Số lượng trường đại học công lập tăng đáng kể, quy mô tuyển sinh mở rộng. Trình độ đội ngũ giảng viên được cải thiện rõ rệt qua các giai đoạn. Số lượng phó giáo sư, giáo sư đạt tiêu chuẩn được phong tăng dần qua các năm. Hệ thống văn bản pháp luật về quản lý giảng viên ngày càng hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho quá trình phát triển đội ngũ. Các chương trình đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ được mở rộng, nâng cao trình độ chuyên môn cho giảng viên.
2.2. Hạn chế và nguyên nhân trong quản lý nhà nước về phát triển giảng viên
Một số hạn chế chính bao gồm: quy mô phát triển nhanh nhưng chất lượng chưa đảm bảo tương ứng; cơ chế tuyển dụng còn nhiều bất cập, thiếu minh bạch; chính sách đãi ngộ vật chất và tinh thần chưa đủ sức hút và giữ chân giảng viên giỏi. Nguyên nhân chính xuất phát từ hệ thống pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ. Nguồn lực đầu tư cho đào tạo, bồi dưỡng giảng viên còn hạn chế. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước chưa hiệu quả. Tư duy quản lý còn nặng về hành chính, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới giáo dục đại học.
III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về phát triển giảng viên
Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý giảng viên đại học, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi. Thứ hai, đổi mới cơ chế tuyển dụng, đánh giá và đãi ngộ giảng viên theo hướng minh bạch, công bằng, dựa trên năng lực thực chất. Thứ ba, tăng cường đầu tư nguồn lực cho đào tạo, bồi dưỡng giảng viên, đặc biệt chú trọng đào tạo tiến sĩ trong nước và nước ngoài. Thứ tư, xây dựng hệ thống đánh giá năng lực giảng viên toàn diện, bao gồm năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng. Thứ năm, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đào tạo và phát triển giảng viên. Các giải pháp cần được triển khai có lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ sở giáo dục đại học.
3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý nhà nước
Giải pháp đầu tiên là rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý giảng viên đại học. Cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương. Đổi mới phân cấp, phân quyền quản lý cho các trường đại học công lập, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình. Xây dựng tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá năng lực giảng viên phù hợp với chuẩn quốc tế. Hoàn thiện cơ chế giám sát, thanh tra việc thực hiện chính sách phát triển đội ngũ giảng viên.
3.2. Đổi mới cơ chế tuyển dụng đào tạo và đãi ngộ giảng viên
Đổi mới cơ chế tuyển dụng giảng viên theo hướng cạnh tranh, minh bạch, đánh giá dựa trên năng lực thực chất và thành tích nghiên cứu khoa học. Xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng giảng viên có hệ thống, gắn với nhu cầu phát triển của từng trường và ngành đào tạo. Tăng cường chính sách đãi ngộ vật chất và tinh thần, đảm bảo thu nhập tương xứng với trình độ và đóng góp. Tạo điều kiện cho giảng viên tham gia các chương trình hợp tác quốc tế, trao đổi học thuật. Xây dựng cơ chế khuyến khích giảng viên không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm.
IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của đề tài quản lý giảng viên
Đề tài nghiên cứu quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập ở Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với phát triển giảng viên đại học công lập. Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên được phân tích toàn diện trên các phương diện số lượng, chất lượng và cơ cấu. Hệ thống giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Về lý luận, luận án đóng góp vào kho tàng kiến thức về quản lý công và quản lý giáo dục đại học. Về thực tiễn, các giải pháp đề xuất là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước và các trường đại học công lập tham khảo, áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả phát triển đội ngũ giảng viên trong giai đoạn mới.
4.1. Đóng góp lý luận của đề tài về quản lý nhà nước giảng viên đại học
Đề tài đã làm rõ khái niệm, bản chất, đặc điểm của quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên đại học công lập ở Việt Nam. Nghiên cứu đã xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước đối với phát triển giảng viên. Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước được tổng quan một cách hệ thống, từ đó rút ra nhận xét về những vấn đề đã và chưa được đề cập. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục đại học. Đóng góp vào lý luận quản lý công và quản lý nguồn nhân lực khu vực công.
4.2. Ý nghĩa thực tiễn và hướng nghiên cứu tiếp theo
Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục đại học. Các giải pháp đề xuất là cơ sở để Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ ngành liên quan và Ủy ban nhân dân các tỉnh xây dựng chính sách phát triển đội ngũ giảng viên. Các trường đại học công lập có thể tham khảo để đổi mới quản lý nội bộ, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi sang đại học ngoài công lập hoặc so sánh quản lý nhà nước về phát triển giảng viên giữa các nước trong khu vực.
