Luận Án Tiến Sĩ Về Phát Triển Thị Trường Phát Thải Các Bon Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển thị trường phát thải các bon tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả cho phát triển bền vững và giảm thiểu biến đổi khí hậu.

• Tác giả: Trần Huy Hoàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thế Chinh
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Chiến Lược Chính Sách Công Thương
• Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Phát Thải Các-Bon Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của luận án

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phát triển thị trường phát thải các bon tại Việt Nam, một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu. Thị trường các bon được xem là công cụ hiệu quả để giảm phát thải khí nhà kính, hỗ trợ các quốc gia và doanh nghiệp đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Việt Nam, với vai trò là một nền kinh tế đang phát triển, cần xây dựng chính sách môi trường phù hợp để tham gia vào thương mại các bon toàn cầu. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc nghiên cứu và đề xuất mô hình quản lý phát thải hiệu quả, dựa trên kinh nghiệm quốc tế và điều kiện cụ thể của Việt Nam.

1.1. Bối cảnh toàn cầu và khu vực

Trên toàn cầu, thị trường phát thải các bon đã phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của hơn 40 quốc gia và nhiều thành phố lớn. Các cơ chế như CDM (Cơ chế Phát triển Sạch) và ETS (Hệ thống Giao dịch Phát thải) đã được áp dụng rộng rãi. Việt Nam, với cam kết giảm 8% phát thải khí nhà kính vào năm 2030, cần học hỏi từ các mô hình này để xây dựng cơ chế phát thải phù hợp. Luận án phân tích các xu hướng quốc tế và đánh giá tiềm năng của Việt Nam trong việc tham gia vào thị trường các bon toàn cầu.

1.2. Tính cấp thiết tại Việt Nam

Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp phát thải cao như năng lượng, xi măng và thép. Việc xây dựng thị trường phát thải các bon sẽ giúp các doanh nghiệp giảm thiểu chi phí giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc cân nhắc các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường trong quá trình thiết kế và vận hành thị trường các bon tại Việt Nam.

II. Cơ sở khoa học và thực tiễn

Luận án cung cấp cơ sở khoa học vững chắc về phát triển thị trường phát thải các bon, bao gồm các lý thuyết kinh tế và mô hình thực tiễn. Nghiên cứu phân tích các cơ chế phát thải như CDM, ETS và REDD+, đồng thời đánh giá hiệu quả của chúng trong việc giảm phát thải. Luận án cũng đề cập đến kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là từ các quốc gia như EU, Trung Quốc và Hoa Kỳ, để rút ra bài học cho Việt Nam.

2.1. Lý thuyết và mô hình

Luận án dựa trên các lý thuyết kinh tế về ngoại ứng và định giá các bon, nhấn mạnh vai trò của thị trường trong việc điều chỉnh hành vi phát thải. Các mô hình như ETS và CDM được phân tích chi tiết, với các ưu điểm và hạn chế được chỉ rõ. Nghiên cứu cũng đề xuất việc kết hợp các công cụ kinh tế và chính sách để đạt hiệu quả tối ưu trong quản lý phát thải.

2.2. Kinh nghiệm quốc tế

Luận án đánh giá các thị trường các bon thành công trên thế giới, như EU-ETS và thị trường các bon của Trung Quốc. Các bài học về thiết kế chính sách, cơ chế vận hành và hiệu quả kinh tế được rút ra để áp dụng vào bối cảnh Việt Nam. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc liên kết các thị trường các bon quốc tế để tăng tính hiệu quả và giảm chi phí giảm phát thải.

III. Thực trạng và tiềm năng tại Việt Nam

Luận án đánh giá thực trạng phát thải và các chính sách môi trường hiện hành tại Việt Nam. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù Việt Nam đã có những bước tiến trong việc giảm phát thải, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xây dựng thị trường các bon. Luận án cũng phân tích tiềm năng của Việt Nam trong việc tham gia vào thương mại các bon toàn cầu, dựa trên các ngành công nghiệp chính và nguồn lực sẵn có.

3.1. Thực trạng phát thải

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu, với lượng phát thải khí nhà kính tăng nhanh trong các ngành công nghiệp và năng lượng. Luận án đánh giá các nguồn phát thải chính và đề xuất các biện pháp giảm phát thải hiệu quả, bao gồm việc áp dụng các công nghệ năng lượng sạch và quản lý phát thải.

3.2. Tiềm năng phát triển

Luận án nhận định rằng Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc phát triển thị trường các bon, nhờ vào các ngành công nghiệp phát thải cao và nguồn lực tự nhiên dồi dào. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để tận dụng tiềm năng này, bao gồm việc xây dựng chính sách khí hậu phù hợp và thúc đẩy đầu tư xanh.

IV. Đề xuất mô hình và giải pháp

Luận án đề xuất một mô hình thị trường phát thải các bon phù hợp với điều kiện của Việt Nam, dựa trên các phân tích khoa học và thực tiễn. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết kế cơ chế phát thải linh hoạt và hiệu quả, đồng thời đề xuất các giải pháp để đảm bảo tính khả thi của mô hình. Luận án cũng đưa ra các kiến nghị chính sách để thúc đẩy phát triển bền vững và giảm phát thải tại Việt Nam.

4.1. Mô hình đề xuất

Luận án đề xuất mô hình ETS phù hợp với điều kiện kinh tế và xã hội của Việt Nam, với các cơ chế vận hành linh hoạt và hiệu quả. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết kế chứng chỉ các bon và cơ chế định giá phù hợp để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của thị trường các bon.

4.2. Giải pháp thực hiện

Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để triển khai mô hình ETS tại Việt Nam, bao gồm việc xây dựng chính sách môi trường phù hợp, tăng cường năng lực quản lý phát thải và thúc đẩy đầu tư xanh. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác quốc tế trong việc xây dựng và vận hành thị trường các bon.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học về phát triển thị trư ng phát thải các-bon. Chương 2: Thực trạng và tiềm n ng phát triển thị trư ng phát thải các-bon ở Việt Nam. Chương 3: Đề xuất lựa chọn mô hình và thiết kế thị trư ng phát thải các-bon ph hợp với điều kiện của Việt Nam. 7 PHẦN TỔNG QUAN: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC A.

Tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của Luận án ở ngoài nƣớc: - Định giá phát thải các-bon thông qua thu các-bon hoặc thị trường phát thải các-bon được áp dụng theo ý thuy t về tính tối ưu của s dụng công cụ trong x ý các v n đề ngoại ứng Nghiên cứu của Kindleberger (1986) về “International public goods without international government”, cho rằng biến đổi khí hậu ( ĐKH) là một thất bại thị trư ng của vấn đề ngoại ứng tiêu cực từ hàng hóa công cộng là khí hậu, nhưng phức tạp hơn nhiều so với các ngoại ứng tiêu cực khác (như ô nhiễm môi trư ng, ách tắc giao thông) bởi nó là vấn đề ngoại ứng toàn cầu (một ho c một vài quốc gia xả thải nhưng toàn c u chịu ảnh hưởng) và ngoại ứng liên thế hệ (thế hệ trước xả thải và thế hệ sau chịu hậu quả). Giải quyết ngoại ứng do ĐKH thông qua công cụ kinh tế đó chính là việc thực hiện nguyên tắc ngư i gây thiệt hại phải trả tiền để điều ch nh hành vi ra quyết định của doanh nghiệp. Nghiên cứu của Pizer (2012) về “Combining price and quantity controls to mitigate global climate change” ch ra rằng l thuyết về định giá phát thải các-bon dựa trên khái niệm cơ bản về sử dụng thuế để nội hóa các chi phí của ngoại ứng với nguyên tắc ngư i gây ô nhiễm phải trả tiền, tạo ra các tín hiệu về giá cho doanh nghiệp ra quyết định giảm phát thải một cách hiệu quả. L thuyết này đã được phát triển bởi Pigou thông qua định giá ngoại ứng do ô nhiễm và nội ứng chi phí ô nhiễm vào trong giá cả của sản ph m để phản ảnh chi phí cận biên của sản xuất ra sản ph m.

Theo nghiên cứu “To Tax or Not to Tax: Alternative Approaches to Slowing Global Warming” của Nordhaus (2007) thì có 04 nhóm công cụ để giải quyết vấn đề giảm thiểu khí thải nhà kính gây ĐKH, gồm: (1) Công cụ kiểm soát và mệnh lênh (đưa ra các quy định, tiêu chu n bắt buộc thực hiện, các xử phạt buộc phải thực thi về mức phát thải tuyệt đối, tiêu chu n n ng lượng hay tiêu chu n về công nghệ phát thải); (2) Công cụ kinh tế (đánh thuế, phí và các khuyến khích ưu đãi liên quan đến việc doanh nghiệp được lựa chọn các giải pháp liên quan đến chi phí – lợi ích 8 của việc thực hiện); (3) Công cụ tự nguyện; và (4) Công cụ mềm (giáo dục và đào tạo, nâng cao nhận thức, cung cấp thông tin. Các công cụ này đều có các ưu, nhược điểm riêng và ph hợp trong từng hoàn cảnh cụ thể. Weitzman (2011) trong nghiên cứu về “Fat-tailed uncertainty in the economics of catastrophic climate change” đã cho rằng, định giá các-bon được xem là công cụ giảm thiểu phát thải linh hoạt nhất, hiệu quả nhất và chi phí thấp nhất so với các công cụ khác vì nó cho phép doanh nghiệp được lựa chọn phương án giảm thiểu phát thải các-bon ở mức tối ưu với chi phí thấp nhất. Stavin (2008) trong nghiên cứu về “Addressing climate change with a comprehensive US cap‐and‐trade system” đã ch ra rằng các công cụ như mệnh lệnh và kiểm soát thư ng kém linh hoạt trong việc thực hiện mục tiêu về giảm thiểu phát thải và không quan tâm đến chi phí của các hoạt động giảm thiểu phát thải của doanh nghiệp, trong một số trư ng hợp, các công cụ này thông qua việc bắt buộc tất cả các doanh nghiệp trong ngành ho c các ngành phải c ng phải áp dụng một tiêu chu n phát thải chung, trong khi các doanh nghiêp và các ngành này có nhiều khác biệt về m t bằng công nghệ trong việc đảm bảo thực thi các tiêu chu n, do vậy sẽ d n đến một số doanh nghiệp/ngành sẽ dễ dàng thực thi; trong khi các doanh nghiệp/ngành khác sẽ rất khó thực thi thành công, và do đó dấn đến sự không công bằng đối với các doanh nghiệp/ngành trong thực thi chính sách và không hiệu quả về m t chi phí đối với toàn ngành.

Parker (2009) trong nghiên cứu về “The Little Climate Finance”, đã củng cố thêm quan điểm này với việc ch ra công cụ định giá phát thải thông qua thị trư ng sẽ cho phép các doanh nghiệp với các chi phí giảm thiểu phát thải khác nhau thực hiện các trao đổi mua bán về hạn mức phát thải trên thị trư ng, qua đó, doanh nghiệp giảm thiểu phát thải với chi phí cao do hạn chế của cải tiến công nghệ sẽ mua phát thải của doanh nghiệp giảm phát thải với mức chi phí thấp với mức giá thấp hơn mức giá mà doanh nghiệp phải cải tiến công nghệ. Do vậy, sẽ đạt được mức tối ưu trên thị trư ng đó là nhà nước đạt được mục tiêu cắt giảm phát thải và doanh nghiệp đạt được mức cắt giảm với chi phí tối ưu. 9 Tuy nhiên theo Sebastina (2010) trong nghiên cứu về “New and old market‐based instruments for climate change policy” thì công cụ giảm thiểu phát thông qua thị trư ng cũng có một số hạn chế nhất định, ch ng hạn vấn đề về kiểm soát, đo lư ng và xác định mức độ ô nhiễm của các doanh nghiệp trong hệ thống; xác định được mức độ cắt giảm tối ưu ph hợp cho toàn bộ nền kinh tế; lựa chọn mô hình thiết kế và vận hành hệ thống một các có hiệu quả, ứng phó với các bất ổn không dự đoán được trong tương lai, ch ng hạn suy thoái kinh tế có thể làm giảm sản xuất và doanh nghiệp phải cắt giảm sản xuất, do đó, giảm thiểu ô nhiễm được thực hiện mà không c n thông qua công cụ định giá. Nghiên cứu của öhringer (2012) đã sử dụng mô hình CGE để đánh giá tác động của hình thành EU-ETS với việc tập trung vào 7 ngành kinh tế và 15 nền kinh tế thuộc EU.

Kết quả của nghiên cứu cho thấy, hạn mức phát thải được mua bán trong ngành điện giữa các quốc gia thuộc EU sẽ mang lại hiệu quả cao nhất, thay vì ch tập trung vào thị trư ng nội địa của từng quốc gia, đồng th i, việc phân bổ phát thải cho doanh nghiệp nên thông qua đấu giá hơn là phân bổ miễn phí cho doanh nghiệp. Một số nghiên cứu định lượng về đánh giá hiệu quả của thị trư ng phát thải các-bon cũng đã củng cố thêm các quan điểm như trên. Nghiên cứu của Mahinda (2015) về “A Dynamic Evaluation of the Impacts of an Emissions Trading Scheme on the Australian Economy and Emissions Levels” thông qua việc sử dụng mô hình Monash mở rộng về tác động của việc xây dựng ETS của Úc đối với thực hiện mục tiêu giảm phát thải và nền kinh tế của Úc cho thấy, để đạt được mục tiêu giảm phát thải vào n m 2030, các tác động và chi phí đánh đổi là có thể chấp nhận được. Theo kết quả của mô hình, giá phát thải các-bon trên thị trư ng sẽ t ng từ 4,6 đô la Úc/tấn phát thải các-bon lên 13,3 đô la Úc/tấn vào n m 2020 và 43,5 đô la Úc/tấn vào n m 2030.

Nếu so với phương án thông thư ng ( ussiness as usual - BAU) thì tốc độ t ng trưởng kinh tế sẽ giảm 0,77% và 1,84% vào các n m tương ứng là 2020 và 2030, thu nhập của các hộ gia đình và phúc lợi cũng sẽ bị sụt giảm do giá t ng, đ c biệt là nhóm ngư i nghèo, tiêu d ng cá nhân cũng sẽ có xu hướng giảm, đ c biệt là tiêu thụ điện. Kết quả của nghiên cứu cũng ch ra rằng, các ngành công nghiệp có 10 chi phí giảm phát thải các-bon cao sẽ là ngư i mua chính phát thải các-bon là ngành nhiệt điện, ngành nông nghiệp, tiếp đến là các ngành khác như hóa chất, xi m ng, thép, công nghiệp chế tạo, trong khi các ngành có chi phí giảm phát thải các-bon thấp sẽ là ngư i bán phát thải các-bon chủ yếu là ngành dệt may, da dày, đồ uống, đồ g , giao thông, phân phối điện. áo cáo cũng ch ra rằng, một số ngành công nghiệp sẽ giảm quy mô như ngành n ng lượng do c u về n ng lượng sẽ giảm như ngành than, ngành sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch, do đó, lao động sẽ giảm trong các ngành này và sẽ gia t ng trong ngành công nghiệp n ng lượng tái tạo. Nghiên cứu của Adams (2007) về “An Emissions Trading Scheme for Australia: National and Regional Impacts” đã ước lượng chi phí của việc hình thành ETS của Úc với kịch bản đến n m 2030 để đưa ra các khuyến nghị chính sách để thực hiện thông qua sử dụng mô hình dự báo liên v ng (the Multi-Regional Forecasting - MMRF) với sự tham gia của 52 ngành công nghiệp, 56 loại hàng hóa và 56 tiểu v ng thuộc Úc.

Kết quả của mô hình cho thấy, giá phát thải các-bon sẽ t ng từ 18,3 đô la Úc từ n m 2010 lên 50,2 đô la Úc vào n m 2030, trong khi t ng trưởng kinh tế sẽ v n tiếp tục ổn định, đồng th i Úc sẽ c n mua 50% phát thải cho phép từ thị trư ng quốc tế để giảm thiểu chi phí cho các doanh nghiệp trong nước. - Thị trường phát thải các-bon à một ựa chọn để định giá phát thải các- bon inh hoạt h n so với thu các-bon do c ch hoạt động inh hoạt h n. Theo Goulder (2006) tại nghiên cứu “The economics of climate change”; Neuhoff (2008) trong nghiên cứu “Tackling Các-bon, How to Price Các-bon for Climate Policy” thì định giá phát thải các-bon có thể được lựa chọn để góp ph n giảm thiểu phát thải khí nhà kính của Chính phủ thông qua 02 nhóm công cụ: (1) Thuế phát thải các-bon và (2) Thị trư ng phát thải các-bon. Thuế phát thải các-bon và thị trư ng phát thải các-bon là hai công cụ tương đương nhau khi đều đưa ra một mức giá cho phát thải các-bon cho toàn nền kinh tế ở mức chi phí hiệu quả nhất và công bằng nhất.

Tuy nhiên, chúng khác nhau về tác động dưới ảnh hưởng của các yếu tố bất định trong nền kinh tế và khả n ng kiểm soát mục tiêu giảm thiểu khí thải.