Tổng quan luận án
Công trình Phi trung tâm trong truyện ngắn Raymond Carver của tác giả Nguyễn Thị Hạnh là luận án tiến sĩ ngữ văn, chuyên ngành Văn học nước ngoài (mã số 62.45), được bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2017 dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Lê Huy Bắc và PGS. Lê Nguyên Cẩn.
Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả xuất phát từ vị thế của Raymond Carver (1939 - 1988), nhà văn và nhà thơ được giới phê bình xem là "một Chekhov của nước Mỹ hậu hiện đại", người định hình khuynh hướng tối giản (minimalism, hay chủ nghĩa cực hạn) trong văn chương đương đại. Dù Carver không thừa nhận danh xưng nhà văn tối giản, tác phẩm của ông thể hiện nhất quán các nguyên tắc giản lược tối đa và tiết chế ngôn từ trần thuật. Ở phạm vi quốc tế, các công trình đã tiếp cận Carver từ nhiều góc độ như tiểu sử, xã hội học và thi pháp học, nhưng việc nghiên cứu hệ thống truyện ngắn của ông từ lý thuyết phi trung tâm của chủ nghĩa hậu hiện đại vẫn còn là một khoảng trống. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về Carver còn khá khiêm tốn, chủ yếu dừng ở phạm vi một số luận văn thạc sĩ và bài báo giới thiệu, chưa có công trình chuyên sâu nào khảo sát tác phẩm của ông từ các đặc trưng của chủ nghĩa hậu hiện đại nhằm phục vụ nhu cầu giảng dạy và nghiên cứu văn học tại các trường đại học.
Mục tiêu nghiên cứu của luận án được văn bản xác định cụ thể qua hai nội dung đánh số như sau:
- Chỉ ra một cách hệ thống những đặc điểm cơ bản của nghệ thuật phi trung tâm, về sự tan rã của kiểu nhân vật trung tâm, nghệ thuật phân tán điểm nhìn và phân mảnh cốt truyện trong truyện ngắn của Raymond Carver.
- Nhận diện những đóng góp của nghệ thuật phi trung tâm trong truyện ngắn Raymond Carver trong xu hướng dân chủ hóa văn chương thế giới và cảm quan thời đại của sự đổ vỡ những "giấc mơ Mỹ dưới thời Reagan", không những tạo ra dấu ấn riêng cho nhà văn mà còn góp phần làm nên diện mạo của văn học Mỹ nửa sau thế kỷ XX.
Đối tượng nghiên cứu của công trình là nghệ thuật phi trung tâm trong truyện ngắn Raymond Carver, tập trung vào ba phương diện: nhân vật, điểm nhìn và cốt truyện.
Phạm vi khảo sát văn bản gồm 82 truyện ngắn và 4 tiểu luận trong tuyển tập tiếng Anh Raymond Carver (2009), Collected Stories thuộc The Library of America, bao gồm các tập: Will you please be quiet, please?, What we talk about when we talk about love, Cathedral, Stories from Furious seasons, Fires, Where I'm calling from, Beginners, Other stories and Selected Essays. Đồng thời, luận án đối sánh và tham khảo các bản dịch tiếng Việt: Em làm ơn im đi được không? (Lâm Vũ Thao dịch, 2012), Mình nói chuyện gì khi mình nói chuyện tình (Dương Tường và Nguyễn Hạnh Quyên dịch, 2012), Thánh đường (Phạm Minh Điệp dịch, 2013) cùng một số tác phẩm trong Truyện ngắn Hậu hiện đại thế giới (1999).
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án phân loại và tổng thuật hai hệ thống tư liệu nghiên cứu chính:
Về lý thuyết phi trung tâm:
- Ở nước ngoài, các công trình đặt nền tảng triết học và thi pháp gồm: Jean-François Lyotard với Hoàn cảnh hậu hiện đại; Jacques Derrida với tiểu luận Cấu trúc, ký hiệu và trò chơi trong diễn ngôn các khoa học nhân văn (xác lập mệnh đề "Trung tâm không phải là trung tâm", chỉ ra cấu trúc không cố định mà là sự thay thế liên tục của trung tâm bằng trò chơi tự do của ngôn ngữ); Liviu Petrescu với Thi pháp chủ nghĩa hậu hiện đại; Michel Foucault với quan điểm về các hành vi giải trung tâm; các từ điển chuyên ngành như A Dictionary of Literary and Thematic Terms của Edward Quinn (phân tích cặp nhị nguyên center / decenter), Encyclopedia of Contemporary Literary Theory và Postmodern terms - Absence to Curtain Wall.
- Ở Việt Nam, các công trình lý thuyết ghi nhận sự chuyển dịch từ hướng tâm sang tản quyền gồm: Phương Lựu với Lý thuyết văn học hậu hiện đại; Lê Huy Bắc với Ernest Hemingway - Núi băng và hiệp sĩ (1999) và Văn học hậu hiện đại - lí thuyết và tiếp nhận (2012) khi phân tích hiện tượng gia tăng nhân vật trung tâm và kỹ thuật phi trung tâm hóa; Lã Nguyên với các bài viết về giải cấu trúc luận; Lê Nguyên Cẩn (2013) phân biệt giải trung tâm hóa và giải cấu trúc hóa, gắn phi trung tâm với nguyên tắc mảnh vỡ; Lê Văn Trung (2012) khảo sát sự phi trung tâm hóa nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam sau 1986.
Về tác gia Raymond Carver:
- Tại nước ngoài, các hướng nghiên cứu được phân định rõ:
- Hướng tiểu sử và tư liệu: Tiểu luận tiểu sử của William Stull (1988), chuyên khảo Conversations With Raymond Carver (William Stull và Marshall Bruce Gentry biên soạn, 1990), bản tiểu sử của William L. Stull và Maureen P. Carroll (1999), công trình tiểu sử của Carol Sklenicka (2009), hồi ký của người vợ đầu Maryann Burk Carver (2006), cùng nghiên cứu của Chad Wriglesworth (2012) về tác động của Hội cai rượu (A.A) đến giai đoạn sáng tác sau của nhà văn.
- Hướng xã hội học và chủ đề: Kirk Nesset trong Stories of Raymond Carver: A Critical Study (1995) phân tích "mặt tối của nước Mỹ thời Reagan" và mối liên hệ giữa chủ nghĩa tối giản với chủ nghĩa hiện thực mới; Paul Lauter trong The Heath Anthology of American Literature (2006) ghi nhận thân phận tầng lớp lao động nghèo; Sandra Lee Kleppe bàn về phụ nữ và bạo lực; Dana Carson (2013) và Fred Moramarco khảo sát chủ đề tình yêu và sự bất khả tri trong giao tiếp của các cặp đôi.
- Hướng thi pháp học và chủ nghĩa tối giản: Arthur M. Saltzman với Understanding Raymond Carver (1988); Miriam Marty Clark (1993) chỉ ra sự thiếu vắng đối thoại hài hòa và các giọng điệu đơn lẻ; Laurie Champion (1997) phân tích motif im lặng; Daniel W. Lehman (2006) khảo sát ý nghĩa biểu tượng; Ayala Amir trong The Visual Poetics of Raymond Carver (2010) phân tích thi pháp thị giác, giọng điệu trung tính và kỹ thuật vật hóa điểm nhìn; Randolph Paul Runyon với Reading Raymond Carver (1992); John Powell (1994, 1998) nghiên cứu cảm giác bất ổn thường trực; Barbara Henning (1989) nghiên cứu sự giải ảo giấc mơ Mỹ.
- Tại Việt Nam: Các nghiên cứu của Lê Huy Bắc trong nhiều công trình (Truyện ngắn: lí luận, tác gia và tác phẩm, Đặc trưng truyện ngắn Hậu hiện đại Hoa Kỳ...) phân tích Carver dưới góc độ truyện ngắn cực hạn và mô hình "truyện biết nhiều hơn người kể"; các luận văn thạc sĩ của Phan Thị Vân Thanh (nghệ thuật truyện ngắn), Đỗ Thanh Vân (tính chất cực hạn), Đỗ Thị Minh Thủy (bức tranh đời sống); cùng các bài viết của Trần Hoàng Hoàng, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Thu Thủy, Dương Thắng và ý kiến của dịch giả Lâm Vũ Thao.
Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là kết nối trực tiếp lý thuyết phi trung tâm hậu hiện đại vào việc phân tích văn bản truyện ngắn Carver, khảo sát đồng bộ trên cả ba cấp độ: tổ chức nhân vật, phân tán điểm nhìn và cấu trúc phân mảnh của cốt truyện, đồng thời lý giải sự tương tác giữa hình thức tự sự này với hoàn cảnh xã hội Mỹ thập niên 1970 - 1980.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Về cơ sở lý thuyết, luận án đặt trên nền tảng lý thuyết phê bình giải cấu trúc của Jacques Derrida trong mối tương quan với mỹ học hậu hiện đại. Luận án khảo sát các thuật ngữ trong từ điển phương Tây (decenter, decentralization) và thống nhất dịch tiền tố de- trong decenter sang tiếng Việt là "phi trung tâm". Khái niệm này được xác định không phải là sự triệt tiêu toàn bộ ý nghĩa mà là hiện tượng phân tán trung tâm duy nhất, phá vỡ tính chỉnh thể nguyên khối của cấu trúc truyền thống để kiến tạo đa trung tâm. Các trung tâm mới này cùng tồn tại đồng thời, mang tính độc lập tương đối và có khả năng tương tác liên tục với nhau.
Về phương pháp nghiên cứu, tác giả áp dụng phối hợp 5 phương pháp định tính và phân tích văn bản:
- Phương pháp lịch sử - loại hình: Khảo sát quá trình vận động của lý thuyết truyện ngắn hậu hiện đại, xác định vị trí của Carver trong sự tiếp nối các thể loại tự sự từ truyền thống đến hiện đại và hậu hiện đại.
- Phương pháp cấu trúc - hệ thống: Xem xét tác phẩm như một chỉnh thể nghệ thuật để nghiên cứu hệ thống các mô hình tự sự phi trung tâm ở ba bình diện nhân vật, điểm nhìn và cốt truyện.
- Phương pháp văn hóa - lịch sử: Đặt truyện ngắn Carver vào bối cảnh kinh tế, chính trị, văn hóa của nước Mỹ nửa sau thế kỷ XX (đặc biệt là giai đoạn cầm quyền của Ronald Reagan và xã hội tiêu thụ hậu công nghiệp).
- Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đối sánh tư duy nghệ thuật của Carver với các tác giả văn xuôi cổ điển (Chekhov), hiện đại (Hemingway) và hậu hiện đại thế giới.
- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Xử lý chi tiết các văn bản tác phẩm, các tầng cấu trúc, giọng điệu trần thuật và ngôn ngữ đối thoại nhằm đúc kết các luận điểm thi pháp học.
Nguồn dữ liệu của luận án là toàn bộ văn bản 82 truyện ngắn và 4 tiểu luận tiếng Anh trong tuyển tập Raymond Carver (2009), Collected Stories, kết hợp đối chiếu các bản dịch tiếng Việt đã xuất bản hợp pháp tại Việt Nam.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Chương này tập hợp và hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu lý thuyết phi trung tâm và tác gia Raymond Carver tại nước ngoài và Việt Nam. Luận án làm rõ quá trình xác lập khái niệm phi trung tâm từ lý thuyết giải cấu trúc của Derrida và chỉ ra rằng đặc trưng phi trung tâm chỉ thực sự định hình rõ nét khi kết hợp với nguyên tắc mảnh vỡ (fragments) và hỗn độn (chaos). Về mặt thuật ngữ, tác giả phân tích các khái niệm center, decenter, làm rõ tính tương đồng và giao thoa giữa "đa trung tâm" và "phi trung tâm". Đối với việc tiếp nhận Carver, chương 1 chứng minh rằng các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào nhãn dán "chủ nghĩa tối giản" hoặc các bình diện xã hội học đơn lẻ, tạo cơ sở thực tiễn để luận án triển khai hướng tiếp cận giải cấu trúc văn bản.
Chương 2: Phi trung tâm nhân vật
Chương 2 chứng minh sự tan rã của mô hình nhân vật trung tâm truyền thống (hero, protagonist) trong truyện ngắn Carver thông qua ba phương diện:
- Đa trung tâm trong tổ chức nhân vật: Luận án phân tích tính chất đồng thời thông qua nhan đề và sự rải đều nhân vật. Nhiều nhan đề sử dụng câu hỏi nghi vấn, danh từ số nhiều hoặc sự kết hợp đẳng thức (Jerry và Molly và Sam, Xe đạp, cơ bắp, thuốc lá), xóa bỏ định hướng về một nhân vật duy nhất. Luận án thống kê sự thay đổi nhan đề qua các lần xuất bản:
| Nhan đề trước chỉnh sửa |
Nhan đề sau chỉnh sửa |
| I could see the smallest things (Tôi có thể nhìn thấy những điều nhỏ nhặt nhất) |
Want to see something? (Muốn nhìn thấy vài điều) |
| Sacks (Những chiếc túi) |
The Fling (Vứt bỏ) |
| After the Denim (Sau denim) |
If it please you (Nếu nó làm anh hài lòng) |
| A serious talk (Một cuộc nói chuyện nghiêm túc) |
A pie (Chiếc bánh) |
| Popular mechanics (Những thợ cơ khí bình dân) |
Mine (Của tôi) |
| Everything stuck to him (Mọi thứ dính vào ông) |
Distance (Khoảng cách) |
| What we talk about when we talk about love (Bọn mình nói chuyện gì khi bọn mình nói chuyện tình) |
Beginners (Những người mới bắt đầu) |
| The bath (Tắm) |
A small, good thing (Điều tốt lành nho nhỏ) |
Sự rải đều nhân vật thể hiện qua cấu trúc nhân vật đa tầng. Trong Chuyện thứ ba giết chết ba tôi, văn bản tổ chức 3 tầng nhân vật đồng đẳng: tầng người kể chuyện "tôi", tầng người cha và tầng lão Khờ. Trong Menudo, câu chuyện đan bện 2 tầng quan hệ gia đình (vợ chồng "tôi" - Vicky - vợ cũ Molly và cặp vợ chồng hàng xóm Oliver - Amanda), tạo thành cấu trúc 4 nhân vật trung tâm song hành chịu đựng khủng hoảng hôn nhân. Trong Béo, nhà văn sử dụng đối thoại không quyền uy, lồng ghép đồng hiện cuộc trò chuyện của 3 nhân vật tại nhà riêng với cuộc đối thoại giữa người kể và người đàn ông béo ở tiệm ăn mà không có chú thích ngăn cách.
-
Phá vỡ sự độc tôn về giới: Nhân vật nam giới bị tước bỏ vị thế trụ cột truyền thống, trở nên thụ động, nghiện rượu, thất nghiệp và bất lực trước hoàn cảnh. Ngược lại, nhân vật nữ không còn đơn thuần là nạn nhân thụ động mà trở thành tác nhân làm tan vỡ tâm lý đàn ông, tuy vậy chính họ cũng không thoát khỏi bế tắc và áp lực xã hội.
-
Nhân vật là những mảnh vỡ: Nhân vật không có tiểu sử trọn vẹn, xuất hiện với những nhân dạng bất toàn, khiếm khuyết về thể chất lẫn tinh thần, tồn tại như những mảnh ghép rời rạc không thể kết nối hay giao tiếp thực chất với thế giới xung quanh.
Chương 3: Phân tán điểm nhìn
Chương này khảo sát các kỹ thuật trần thuật làm phân tán tiêu điểm quan sát trong tác phẩm:
- Đa điểm nhìn song hành và lắp ghép: Nhiều điểm nhìn của các nhân vật khác nhau cùng hướng về một sự kiện đơn nhất, hoặc các điểm nhìn được bố trí đan xen xuyên suốt văn bản nhằm loại bỏ góc nhìn độc tôn của người kể chuyện toàn tri.
- Đối thoại và hoán vị điểm nhìn: Các nhân vật chuyển đổi góc nhìn liên tục thông qua trò chơi luân chuyển lời thoại. Điểm nhìn được khách quan hóa khi người kể chuyện không can thiệp, không định hướng đạo đức hay phán xét hành vi của nhân vật.
- Giọng trung tính và vật hóa điểm nhìn: Người trần thuật duy trì giọng điệu nước đôi, đứng ở khoảng cách mấp mé giữa bên trong và bên ngoài nhân vật. Luận án phân tích kỹ thuật "vật hóa điểm nhìn" khi góc nhìn bị đóng khung qua các đồ vật (máy quay, khung cửa sổ, đồ uống) kết hợp với các khoảng im lặng (silence) có chủ ý, biến sự im lặng thành một phương thức biểu đạt nghệ thuật làm vô hiệu hóa vị thế trung tâm của lời trần thuật.
Chương 4: Phân mảnh cốt truyện
Chương 4 tập trung vào sự phá vỡ cấu trúc kịch tính truyền thống (mở đầu - thắt nút - phát triển - cao trào - mở nút):
- Cốt truyện đa tầng và song song: Tác phẩm vận hành với các chuỗi sự kiện phân tầng không đồng bộ hoặc sắp xếp theo lớp lang đan xen, không có xung đột trung tâm chi phối toàn bộ mạch truyện.
- Cốt truyện đứt đoạn và tái sinh: Mạch trần thuật bị ngắt quãng bởi sự sắp xếp các sự kiện phi logic hoặc phi nhân quả. Luận án khảo sát các dạng thức cốt truyện gián đoạn và kết nối ngẫu nhiên, cốt truyện tổng - phân - hợp chứa đựng các yếu tố dư thừa có chủ ý. Kết thúc truyện thường được bỏ ngỏ hoàn toàn, buộc người đọc phải tự tham gia liên kết các mảnh vỡ văn bản để kiến tạo ý nghĩa tác phẩm.
Kết quả và những đóng góp mới
Theo các nội dung được văn bản luận án công bố, công trình ghi nhận những đóng góp cụ thể về lý luận và thực tiễn:
- Về mặt lý luận văn học: Đây là công trình đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu có hệ thống truyện ngắn của Raymond Carver dưới góc nhìn của lý thuyết phi trung tâm hậu hiện đại. Luận án chứng minh tính chất dân chủ hóa của văn chương cực hạn thông qua việc giải cấu trúc ba thành tố tự sự cơ bản: nhân vật phi trung tâm, phân tán điểm nhìn và phân mảnh cốt truyện.
- Về mặt lịch sử văn học và thực tiễn đời sống: Luận án chỉ ra sự tương tác hai chiều giữa thi pháp phi trung tâm và cảm quan thời đại. Bằng việc từ bỏ các trung tâm trần thuật quyền uy, truyện ngắn Carver phản ánh chân thực "mặt trái của nước Mỹ dưới thời Reagan", tái hiện tâm trạng hoang mang, bế tắc và sự đổ vỡ của "giấc mơ Mỹ" trong xã hội hậu công nghiệp. Đồng thời, công trình chỉ ra sự dịch chuyển từ việc tôn thờ trung tâm quyền lực sang hành trình khám phá thế giới của những con người bình dị, đời thường.
- Về mặt kiến nghị và giải pháp: Luận án đề xuất việc đưa các phạm trù lý thuyết văn học hiện đại và hậu hiện đại (như lý thuyết giải cấu trúc, phi trung tâm, khuynh hướng cực hạn) vào chương trình giảng dạy đại học và sau đại học, coi đây là cơ sở khoa học giúp nâng cao năng lực tiếp nhận các hiện tượng văn học đương đại cho giảng viên và người học.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Về mặt hạn chế, văn bản luận án thừa nhận do điều kiện sưu tầm và xử lý tư liệu, công trình mới chỉ khảo sát được một khối lượng tài liệu nghiên cứu quốc tế nhất định. Đồng thời, phạm vi nghiên cứu thực tế giới hạn trong thể loại truyện ngắn thông qua tuyển tập Collected Stories và các bản dịch tiếng Việt hiện hành, chưa khảo sát toàn diện mảng thơ và các bài tiểu luận phê bình của Carver.
Về hướng nghiên cứu tiếp, từ phạm vi và kết quả của luận án, các hướng triển khai mở rộng bao gồm: nghiên cứu đối sánh nghệ thuật phi trung tâm của Raymond Carver với các tác giả truyện ngắn tối giản cùng thời tại Mỹ; khảo sát sự tương tác giữa thơ và văn xuôi trong thi pháp Carver; và nghiên cứu ảnh hưởng của phong cách tối giản Carver đối với sự phát triển của truyện ngắn Việt Nam đương đại sau thời kỳ Đổi mới.
Giá trị tham khảo
Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng sau:
- Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Văn học nước ngoài, Văn học so sánh và Lý luận văn học: Tham khảo khung lý thuyết giải cấu trúc áp dụng vào phân tích văn bản tự sự và phương pháp tiếp cận thi pháp học hậu hiện đại.
- Giảng viên ngữ văn tại các trường đại học: Bổ sung nguồn tư liệu học thuật phục vụ trực tiếp việc thiết kế bài giảng về văn học Mỹ thế kỷ XX, trào lưu tối giản và lý thuyết tiếp nhận văn học hậu hiện đại.
- Dịch giả và người nghiên cứu thi pháp dịch thuật: Tham khảo bảng thống kê các biến thể nhan đề, phân tích ý nghĩa tiếng lóng và các tầng nghĩa văn hóa trong văn bản gốc của Raymond Carver.
Phần có giá trị tham khảo sâu nhất trong công trình là hệ thống dẫn chứng phân tích văn bản ở Chương 2 và Chương 3, nơi tác giả chỉ ra cơ chế vận hành của đối thoại không quyền uy, các cấu trúc nhan đề giải trung tâm và kỹ thuật vật hóa điểm nhìn.
Câu hỏi thường gặp
1. Luận án giải quyết mối quan hệ giữa thuật ngữ "đa trung tâm" và "phi trung tâm" như thế nào?
Luận án xác định hai khái niệm này có điểm giao thoa bản chất. Dựa trên quan điểm của các nhà giải thích học và hậu cấu trúc, luận án khẳng định đa trung tâm chính là phi trung tâm khi các trung tâm cùng tồn tại đồng thời và có khả năng tương tác lẫn nhau. Phi trung tâm không phải là sự phủ nhận hay triệt tiêu ý nghĩa hoàn toàn, mà là quá trình xóa bỏ tính độc tôn của một trung tâm duy nhất để hướng tới xác lập nhiều trung tâm mới.
2. Khảo sát của luận án về nhan đề truyện ngắn "Jerry và Molly và Sam" cho thấy điều gì?
Khảo sát văn bản của tác giả chỉ ra rằng mặc dù nhan đề gợi cảm giác đây là tên của ba nhân vật trong truyện, nhưng toàn bộ tác phẩm tuyệt nhiên không có nhân vật nào mang các tên này (các nhân vật thực tế gồm có Al, Betty, Alex, Mary, con chó Sury, Jill, Sandy). "Jerry", "molly", "sam" thực chất là những tiếng lóng ("cái bô", "gái điếm", "lời thề / trả tiền rượu"). Việc dùng tiếng lóng đặt nhan đề là một thủ pháp giải trung tâm, khiến nhan đề không còn đóng vai trò thâu tóm nhân vật hay chủ đề chính như truyện truyền thống.
3. Tại sao Raymond Carver không thích bị gắn nhãn là "nhà văn của chủ nghĩa tối giản"?
Trong cuộc phỏng vấn năm 1983 với Mona Simson và Lewis Buzbee cũng như bài phỏng vấn năm 1986 với Silvia Del Pozzo được luận án trích dẫn, Carver chia sẻ rằng thuật ngữ "tối giản" mang hàm ý về một tầm nhìn hạn hẹp về cuộc sống, tham vọng nghệ thuật thấp và chân trời văn hóa bị giới hạn. Tuy không thích nhãn dán này, Carver thừa nhận văn phong của ông luôn tập trung vào phần cốt lõi và chủ động cắt bỏ mọi sự dư thừa trên trang viết.
4. Luận án phân tích tính chất "đối thoại không quyền uy" trong truyện ngắn "Béo" như thế nào?
Trong truyện ngắn Béo, tác giả chỉ ra Carver đã ghép hai cuộc đối thoại diễn ra ở hai không gian và thời gian khác nhau (cuộc đối thoại giữa người kể chuyện và người đàn ông béo ở nhà hàng, cùng cuộc đối thoại giữa ba người ở nhà riêng) đặt liền kề nhau mà không có dấu hiệu phân tách hay bình luận định hướng. Không có lời thoại nào chiếm ưu thế hay giữ vị trí áp đặt chân lý, làm nhòa đường viền trần thuật và đưa các nhân vật về vị thế bình đẳng, phi trung tâm.
Kết luận
Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hạnh đã khảo sát nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn Raymond Carver dưới góc nhìn của lý thuyết phi trung tâm hậu hiện đại. Thông qua việc phân tích hệ thống văn bản tác phẩm, công trình làm sáng rõ sự phân rã của mô hình nhân vật trung tâm, sự phân tán điểm nhìn quan sát và cấu trúc phân mảnh của cốt truyện cực hạn. Nghiên cứu xác lập mối quan hệ chặt chẽ giữa các cách tân hình thức của Carver với cảm quan đổ vỡ niềm tin trong xã hội Mỹ những thập niên cuối thế kỷ XX, cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu và giảng dạy văn học phương Tây hiện đại.
