Luận án tiến sĩ luật học: Xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam hiện hành

Luận án tiến sĩ nghiên cứu xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo pháp luật thi hành án dân sự việt nam hiện hành, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: GS.TS Hoàng Thế Liên
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ luật học

Luận án tiến sĩ luật học của Nguyễn Thị Hương Giang tập trung nghiên cứu vấn đề xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam. Luận án đặt ra mục tiêu phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả của công tác thi hành án dân sự. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan và góp phần giảm thiểu tình trạng án tồn đọng.

1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích chính của luận án là xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện các quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm tổng quan tình hình nghiên cứu, phân tích lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác minh điều kiện thi hành án trong việc đảm bảo hiệu quả của quá trình thi hành án theo pháp luật.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành về xác minh điều kiện thi hành án dân sự tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vấn đề lý luận, quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng từ năm 2015 đến nay. Luận án cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động xác minh, bao gồm chủ thể, phương thức và thủ tục xác minh.

II. Lý luận về xác minh điều kiện thi hành án dân sự

Luận án làm rõ khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của xác minh điều kiện thi hành án dân sự. Hoạt động này được xem là bước quan trọng trong quá trình thi hành án dân sự, giúp xác định các điều kiện cần thiết để thực hiện bản án một cách hiệu quả. Luận án cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc xác minh, bao gồm các quy định pháp luật, kỹ năng của chấp hành viên và sự hợp tác của các bên liên quan.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

Xác minh điều kiện thi hành án dân sự được định nghĩa là quá trình thu thập thông tin về tài sản, thu nhập và các điều kiện khác của người phải thi hành án. Đặc điểm của hoạt động này bao gồm tính pháp lý, tính hệ thống và sự phụ thuộc vào các quy định của pháp luật thi hành án. Luận án nhấn mạnh rằng kết quả xác minh là cơ sở để ra các quyết định liên quan đến việc thi hành án.

2.2. Ý nghĩa của xác minh điều kiện thi hành án

Hoạt động xác minh có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả của thi hành án dân sự. Nó giúp giảm thiểu tình trạng án tồn đọng, tăng cường sự minh bạch và công bằng trong quá trình thi hành án. Luận án cũng chỉ ra rằng việc xác minh kỹ lưỡng có thể giúp tránh được các biện pháp cưỡng chế không cần thiết, từ đó bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

III. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành

Luận án phân tích thực trạng các quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự tại Việt Nam, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế. Mặc dù pháp luật đã có nhiều cải tiến, nhưng vẫn còn tồn tại các bất cập như thiếu hành lang pháp lý đầy đủ, chế tài chưa đủ mạnh và sự thiếu rõ ràng trong quản lý tài sản. Thực tiễn thi hành cũng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc thu thập thông tin và xử lý các trường hợp phức tạp.

3.1. Quy định pháp luật hiện hành

Các quy định hiện hành về xác minh điều kiện thi hành án dân sự bao gồm các quy định về chủ thể, phương thức và thủ tục xác minh. Luận án chỉ ra rằng mặc dù pháp luật đã có nhiều cải tiến, nhưng vẫn còn thiếu các quy định cụ thể về việc xử lý thông tin và bảo vệ quyền lợi của người phải thi hành án.

3.2. Thực tiễn thi hành và các vướng mắc

Thực tiễn thi hành pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc thu thập thông tin và xử lý các trường hợp phức tạp. Luận án cũng chỉ ra rằng sự thiếu hợp tác của các bên liên quan và sự thiếu rõ ràng trong quản lý tài sản là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng án tồn đọng.

IV. Định hướng và giải pháp hoàn thiện

Luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện các quy định pháp luật, tăng cường năng lực của chấp hành viên và cải thiện cơ chế hợp tác giữa các cơ quan liên quan. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng công nghệ thông tin trong quá trình xác minh để tăng cường hiệu quả và minh bạch.

4.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Luận án đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự, bao gồm việc bổ sung các quy định cụ thể về chủ thể, phương thức và thủ tục xác minh. Đồng thời, cần tăng cường chế tài đối với các hành vi không hợp tác hoặc cung cấp thông tin không trung thực.

4.2. Nâng cao hiệu quả thi hành

Để nâng cao hiệu quả thi hành, luận án đề xuất tăng cường năng lực của chấp hành viên thông qua đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật. Đồng thời, cần cải thiện cơ chế hợp tác giữa các cơ quan liên quan và áp dụng công nghệ thông tin để tăng cường hiệu quả và minh bạch trong quá trình xác minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Chương 2: Những vấn đề lý luận về xác minh điều kiện thi hành án dân sự Chương 3: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về xác minh điều kiện thi hành án dân sự 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu về lý luận liên quan đến xác minh điều kiện thi hành án dân sự Thi hành án dân sự và xác minh điều kiện THADS là đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình nghiên cứu trong nước từ sau năm 2004 cho đến thời điểm hiện nay. Trước thời điểm năm 2004, thời điểm Pháp lệnh THADS năm 1993 đang có hiệu lực, các công trình nghiên cứu trong nước về THADS và xác minh điều kiện THADS còn rất ít, lý do là hoạt động THADS còn khá mới mẻ trong bối cảnh nền kinh tế - xã hội nước ta thời kỳ đó, pháp luật về THADS quy định khá sơ sài về thủ tục THADS nói chung và xác minh điều kiện THADS nói riêng.

Các công trình nghiên cứu nước ngoài về THADS và xác minh điều kiện THADS cũng khá nhiều, tuy nhiên, NCS không thể nghiên cứu trực tiếp, đầy đủ các công trình nghiên cứu đó mà chỉ có thể tiếp cận được một số bài viết nghiên cứu, tham luận khoa học, kỷ yếu hội thảo về THADS có liên quan đến xác minh điều kiện THADS. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã công bố về xác minh điều kiện THADS đều đề cập cả ba phương diện là lý luận, thực trạng pháp luật và quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS. Ở mỗi phương diện nghiên cứu, kết quả của các công trình nghiên cứu đã đạt được ở mức độ khác nhau. Trong khuôn khổ một chương của luận án, NCS xin tổng quan tình hình nghiên cứu từ một số công trình khoa học đã công bố như sau: 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến khái niệm, đặc điểm xác minh điều kiện thi hành án dân sự Về khái niệm xác minh điều kiện thi hành án dân sự Tác giả Hoàng Thị Thu Trang, Cục THADS tỉnh Nghệ An trong chuyên đề “Hoàn thiện quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự”, đã đưa ra khái niệm về xác minh điều kiện THADS như sau: "Xác minh điều kiện THADS là việc CHV thu thập thông tin, tiếp cận, xác định đối tượng, mục tiêu cần phải thi hành (tài sản, thu nhập của người phải THA, vật, giấy tờ, nhà phải trả…) và các thông tin khác phục vụ cho quá trình tổ chức THA như: Nhân thân, hoàn cảnh gia đình của người phải THA”[85]. 7 Định nghĩa nêu trên về xác minh điều kiện THADS tuy chưa đầy đủ nhưng cũng đã đề cập đến những yếu tố rất cơ bản của việc xác minh điều kiện THADS như: mục đích của việc xác minh, chủ thể xác minh, nội dung cần xác minh… Đây là những chất liệu giúp NCS có định hướng tốt hơn khi xây dựng khái niệm xác minh điều kiện THADS, một trong nội dung nghiên cứu của luận án. Các công trình nghiên cứu liên quan đến vai trò của xác minh điều kiện thi hành án Bàn về vai trò của xác minh điều kiện THADS đối với hiệu quả của THADS, tài liệu “Thực tiễn tốt nhất trong khu vực: Thi hành bản án của Toà án. Bài học kinh nghiệm từ Châu Mỹ La tinh” trong chuỗi nghiên cứu về nhà nước pháp quyền của Quỹ quốc tế về các hệ thống bầu cử (IFES) – một tổ chức phi chính phủ ở Mỹ đã đưa ra mô hình THA hiệu quả gồm 12 tiêu chí [105] và một trong những tiêu chí không thể thiếu, đó là cơ chế xác minh điều kiện THADS hữu hiệu, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc tiếp cận các thông tin về người phải THA.

Tác giả Heike Gramckow khi nghiên cứu về đấu giá THA cũng cho rằng một điều kiện tiên quyết để hoạt động đấu giá hiệu quả là xây dựng một khung pháp lý hiệu quả để xác định và định vị tài sản của người phải THA, bao gồm một khung pháp lý vững chắc để truy tìm tài sản và giảm cơ hội người phải THA che giấu và chuyển tài sản để trốn tránh việc THA [104]. Cũng bàn về vai trò của xác minh điều kiện THADS, Giáo trình “Nghiệp vụ thi hành án dân sự” của Học viện Tư pháp đã chỉ ra rằng, xác minh điều kiện THADS có vai trò quan trọng đối với hầu hết các giai đoạn khác của quá trình THADS. Kết quả xác minh sẽ là cơ sở, định hướng để CHV tổ chức thi hành theo đúng quy định pháp luật. Trên cơ sở kết quả xác minh, CHV có thể xử lý hồ sơ theo hướng: ủy thác, đình chỉ, đưa vào loại việc chưa có điều kiện thi hành hay CHV có thể áp dụng các biện pháp bảo đảm hoặc áp dụng các biện pháp cưỡng chế THA.90] Tác giả Hoàng Thị Thu Trang trong chuyên đề “Hoàn thiện quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự”, Tham luận của Cục THADS tỉnh Nghệ An đã cho rằng xác minh điều kiện THADS là hoạt động trung tâm, quan trọng nhất trong quá trình tổ chức THADS [85].

Những nghiên cứu về vai trò của công tác xác minh điều kiện THADS là những tài liệu quan trọng giúp NCS tiếp tục làm rõ, làm sâu sắc hơn vai trò của hoạt động xác minh điều kiện THADS trong quá trình tổ chức THADS. Các công trình nghiên cứu về điều chỉnh pháp luật đối với xác minh điều kiện thi hành án Giáo trình Nghiệp vụ thi hành án dân sự của Học viện Tư pháp đã phân tích tổng thể về chủ thể xác minh, nội dung xác minh, thủ tục xác minh, thời điểm tiến hành xác minh [47, tr. Giáo trình cung cấp những kiến thức về kỹ năng của CHV trong hoạt động xác minh điều kiện THADS theo đúng tinh thần của một cơ sở đào tạo nghề như tại Học viện Tư pháp là “cầm tay chỉ việc”. Đây là một tài liệu tham khảo hữu ích để NCS nghiên cứu, xác định nội dung pháp luật về xác minh điều kiện THADS.

Cuốn sách “Sổ tay Chấp hành viên” của Học viện Tư pháp được xuất bản năm 2009 có nội dung hướng dẫn về nghiệp vụ xác minh điều kiện THADS cho CHV. Xác minh điều kiện THADS được nghiên cứu dưới góc độ kỹ năng nghiệp vụ về xác minh của CHV. Theo đó, để xác minh điều kiện THADS, CHV phải xây dựng kế hoạch xác minh để mô tả khái quát những công việc phải làm và khi có kết quả xác minh thì CHV xử lý kết quả xác minh. Cuốn sách chỉ dẫn nghiệp vụ xác minh cho CHV một cách cụ thể nhất, dễ áp dụng nhất mà không đi sâu luận giải về cơ sở lý thuyết nào để CHV thực hiện các công việc về xác minh như vậy.

Đối với những việc THADS cụ thể, cuốn sách cũng chưa đề cập về định hướng xác minh cho CHV theo những trường hợp cụ thể như thi hành nghĩa vụ về tiền, thi hành nghĩa vụ về nhân thân gắn với tài sản [45, tr. Tuy là cuốn “cẩm nang” nhưng giúp ích cho NCS khá nhiều trong nghiên cứu, đánh giá vai trò của sự điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động xác minh điều kiện THADS. Đề tài 95-98-114/ĐT “Những cơ sở lý luận và thực tiễn về định chế Thừa phát lại” (Đề tài cấp Bộ) do Viện nghiên cứu khoa học pháp lý Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp TP.Hồ Chí Minh phối hợp thực hiện năm 1995, trên cơ sở nghiên cứu chế định TPL của Việt Nam trước đây và của một số nước trên thế giới, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, mô hình tổ chức và hoạt động của TPL. Đề tài đã bước đầu đưa ra những căn cứ cho khả năng xã hội hoá một số hoạt động THADS ở Việt Nam [87].

Hiện nay, hoạt động của Văn phòng TPL đã được triển khai ở nhiều địa phương, ngày càng trở thành một tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý quen thuộc với người dân, trong đó có hoạt động xác minh điều kiện THADS và tổ chức THADS. Tài liệu này sẽ giúp cho NCS có thêm tư liệu để luận giải về chức năng của TPL trong hoạt động xác minh THADS với tư cách là chủ thể tiến hành hoạt động xác minh điều kiện THADS. 9 Liên quan trực tiếp đến nội dung xác minh điều kiện THADS, Kỷ yếu Hội thảo “Các mô hình tổ chức THA trên thế giới” do Nhà pháp luật Việt - Pháp tổ chức ngày 17-18/4/2006 đã giới thiệu nội dung về quy định của pháp luật Nhật Bản là: “khi người được THA có đơn yêu cầu THA thì việc THA mới được tiến hành. Trong đơn yêu cầu phải chỉ rõ tài sản (tiền, bất động sản.) của người phải THA có ở đâu, tình trạng như thế nào? Người được THA phải tự tìm hiểu về tình trạng tài sản của người phải THA để cung cấp thông tin cho cơ quan THA.

Đây là điều kiện tiên quyết không thể thiếu được của việc THA” [65]. Quy định này rất tương đồng với pháp luật THADS trước đây (theo Luật THADS 2008) của Việt Nam. Từ những kiến thức tổng hợp này, NCS sẽ so sánh, đối chiếu với pháp luật thực định của Việt Nam về chủ thể xác minh điều kiện THADS. Tài liệu Nghiên cứu số JAI/A3/2002/02: về việc thực thi hiệu quả hơn các quyết định tư pháp trong Liên minh Châu Âu, phiên bản ngày 18/2/2004 của tác giả Burkhard Hess đã phân tích về các chủ thể, phương thức tìm kiếm tài sản của người phải THA ở các quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu.

Tác giả cũng đưa ra các lập luận để chứng minh cho các khuyến nghị của mình về các điều kiện để nâng cao hiệu quả công tác xác minh điều kiện THADS ở các quốc gia châu Âu [106]. Những phân tích này giúp cho NCS nghiên cứu, tìm hiểu những điểm tương đồng và những sự khác biệt của hệ thống pháp luật một số nước về xác minh điều kiện THADS. Đây sẽ là tài liệu hữu ích giúp cho việc nghiên cứu xác minh điều kiện THADS của các nước một cách bài bản, đầy đủ hơn, từ đó, rút ra những bài học phù hợp với điều kiện của quốc gia mình. Bài viết “Làm thế nào để thi hành bản án” của tác giả William T.

Tanner đã đưa ra các bước để xác định tài sản của người phải THA.