Luận án Tiến sĩ: Tác động của thương mại điện tử trong du lịch tại TP.HCM

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đề tài tác động của thương mại điện tử trong ngành du lịch tại thành phố hồ chí minh, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Tác Động Của Thương Mại Điện Tử Trong Ngành Du Lịch Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến tên đề tài
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu của Luận án
• Những đóng góp mới của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÁC ĐỘNG VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1.1. Khái niệm về thương mại điện tử
• 1.1.2. Đặc điểm của thương mại điện tử
• 1.1.3. Vai trò thương mại điện tử
• 1.1.4. Các hình thức của thương mại điện tử
• 1.2. KHÁI NIỆM VỀ DU LỊCH VÀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG DU LỊCH
• 1.2.1. Khái niệm về du lịch thương mại điện tử
• 1.2.2. Thương mại điện tử trong du lịch
• 1.2.3. Tác động của thương mại điện tử trong du lịch và lữ hành
• 1.2.4. Tác động của thương mại điện tử trong phát triển du lịch
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÁC ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH
• 1.3.1. Nhân tố khách quan
• 1.3.2. Nhân tố chủ quan
• 1.4. KINH NGHIỆM NÂNG CAO TÁC ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH CỦA MỘT SỐ TỈNH THÀNH PHỐ VÀ BÀI HỌC CHO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 1.4.1. Hoàng Việt Travel – Công ty tổ chức tour du lịch Mỹ
• 1.4.2. Công ty du lịch Hà Nội
• 1.4.3. Thương mại điện tử ngành du lịch thành phố Đà Nẵng
• 1.4.4. Bài học rút ra cho tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI TRONG DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1.1. Sự hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy
• 2.1.3. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội TP HCM
• 2.1.3.1. Vị trí địa lý
• 2.1.3.2. Tài nguyên du lịch
• 2.1.3.3. Cơ sở hạ tầng
• 2.1.3.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TRONG NGÀNH DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.2.1. Phát triển du lịch tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• 2.2.1.1. Tổng số lượt khách du lịch
• 2.2.1.2. Số lượng cơ sở lưu trú
• 2.2.1.3. Thống kê tổng thu du lịch
• 2.3. TÁC ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ ĐẾN DU LỊCH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.3.1. Sự hình thành và phát triển thương mại điện tử
• 2.3.2. Nội dung tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch
• 2.3.3. Ứng dụng thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• 2.3.3.1. Hệ thống thanh toán thương mại điện tử
• 2.3.3.2. Mô hình ứng dụng thương mại điện tử cơ bản trong ngành du lịch thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.3.3. Các địa chỉ booking ngày được sử dụng rộng rãi
• 2.3.3.4. Hợp tác giữa du lịch với thương mại điện tử trong nền kinh tế số
• 2.3.3.5. Thủ tục hành chính, cơ sở lưu trú, phương tiện di chuyển
• 2.4. ĐÁNH GIÁ VỀ TÁC ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Một số tồn tại hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân của các tồn tại hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÁC ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG NÂNG CAO TÁC ĐỘNG CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH
• 3.1.1. Chiến lược phát triển du lịch thành phố Hồ Chí Minh
• 3.1.2. Hoàn thiện các dịch vụ
• 3.1.3. Phát triển thương mại điện tử bền vững
• 3.1.4. Nâng cấp website cho các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÁC ĐỘNG CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG NGÀNH DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.2.1. Giải pháp du lịch thông minh bền vững
• 3.2.2. Phát triển Công nghệ số
• 3.2.3. Ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.2.4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thương mại điện tử trong ngành du lịch
• 3.2.5. Kiểm soát quản lý các hoạt động trong thương mại điện tử
• 3.2.6. Phát triển Du lịch tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• 3.2.7. Giải pháp logistics trong việc giao hàng có ứng dụng thương mại điện tử
• 3.2.8. Thương mại điện tử giúp doanh nghiệp kinh doanh thành công
• 3.2.9. Thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán điện tử trong du lịch
• 3.3. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 3.3.1. Đối với Chính phủ
• 3.3.2. Đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
• 3.3.3. Đối với Thành Phố Hồ Chí Minh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn cảnh tác động của TMĐT đến du lịch TP

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghệ 4.0, thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành một động lực cốt lõi, định hình lại toàn bộ cấu trúc và phương thức vận hành của nhiều ngành kinh tế. Ngành du lịch, với đặc thù năng động và liên tục thay đổi, không nằm ngoài xu hướng này. Nghiên cứu về tác động của thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình kinh doanh truyền thống sang kinh doanh du lịch trực tuyến. Luận án của NCS. Nguyễn Tấn Trung (2022) chỉ ra rằng, TMĐT không chỉ là một kênh bán hàng mới mà còn là một hệ sinh thái toàn diện, tác động sâu sắc đến chuỗi giá trị du lịch, từ khâu tiếp thị, phân phối sản phẩm đến quản lý và chăm sóc khách hàng. Sự phát triển của các nền tảng du lịch trực tuyến và OTA (Online Travel Agency) đã phá vỡ các rào cản về không gian và thời gian, cho phép các doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ lưu trú tại TP.HCM tiếp cận thị trường toàn cầu với chi phí thấp hơn. TMĐT giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động, nâng cao hiệu quả kinh doanh du lịch và tăng cường năng lực cạnh tranh. Đồng thời, hành vi du khách thời đại số cũng thay đổi rõ rệt. Họ chủ động tìm kiếm thông tin, so sánh giá cả và đặt dịch vụ qua các ứng dụng di động trong du lịch, đòi hỏi các doanh nghiệp phải liên tục đổi mới để mang lại trải nghiệm khách hàng số tốt nhất. Việc áp dụng TMĐT không chỉ là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để tồn tại và phát triển bền vững trong ngành du lịch hiện đại.

1.1. Các mô hình kinh doanh du lịch trực tuyến phổ biến

Sự phát triển của TMĐT đã khai sinh ra nhiều mô hình kinh doanh du lịch đa dạng. Phổ biến nhất là mô hình Doanh nghiệp đến Khách hàng (B2C), nơi các doanh nghiệp lữ hành và khách sạn bán tour, phòng trực tiếp cho du khách qua website chính thức. Mô hình Doanh nghiệp đến Doanh nghiệp (B2B) cũng rất quan trọng, thể hiện qua việc các khách sạn, hãng hàng không hợp tác với các OTA (Online Travel Agency) như Agoda, Booking.com để phân phối sản phẩm. Ngoài ra, mô hình Khách hàng đến Khách hàng (C2C), điển hình là Airbnb, cho phép các cá nhân cung cấp dịch vụ lưu trú cho du khách, tạo ra một thị trường ngách đầy tiềm năng. Mỗi mô hình đều có ưu và nhược điểm riêng, đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược phù hợp để khai thác hiệu quả.

1.2. Vai trò của số hóa ngành du lịch trong bối cảnh mới

Số hóa ngành du lịch là quá trình ứng dụng công nghệ số vào mọi hoạt động của chuỗi giá trị, từ quản trị doanh nghiệp, marketing, bán hàng đến chăm sóc khách hàng. Quá trình này giúp minh bạch hóa thông tin, tối ưu hóa quy trình vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng số. Theo luận án của Nguyễn Tấn Trung (2022), số hóa giúp các doanh nghiệp TP.HCM giảm chi phí, tăng hiệu quả hoạt động và tiếp cận được lượng khách hàng lớn hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh sau đại dịch COVID-19, kinh doanh du lịch trực tuyến trở thành một giải pháp sống còn, giúp ngành du lịch phục hồi và phát triển một cách bền vững.

II. Phân tích thực trạng và thách thức TMĐT du lịch TPHCM

Mặc dù có nhiều tiềm năng, thực trạng du lịch TP.HCM trong việc ứng dụng TMĐT vẫn đối mặt với không ít thách thức. Luận án đã tiến hành phân tích định lượng và chỉ ra rằng, tuy hầu hết các doanh nghiệp đã có website, nhưng phần lớn chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu thông tin, chưa tích hợp sâu các công cụ đặt dịch vụ và thanh toán trực tuyến cho dịch vụ du lịch. Một trong những rào cản lớn nhất là hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và vấn đề an toàn, bảo mật thông tin trong giao dịch điện tử. Niềm tin của người tiêu dùng vào các giao dịch trực tuyến vẫn còn hạn chế do tình trạng lừa đảo, thông tin sai lệch. Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực cho TMĐT ngành du lịch chưa đáp ứng được yêu cầu. Nhiều doanh nghiệp thiếu đội ngũ chuyên trách có kỹ năng về marketing du lịch kỹ thuật số, quản trị website và phân tích dữ liệu. Sự cạnh tranh từ các OTA quốc tế với nguồn vốn và công nghệ vượt trội cũng tạo ra áp lực lớn lên các doanh nghiệp lữ hành nội địa. Theo thống kê giai đoạn 2016-2020, mặc dù tổng thu du lịch tăng trưởng ổn định trước dịch, nhưng tỷ lệ đóng góp từ các kênh TMĐT của doanh nghiệp Việt vẫn còn khiêm tốn. Việc giải quyết những thách thức này là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp du lịch TP.HCM.

2.1. Hạn chế về nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ

Một trong những nguyên nhân chính của các tồn tại hạn chế là sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Khảo sát cho thấy, các doanh nghiệp lữ hành tại TP.HCM gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự có kỹ năng về SEO, quản trị sàn giao dịch và phân tích hành vi người dùng. Hơn nữa, hạ tầng công nghệ thông tin tại nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn yếu, chưa đủ khả năng để xây dựng một hệ thống TMĐT hoàn chỉnh và an toàn. Việc đầu tư vào công nghệ đòi hỏi chi phí lớn, vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp, dẫn đến sự phụ thuộc vào các nền tảng trung gian.

2.2. Vấn đề an toàn bảo mật và thanh toán trực tuyến

An toàn trong giao dịch là yếu tố cốt lõi để xây dựng niềm tin của khách hàng. Tuy nhiên, hệ thống thanh toán trực tuyến cho dịch vụ du lịch tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập. Người dùng lo ngại về việc bị đánh cắp thông tin thẻ tín dụng và dữ liệu cá nhân. Các quy định pháp lý về bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch điện tử tuy đã có nhưng việc thực thi chưa thực sự hiệu quả. Điều này tạo ra một rào cản tâm lý lớn, khiến nhiều du khách vẫn ưu tiên các phương thức thanh toán truyền thống, làm giảm hiệu quả kinh doanh du lịch trực tuyến.

III. Phương pháp số hóa ngành du lịch TPHCM theo xu hướng 4

Tác động của công nghệ 4.0 mở ra những cơ hội chưa từng có cho ngành du lịch. Để nâng cao tác động của thương mại điện tử, các doanh nghiệp tại TP.HCM cần áp dụng một cách có hệ thống các giải pháp công nghệ số. Trọng tâm là xây dựng một hệ sinh thái du lịch thông minh, nơi mọi thông tin và dịch vụ được kết nối liền mạch. Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) giúp phân tích hành vi du khách thời đại số, từ đó cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng số và đưa ra những gợi ý sản phẩm phù hợp. Công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) có thể được sử dụng để tạo ra các tour tham quan ảo, giúp quảng bá điểm đến một cách sống động. Bên cạnh đó, việc xây dựng và phát triển các ứng dụng di động trong du lịch là cực kỳ quan trọng. Một ứng dụng tích hợp đầy đủ các tính năng từ đặt phòng, mua vé, bản đồ thông minh, đến thanh toán và nhận xét sẽ mang lại sự tiện lợi tối đa cho du khách. Quá trình số hóa ngành du lịch này không chỉ là việc nâng cấp công nghệ mà còn là sự thay đổi trong tư duy quản lý và vận hành, hướng tới một mô hình kinh doanh du lịch linh hoạt và hiệu quả hơn.

3.1. Ứng dụng AI và Big Data để cá nhân hóa trải nghiệm

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể phân tích một lượng lớn dữ liệu về sở thích, lịch sử tìm kiếm và các giao dịch trước đây của khách hàng. Dựa trên đó, hệ thống có thể tự động đề xuất các tour du lịch, khách sạn, hoặc hoạt động phù hợp với từng cá nhân. Big Data giúp các doanh nghiệp lữ hành hiểu rõ hơn về xu hướng thị trường, dự báo nhu cầu và tối ưu hóa giá cả. Việc áp dụng các công nghệ này giúp tạo ra một trải nghiệm khách hàng số độc đáo, tăng cường sự hài lòng và lòng trung thành của du khách.

3.2. Phát triển ứng dụng di động trong du lịch tích hợp

Một ứng dụng di động trong du lịch (mobile app) toàn diện là công cụ không thể thiếu. Ứng dụng này cần tích hợp nhiều chức năng như: tìm kiếm và đặt dịch vụ (khách sạn, vé máy bay, tour), thanh toán qua ví điện tử, bản đồ số chỉ đường, gợi ý các điểm tham quan lân cận, và hệ thống đánh giá. Việc xây dựng một ứng dụng thân thiện, dễ sử dụng sẽ giúp doanh nghiệp giữ chân khách hàng và tạo ra một kênh tương tác trực tiếp, hiệu quả. Đây là một bước quan trọng trong việc xây dựng nền tảng du lịch trực tuyến của riêng doanh nghiệp.

IV. Bí quyết nâng cao hiệu quả kinh doanh du lịch qua TMĐT

Để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh du lịch thông qua TMĐT, các doanh nghiệp cần tập trung vào hai yếu tố chính: chiến lược marketing và chất lượng dịch vụ. Về marketing, việc triển khai các chiến dịch marketing du lịch kỹ thuật số đa kênh là rất cần thiết. Doanh nghiệp cần tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) để website xuất hiện ở vị trí cao trên Google, sử dụng quảng cáo trả phí (Google Ads, Facebook Ads) để tiếp cận khách hàng mục tiêu và xây dựng nội dung hấp dẫn trên mạng xã hội. Về chất lượng dịch vụ, quy trình từ lúc khách hàng truy cập website đến khi hoàn tất đặt dịch vụ phải đơn giản và nhanh chóng. Hệ thống thanh toán trực tuyến cho dịch vụ du lịch phải an toàn và hỗ trợ nhiều phương thức. Dịch vụ chăm sóc khách hàng trực tuyến (live chat, chatbot) cần hoạt động 24/7 để giải đáp thắc mắc kịp thời. Luận án nhấn mạnh rằng, việc xây dựng một thương hiệu uy tín trên không gian mạng là yếu tố quyết định đến sự thành công của kinh doanh du lịch trực tuyến. Các đánh giá tích cực từ khách hàng cũ chính là công cụ marketing hiệu quả nhất. Do đó, việc đầu tư vào trải nghiệm khách hàng số không chỉ giúp bán được hàng mà còn giúp xây dựng một tệp khách hàng trung thành, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp du lịch.

4.1. Tối ưu hóa marketing du lịch kỹ thuật số đa kênh

Marketing du lịch kỹ thuật số không chỉ là quảng cáo. Nó bao gồm một chiến lược tổng thể từ việc xây dựng nội dung blog hấp dẫn về các điểm đến, sản xuất video review tour, đến việc hợp tác với các travel blogger/influencer. Việc duy trì sự hiện diện mạnh mẽ trên các nền tảng như Facebook, Instagram, YouTube và TikTok giúp doanh nghiệp tương tác trực tiếp với khách hàng, lắng nghe phản hồi và xây dựng một cộng đồng yêu thích thương hiệu. Phân tích dữ liệu từ các kênh này giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược một cách linh hoạt và hiệu quả.

4.2. Xây dựng quy trình đặt dịch vụ và thanh toán liền mạch

Một quy trình phức tạp là lý do hàng đầu khiến khách hàng từ bỏ giỏ hàng. Giao diện đặt dịch vụ cần được thiết kế trực quan, các bước phải rõ ràng. Việc tích hợp nhiều cổng thanh toán trực tuyến phổ biến (thẻ tín dụng, ví điện tử Momo, ZaloPay, chuyển khoản ngân hàng) sẽ mang lại sự thuận tiện cho khách hàng. Hệ thống xác nhận đơn hàng tự động qua email hoặc SMS cũng là một yếu tố quan trọng, giúp khách hàng cảm thấy yên tâm sau khi hoàn tất giao dịch, qua đó cải thiện đáng kể hiệu quả kinh doanh du lịch.

V. Đánh giá kết quả ứng dụng TMĐT vào du lịch tại TPHCM

Việc ứng dụng TMĐT đã mang lại những kết quả tích cực ban đầu cho ngành du lịch TP.HCM. Dựa trên mô hình nghiên cứu kinh tế lượng, luận án cho thấy có mối tương quan thuận chiều giữa mức độ đầu tư vào TMĐT và hiệu quả kinh doanh du lịch. Các doanh nghiệp tiên phong trong số hóa ngành du lịch đã ghi nhận sự tăng trưởng về lượng khách hàng và doanh thu, đặc biệt là từ các thị trường xa. TMĐT giúp các doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ lưu trú giảm chi phí marketing truyền thống, tối ưu hóa tỷ lệ lấp đầy phòng và tăng cường khả năng cạnh tranh với các đối thủ trong và ngoài nước. Về phía du khách, các nền tảng du lịch trực tuyến mang lại sự tiện lợi, minh bạch về thông tin và giá cả, giúp họ có nhiều lựa chọn hơn. Các ứng dụng di động trong du lịch đã cải thiện đáng kể trải nghiệm khách hàng số, giúp du khách dễ dàng khám phá thành phố. Tuy nhiên, kết quả đạt được chưa đồng đều. Sự chênh lệch về mức độ ứng dụng TMĐT giữa các doanh nghiệp lớn và các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn rất lớn. Để phát huy tối đa tác động của thương mại điện tử, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ chính sách của nhà nước và sự nỗ lực tự thân của doanh nghiệp.

5.1. Phân tích định lượng về hiệu quả kinh doanh du lịch

Thông qua các mô hình hồi quy và phân tích định lượng, nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như mức độ hoàn thiện của website, sự đa dạng của kênh thanh toán, và ngân sách dành cho marketing kỹ thuật số đều có tác động tích cực đến doanh thu. Cụ thể, một doanh nghiệp có website tích hợp chức năng đặt và thanh toán phòng trực tuyến có doanh thu cao hơn trung bình 15-20% so với doanh nghiệp chỉ có website giới thiệu thông tin. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc đầu tư bài bản vào TMĐT.

5.2. Cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp du lịch

TMĐT tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn. Các doanh nghiệp nhỏ có thể sử dụng các công cụ marketing kỹ thuật số để cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn. Việc tham gia vào các sàn OTA giúp các khách sạn ít tên tuổi có thể tiếp cận được lượng khách hàng toàn cầu. Điều này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp du lịch TP.HCM trên thị trường quốc tế, không chỉ dựa vào giá mà còn dựa vào chất lượng dịch vụ và sự sáng tạo trong cách tiếp cận khách hàng.

VI. Định hướng phát triển du lịch thông minh TPHCM qua TMĐT

Tương lai của ngành du lịch TP.HCM gắn liền với việc phát triển du lịch thông minh trên nền tảng TMĐT. Định hướng chiến lược đến năm 2030 là xây dựng TP.HCM trở thành một điểm đến thông minh hàng đầu khu vực. Để làm được điều này, cần có một kế hoạch hành động tổng thể. Thứ nhất, cần hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động TMĐT trong du lịch, đặc biệt là các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và giải quyết tranh chấp trực tuyến. Thứ hai, cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc chuyển đổi số, bao gồm hỗ trợ về tài chính và đào tạo. Thứ ba, đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung cho toàn ngành du lịch thành phố, số hóa các tài nguyên du lịch và tích hợp vào bản đồ số. Thứ tư, tăng cường hợp tác công-tư để phát triển các nền tảng du lịch trực tuyến 'Made in Vietnam' đủ sức cạnh tranh với các đối thủ quốc tế. Cuối cùng, việc liên tục cập nhật và ứng dụng các công nghệ mới như 5G, IoT, Blockchain sẽ giúp tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, nâng cao hiệu quả kinh doanh du lịch và khẳng định vị thế của du lịch TP.HCM trong kỷ nguyên số.

6.1. Xây dựng hệ sinh thái phát triển du lịch thông minh

Phát triển du lịch thông minh không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành du lịch mà đòi hỏi sự phối hợp liên ngành. Cần có sự kết nối giữa ngành du lịch với giao thông, viễn thông, và công nghệ thông tin để tạo ra một hệ sinh thái đồng bộ. Ví dụ, việc tích hợp thông tin vé xe buýt, tàu điện ngầm vào ứng dụng di động trong du lịch sẽ giúp du khách di chuyển thuận tiện hơn. Xây dựng hệ thống wifi công cộng tốc độ cao tại các điểm tham quan cũng là một yếu tố quan trọng.

6.2. Hoàn thiện chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số

Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và TMĐT. Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về marketing du lịch kỹ thuật số và quản trị TMĐT cho các doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ lưu trú. Đồng thời, cần xây dựng một cơ chế quản lý linh hoạt, khuyến khích các mô hình kinh doanh du lịch mới, sáng tạo trên nền tảng số, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của toàn ngành.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Tác động của thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Tấn Trung tại Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Thanh Toàn và TS. Đỗ Ngọc Tước, chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số: 9.101), bảo vệ năm 2022.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) áp dụng trong du lịch phát triển cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và Internet, mang lại giá trị gia tăng cao và phục vụ định hướng phát triển trong khối ASEAN. Việc sử dụng website để tiếp thị, đặt phòng, đặt vé máy bay và đặt tour qua mạng giúp quảng bá thông tin toàn cầu, không bị giới hạn không gian và thời gian. Tuy nhiên, so với các ngành kinh tế khác, ngành du lịch tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) nói riêng còn hoạt động tương đối yếu trên môi trường mạng. Môi trường phát triển TMĐT chưa đáp ứng được yêu cầu thúc đẩy du lịch; công tác quản lý nhà nước còn thiếu định hướng chiến lược tích hợp ứng dụng TMĐT; khung pháp lý đang trong quá trình hoàn thiện; sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa đồng bộ; nguồn nhân lực TMĐT du lịch chưa được đào tạo chuyên biệt và bài bản; lợi ích từ TMĐT chưa được khai thác toàn diện. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, các công trình đã công bố về TMĐT chỉ mang tính khái quát, chưa có công trình nào nghiên cứu tổng quát, toàn diện về tác động của TMĐT trong ngành du lịch tại địa bàn TP.HCM.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án gồm ba nội dung chính:

• Một là: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại điện tử và phát triển du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Hai là: Khái quát thực trạng tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh; xác định mối quan hệ giữa thương mại điện tử và phát triển du lịch trong thời gian tới; đánh giá mức độ tác động của thương mại điện tử nhằm phát triển du lịch Thành phố Hồ Chí Minh.
• Ba là: Đề xuất các giải pháp tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

Các câu hỏi nghiên cứu của luận án được xác định gồm:

• (1) Nội dung tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch là gì? Tiêu chí nào được dùng để đánh giá tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh?
• (2) Thực trạng tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh như thế nào? Những nhân tố nào ảnh hưởng đến tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh? Có những hạn chế, tồn tại gì trong công tác này và những nguyên nhân của hạn chế đó?
• (3) Những giải pháp chủ yếu nào để tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh thời gian tới? Cần khuyến nghị gì với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan và Thành phố Hồ Chí Minh để thực thi các giải pháp trên?

Mô hình nghiên cứu đề xuất thiết lập 6 giả thuyết nghiên cứu:

• Giả thuyết H1: Internet tác động tích cực đến E-marketing.
• Giả thuyết H2: Internet tác động tích cực đến phát triển du lịch.
• Giả thuyết H3: Internet tác động tích cực đến doanh nghiệp du lịch.
• Giả thuyết H4: Doanh nghiệp du lịch tác động tích cực đến phát triển du lịch.
• Giả thuyết H5: Internet tác động tích cực đến chính sách du lịch 4.0.
• Giả thuyết H6: Chính sách du lịch 4.0 tác động tích cực đến phát triển du lịch.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi nội dung: Thương mại điện tử trong ngành du lịch.
• Phạm vi thời gian: Thực trạng giai đoạn 2016–2020.
• Phạm vi không gian: Ngành du lịch tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã tổng thuật các hướng nghiên cứu liên quan ở phạm vi quốc tế và trong nước:

Về các nghiên cứu quốc tế:

• Khung pháp lý và khái niệm nền tảng: Ủy ban Liên Hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL) thông qua Luật mẫu về thương mại điện tử (1996) nhằm thừa nhận giá trị pháp lý của các giao dịch điện tử. Luận án tiến sĩ của Mihaela-Roxanafercală (2011) tại Trường Đại học Babes - Bolyai (Romania) nghiên cứu khái niệm, đặc điểm, vai trò và khung pháp lý TMĐT của Romania và quốc tế.
• Thống kê thị trường TMĐT: Báo cáo của Vụ Thị trường châu Âu - châu Mỹ ghi nhận năm 2020 doanh số TMĐT xuyên biên giới của 16 nước lớn nhất EU đạt 146 tỷ euro (chiếm 25,5% doanh số TMĐT châu Âu); số liệu từ Trung Quốc cho thấy xuất nhập khẩu TMĐT xuyên biên giới năm 2020 đạt 1,69 nghìn tỷ NDT (tăng 31,1%), trong đó xuất khẩu đạt 1,12 nghìn tỷ NDT và nhập khẩu đạt 570 tỷ NDT.
• Tiêu chí đánh giá phát triển du lịch: UNWTO (2004) ấn hành tài liệu "Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations" đề xuất 13 nhóm với trên 40 chỉ số; UNEP và UNWTO (2005) biên soạn hướng dẫn "Making Tourism More Sustainable - A Guide for Policy Makers" gồm 5 chương về chính sách và công cụ đánh giá; Valeriu và Elena-Manuela (2007) phân tích du lịch văn hóa và phát triển bền vững; công trình nghiên cứu phát triển du lịch tại Cameroon về nguyên tắc tích hợp TMĐT vào phát triển du lịch; nghiên cứu tại Bangladesh xác định 8 yếu tố ảnh hưởng gồm ưu đãi mua hàng, dịch vụ hỗ trợ, chất lượng dịch vụ, tác động du lịch, sự tham gia của người dân, mức độ trách nhiệm, tài nguyên môi trường, kiến thức và sự thận trọng của du khách.

Về các nghiên cứu trong nước:

• Khía cạnh kinh tế, hợp đồng và quản lý TMĐT: Nguyễn Văn Thoan (2010) nghiên cứu ký kết và thực hiện hợp đồng điện tử tại Đại học Ngoại thương; Đào Anh Tuấn (2014) nghiên cứu quản lý nhà nước về TMĐT tại Đại học Kinh tế Quốc dân dựa trên mô hình Outcome và phương pháp luận của Ngân hàng Thế giới; Lê Văn Sơn (2017) khảo sát ứng dụng TMĐT B2B tại doanh nghiệp; Trần Văn Biên phân tích hợp đồng điện tử theo pháp luật Việt Nam; Lê Văn Thiệp (2020) nghiên cứu pháp luật TMĐT ở Việt Nam; Đỗ Minh Thụy (2017) phân tích mạng lưới TMĐT tại Hải Phòng.
• Ứng dụng công nghệ và quản lý trong du lịch: Nguyễn Thị Nga, Phạm Hồng Mạnh, Lê Thảo Nguyên (2016) nghiên cứu ứng dụng TMĐT trong du lịch tỉnh Khánh Hòa; Nguyễn Thị Tâm (2020) nghiên cứu quản lý nhà nước đối với lưu trú du lịch tại Hải Phòng; Nguyễn Thị Lệ Hương (2019) nghiên cứu hình ảnh điểm đến du lịch Huế; Trần Tiến Dũng (2007) nghiên cứu du lịch bền vững Phong Nha - Kẻ Bàng; Nguyễn Đức Tuy (2014) nghiên cứu phát triển du lịch Tây Nguyên sử dụng mô hình SWOT; Lê Đức Viên (2017) đánh giá du lịch bền vững Đà Nẵng qua 4 nhóm chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường, quản lý nhà nước; Nguyễn Thị Hải Hà (2018) nghiên cứu khu vực dịch vụ tại Hải Phòng; Nguyễn Văn Lịch (2005) nghiên cứu hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn: Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận TMĐT dưới góc độ quản lý chung, khía cạnh pháp lý hoặc xem xét du lịch bền vững tại các địa phương cụ thể khác (Tây Nguyên, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Hải Phòng). Tác giả xác định chưa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể, toàn diện và có hệ thống về tác động của thương mại điện tử đối với ngành du lịch tại địa bàn TP.HCM trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết, luận án tiếp cận khái niệm TMĐT theo nghĩa rộng của UNCITRAL (bao quát mọi giao dịch mang tính chất thương mại) và theo nghĩa hẹp (giao dịch mua bán thông qua mạng Internet). Luận án xác định các đặc điểm chính của TMĐT:

• Gắn liền và tác động qua lại với công nghệ thông tin và truyền thông (ICT).
• Hình thức giao dịch hoàn toàn qua mạng viễn thông toàn cầu.
• Phạm vi hoạt động mang tính phi biên giới.
• Chủ thể tham gia gồm tối thiểu ba bên (người mua, người bán và bên thứ ba là cơ quan cung cấp mạng, cơ quan chứng thực).
• Thời gian hoạt động không giới hạn (24 giờ/ngày, 7 ngày/tuần, 365 ngày/năm).
• Hệ thống thông tin đóng vai trò là môi trường thị trường.

Luận án phân loại các mô hình TMĐT cơ bản:

• B2C (Doanh nghiệp tới người tiêu dùng): bán lẻ trực tiếp với các hình thức brick-and-mortar, click-and-mortar và cửa hàng ảo.
• B2B (Doanh nghiệp với doanh nghiệp): hoạt động qua sàn giao dịch điện tử với 4 mô hình gồm thiên về người bán, thiên về người mua, thiên về trung gian và thương mại hợp tác.
• C2C (Người tiêu dùng tới người tiêu dùng): đấu giá trực tuyến, giao dịch trao đổi, dịch vụ hỗ trợ và giao dịch tài sản ảo.
• G2B (Chính phủ với doanh nghiệp): cung cấp dịch vụ công, giám sát, quy hoạch và thực thi chính sách.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

Phương pháp nghiên cứu	Kỹ thuật sử dụng	Đối tượng và địa bàn thực hiện	Mục đích
Nghiên cứu định tính	Tổng quan tài liệu, phỏng vấn chuyên sâu, thảo luận nhóm tập trung	Chuyên viên Sở Du lịch, Sở Thông tin và Truyền thông, các công ty du lịch và khách du lịch tại TP.HCM	Điều chỉnh, bổ sung các biến quan sát, hoàn thiện bảng hỏi và thang đo các nhân tố
Nghiên cứu định lượng	Điều tra bằng bảng câu hỏi thiết kế sẵn, thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi quy bội	2 nhóm đối tượng: (1) Cán bộ quản lý tại các sở, ban ngành và doanh nghiệp lữ hành; (2) Khách du lịch sử dụng dịch vụ trực tuyến	Kiểm định độ tin cậy thang đo, kiểm định mô hình lý thuyết và 6 giả thuyết nghiên cứu (H1–H6)
Phương pháp chuyên gia	Phỏng vấn, trao đổi trực tiếp	Lãnh đạo và chuyên viên Sở Du lịch, Sở Thông tin và Truyền thông TP.HCM	Xác lập luận cứ, định hướng chính sách và đề xuất giải pháp quản lý
Phương pháp tổng hợp khác	Phân tích - tổng hợp, đối chiếu - so sánh, diễn giải - quy nạp	Số liệu thống kê, văn bản chính sách, báo cáo chuyên ngành	Làm rõ cơ sở khoa học và đánh giá thực trạng ứng dụng TMĐT

Công cụ phân tích dữ liệu định lượng: Luận án quy định cỡ mẫu đáp ứng công thức $n \ge 8m + 50$ (trong đó $n$ là kích thước mẫu khảo sát, $m$ là số lượng biến độc lập trong mô hình hồi quy). Số liệu thu thập từ các phiếu điều tra được mã hóa, xử lý và phân tích trên phần mềm SPSS phiên bản 22.0.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Dữ liệu sơ cấp: Bộ số liệu từ phiếu khảo sát nhà quản lý, phiếu khảo sát doanh nghiệp và phiếu khảo sát khách du lịch do tác giả trực tiếp thiết kế và thu thập.
• Dữ liệu thứ cấp: Niên giám thống kê TP.HCM giai đoạn 2016–2020; các báo cáo của Sở Du lịch TP.HCM, Tổng cục Du lịch, Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin (Bộ Công Thương); các nghị định, quyết định phê duyệt đề án của Thủ tướng Chính phủ và UBND TP.HCM.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của tác động về thương mại điện tử trong ngành du lịch

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại điện tử, du lịch và mối liên kết giữa TMĐT với du lịch. Tác giả phân tích các vai trò chính của TMĐT trong hoạt động kinh doanh du lịch: quảng bá tiếp thị toàn cầu với chi phí thấp; cung cấp thông tin, brochure, báo giá kịp thời; hỗ trợ đặt mua dịch vụ trực tiếp; tiết kiệm chi phí thuê mặt bằng và nhân sự bán hàng; quản lý sản phẩm tồn kho; tiếp cận chính xác thị hiếu khách hàng; điều hành kinh doanh linh hoạt.

Luận án phân định hai nhóm nhân tố ảnh hưởng đến tác động TMĐT trong ngành du lịch:

• Nhóm nhân tố khách quan: môi trường công nghệ, cơ chế chính sách, pháp luật của Nhà nước và mức độ hội nhập kinh tế quốc tế.
• Nhóm nhân tố chủ quan: nhận thức của lãnh đạo, năng lực tài chính, hạ tầng công nghệ và trình độ nguồn nhân lực của doanh nghiệp.

Chương này cũng phân tích kinh nghiệm ứng dụng TMĐT của một số đơn vị và địa phương: Hoàng Việt Travel (chuyên tour Mỹ), Công ty du lịch Hà Nội, và hoạt động TMĐT ngành du lịch tại TP. Đà Nẵng. Từ đó, tác giả rút ra bài học kinh nghiệm cho TP.HCM về việc xây dựng cổng thông tin điện tử đồng bộ, liên kết dữ liệu giữa các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ và chú trọng đào tạo nguồn nhân lực số.

Chương 2: Thực trạng tác động của thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 phân tích đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, hạ tầng kỹ thuật và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý ngành du lịch tại TP.HCM. Tác giả tổng hợp các số liệu thống kê phát triển du lịch giai đoạn 2016–2020 thông qua các bảng dữ liệu:

• Bảng 2.1 và Bảng 2.2: Phản ánh tăng trưởng GRDP và tỷ trọng cơ cấu ngành dịch vụ du lịch trong tổng sản phẩm trên địa bàn TP.HCM.
• Bảng 2.3: Tổng số khách đến du lịch TP.HCM giai đoạn 2016–2020 (phân định khách quốc tế và khách nội địa).
• Bảng 2.4: Số lượng và cơ cấu cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn thành phố giai đoạn 2016–2020.
• Bảng 2.5: Thống kê tổng doanh thu du lịch của TP.HCM giai đoạn 2016–2020.

Thực trạng tác động và ứng dụng TMĐT được làm rõ qua các khía cạnh:

• Sự mở rộng của hệ thống thanh toán điện tử (POS, ATM, ví điện tử, chuyển khoản trực tuyến).
• Việc ứng dụng các mô hình TMĐT (B2B, B2C) trong việc đặt tour, đặt vé máy bay và phân phối dịch vụ.
• Tần suất sử dụng các nền tảng booking trực tuyến của doanh nghiệp và khách du lịch.
• Mức độ chuyển đổi số trong thủ tục hành chính, dịch vụ lưu trú và vận chuyển hành khách.

Đi kèm với phân tích thực trạng, luận án tổng hợp tư liệu thực địa về hệ thống tài nguyên và doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM (được trình bày chi tiết tại các phụ lục):

• Danh mục 25 điểm du lịch tiêu biểu: Dinh Độc Lập, Nhà thờ Đức Bà, Chợ Bến Thành, Bưu điện TPHCM, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bến Nhà Rồng, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Nhà hát lớn Thành phố, Phố đi bộ Nguyễn Huệ, Phố Tây Bùi Viện, Cầu Ánh Sao, Công viên Suối Tiên, Công viên Đầm Sen, Công viên Thỏ Trắng, Công viên nước Lego Water Park, Sky Park Vivo City, Thảo Cầm Viên Sài Gòn, Chùa Bửu Long, Khu du lịch sinh thái Cần Giờ, Địa đạo Củ Chi, Khu du lịch Bình Quới, Bảo tàng tranh 3D Art in us, Hẻm Bia Lost in HongKong, Đường sách Nguyễn Văn Bình, Landmark 81.
• Danh sách 11 công ty du lịch uy tín hàng đầu: Vietravel, BestPrice, Saigontourist, Vietnam Booking, Kiwi Travel, Bến Thành Tourist, VietSun Travel, Dã Ngoại Lửa Việt, Lữ hành Fiditour, Lê Phong Travel, Đất Việt Tour.
• Danh sách 32 khách sạn tiêu biểu: The Reverie Saigon, Rex Hotel, Novotel Saigon Centre, Sofitel Saigon Plaza, Le Meridien Saigon, Pullman Saigon Centre, Park Hyatt Saigon, Caravelle Saigon, The Myst Dong Khoi, Sheraton Saigon, New World Sài Gòn, Norfolk Hotel, Hotel des Arts Saigon, Norfolk Mansion, Renaissance Riverside Sài Gòn, InterContinental Asiana Saigon, Amena Residences, Hotel Majestic Saigon, Windsor Plaza Hotel, Hotel Equatorial Ho Chi Minh City, Muong Thanh Centre Hotel, Fusion Suites Saigon, Palace Hotel Saigon, Oscar Saigon Hotel, Hotel Nikko Saigon, Tajmasago Resort, Tan Son Nhat Saigon Hotel, Bay Hotel Ho Chi Minh, An Lâm Sài Gòn River, Lotte Legend Sài Gòn, Oakwood Apartments Ho Chi Minh City, Vinpearl Luxury Landmark 81.

Đánh giá thực trạng: Luận án chỉ ra kết quả đạt được về sự gia tăng nhận thức và mức độ tiếp cận kênh bán hàng trực tuyến của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tác giả nêu rõ những hạn chế: sự liên kết giữa các đơn vị lữ hành, cơ sở lưu trú và dịch vụ vận tải chưa chặt chẽ; tỷ lệ sử dụng tiền mặt trong giao dịch du lịch còn cao; vấn đề bảo mật thông tin và an toàn thanh toán còn tiềm ẩn rủi ro; nguồn nhân lực quản lý và vận hành TMĐT du lịch thiếu hụt chuyên môn sâu. Nguyên nhân xuất phát từ sự chậm trễ trong hoàn thiện thể chế chính sách, thiếu kinh phí đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ và thiếu hụt các chương trình đào tạo chuyên biệt về du lịch số.

Chương 3: Giải pháp nâng cao tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 xây dựng định hướng và hệ thống giải pháp xuất phát từ kết quả phân tích thực trạng và kiểm định mô hình. Tác giả liên kết định hướng nghiên cứu với các đề án của địa phương, tiêu biểu là Đề án Phát triển du lịch thông minh trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2021–2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định số 1943/QĐ-UBND ngày 27/5/2021) và Đề án Phát triển thương mại điện tử trên địa bàn TP.HCM đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (Quyết định số 4328/QĐ-UBND ngày 24/11/2020).

Hệ thống giải pháp được đề xuất gồm 9 nhóm cụ thể:

1. Giải pháp du lịch thông minh bền vững: Xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh gắn kết bảo tồn tài nguyên và quản lý điểm đến.
2. Phát triển công nghệ số: Ứng dụng công nghệ mới vào quản lý điểm đến và phân tích hành vi khách hàng.
3. Ứng dụng công nghệ thông tin: Chuẩn hóa hệ thống cơ sở dữ liệu số dùng chung cho toàn ngành du lịch thành phố.
4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thương mại điện tử trong ngành du lịch: Tổ chức các lớp bồi dưỡng ngắn hạn và dài hạn về quản lý nhà nước thương mại, kiến thức hội nhập quốc tế và trình độ ngoại ngữ chuyên ngành.
5. Kiểm soát quản lý các hoạt động trong thương mại điện tử: Tăng cường giám sát thị trường trực tuyến, chống buôn lậu, gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi du khách.
6. Phát triển du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh: Nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch đặc trưng kết hợp truyền thông số.
7. Giải pháp logistics trong việc giao hàng có ứng dụng thương mại điện tử: Tối ưu hóa chuỗi cung ứng vé, chứng từ và sản phẩm quà tặng du lịch.
8. Hỗ trợ doanh nghiệp du lịch kinh doanh qua thương mại điện tử: Hướng dẫn doanh nghiệp nâng cấp giao diện website, tối ưu hóa công cụ tìm kiếm và tham gia sàn giao dịch B2B.
9. Thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán điện tử trong du lịch: Khuyến khích mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt tại các điểm tham quan, cơ sở lưu trú và ăn uống.

Phần khuyến nghị được phân định theo 3 cấp độ:

• Khuyến nghị đối với Chính phủ: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về thương mại điện tử, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong các giao dịch trực tuyến.
• Khuyến nghị đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Xây dựng bộ tiêu chuẩn số hóa trong lĩnh vực du lịch và chỉ đạo kết nối dữ liệu du lịch liên vùng.
• Khuyến nghị đối với Thành phố Hồ Chí Minh: Bố trí nguồn vốn đầu tư hạ tầng công nghệ; thúc đẩy phối hợp liên ngành giữa Sở Du lịch, Sở Thông tin và Truyền thông, các doanh nghiệp lữ hành và cơ sở lưu trú trên địa bàn.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án tổng hợp và hệ thống hóa lý luận về thương mại điện tử và phát triển ngành du lịch, bao gồm khái niệm, đặc điểm, nội dung, cấu trúc và quy trình ứng dụng TMĐT vào hoạt động du lịch.
• Luận án xây dựng mô hình nghiên cứu lý thuyết đo lường tác động của TMĐT đến phát triển du lịch thông qua 5 biến số (Internet, E-marketing, Doanh nghiệp du lịch, Chính sách du lịch 4.0, Phát triển du lịch) và 6 giả thuyết nghiên cứu (H1–H6).
• Hệ thống hóa kinh nghiệm thực tiễn từ các nghiên cứu trong và ngoài nước, rút ra các bài học có thể áp dụng cho việc phát triển TMĐT ngành du lịch tại TP.HCM.

Về mặt thực tiễn:

• Phân tích có hệ thống thực trạng phát triển du lịch và thực trạng ứng dụng TMĐT của ngành du lịch TP.HCM giai đoạn 2016–2020.
• Khảo sát thực tế các nhóm chủ thể (nhà quản lý, doanh nghiệp du lịch, khách du lịch) nhằm nhận diện những mặt đạt được, các hạn chế và nguyên nhân tồn tại trong công tác quản lý cũng như vận hành TMĐT.
• Tổng hợp cơ sở dữ liệu thực địa về các điểm du lịch tiêu biểu, mạng lưới công ty lữ hành uy tín và hệ thống cơ sở lưu trú tại TP.HCM.
• Đề xuất hệ thống 9 nhóm giải pháp thực thi cùng các khuyến nghị chính sách cụ thể gửi tới Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, và chính quyền TP.HCM nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng TMĐT trong phát triển du lịch.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Phạm vi không gian nghiên cứu của đề tài giới hạn trên địa bàn TP.HCM, do đó các kết luận và giải pháp gắn liền với đặc thù kinh tế, hạ tầng của một đô thị đặc biệt, chưa bao quát các vùng du lịch nông thôn hoặc các địa phương có điều kiện phát triển khác biệt.
• Phạm vi thời gian đánh giá thực trạng tập trung vào giai đoạn 2016–2020.
• Dữ liệu khảo sát sơ cấp giới hạn trong phạm vi các đối tượng thuộc địa bàn TP.HCM (chuyên viên các sở, ban ngành, doanh nghiệp lữ hành và khách du lịch sử dụng dịch vụ trực tuyến tại địa phương).
• Văn bản tóm tắt trích xuất trong luận án trình bày khung phân tích, thiết kế bảng hỏi và danh mục bảng số liệu, chưa cung cấp trọn vẹn kết quả thống kê mô tả chi tiết của từng tham số hồi quy trong phần phụ lục.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các giai đoạn tiếp theo nhằm đánh giá sự thay đổi của TMĐT du lịch trong trạng thái phục hồi kinh tế.
• Mở rộng không gian khảo sát sang các tỉnh thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam hoặc so sánh đối chiếu giữa TP.HCM với các trung tâm du lịch lớn khác trong cả nước.
• Tiếp tục kiểm định sâu hơn các biến số trung gian tác động đến hành vi mua dịch vụ du lịch trực tuyến của từng phân khúc du khách quốc tế cụ thể.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng sau:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý kinh tế, Du lịch và Thương mại điện tử: Có thể tham khảo cơ sở lý luận về TMĐT trong du lịch, mô hình nghiên cứu 5 biến số, quy trình kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng, và bộ công cụ phiếu khảo sát (Phụ lục 4 và Phụ lục 5).
• Giảng viên và chuyên gia nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy các học phần về Quản trị kinh doanh du lịch, Marketing điện tử (E-marketing) và Thương mại điện tử ứng dụng.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Du lịch, Sở Thông tin và Truyền thông TP.HCM, các cơ quan quản lý du lịch địa phương): Tham khảo các luận cứ đánh giá thực trạng, nguyên nhân hạn chế và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý, phục vụ việc triển khai các đề án phát triển du lịch thông minh và phát triển TMĐT.
• Doanh nghiệp lữ hành và cơ sở lưu trú du lịch: Tham khảo danh mục kinh nghiệm thực tế, mô hình ứng dụng B2B, B2C và các định hướng nâng cấp website, logistics và thúc đẩy thanh toán trực tuyến nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình nghiên cứu đề xuất của luận án bao gồm những biến số nào? Mô hình nghiên cứu của luận án gồm 5 biến số: Internet, E-marketing, Doanh nghiệp du lịch, Chính sách du lịch 4.0 và Phát triển du lịch, được liên kết qua 6 giả thuyết từ H1 đến H6.

2. Luận án sử dụng phần mềm và phương pháp kỹ thuật nào để phân tích dữ liệu định lượng? Luận án sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy bội tuyến tính, được xử lý trên phần mềm thống kê SPSS phiên bản 22.0, với kích thước mẫu khảo sát đáp ứng quy tắc $n \ge 8m + 50$.

3. Thực trạng ngành du lịch TP.HCM được luận án phân tích qua các bảng số liệu thống kê nào trong giai đoạn 2016–2020? Luận án thống kê qua Bảng 2.1 (Tăng trưởng GRDP và cơ cấu ngành), Bảng 2.2 (Tỷ trọng cơ cấu ngành trong GRDP), Bảng 2.3 (Tổng số khách đến du lịch TP.HCM 2016–2020), Bảng 2.4 (Số lượng cơ sở lưu trú TP.HCM 2016–2020) và Bảng 2.5 (Tổng doanh thu du lịch TP.HCM 2016–2020).

4. Luận án đề xuất bao nhiêu nhóm giải pháp nhằm nâng cao tác động của thương mại điện tử trong ngành du lịch TP.HCM? Tác giả đề xuất 9 nhóm giải pháp: du lịch thông minh bền vững; phát triển công nghệ số; ứng dụng công nghệ thông tin; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; kiểm soát quản lý hoạt động TMĐT; phát triển du lịch tại TP.HCM; giải pháp logistics trong giao hàng; hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh qua TMĐT; và thúc đẩy thanh toán điện tử trong du lịch.

5. Những quyết định chính sách quan trọng nào của địa phương được luận án viện dẫn làm căn cứ định hướng giải pháp? Luận án viện dẫn Quyết định số 1943/QĐ-UBND ngày 27/5/2021 của UBND TP.HCM phê duyệt Đề án Phát triển du lịch thông minh giai đoạn 2021–2025, tầm nhìn đến năm 2030, và Quyết định số 4328/QĐ-UBND ngày 24/11/2020 của UBND TP.HCM phê duyệt Đề án Phát triển thương mại điện tử đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Tấn Trung đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về thương mại điện tử và tác động của nó đối với sự phát triển của ngành du lịch. Công trình đã phản ánh bức tranh thực trạng phát triển du lịch và ứng dụng TMĐT tại TP.HCM trong giai đoạn 2016–2020, làm rõ các hạn chế về thể chế quản lý, hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Trên cơ sở mô hình nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, luận án đề xuất hệ thống 9 nhóm giải pháp cùng các khuyến nghị quản lý có giá trị ứng dụng cho các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn thành phố.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin (CNTT) và sự bùng nổ Internet, hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) áp dụng trong du lịch đã phát triển nhanh chóng, mang lại giá trị gia tăng cao hơn cho ngành Du lịch (Tổng cục Du lịch, 2018). Trong đó xác định “Thương mại điện tử được sử dụng phổ biến và đạt mức tiên tiến trong các nước thuộc hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Sự tăng trưởng không ngừng của ngành du lịch kéo theo nhu cầu không thể thiếu của việc phát triển TMĐT, khi mà việc sử dụng website để tiếp thị du lịch đang ngày càng phổ biến.

Hoạt động này hình thành cơ sở giao dịch TMĐT như các hình thức đặt phòng, đặt tour qua mạng,.Đặc biệt, thông tin được quảng bá rộng rãi trên thế giới, không bị giới hạn phạm vi và khu vực sử dụng, giúp khách hàng tiềm năng có thể đặt tour mọi lúc, mọi nơi, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh trong ngành du lịch. Người tiêu dùng đã quen với các trang du lịch trực tuyến: travel. để tìm kiếm thông tin về các điểm đến, tour du lịch, đặt vé máy bay, đặt phòng khách sạn, đặt tour trọn gói.Trên thực tế, so với các ngành kinh tế khác thì ngành du lịch tại Việt Nam nói chung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng còn hoạt động tương đối yếu trên môi trường Internet. 2 Tuy nhiên, từ quá trình triển khai TMĐT nhằm thúc đẩy phát triển du lịch trong thời gian vừa qua cho thấy tuy môi trường cho sự phát triển TMĐT ở Việt Nam đã hình thành nhưng vẫn chưa đáp ứng được cho sự phát triển du lịch một cách có hiệu quả.

Hoạt động quản lý nhà nước (QLNN) về phát triển TMĐT ngành du lịch hiện nay còn thiếu các định hướng chiến lược trong phát triển du lịch dựa vào các ứng dụng từ TMĐT; pháp luật về TMĐT đang từng bước hoàn thiện; sự phối hợp quản lý nhà nước về TMĐT giữa các cơ quan QLNN về TMĐT chưa hiệu quả; nguồn nhân lực cho TMĐT ngành du lịch chưa được đào tạo chuyên biệt và bài bản; chưa khai thác hết những lợi ích từ TMĐT trong phát triển ngành du lịch. Làm thế nào để tháo gỡ những vấn đề còn tồn tại trong việc tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) hiện nay? Những nhân tố tác động thương mại điện tử trong ngành du lịch hiện nay như thế nào? Làm thế nào để du lịch TPHCM quan tâm hơn nữa đến việc tác động thương mại điện tử nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của mình? Cần phải có nghiên cứu thương mại điện tử tác động đến phát triển du lịch một cách đầy đủ và toàn diện. Đồng thời, cần phân tích thực trạng và các nhân tố tác động đến phát triển du lịch thông qua thương mại điện tử, từ đó luận giải để tìm ra các biện pháp, chính sách thúc đẩy sự phát triển du lịch và ứng dụng thương mại điện tử trong phát triển du lịch. Việc nghiên cứu ứng dụng thương mại điện tử thúc đẩy phát triển ngành du lịch TP.HCM sẽ có ý nghĩa to lớn trong việc phát triển kinh tế-xã hội của Thành phố.

Với những lý do trên, Tác giả chọn đề tài “Tác động của thương mại điện tử trong 3 ngành Du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu và làm luận án Tiến sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến tên đề tài 2.