Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở việt nam

Tìm hiểu về hoàn thiện pháp luật bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam. Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp để phát triển hệ thống ngân hàng.

• Tác giả: Nguyễn Đình Nhâm
• Người hướng dẫn: Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại Học Thiên Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn Thiện Pháp Luật Về Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 0.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.4. KẾT LUẬN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm và các loại hình bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.2. Khái niệm, nội dung, vai trò của hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.3. Các rủi ro phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 1.2.1. Khái niệm pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.2. Đặc điểm của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.3. Nội dung của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.4. Những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.3. KẾT LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 1996
• 3.1.2. Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2010
• 3.1.3. Giai đoạn từ năm 2010 đến nay
• 3.2. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.2. Các quy định về chủ thể thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.3. Các quy định về hợp đồng cấp bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.4. Các quy định về hợp đồng bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.5. Các quy định về giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.3. KẾT LUẬN
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.1.1. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống ngân hàng
• 4.1.2. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải đáp ứng được các tiêu chí hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính thống nhất, tính phù hợp, tính khả thi của hệ thống pháp luật
• 4.1.3. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải khắc phục được những bất cập trong pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.2.1. Sửa đổi khái niệm bảo lãnh ngân hàng, bổ sung khái niệm hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Quy định nguyên tắc bảo đảm tính độc lập của BLNH thành một điều khoản riêng biệt trong nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH
• 4.2.2. Hoàn thiện nội dung các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.3. Thay đổi tên gọi và cấu trúc văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Một số giải pháp khác
• 4.3. KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khám Phá Luận Án Tiến Sĩ Bảo Lãnh Ngân Hàng Việt Nam

Luận án Tiến sĩ với chủ đề "Hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam" là một nghiên cứu chuyên sâu, đánh giá và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động này. Hoạt động bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các giao dịch kinh tế, tạo niềm tin cho các bên tham gia. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều bất cập, gây ra không ít rủi ro cho các tổ chức tín dụng. Luận án này hướng đến việc phân tích toàn diện các khía cạnh pháp lý, từ đó đưa ra những kiến nghị thiết thực, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam. Nghiên cứu này vô cùng cần thiết để thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

1.1. Tổng Quan Về Pháp Luật Bảo Lãnh Ngân Hàng

Pháp luật về bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam, bao gồm Luật Các Tổ Chức Tín Dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành, đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hoạt động này. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế. Chẳng hạn, các quy định về quyền và nghĩa vụ của bên bảo lãnh, bên được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh chưa thực sự rõ ràng, dẫn đến nhiều tranh chấp. Việc thiếu một khung pháp lý hoàn chỉnh cũng gây khó khăn cho các tổ chức tín dụng trong việc quản lý rủi ro và thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh.

1.2. Vai Trò Của Bảo Lãnh Ngân Hàng Trong Kinh Tế

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng có vai trò then chốt trong việc thúc đẩy các hoạt động kinh tế. Nhờ có bảo lãnh ngân hàng, các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn tín dụng, mở rộng sản xuất kinh doanh. Bảo lãnh cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại, đặc biệt là các giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, để bảo lãnh ngân hàng phát huy tối đa vai trò của mình, cần có một hệ thống pháp luật minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

II. Thách Thức Pháp Lý Rủi Ro Bảo Lãnh Ngân Hàng Hiện Nay

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng, mặc dù mang lại nhiều lợi ích, cũng tiềm ẩn không ít rủi ro pháp lý. Các rủi ro này có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm sự thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật, sự phức tạp của các giao dịch bảo lãnh, và sự thiếu kinh nghiệm của các bên tham gia. Việc quản lý rủi ro trong bảo lãnh ngân hàng là một thách thức lớn đối với các tổ chức tín dụng, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn. Luận án này sẽ tập trung phân tích các rủi ro pháp lý phổ biến trong bảo lãnh ngân hàng và đề xuất các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu.

2.1. Các Rủi Ro Phổ Biến Trong Hoạt Động Bảo Lãnh

Các rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng có thể bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý và rủi ro danh tiếng. Rủi ro tín dụng phát sinh khi bên được bảo lãnh không có khả năng trả nợ, dẫn đến việc ngân hàng phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Rủi ro hoạt động liên quan đến quy trình nghiệp vụ bảo lãnh. Rủi ro pháp lý phát sinh từ sự thiếu rõ ràng hoặc không đầy đủ của các quy định pháp luật. Rủi ro danh tiếng ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng.

2.2. Nguyên Nhân Gây Ra Rủi Ro Bảo Lãnh Ngân Hàng

Nguyên nhân gây ra rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau. Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự thiếu thông tin về bên được bảo lãnh. Bên cạnh đó, sự yếu kém trong công tác thẩm định tín dụng cũng là một yếu tố góp phần làm gia tăng rủi ro. Ngoài ra, sự biến động của thị trường và các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của bên được bảo lãnh.

III. Giải Pháp Cách Hoàn Thiện Pháp Luật Bảo Lãnh Ngân Hàng

Để giải quyết những thách thức pháp lý trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, và nâng cao năng lực của các cán bộ ngân hàng. Đặc biệt, việc hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp trong bảo lãnh ngân hàng là vô cùng quan trọng. Luận án này sẽ đề xuất một số giải pháp cụ thể, khả thi, nhằm góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam.

3.1. Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành là một trong những giải pháp quan trọng để hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Cần tập trung vào việc làm rõ các khái niệm, định nghĩa liên quan đến bảo lãnh, quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp. Đặc biệt, cần đảm bảo sự phù hợp giữa pháp luật Việt Nam và các thông lệ quốc tế.

3.2. Tăng Cường Thanh Tra Kiểm Tra Hoạt Động Bảo Lãnh

Để đảm bảo hoạt động bảo lãnh ngân hàng được thực hiện một cách an toàn, hiệu quả, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. Ngân hàng Nhà nước cần có những biện pháp giám sát chặt chẽ đối với hoạt động bảo lãnh của các tổ chức tín dụng. Việc phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm sẽ giúp ngăn ngừa rủi ro và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

3.3. Hoàn Thiện Cơ Chế Giải Quyết Tranh Chấp

Cơ chế giải quyết tranh chấp trong bảo lãnh ngân hàng cần được hoàn thiện để đảm bảo tính công bằng, minh bạch và hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tòa án, trọng tài và các cơ quan quản lý nhà nước. Việc áp dụng các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) cũng cần được khuyến khích.

IV. Nghiên Cứu Ứng Dụng Thực Tiễn Pháp Luật Bảo Lãnh Hiện Hành

Luận án tiến sĩ này không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn đi sâu vào phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam. Việc đánh giá thực tiễn sẽ giúp nhận diện những bất cập, hạn chế của pháp luật hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp, khả thi. Nghiên cứu này cũng sẽ xem xét các vụ việc tranh chấp thực tế liên quan đến bảo lãnh ngân hàng, rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu.

4.1. Phân Tích Vụ Việc Tranh Chấp Thực Tế Về Bảo Lãnh

Phân tích các vụ việc tranh chấp thực tế về bảo lãnh ngân hàng là một phần quan trọng của luận án. Việc xem xét các vụ việc cụ thể sẽ giúp làm rõ những vấn đề pháp lý phức tạp và những rủi ro tiềm ẩn. Các vụ việc tranh chấp cũng cung cấp những thông tin hữu ích để xây dựng các giải pháp phòng ngừa và giải quyết tranh chấp hiệu quả.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Áp Dụng Pháp Luật Trong Thực Tế

Đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo lãnh ngân hàng trong thực tế là một nhiệm vụ quan trọng. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí khách quan, khoa học, và có sự tham gia của các bên liên quan. Kết quả đánh giá sẽ cung cấp những thông tin quan trọng để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

V. Tương Lai Hướng Phát Triển Pháp Luật Bảo Lãnh Ngân Hàng

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng càng trở nên cấp thiết. Pháp luật cần phải đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, phù hợp với thông lệ quốc tế, và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động bảo lãnh ngân hàng phát triển bền vững. Luận án này sẽ đề xuất những hướng phát triển pháp luật về bảo lãnh ngân hàng trong tương lai, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức tín dụng Việt Nam.

5.1. Hội Nhập Quốc Tế Và Pháp Luật Bảo Lãnh Ngân Hàng

Hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi pháp luật về bảo lãnh ngân hàng phải phù hợp với các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế. Cần có sự hài hòa giữa pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Việc tham khảo kinh nghiệm của các nước phát triển trong lĩnh vực bảo lãnh ngân hàng cũng rất quan trọng.

5.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng

Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động bảo lãnh ngân hàng là một xu hướng tất yếu. Cần có những quy định pháp luật để điều chỉnh các hoạt động bảo lãnh trực tuyến, đảm bảo tính an toàn, bảo mật và hiệu quả. Bảo lãnh ngân hàng điện tử cần được thúc đẩy để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và cá nhân.

VI. Kết Luận Pháp Luật Bảo Lãnh Ngân Hàng Động Lực Phát Triển

Hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng không chỉ là yêu cầu tất yếu khách quan mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Luận án này hy vọng sẽ đóng góp một phần nhỏ bé vào quá trình hoàn thiện này, giúp cho hoạt động bảo lãnh ngân hàng ngày càng phát triển, an toàn, hiệu quả, và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

6.1. Tóm Lược Kết Quả Nghiên Cứu Và Đóng Góp Của Luận Án

Luận án đã hệ thống hóa lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng, phân tích thực trạng pháp luật về bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật. Hy vọng sẽ có nhiều nghiên cứu sâu sắc hơn trong lĩnh vực pháp luật bảo lãnh ngân hàng.

6.2. Kiến Nghị Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Đề xuất các cơ quan nhà nước tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về bảo lãnh ngân hàng. Đồng thời khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề pháp lý phát sinh trong thực tiễn hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Đình Nhâm (chuyên ngành Luật Kinh tế, Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2024; người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Lê Thị Thu Thủy và TS. Đinh Dũng Sỹ) đặt nền móng học thuật toàn diện cho một trong những công cụ bảo đảm và cấp tín dụng trọng yếu của nền kinh tế thị trường. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và tái cấu trúc hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD), hoạt động bảo lãnh ngân hàng (BLNH) bộc lộ sự bất đối xứng giữa thực tiễn kinh doanh năng động với khuôn khổ pháp lý còn phân mảnh, tồn tại xung đột giữa pháp luật thực định và tập quán thương mại quốc tế.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ việc khoa học pháp lý Việt Nam trước đây chủ yếu tiếp cận BLNH dưới góc độ kinh tế học thực hành hoặc lồng ghép đơn giản vào chế định bảo lãnh dân sự truyền thống (Võ Đình Toàn, 2002; Lê Nguyên, 1996). Chưa có công trình cấp tiến sĩ luật học nào xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh phân định ranh giới giữa quan hệ cấp bảo lãnh và quan hệ bảo lãnh, cũng như làm rõ bản chất kép của hoạt động này: vừa là biện pháp bảo đảm độc lập, vừa là phương thức "cấp tín dụng bằng chữ ký" không xuất quỹ tức thời.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập đa tầng:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (Lý luận): Bản chất pháp lý của BLNH và hoạt động BLNH là gì; các đặc trưng khu biệt so với bảo lãnh dân sự; và cơ chế phân bổ rủi ro giữa các chủ thể tham gia vận hành như thế nào?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (Thực trạng): Hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động BLNH tại Việt Nam từ năm 1990 đến nay bộc lộ những điểm nghẽn, mâu thuẫn và bất cập gì trong 05 nhóm quan hệ pháp lý cơ bản?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (Hoàn thiện): Những định hướng và giải pháp lập quy, lập pháp cụ thể nào có khả năng giải quyết xung đột chuẩn mực, bảo đảm tính độc lập của cam kết bảo lãnh và hài hòa hóa với tập quán quốc tế (URDG 758, ISP98)?

Hệ thống giả thuyết tương ứng khẳng định:

• Giả thuyết H1: Sự thiếu vắng định nghĩa pháp lý chuẩn xác về "hoạt động BLNH" dẫn đến nhầm lẫn trong việc áp dụng phương pháp điều chỉnh hành chính mệnh lệnh thay vì tôn trọng bản chất quan hệ hợp đồng dịch vụ thương mại đặc thù.
• Giả thuyết H2: Việc thiếu quy định nguyên tắc độc lập tuyệt đối của cam kết bảo lãnh so với hợp đồng cơ sở là căn nguyên của phần lớn các tranh chấp ngân hàng - doanh nghiệp tại tòa án hiện nay.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Lý thuyết Quan hệ pháp luật, Lý thuyết Hợp đồng, Lý thuyết Quyền tự do kinh doanh và Khung quản trị rủi ro tín dụng hiện đại theo chuẩn Basel II. Về phạm vi, công trình bao quát dữ liệu thể chế qua ba giai đoạn lịch sử (1990–1996, 1997–2010, 2010–nay), đối sánh thực tiễn áp dụng tại các TCTD lớn (Vietcombank, Agribank, Techcombank, SHB) với các bộ quy tắc quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn chỉ ra các dòng học thuật chính trong và ngoài nước:

Dòng nghiên cứu quốc tế tập trung vào tính chất pháp lý của bảo lãnh độc lập và ngoại lệ lừa đảo. Roeland Bertrams (1996, 2004) trong tác phẩm Bank Guarantees in International Trade đã phân lập triệt để giữa "bảo lãnh truyền thống" (phụ thuộc vào hợp đồng cơ sở) và "bảo lãnh độc lập" (independent guarantee) – nơi nghĩa vụ thanh toán chỉ dựa trên việc xuất trình chứng từ phù hợp. Roy Goode (1992) phân tích các quy tắc URDG 458, nhấn mạnh tính chất trả tiền ngay (demand guarantee) mà không cần chứng minh thiệt hại thực tế. Michelle Kelly-Louw (2008) với luận án Selective Legal Aspects of Bank Demand Guarantees và Grace Longwa Kayembe (2008) với The Fraud Exception in Bank Guarantee đã làm sâu sắc thêm cơ chế can thiệp tư pháp đối với các yêu cầu đòi tiền có yếu tố gian lận, đối sánh chế định Suretyship của hệ thống Civil Law với Standby Letters of Credit (SBLC) của Thông luật Hoa Kỳ.

Tại Việt Nam, dòng nghiên cứu kinh tế - ngân hàng (Giáo trình Học viện Ngân hàng, 2001, 2011; Trương Quốc Cường và cộng sự, 2010) nhìn nhận BLNH như một dịch vụ sinh lời từ phí, tập trung vào kỹ thuật quản trị rủi ro. Ở góc độ pháp lý, các công trình của Lê Nguyên (1996), Võ Đình Toàn (2002), Lê Thị Thu Thủy (2006), Bùi Đức Giang (2012), và Nguyễn Thành Nam (2013) đã bước đầu chỉ ra tính chất hợp đồng của bảo lãnh nhưng chưa phân tách rành mạch hai lớp quan hệ pháp lý độc lập cấu thành hoạt động BLNH.

Các tranh biện học thuật lớn bao gồm:

1. Tranh biện về cấu trúc chủ thể: Quan điểm truyền thống cho rằng quan hệ bảo lãnh là quan hệ ba bên (Bên bảo lãnh - Bên được bảo lãnh - Bên nhận bảo lãnh). Quan điểm cấp tiến mà luận án ủng hộ chứng minh rằng thực chất tồn tại hai quan hệ hợp đồng hai bên riêng biệt: Hợp đồng cấp bảo lãnh (giữa Ngân hàng và Khách hàng) và Hợp đồng bảo lãnh/Cam kết bảo lãnh (giữa Ngân hàng và Người thụ hưởng).
2. Tranh biện về bản chất giao dịch: Một trường phái xem BLNH đơn thuần là hợp đồng dịch vụ thu phí; trường phái đối lập (được luật hóa trong Luật Các TCTD 2010) khẳng định đây là hình thức "cấp tín dụng", bởi khi ngân hàng thực hiện nghĩa vụ trả thay, cam kết bảo lãnh lập tức chuyển hóa thành khoản vay bắt buộc (nhận nợ bắt buộc).

Luận án định vị mình ở giao điểm giữa luật học so sánh và thực tiễn ngân hàng thương mại, lấp đầy khoảng trống về cấu trúc chế định pháp luật hoàn chỉnh điều chỉnh hoạt động BLNH tại Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Hợp đồng và Lý thuyết Giao dịch thương mại bảo đảm qua việc chuẩn hóa hai khái niệm khoa học nền tảng:

• Trích dẫn định nghĩa đột phá của tác giả:

"Bảo lãnh ngân hàng là một hợp đồng mang tính độc lập và không thể đơn phương hủy ngang, được giao kết giữa người bảo lãnh là các ngân hàng, TCTD với người nhận bảo lãnh để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người được bảo lãnh (là khách hàng của ngân hàng, TCTD) đối với người nhận bảo lãnh, theo đó người bảo lãnh cam kết thanh toán một khoản tiền xác định theo thỏa thuận khi người nhận bảo lãnh xuất trình các chứng từ phù hợp với điều khoản và trong thời hạn có hiệu lực của hợp đồng bảo lãnh."

• Phân biệt với hành vi bảo lãnh đơn lẻ, tác giả định nghĩa:

"Hoạt động bảo lãnh ngân hàng là một hoạt động có tính dịch vụ do ngân hàng, TCTD thực hiện nhằm cấp tín dụng cho khách hàng, theo đó ngân hàng, TCTD cam kết bảo đảm nghĩa vụ tài chính của khách hàng trong trường hợp khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đối với bên thứ ba."

Mô hình lý thuyết này chỉ rõ sự tương tác nhị nguyên: Hợp đồng cấp bảo lãnh là tiền đề tạo lập cam kết bảo lãnh, nhưng một khi cam kết bảo lãnh được phát hành hợp lệ, nó vận hành hoàn toàn độc lập với hợp đồng cơ sở và không thể bị đơn phương hủy ngang.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Hợp đồng: Điều chỉnh sự thỏa thuận ý chí, xác lập quyền và nghĩa vụ đối ứng giữa bên bảo lãnh và bên được bảo lãnh.
2. Lý thuyết Cấp tín dụng và Quản trị rủi ro: Giải thích cơ chế bảo đảm khả năng thanh toán, trích lập dự phòng và truy đòi bồi hoàn khi chuyển khoản bảo lãnh thành dư nợ cho vay.
3. Lý thuyết Chuẩn mực Thương mại Quốc tế: Ứng dụng các nguyên tắc từ URDG 758, UCP 600, ISP98 vào việc chuẩn hóa kiểm tra chứng từ (nguyên tắc kiểm tra bề mặt chứng từ - strict compliance).

Khung phân tích 05 trụ cột điều chỉnh pháp luật gồm:

• Trụ cột 1: Quy định về trình tự, thủ tục phát hành và thực hiện cam kết bảo lãnh.
• Trụ cột 2: Quy định về tư cách, điều kiện của các chủ thể tham gia.
• Trụ cột 3: Quy chế pháp lý đối với hợp đồng cấp bảo lãnh.
• Trụ cột 4: Quy chế pháp lý đối với hợp đồng/cam kết bảo lãnh.
• Trụ cột 5: Cơ chế giải quyết tranh chấp và xử lý ngoại lệ lừa đảo (fraud exception).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin làm phương pháp luận tổng quát để phân tích sự vận động của pháp luật ngân hàng gắn liền với chuyển đổi kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Phương pháp thực chứng pháp lý (legal positivism) và so sánh luật học (comparative law) được kết hợp xuyên suốt để đối chiếu quy chuẩn Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế.

Quy trình nghiên cứu và Nguồn dữ liệu

Nghiên cứu áp dụng quy trình tam giác hóa dữ liệu (data triangulation):

• Dữ liệu lập pháp: Hệ thống hóa toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật từ Quyết định 192/NH-QĐ (1992), Pháp lệnh Ngân hàng 1990, Luật Các TCTD 1997, 2010 và các văn bản hướng dẫn (Thông tư 28/2012/TT-NHNN, Thông tư 07/2015/TT-NHNN, Thông tư 11/2022/TT-NHNN).
• Dữ liệu so sánh quốc tế: Khảo cứu Điều 2288–2321 Bộ luật Dân sự Pháp 2004, Đạo luật Ngân hàng Quốc gia Hoa Kỳ (National Bank Act), Phán quyết Diễn giải Hoa Kỳ năm 1977 (Interpretative Ruling 1977), Điều 19b Đạo luật Ngân hàng Cộng hòa Séc 1992 (sửa đổi 2006), Chỉ thị 2006/48/EC của Liên minh Châu Âu và các Bộ quy tắc URCG 325, URDG 458, URDG 758 của ICC.
• Dữ liệu thực tiễn và án lệ: Khảo sát quy trình nghiệp vụ thực tế, mẫu biểu bảo lãnh và thực tiễn tranh chấp tại hệ thống NHTM Việt Nam (Vietcombank, SHB, Agribank).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, phân định rõ ràng các loại hình bảo lãnh theo các tiêu chuẩn định lượng nghiệp vụ. Luận án hệ thống hóa giá trị cam kết bảo lãnh theo tập quán thị trường:

• Bảo lãnh thực hiện hợp đồng chiếm từ 10% đến 15% giá trị hợp đồng cơ sở.
• Bảo lãnh dự thầu dao động từ 1% đến 5% giá trị hợp đồng đấu thầu, đóng vai trò thay thế tiền ký quỹ phong tỏa.
• Bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước đạt mức 100% giá trị khoản tạm ứng (cộng lãi và chế tài phạt vi phạm nếu có).

Thứ hai, phát hiện xung đột cốt tử giữa quy định của Bộ luật Dân sự và bản chất độc lập của BLNH. Điều 361 Bộ luật Dân sự 2005 (và tương tự Điều 335 BLDS 2015) đồng nhất bảo lãnh với nghĩa vụ phụ thuộc: bên bảo lãnh chỉ thực hiện nghĩa vụ khi bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện. Ngược lại, trong BLNH hiện đại:

"Những văn bản này không chỉ là bằng chứng chứng minh quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch bảo lãnh mà còn là cơ sở pháp lý để các bên thực hiện được quyền và nghĩa vụ của mình đối với bên kia. Chẳng hạn, khi bên nhận bảo lãnh yêu cầu thanh toán, họ phải xuất trình các chứng từ phù hợp với nội dung cam kết bảo lãnh; ngược lại, bên bảo lãnh cũng phải dựa vào nội dung văn bản bảo lãnh và đối chiếu với chứng từ do người nhận bảo lãnh xuất trình để xác định việc đòi tiền của bên nhận bảo lãnh có hợp lệ hay không và mình có phải trả tiền theo yêu cầu đòi tiền đó hay không. Theo thông lệ quốc tế về BLNH có ba loại chứng từ quan trọng nhất làm cơ sở cho các bên thực hiện giao dịch BLNH, đó là (i) văn bản bảo lãnh (cam kết bảo lãnh); yêu cầu trả tiền (demand for payment) và tuyên bố vi phạm (statement of default)."

Thứ ba, làm rõ tính không thể đơn phương hủy ngang (Irrevocability). Phù hợp với Điều 4 URDG 758, một khi cam kết bảo lãnh đã phát hành hợp lệ, ngân hàng không thể tự ý rút lại cam kết nếu không có sự chấp thuận của bên nhận bảo lãnh.

Thứ tư, xác lập bản chất hai hợp đồng song song có tính tương tác chi phối:

"Hai quan hệ pháp luật này tuy tồn tại độc lập với nhau nhưng có ảnh hưởng chi phối lẫn nhau, theo đó, hợp đồng cấp bảo lãnh là căn cứ hình thành hợp đồng bảo lãnh, còn hợp đồng bảo lãnh là bằng chứng về việc thực hiện hợp đồng cấp bảo lãnh giữa ngân hàng bảo lãnh đối với khách hàng... Mặt khác, việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng này không thể bị phụ thuộc hay chi phối bởi hợp đồng kia và ngược lại."

Tiêu chí so sánh	Bảo lãnh dân sự truyền thống	Bảo lãnh ngân hàng (BLNH)
Cơ sở pháp lý trung tâm	Bộ luật Dân sự	Luật Các TCTD, Thông tư NHNN, URDG 758
Chủ thể phát hành	Bất kỳ cá nhân, pháp nhân có năng lực	Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài
Tính chất độc lập	Phụ thuộc hoàn toàn vào hợp đồng cơ sở	Độc lập tuyệt đối với hợp đồng cơ sở
Căn cứ thanh toán	Chứng minh hành vi vi phạm thực tế	Xuất trình bộ chứng từ phù hợp (Strict compliance)
Mục đích sinh lợi	Thường không vì mục đích lợi nhuận	Cung cấp dịch vụ thu phí kinh doanh
Bản chất tín dụng	Bảo đảm thuần túy	Vừa là biện pháp bảo đảm, vừa là cấp tín dụng

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp hệ thống khái niệm, phạm trù chuẩn mực cho khoa học luật ngân hàng và luật kinh tế tại Việt Nam.
• Về thực tiễn ngân hàng: Chuẩn hóa quy trình thẩm định, tách biệt rủi ro của hợp đồng cơ sở khỏi nghĩa vụ thanh toán bảo lãnh theo yêu cầu, hạn chế tranh chấp bị phong tỏa thanh toán vô căn cứ.
• Về hoàn thiện chính sách: Kiến nghị sửa đổi khái niệm BLNH trong Luật Các TCTD, ghi nhận nguyên tắc độc lập của bảo lãnh thành một điều khoản riêng biệt, xây dựng cơ chế xử lý yêu cầu dừng thanh toán khẩn cấp tạm thời của Tòa án phù hợp với thông lệ ICC.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn phạm vi nghiên cứu: Luận án giới hạn đối tượng nghiên cứu ở hoạt động BLNH thương mại vì mục đích lợi nhuận của các TCTD; không phân tích các bảo lãnh chính phủ, bảo lãnh phi thương mại của Bộ Tài chính hoặc Ngân hàng Nhà nước.
2. Hạn chế dữ liệu định lượng: Chưa thực hiện mô hình định lượng hồi quy đo lường mức độ tác động của việc chậm thanh toán bảo lãnh tới chỉ số an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng.
3. Chương trình nghiên cứu tiếp nối:
   • Hoàn thiện khung pháp lý về bảo lãnh điện tử (e-Guarantee) và ứng dụng Smart Contracts trên nền tảng chuỗi khối (Blockchain) trong phát hành bảo lãnh.
   • Cơ chế áp dụng ngoại lệ lừa đảo (fraud exception) trong án lệ tư pháp thương mại quốc tế tại Tòa án Việt Nam.
   • Quản trị rủi ro thanh khoản bảo lãnh xuyên biên giới theo Basel III.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình tiên phong cấp tiến sĩ luật học về BLNH tại Việt Nam, đóng vai trò giáo trình và tài liệu tham khảo cốt lõi cho các cơ sở đào tạo luật và tài chính ngân hàng.
• Chuyển đổi thực tiễn ngành ngân hàng: Giúp các NHTM rà soát, thiết kế lại mẫu cam kết bảo lãnh, quy chế thẩm định cấp bảo lãnh và hợp đồng cấp bảo lãnh đối ứng, giảm thiểu rủi ro pháp lý trong bảo lãnh gián tiếp quốc tế.
• Ảnh hưởng lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc sửa đổi Luật Các TCTD, ban hành Thông tư thay thế Thông tư 07/2015/TT-NHNN và hoàn thiện các quy định về biện pháp bảo đảm trong Bộ luật Dân sự.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa về bảo lãnh độc lập và quan hệ hợp đồng nhị nguyên trong ngân hàng.
• Thẩm phán và Trọng tài viên: Có căn cứ lý luận chuẩn xác để phân định tính độc lập của cam kết bảo lãnh khi thụ lý các đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đình chỉ thanh toán ngân hàng.
• Hội đồng Quản trị và Khối Quản trị Rủi ro NHTM: Tối ưu hóa quy trình quản trị "tín dụng chữ ký", định giá phí bảo lãnh tương quan với chi phí vốn và mức độ rủi ro đối tác.
• Cơ quan Lập pháp và Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng: Sở hữu căn cứ thực chứng để thiết kế khung pháp lý minh bạch, tương thích với chuẩn mực quốc tế.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận chứng và xác lập mô hình "Quan hệ kép độc lập nhưng chi phối lẫn nhau" giữa Hợp đồng cấp bảo lãnh và Cam kết bảo lãnh, đồng thời định danh chuẩn xác BLNH là một dạng bảo lãnh độc lập có bản chất cấp tín dụng, giải quyết dứt điểm sự nhầm lẫn kéo dài giữa BLNH và chế định bảo lãnh dân sự phụ thuộc truyền thống.

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận đơn tuyến dưới góc độ kinh tế (Lê Nguyên, 1996) hoặc mô tả quy phạm pháp luật thuần túy (Võ Đình Toàn, 2002), luận án sử dụng phương pháp luật học so sánh đa tầng, đối chiếu đồng thời pháp luật thực định Việt Nam với Bộ luật Dân sự Pháp 2004, Luật Ngân hàng Séc, Luật Hoa Kỳ và các tập quán thương mại quốc tế (URDG 758, ISP98).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tế?

Mặc dù BLNH là công cụ hữu hiệu giúp doanh nghiệp không phải ký quỹ phong tỏa vốn (tối ưu hóa ngân quỹ), nhưng do thiếu quy định bảo vệ tính độc lập của cam kết bảo lãnh trong văn bản luật, nhiều ngân hàng Việt Nam vẫn từ chối thanh toán cho bên thụ hưởng khi có tranh chấp ở hợp đồng cơ sở, làm vô hiệu hóa chức năng bảo đảm trả tiền ngay của công cụ này.

4. Giao thức nhân rộng và tính khả thi trong thực tiễn?

Quy trình đánh giá 05 trụ cột và bộ định nghĩa chuẩn hóa của luận án có thể áp dụng trực tiếp để tái cấu trúc quy chế nội bộ của tất cả các NHTM tại Việt Nam và làm chuẩn mực tham chiếu cho việc giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới?

Tập trung xây dựng khung khổ pháp lý cho việc số hóa hoàn toàn quy trình bảo lãnh thông qua nền tảng bảo lãnh ngân hàng số, kết nối dữ liệu liên ngân hàng qua API và xử lý xung đột pháp luật trong bảo lãnh thương mại điện tử xuyên biên giới.

---

Kết luận

1. Xây dựng thành công hệ thống khái niệm khoa học chuẩn xác về "Bảo lãnh ngân hàng" và "Hoạt động bảo lãnh ngân hàng" dưới giác độ luật học kinh tế.
2. Chứng minh toàn diện tính độc lập tuyệt đối và tính không thể đơn phương hủy ngang của cam kết BLNH so với hợp đồng cơ sở.
3. Phân lập rành mạch cấu trúc nhị nguyên của hai quan hệ hợp đồng cấu thành hoạt động BLNH: Hợp đồng cấp bảo lãnh và Hợp đồng bảo lãnh.
4. Đánh giá có hệ thống thực trạng pháp luật qua 3 thời kỳ lịch sử từ năm 1990 đến nay, chỉ rõ 5 nhóm bất cập pháp lý đang cản trở hoạt động ngân hàng.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ, kiến nghị luật hóa nguyên tắc độc lập của BLNH trong Luật Các TCTD và xây dựng văn bản quy phạm tương thích với quy tắc quốc tế URDG 758 của ICC.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận án gồm có 04 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 2. Những vấn đề lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng Chƣơng 3. Thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam Chƣơng 4.

Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Đề tài “Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam” chƣa từng đƣợc nghiên cứu ở cấp độ tiến sĩ luật học. Tuy nhiên, cho đến nay các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài cũng tƣơng đối đa dạng, có thể tạm chia thành các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc và công trình nghiên cứu trong nƣớc. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc thƣờng nghiên cứu về hoạt động BLNH dƣới góc độ kinh tế học hoặc trên cơ sở pháp luật nƣớc ngoài, hầu nhƣ không có công trình nào đề cập đến hoạt động BLNH ở Việt Nam hoặc pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam, tuy nhiên những nội dung về lý luận về hoạt động BLNH tại các công trình này cũng có nhiều giá trị tham khảo.

Đối với công trình nghiên cứu trong nƣớc, các tác giả cũng thƣờng nghiên cứu hoạt động BLNH dƣới góc độ kinh tế học hoặc tổng hợp, nghiên cứu một số khía cạnh pháp lý về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Những tài liệu này có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu lý luận và thực trạng pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Tại Chƣơng 1 này, nghiên cứu sinh sẽ trình bày khái quát các kết quả nghiên cứu đã đƣợc công bố liên quan đến đề tài, đồng thời đánh giá về giá trị tham khảo của các công trình đó trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài. Từ những đánh giá về kết quả nghiên cứu tại các công trình khoa học đó, nghiên cứu sinh sẽ đƣa ra các giả thuyết nghiên cứu, kết quả nghiên cứu dự kiến đạt đƣợc và các phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng để thực hiện đề tài.

Để thuận lợi cho việc nghiên cứu và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đề tài, việc đánh giá các công trình đã công bố liên quan đến luận án đƣợc thực hiện theo các vấn đề nghiên cứu nhƣ sau: các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động BLNH và pháp luật về hoạt động BLNH, các kết quả nghiên cứu thực trạng pháp luật về hoạt động BLNH và những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng 1. Lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng - Về khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH Ở Việt Nam, có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH nhƣng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này cũng không nhiều. Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về vấn đề này có thể kể đến nhƣ: Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Quốc gia Hà Nội (2005) [10]; Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội (2012) [8], Giáo trình tín dụng ngân hàng của Học viện Ngân hàng (2001) [16].

Tại một số công trình khoa học khác có đề cập đến khái niệm BLNH thông qua khái niệm “bảo lãnh” nhƣ: bài viết Một số vấn đề về quan hệ BLNH ở nước ta hiện nay của Võ Đình Toàn (2002) [58], tác phẩm Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) [37]. Ở nƣớc ngoài, cũng có một số công trình khoa học đề cập đến khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH có thể kể đến nhƣ: cuốn sách Bank Guarantees in International Trade (dịch là: bảo lãnh ngân hàng trong thƣơng mại quốc tế) của Roland F. Một số công trình khoa học khác nghiên cứu về BLNH dƣới khái niệm “Guarantee” (bảo lãnh) và “Demand Guarantee” hay “Bank Demand Guarantee” (dịch là: bảo lãnh trả tiền ngay/bảo lãnh ngân hàng trả tiền ngay) nhƣ: cuốn sách Guide to the ICC Uniform Rules for Demand Guarantees (dịch là: Hƣớng dẫn bộ quy tắc thống nhất của ICC về bảo lãnh trả tiền ngay) của Roy Goode (1992) [83]; Luận án tiến sĩ luật học “Selective Legal Aspects of Bank Demand Guarantees” (dịch là: Một số khía cạnh pháp lý lựa chọn về bảo lãnh ngân hàng trả tiền ngay) của Michelle Kelly-Louw (2008) [111]. Từ các khái niệm về BLNH đƣợc đề cập trong các công trình nghiên cứu nêu trên, nghiên cứu sinh có thể đánh giá nhƣ sau: Một là, cho đến nay chƣa có khái niệm thống nhất về BLNH.

7 Hai là, các khái niệm về BLNH thƣờng đƣợc trình bày theo hƣớng mô tả kỹ thuật bảo lãnh (phản ánh đối tƣợng bảo lãnh, trách nhiệm bảo lãnh) chứ không đề cập dƣới khía cạnh pháp lý là một quan hệ hợp đồng giữa bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh thể hiện dƣới dạng quyền và nghĩa vụ của hai bên đối với nhau. Ba là, các khái niệm chƣa nêu rõ đƣợc bản chất của BLNH là một hợp đồng bảo đảm nhằm bảo đảm cho nghĩa vụ của bên đƣợc bảo lãnh đối với bên nhận bảo lãnh. - Về khái niệm, đặc điểm, nội dung hoạt động BLNH Hiện nay, các công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài thƣờng ít đề cập đến các vấn đề về khái niệm, đặc điểm, nội dung hoạt động BLNH. Một số công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu bản chất của cam kết bảo lãnh hoặc bản chất của quan hệ bảo lãnh nhƣ: cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) [37], bài viết “Một số vấn đề về quan hệ BLNH ở nƣớc ta hiện nay” của Võ Đình Toàn (2002) [58], bài viết “Xác định lại bản chất quan hệ bảo lãnh ngân hàng trong các quy định của pháp luật” của Nguyễn Thành Nam (2013) [19].

Mặc dù các công trình này đã chỉ ra đƣợc bản chất của bảo lãnh là một quan hệ hợp đồng giữa hai bên, một bên là ngƣời phát hành bảo lãnh (bên bảo lãnh) và một bên là ngƣời thụ hƣởng bảo lãnh (bên nhận bảo lãnh). Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nêu trên chƣa lý giải đƣợc bản chất của hoạt động BLNH, cũng nhƣ xác định các nội dung cụ thể của hoạt động BLNH. Nhƣ vậy, có thể kết luận rằng hiện nay còn thiếu vắng các nghiên cứu về hoạt động BLNH trong các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nƣớc. Vì vậy, trong thực tế hiện còn nhiều cách hiểu khác nhau về hoạt động BLNH.

- Về các rủi ro phát sinh trong hoạt động BLNH Hoạt động BLNH đem lại nguồn thu không nhỏ từ phí bảo lãnh nhƣng hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tuy nhiên, đến nay cũng không nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về các rủi ro mà TCTD phải đối mặt trong hoạt động BLNH và phƣơng thức nào để hạn chế các rủi ro đó. Chẳng hạn: trong cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) 8 [37], mặc dù tác giả đã dành hẳn một phần (phần III) nghiên cứu về những rủi ro của bảo lãnh và tín dụng dự phòng nhƣng mới nhìn nhận rủi ro dƣới góc độ của bên đƣợc bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh. Tại một số công trình khoa học khác thì không trực tiếp nghiên cứu các rủi ro trong hoạt động BLNH mà chỉ nghiên cứu chung về các rủi ro trong hoạt động tín dụng ngân hàng và các biện pháp để quản trị các loại rủi ro này, cụ thể nhƣ: cuốn sách Rủi ro tín dụng thương mại ngân hàng – Lý luận và thực tiễn của Trƣơng Quốc Cƣờng, Đào Minh Phúc, Nguyễn Đức Thắng (2010) [5], bài viết "Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại trong quá trình hội nhập quốc tế" của Lê Văn Dũng (2007) [6], bài viết “Xây dựng khung quản lý rủi ro hoạt động hƣớng tới giám sát ngân hàng trên cơ sở rủi ro” của Nhóm nghiên cứu quản trị rủi ro hoạt động Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (2013) [38], bài viết: “Triển khai Basel II: khi nào và tiếp cận nhƣ thế nào?” của Phạm Đỗ Nhật Vinh (2013) [68].

Các công trình này cũng có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu cách thức nhận diện rủi ro và các phƣơng thức quản lý rủi ro hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích và phạm vi nghiên cứu của luận án, nội dung các công trình nêu trên chƣa đề cập đầy đủ và toàn diện các rủi ro phát sinh trong hoạt động BLNH. Lý luận pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng Nội dung lý luận pháp luật về hoạt động BLNH bao gồm 3 vấn đề cơ bản là: Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH, nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH và những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động BLNH. - Về khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH Hiện nay, các công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài nghiên cứu chƣa đầy đủ các vấn đề lý luận về pháp luật hoạt động BLNH nhƣ khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH trong khi việc làm rõ khái niệm và đặc điểm của pháp luật có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tƣợng áp dụng, phƣơng pháp điều chỉnh và nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH.

9 Tuy nhiên, ở từng giác độ cụ thể thì đến nay cũng có một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến các nội dung nêu trên, cụ thể tại các công trình sau đây: Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Quốc gia Hà Nội (2005) [10]; Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội (2012) [8]. Qua nghiên cứu các công trình nêu trên có thể đánh giá nhƣ sau: + Đến nay, chƣa công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện các vấn đề về khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH. + Do các công trình nghiên cứu nêu trên chỉ dừng ở mức độ là giáo trình đào tạo cho sinh viên ngành luật nên các vấn đề nêu ra còn mang tính khái quát, giới thiệu chứ chƣa nghiên cứu sâu sắc về bản chất, đặc điểm và các nguyên tắc của pháp luật về hoạt động BLNH.