CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HOAT ĐỘNG BẢO LANH CUA NGÂN HANG THƯƠNG MAI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu ngoài nước Trong các hoạt động ngân hàng, bảo lãnh ngân hàng được biết đến từ lâu và được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Ngày nay, bảo lãnh ngân hàng được áp dụng rộng rãi, đáp ứng được yêu cầu hiện đại hóa, đa dạng hóa hoạt động ngân hàng và xu thế hội nhập của nên kinh tế.
Các nghiên cứu ngoài nước đề cập đến hoạt động bảo lãnh dưới nhiều khía cạnh khác nhau: từ khái niệm hoạt động bảo lãnh, các loại hình hoạt động bảo lãnh, các quy tắc bảo lãnh, những nhân tổ tác động đến việc phát triển hoạt động bảo lãnh tai một ngân hàng cụ thể, vai trò của hoạt động bảo lãnh cũng như nghiên cứu thị phần chiếm lĩnh của hoạt động bảo lãnh tại một số ngân hàng ở các quốc gia khác nhau. Cuốn sách “Bank Guarantees in international trade” của tác giả Roeland Bertrams đã được in ấn ban thứ tư năm 2012 đã đưa ra hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về bảo lãnh và thực tiễn về bảo lãnh ngân hàng. Tác giả đã sử dụng các văn bản quy phạm pháp luật, các quyết định của trọng tài từ năm khu vực pháp lý châu Âu là: Hà Lan, Đức, Pháp, Bỉ và Anh đề xây dựng và phân tích về cách ứng dụng thực tế của bảo lãnh ngân hàng. Viết từ một quan điểm xuyên quốc gia, cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng thương mại quốc tế có thé sử dụng rộng rãi và nó đã được trích dẫn là một nguồn thẩm quyền của trường hợp pháp luật ở một số khu vực pháp lý của từng hệ thống.
Cuốn sách “Leffers of Credit and Bank Guarantees under International Trade Law” cua tac gia Matti S. Kurkela — truong dai hoc Luat Helsinki phan tich các quy tắc vật chất và nguyên tắc áp dụng, các xung đột của các bên liên quan đối với thư tín dụng và bảo lãnh ngân hàng theo luật thương mại quốc tế. “Letters of Credit and Bank Guarantees under International Trade Law” là hướng dẫn đúng đắn mà trọng tâm về luật pháp quốc tế và lựa chọn luật áp dụng, với những so sánh của UCP, UCC và pháp luật quốc gia được chọn. Một số nghiên cứu về hoạt động bảo lãnh của Akvan Ebrahim (2007), Amiri-Arslan (2000) lại di vào nghiên cứu khái niệm hoạt động bảo lãnh va đưa ra những nghiên cứu định lượng về đóng góp của hoạt động này trong sự tăng trưởng của các ngân hàng thương mại.
Theo đó, bảo lãnh Ngân hàng là một thay thế cho việc đặt cọc hoặc cung cấp tiền trực tiếp cho nhà cung cấp. Đó là một cam kết vô điều kiện được đưa ra bởi các ngân hàng, thay mặt cho khách hàng dé trả cho người nhận bảo lãnh số tiền bảo lãnh theo yêu cầu bằng văn bản. Bảo lãnh ngân hàng yêu cầu bảo mật trong các hình thức tiền mặt được chuyền vào tiền gửi tại ngân hàng. Nghién cứu trong nước Tại Việt Nam, liên quan đến vấn đề này đã nhiều công trình khoa học nghiên cứu công bố dưới dạng đề tài cấp Bộ, ngành và luận án tiễn Sỹ và đề cập ở những góc độ phạm vi khác nhau.
Có thể ké ra một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài/ hướng nghiên cứu được lựa chọn như sau: - Luận án tiến sĩ “Giải pháp hoàn thiện cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Việt Dũng — Vụ Tín dụng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2003) [tr. Luận án đã đưa ra những van đề cơ bản về cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng, phân tích và đánh giá thực trạng kết quả hoạt động bảo lãnh của hệ thống ngân hàng, từ đó đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam. - Luận văn thạc sỹ kinh tế “Phat triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hang nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam” của Th.s Lê Thị Phương Thảo (2010) [tr. Luận văn đã hệ thống hóa được những van dé cơ bản về bảo lãnh ngân hàng, phân tích và chỉ ra thực trạng của hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, từ đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng.
- Sách “Chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng đến năm 2010 và tam nhìn 2020”, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2005), Nhà xuất bản Phương Đông. Nội dung sách đánh giá tổng thể những van đề phát triển dịch vụ ngân hàng nói chung, trong đó có dịch vụ bảo lãnh, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp, chiến lược tiếp tục phát triển các dich vụ ngân hàng trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu và tự do hóa tài chính ngày càng sâu rộng hơn ở Việt Nam. Khoảng trong nghiên cứu Qua tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong nước trước đây tác giả nhận thấy các đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu trên hai khía cạnh: - Nghiên cứu hoạt động bảo lãnh NHTM trên cơ sở vi mô (trong phạm vi NHTM) như: các nhân tố ảnh hưởng đến nghiệp vụ bảo lãnh; quy mô hoạt động bảo lãnh; sự thỏa mãn nhu cầu khách hàng của ngân hàng, tất cả các vấn đề trên được nghiên cứu gắn với điều kiện phát triển kinh tế — xã hội trên địa bàn hoạt động của ngân hàng và các yêu cầu đòi hỏi phát triển của ngân hàng trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. - Nghiên cứu hoạt động bảo lãnh của NHTM trên phương diện vĩ mô như: Cơ cấu lại NHTM; hoàn thiện cơ chế về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam; vai trò của dịch vụ ngân hàng để tăng cường khả năng phát triển bền vững của các NHTM trong quá trình hội nhập.
Kết luận: Trên cơ sở tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong nước trước đây, tác giả nhận thấy mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu về phát triển nghiệp vụ bảo lãnh nói chung tại các ngân hang thương mại, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào đề cập về chất lượng hoạt động Bảo lãnh tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Thành phố Nam Định. Vì vậy, đề tài nghiên cứu: “Chất lượng hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chỉ nhánh Thành pho Nam Dinh” được lựa chon thực sự có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay. Đề tài nghiên cứu nhằm đề xuất những giải pháp cơ bản, cần thiết giúp ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam — Chi nhánh Thành phố Nam Định thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh một cách hiệu quả trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, kiểm soát được rủi ro trong tác nghiệp, phù hợp với nhu cầu và điều kiện phát triển của bản thân ngân hàng. Bảo lãnh của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm bảo lãnh NHTM - Trong thương mại quốc tế, BL Ngân hàng được xem như một loại hình tài trợ ngoại thương, nhăm chống đỡ những ton thất của người thụ hưởng BL do sự vi phạm nghĩa vụ của bên đối tác liên quan. - Thông tư 07/2015/TT-NHNN 25/06/2015 quy định về bảo lãnh ngân hàng quy định: “BL Ngân hàng (sau đây gọi là bảo lãnh) là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoan trả cho bên bao lãnh”. - Luật các TCTD Việt Nam năm 2010 quy định “BL Ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD cam kết với bên nhận BL về việc TCTD sẽ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ cam kết, khách hàng phải trả nợ và hoàn trả cho TCTD theo thỏa thuận”. Như vậy có thé thay BL Ngân hàng là cam kết bằng văn bản, khi tham gia BL, NH không cần bỏ vốn mà chỉ sử dụng uy tín và năng lực tài chính của mình để đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết.
Các bên tham gia trong Bảo lãnh NH và quy trình Bảo lãnh. Các bên tham gia trong Bảo lãnh NH. - Bên BL: Là tô chức tin dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện BL cho bên được bảo lãnh (theo thông tư 07/2015/TT-NHNN 25/06/2015). - Bên được BL: Là tổ chức (bao gồm tổ chức tin dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tô chức tín dụng ở nước ngoài), cá nhân được BL bởi bên BL, bên bảo lãnh đối ứng (theo thông tư 07/2015/TT-NHNN 25/06/2015).
- Bên nhận BL: Là các tổ chức (bao gồm tô chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức tín dụng ở nước ngoài), cá nhân có quyền thụ hưởng bảo lãnh do bên BL, bên xác nhận BL phát hành (theo thông tư 07/2015/TT-NHNN 25/06/2015). Quy trình thực hiện Bảo lãnh Ngân hàng. Hiện nay chưa có một quy chuẩn nao về quy trình BL ngân hàng. Tuy nhiên thông thường quy trình BL tại các NHTM thường trải qua năm bước sau: Bước 2: Tham định và quyết định BL | Bước 3: Phat hành BL | Bước 4: Xử ly sau khi phat hành BL | Bước 5: Kết thúc BL Sơ đồ 1.1: Quy trình thực hiện BL tại NHTM (Nguồn: Tác giả tổng hợp) Sau đây là nội dung chính trong từng bước của quy trình thực hiện BL tại NHTM: - Bước 1: Hướng dẫn khách hàng lập hồ sơ BL NH hướng dẫn cho khách hàng lập và hoàn thiện hồ sơ BL.
Các giấy tờ cần thiết gồm: + Văn bản đề nghị BL. + Hồ sơ pháp lý về khách hàng. + Hồ sơ về tình hình sản xuất kinh doanh, tài chính của khách hàng. + Hồ sơ về đảm bảo BL.
- Bước 2: Thâm định và quyết định BL Đây là khâu quan trọng, có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo tính an toàn cho hoạt động BL ngân hàng. Căn cứ vào hồ sơ của khách hàng đã lập từ bước 1 NH tiến hành thẩm định hồ sơ của khách hàng gồm: + Tính đầy đủ, hợp pháp và hợp lệ của hồ sơ BL. + Năng lực của khách hang xin BL. + Việc chuyên tiền ký quỹ vào tài khoản ký quỹ để thực hiện xin BL.