Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN VÕ THUẬT CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÀNH CÔNG AN NHÂN DÂN TRONG BỐI CẢNH XÃ HỘI HIỆN NAY 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Trong những thập niên gần đây, đã có một số công trình khoa học của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên đại học và phát triển đội ngũ GVVT đã công bố dưới dạng sách chuyên khảo, đề tài KH&CN, luận án tiến sĩ và bài báo khoa học dưới đây. Công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên đại học - Ở nước ngoài, trước hết là một số công trình khoa học có nội dung nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực nói chung. Đó là các cuốn sách của cùng một tác giả Leonard Nadler như “Developing Human Resource” [93] và “Corporate Human Resource Development” [94] đều được ấn hành năm 1980, đã nêu rõ quản lý nguồn nhân lực gồm có 3 nhiệm vụ chủ yếu là: phát triển nguồn lực (trong đó có giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển, nghiên cứu, phục vụ); sử dụng nguồn nhân lực (trong đó có tuyển dụng, sàng lọc, bố trí, đánh giá, đãi ngộ, kế hoạch hóa sức lao động); tạo môi trường thuận lợi cho nguồn nhân lực phát triển (trong đó có mở rộng các loại và quy mô làm việc, phát triển tổ chức, tạo môi trường làm việc có hiệu quả, tạo mội trường pháp lý có hiệu lực, tạo môi trường lao động có văn hóa và tạo động lực cho nguồn nhân lực phát triển).
Các cuốn sách “Human Resource Management” của Naga Raju. Battu phát hành năm 2006 [90] và “Human Resource Management” của Gary Dessler ấn hành năm 1998 [92] được các tác giả khẳng định: để phát triển được nguồn nhân lực trong một tổ chức thì các nhà quản lý phải nâng cao chất lượng quản lý nguồn nhân lực và để nâng cao chất lượng quản lý nguồn nhân lực 10 trong một tổ chức các nhà quản lý tổ chức phải có giải pháp phát triển được nguồn nhân lực đó. Các công trình khoa học như “Competency based Human resource management” của các tác giả David D. Rothwell (2004) [88], “Competency-based education and training: between a rock and a whirlpool” của các tác giả Harris, R.
(1995) [91] đều đưa ra khái niệm năng lực, thiết lập lý thuyết phát triển nguồn nhân lực dựa trên năng lực và chỉ ra những vấn đề cốt yếu mà các nhà quản lý phải giải quyết trong quản lý hoặc phát triển nguồn nhân lực. Ngoài các nội dung về lý luận quản lý, trong công trình nghiên cứu “Những vấn đề cốt yếu về quản lý” của các tác giả Harold Koontz, Cyril Odonnell và Heinz Weihrich (Nxb Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội ấn hành năm 1994) [39] đã chỉ ra một vấn đề cơ bản về quản lý mà các nhà quản lý một tổ chức phải chú trọng là động lực của người lao động và các yêu cầu phát triển số lượng, cơ cấu, phẩm chất và năng lực nghề nghiệp của đội ngũ người lao động trong tổ chức để đáp ứng được chức năng và nhiệm vụ của tổ chức. Nghiên cứu cụ thể về phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học (GDĐH), trong đó có phát triển đội ngũ giảng viên có một số công trình: cuốn sách“Les initiatives de gestion dans les universités” của tác giả Bikas C.Sanyal (UNESCO xuất bản tại Paris năm 1995) [97] là một trong những công trình khoa học có giá trị đối với GDĐH về quản lý đào tạo, quản lý nghiên cứu khoa học, quản lý tài chính, đặc biệt là quản lý nhân sự (trong đó có các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên); công trình “Đánh giá sự nghiệp công cộng” của tác giả Ngô Cương do Nxb Thượng Hải, Trung Quốc in và phát hành năm 2003 [23] đã đưa ra mối quan hệ biện chứng giữa chất lượng đội ngũ nhà giáo với công tác quản lý nhân sự của nhà trường, đặc biệt công trình này có một chương bàn về phương pháp đánh giá sự nghiệp công vận dụng vào đánh giá đội ngũ nhà giáo trong nhà trường; cuốn sách “Phương pháp lãnh đạo và quản lý nhà trường hiệu quả” được Nguyễn Kiên Trường dịch và ấn hành năm 2004 [81] là một công trình khoa học đã tổng hợp, phân tích các kết quả nghiên cứu của một số giáo sư, tiến sĩ và nhà nghiên cứu ở các trường đại học và các viện nghiên cứu giáo dục nổi tiếng trên Thế giới; trong đó đã chỉ ra một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng đào tạo như: vạch ra chiến lược phát triển nhà trường, tổ chức phối hợp 11 các mục tiêu giáo dục, tập trung quản lý chất lượng đào tạo, đặc biệt là phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý trong nhà trường. - Ở trong nước, trước hết phải nói đến Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh - nhà hoạt động chính trị lỗi lạc, vị lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Việt Nam, người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà giáo, nhà văn hoá kiệt xuất của nhân loại.
Với sự vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin và kế thừa những tri thức tinh hoa của nhân loại trên Thế giới vào thực tiễn cách mạng Việt Nam; Người đã để lại những tư tưởng có giá trị chỉ giáo sâu sắc về huấn luyện (đào tạo) cán bộ cách mạng. Khi bàn về công tác cán bộ, Người đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Công việc thành công hoặc thất bại là do cán bộ tốt hay kém”, “Có cán bộ tốt thì việc gì cũng xong” [60; tr. 269-273]; từ đó Người căn dặn phải huấn luyện đội ngũ cán bộ cách mạng. Theo Người, huấn luyện là một giải pháp để nâng cao phẩm chất và năng lực của cán bộ cách mạng.
Người đã chỉ rõ trong huấn luyện (đào tạo, bồi dưỡng) cán bộ phải xác định cho đúng, làm cho tốt và trả lời rõ các câu hỏi: “huấn luyện nhằm đạt được những gì ?”(mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng); “huấn luyện gì ?” (nội dung và chương trình đào tạo, bồi dưỡng); “ai huấn luyện ?”(người dạy); “huấn luyện ai ?”(người học); “huấn luyện như thế nào ?”(phương pháp và hình thức tổ chức đào tạo và bồi dưỡng); “huấn luyện với và trong điều kiện nào?” (phương tiện và điều kiện đào tạo, bồi dưỡng), “kiểm tra và đánh giá kết quả huấn luyện ra sao?” [58; tr 367 - 371]. Đặc biêt, Người chỉ ra yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên làm nhiệm vụ huấn luyện: Thứ nhất, giảng viên phải là người có tư tưởng, đạo đức và lề lối làm việc khoa học. Người nói “không phải ai cũng huấn luyện được” [61; tr. 46], mà phải là những người “kiểu mẫu về mọi mặt: tư tưởng, đạo đức, lối làm việc” [61; tr.
Người cũng chỉ rõ “Chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu hái được những điều hiểu biết quý báu của các đời trước để lại” [60; tr. Chính vì vậy, Người khuyên “Phải lựa chọn rất cẩn thận những nhân viên phụ trách việc huấn luyện đó. Những người lãnh đạo cần phải tham gia việc dạy” [62; tr. Thứ hai, giảng viên phải luôn luôn học tập để cập nhật kiến thức và trao đổi kinh nghiệm giảng dạy.
Theo Người “Người huấn luyện nào tự cho là mình đã biết đủ cả rồi, thì người đó dốt nhất” [61; tr. 46]; từ đó Người đưa ra các 12 yêu cầu “Những cán bộ giáo dục phải luôn luôn cố gắng học tập thêm, học chính trị, học chuyên môn” [59; tr 394]; và “Trong công tác, trong học tập, các cô các chú nên cố gắng thi đua, trao đổi kinh nghiệm, để cùng nhau tiến bộ không ngừng” [57; tr. 150]; “Người huấn luyện phải học thêm mãi thì mới làm được công việc huấn luyện của mình” [61; tr. Thứ ba, giảng viên phải có phương pháp giảng dạy tốt, tránh dạy chay, dẫn đến học chay.
Người hiểu sự bất lợi của dạy chay, học chay; cho nên Người chống việc dạy và học chỉ bằng một phương pháp, mà đưa ra yêu cầu phải “nắm vững vấn đề, thảo luận kỹ lưỡng, nhận thức thấu suốt” mới có thể “truyền đạt chu đáo cho toàn thể cán bộ và đảng viên” được [62; tr. Những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh (nêu trên) là kim chỉ Nam cho tổ chức đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cách mạng trong các cuộc cách mạng dân tộc và dân chủ trước kia; nhưng đến nay vẫn còn nguyên giá trị đối với tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ cho mục tiêu phát triển KT-XH của nước nhà, trong đó có phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học. Dựa trên lý luận về Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực GDĐH, trong đó có phát triển đội ngũ giảng viên, đều dựa trên nền tảng của lý luận của khoa học quản lý. Các công trình khoa học tiêu biểu có nội dung nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên như dưới đây: - Các cuốn sách “Phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học Việt Nam” của các tác giả Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thị Doan (Nxb Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2001) [22]; “Quản lý nguồn nhân lực xã hội” của Học viện Hành chính Quốc gia (Nxb ĐH Quốc gia ấn hành năm 2003)[42]; “Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” của Nguyễn Thanh (Nxb Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2005) [73]; “Quản lý nhà trường” của tác giả Nguyễn Phúc Châu (Nxb Đại học Sư phạm ấn hành năm 2010) [12]; “Quản lý đội ngũ” của các tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc (Dự án đào tạo giáo viên Trung học cơ sở - LOAN No.