Luận án tiến sĩ: Chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS tại DN Việt Nam - ĐH Kinh tế TPHCM

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực quốc tế tại doanh nghiệp Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Hiệp
• Người hướng dẫn: PGS-TS. Hà Xuân Thạch
• Trường học: Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Chuyển Đổi Báo Cáo Tài Chính: Từ Chuẩn Mực Kế Toán Việt Nam Sang Chuẩn Mực Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• PHẦN GIỚI THIỆU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Cấu trúc luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ
• 1.1. Các nghiên cứu đã được thực hiện trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.1.1.1. Nghiên cứu khác biệt giữa hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia và hệ thống chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.1.1.2. Nghiên cứu lần đầu vận dụng chuẩn mực BCTC quốc tế và những quy định của chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.1.1.3. Nghiên cứu ảnh hưởng đến kết quả BCTC do chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.1.1.4. Nghiên cứu lợi ích và thách thức của chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.1.2. Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.1.2.1. Những nhân tố bên ngoài
• 1.1.2.2. Những nhân tố bên trong
• 1.2. Những nghiên cứu đã được thực hiện ở Việt Nam
• 1.2.1. Nghiên cứu chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.2.1.1. Nghiên cứu khác biệt giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam và hệ thống chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.2.1.2. Nghiên cứu lần đầu vận dụng chuẩn mực BCTC quốc tế và ảnh hưởng đến kết quả BCTC do chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.2.1.3. Nghiên cứu lợi ích và thách thức của chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế ở Việt Nam
• 1.2.2. Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.3. Kết quả đạt được của những nghiên cứu đã công bố và những khe hổng nghiên cứu
• 1.3.1. Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.3.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế
• 1.3.3. Những khe hổng và định hướng tiếp tục nghiên cứu trong luận án của tác giả
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Những vấn đề cơ bản của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 2.1.1. Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 2.1.2. Chuẩn mực chung và chuẩn mực trình bày BCTC theo hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 2.1.2.1. Chuẩn mực chung (VAS 1)
• 2.1.2.2. Chuẩn mực trình bày BCTC (VAS 21)
• 2.2. Những vấn đề cơ bản của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) / chuẩn mực BCTC quốc tế(IFRS)
• 2.2.1. Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) / chuẩn mực BCTC quốc tế(IFRS)
• 2.2.1.1. Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS)
• 2.2.1.2. Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực BCTC quốc tế (IFRS)
• 2.2.2. Khuôn khổ chung và chuẩn mực trình bày BCTC theo hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế
• 2.2.2.1. Khuôn khổ chung
• 2.2.2.2. Chuẩn mực trình bày BCTC (IAS 1)
• 2.3. Khác biệt tổng quan giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam / Chế độ kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế
• 2.4. Tổng quan IFRS 1
• 2.4.1. Mục tiêu, nguyên tắc chung và đối tượng lần đầu sử dụng IFRS 1
• 2.4.2. Những điều chỉnh bắt buộc để chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang IFRS khi áp dụng lần đầu
• 2.4.3. Trình bày và công bố lần đầu sử dụng IFRS1
• 2.5. Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế và ảnh hưởng của việc chuyển đổi
• 2.5.1. Khái niệm chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 2.5.2. Lợi ích của chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 2.5.3. Ảnh hưởng của chuyển đổi BCTC từ Chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 2.6. Các lý thuyết nền và vận dụng cho nghiên cứu của luận án
• 2.6.1. Lý thuyết thông tin hữu ích (Usefulness theory)
• 2.6.2. Lý thuyết giá trị văn hoá (Theory of culture’s consequences)
• 2.6.3. Lý thuyết hợp pháp (Theory of legitimacy)
• 2.6.4. Lý thuyết cạnh tranh (Theory of Competition)
• 2.6.5. Lý thuyết hành vi kế hoạch (Theory of planned behavior)
• 2.7. Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế từ cơ sở lý thuyết
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN VIỆC XÂY DỰNG KHUNG CHUYỂN ĐỔI BCTC TỪ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu so sánh, kết quả và bàn luận
• 3.1.1. Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Thu thập dữ liệu và quy trình nghiên cứu
• 3.1.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.1.4. Phân tích kết quả nghiên cứu so sánh và bàn luận
• 3.1.4.1. Những điểm mới của Thông tư 200/2014/TT-BTC; Thông tư 210/2014/TT-BTC; Thông tư 49/2014/TT-NHNN; Luật kế toán 2015
• 3.1.4.2. Khác biệt nội dung từng chuẩn mực giữa hệ thống chuẩn mực kế toán VN và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế
• 3.1.4.3. Khác biệt từng khoản mục trên BCTC giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam / Thông tư 200-2014/TT-TC / Thông tư 210/2014/TT-BTC / Thông tư 49/2014/TT-NHNN và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế
• 3.1.4.4. Bàn luận kết quả nghiên cứu so sánh
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu tình huống, kết quả và bàn luận
• 3.2.1. Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu
• 3.2.2. Thu thập dữ liệu và quy trình nghiên cứu
• 3.2.3. Phân tích kết quả nghiên cứu tình huống và bàn luận
• 3.2.3.1. Thực trạng chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế tại một số doanh nghiệp Việt Nam
• 3.2.3.2. Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế tại Công ty cổ phần chứng khoán ABC
• 3.2.3.3. Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế tại Ngân hàng TMCP XYZ
• 3.2.3.4. Bàn luận kết quả nghiên cứu tình huống
• 3.3. Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 3.3.1. Tổng quan khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 3.3.2. Quy trình chuyển đổi thủ công BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 3.3.3. Quy trình chuyển đổi tự động hoá BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN VIỆC XÁC LẬP VÀ ĐO LƯỜNG NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHUYỂN ĐỔI BCTC TỪ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
• 4.1. Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia, kết quả và bàn luận
• 4.1.1. Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu
• 4.1.2. Mô hình nghiên cứu dự kiến, xây dựng các giả thuyết nghiên cứu
• 4.1.2.1. Mô hình nghiên cứu dự kiến
• 4.1.2.2. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu
• 4.1.3. Phỏng vấn sâu chuyên gia, kết quả và bàn luận
• 4.1.3.1. Quy trình phỏng vấn sâu chuyên gia
• 4.1.3.2. Kết quả phỏng vấn sâu với chuyên gia và bàn luận
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng, kết quả và bàn luận
• 4.2.1. Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu
• 4.2.2. Quy trình nghiên cứu
• 4.2.3. Phân tích và bàn luận kết quả nghiên cứu định lượng
• 4.2.3.1. Kết quả giai đoạn nghiên cứu thử nghiệm
• 4.2.3.2. Kết quả giai đoạn nghiên cứu chính thức
• 4.2.3.2.1. Mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 4.2.3.2.2. Kiểm định mức độ tin cậy các biến trong tập dữ liệu mẫu
• 4.2.3.2.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 4.2.3.2.4. Phân tích hồi quy tuyến tính
• 4.2.4. Bàn luận kết quả nghiên cứu định lượng
• 4.2.4.1. Kết quả của phân tích nhân tố khám phá
• 4.2.4.2. Kết quả của phân tích hồi quy tuyến tính
• 4.2.4.3. Đánh giá kết quả khảo sát về giá trị trung bình của các nhân tố
• 4.3. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 5.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 5.2.1. Liên quan đến định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 5.2.2. Liên quan đến những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
• 5.2.2.1. Nhân tố Hội nhập kinh tế
• 5.2.2.2. Nhân tố Trình độ chuyên môn người làm kế toán
• 5.2.2.3. Nhân tố Hệ thống pháp luật
• 5.2.2.4. Nhân tố Hỗ trợ nhà quản trị
• 5.2.2.5. Nhân tố Môi trường văn hoá
• 5.2.3. Ý nghĩa và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2.3.1. Ý nghĩa kết quả nghiên cứu
• 5.2.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực quốc tế

Chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực quốc tế là một quá trình quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) không chỉ giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao tính minh bạch mà còn thu hút đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố cần thiết để thực hiện chuyển đổi hiệu quả.

1.1. Lý do cần thiết chuyển đổi sang chuẩn mực quốc tế

Việc chuyển đổi sang chuẩn mực kế toán quốc tế giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc niêm yết cổ phiếu mà còn nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

1.2. Các lợi ích từ việc áp dụng chuẩn mực quốc tế

Áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế mang lại nhiều lợi ích như cải thiện chất lượng thông tin tài chính, tăng cường khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp và nâng cao sự tin tưởng của nhà đầu tư. Điều này cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn từ các thị trường quốc tế.

II. Những thách thức trong quá trình chuyển đổi báo cáo tài chính

Quá trình chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực quốc tế gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp cần phải đối mặt với sự khác biệt trong quy định và yêu cầu giữa hai hệ thống. Việc hiểu rõ những thách thức này là rất quan trọng để có thể tìm ra giải pháp phù hợp.

2.1. Khác biệt trong quy định giữa hai chuẩn mực

Sự khác biệt trong quy định giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc điều chỉnh các báo cáo tài chính. Do đó, việc nắm rõ các quy định này là rất cần thiết.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và chuyên môn

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam thiếu nguồn lực và chuyên môn cần thiết để thực hiện chuyển đổi sang chuẩn mực quốc tế. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng không chính xác các quy định, ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính.

III. Phương pháp chuyển đổi báo cáo tài chính hiệu quả

Để thực hiện chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực quốc tế một cách hiệu quả, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Việc xây dựng một kế hoạch chuyển đổi chi tiết và rõ ràng là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng kế hoạch chuyển đổi chi tiết

Kế hoạch chuyển đổi cần xác định rõ các bước cần thực hiện, từ việc đánh giá hiện trạng đến việc triển khai các thay đổi cần thiết. Điều này giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan và dễ dàng quản lý quá trình chuyển đổi.

3.2. Đào tạo nhân viên về chuẩn mực quốc tế

Đào tạo nhân viên về chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Nhân viên cần nắm vững các quy định và yêu cầu để đảm bảo báo cáo tài chính được lập chính xác và đầy đủ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu thực nghiệm tại các doanh nghiệp Việt Nam cho thấy việc chuyển đổi sang chuẩn mực quốc tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã cải thiện được chất lượng báo cáo tài chính và tăng cường khả năng thu hút đầu tư.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp đã chuyển đổi

Nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng thông tin tài chính sau khi chuyển đổi sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế. Điều này không chỉ giúp họ thu hút được nhiều nhà đầu tư mà còn nâng cao uy tín trên thị trường.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ quá trình chuyển đổi

Quá trình chuyển đổi không chỉ mang lại lợi ích mà còn có những bài học quý giá. Các doanh nghiệp cần rút ra kinh nghiệm từ những khó khăn đã gặp phải để cải thiện quy trình chuyển đổi trong tương lai.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho chuyển đổi báo cáo tài chính

Chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực quốc tế là một quá trình cần thiết và cấp bách. Để thành công, doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và chiến lược rõ ràng. Tương lai của việc chuyển đổi này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải tiến của các doanh nghiệp.

5.1. Tương lai của chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam

Với xu hướng hội nhập kinh tế, việc áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế sẽ ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam. Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để đáp ứng yêu cầu này.

5.2. Đề xuất các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp

Cần có các giải pháp hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức liên quan để giúp doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc cung cấp đào tạo, tư vấn và hỗ trợ tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kế toán (mã số 8340301) của nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Hiệp, được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh năm 2018 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Hà Xuân Thạch và PGS.TS. Bùi Văn Dương, mang tên: “Chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế _ Nghiên cứu thực nghiệm tại các doanh nghiệp Việt Nam”.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế và là thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhu cầu thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp và trực tiếp từ nước ngoài ngày càng gia tăng. Việc niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán quốc tế, phát hành trái phiếu quốc tế hoặc tiếp cận các khoản vay nước ngoài đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải lập báo cáo tài chính (BCTC) tuân thủ Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Đồng thời, chiến lược hội tụ kế toán quốc tế của Việt Nam giai đoạn 2020 và tầm nhìn 2030 đặt ra yêu cầu tất yếu về việc chuyển đổi BCTC từ Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) sang IFRS.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức do sự khác biệt giữa hai hệ thống chuẩn mực, thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn IFRS và thiếu một quy trình chuyển đổi chuẩn hóa. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là: (1) Chưa có một khung chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS mang tính nguyên tắc chung và ứng dụng được cho đa dạng loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam; (2) Chưa xác lập và đo lường đầy đủ mô hình các nhân tố tác động đến quá trình chuyển đổi BCTC sang IFRS trong điều kiện kinh tế, chính trị, pháp lý và văn hóa đặc thù của Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu chung của luận án là định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS và xác lập, đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình này tại các doanh nghiệp Việt Nam. Cụ thể gồm hai mục tiêu chính:

1. Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế.
2. Xác lập và đo lường những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế.

Câu hỏi nghiên cứu

Để thực hiện hai mục tiêu trên, luận án giải quyết bốn câu hỏi nghiên cứu:

• Q1: Khác biệt trọng yếu từng khoản mục trên báo cáo tài chính giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam / Chế độ kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế?
• Q2: Thực trạng các doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế theo những quy trình chuyển đổi nào? Các doanh nghiệp đang gặp phải những khó khăn, thách thức gì?
• Q3: Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế?
• Q4: Mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu:
  • Khác biệt trọng yếu từng khoản mục trên BCTC giữa hệ thống VAS / Chế độ kế toán / Thông tư và IAS / IFRS.
  • Thực trạng chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS tại các doanh nghiệp Việt Nam.
  • Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp tại Việt Nam đã và đang triển khai chuyển đổi BCTC sang IFRS, trọng tâm là các tập đoàn lớn niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (SGDCK TPHCM).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu BCTC giai đoạn 2010 – 2015, bao gồm các BCTC được lập theo VAS và các BCTC đã thực hiện chuyển đổi sang IFRS.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai nhóm vấn đề trọng tâm:

                    TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
[Chuyển đổi BCTC từ CMKT                        [Nhân tố ảnh hưởng đến
 quốc gia sang IFRS]                             chuyển đổi & vận dụng IFRS]
  • Khác biệt chuẩn mực                           • Nhân tố bên ngoài:
    (Krzywda & Schroeder, 2007;                     - Hội nhập kinh tế (Young & Guenther,
     Devalle & ctg, 2010;                            2003; Daske & ctg, 2008; Chen & ctg, 2010)
     Bradbury & ctg, 2017)                          - Hệ thống pháp luật (Nobes & Parker,
  • Áp dụng lần đầu IFRS 1                           1995; Jaggi & Low, 2000; Mantzari & ctg, 2017)
    (Jermakowicz & ctg, 2007;                       - Môi trường văn hóa (Zarzeski, 1996;
     Demaria & Dominique, 2008)                      Stulz & Williamson, 2003)
  • Ảnh hưởng số liệu BCTC                        • Nhân tố bên trong:
    (Aisbitt, 2006; Callao & ctg, 2010;             - Trình độ chuyên môn kế toán
     Tsalavoutas & ctg, 2012; Cordazzo, 2013)       - Hỗ trợ của nhà quản trị
  • Lợi ích & thách thức
    (Armstrong & ctg, 2008; Murphy Smith, 2015)

Các hướng nghiên cứu trên thế giới

1. Khác biệt chuẩn mực và ảnh hưởng số liệu: Danuta Krzywda & Marek Schroeder (2007) phân tích 225 công ty niêm yết tại Ba Lan, chỉ ra việc áp dụng IFRS làm thay đổi giá trị tài sản thuần và giảm 35% thu nhập tính thuế. Devalle & ctg (2010) nghiên cứu tại Đức, Anh, Ý cho thấy mức độ biến động BCTC phụ thuộc vào khoảng cách giữa chuẩn mực quốc gia và IFRS. Struharo Katerina (2010) tại Séc và Stamatios Dritsas & George Petrakos (2014) tại Hy Lạp (80 công ty) chứng minh sự khác biệt lớn ở các tỷ số thanh khoản, cấu trúc tài chính và tài sản thuần. Bradbury & ctg (2017) tại New Zealand chỉ rõ ảnh hưởng của IAS 12 đối với thuế hoãn lại. Callao Gaston & ctg (2010) so sánh 100 công ty Thụy Điển và 74 công ty Anh; Tsalavoutas & ctg (2012) khảo sát hơn 900 công ty Hy Lạp; Cordazzo (2013) phân tích 35 công ty Ý và Đức; Bhanu Sireesha (2015) khảo sát 10 doanh nghiệp Ấn Độ; Muhammad Nurul Houqe & ctg (2017) nghiên cứu 290 công ty New Zealand về việc IFRS giúp giảm chi phí vốn cổ phần.
2. Vận dụng lần đầu và quy định IFRS 1: Eva K. Jermakowicz & ctg (2007, 2014) khảo sát các công ty niêm yết châu Âu và Hoa Kỳ, nêu rõ chi phí, sự phức tạp và các bút toán điều chỉnh cần thiết. Demaria & Dominique (2008) khảo sát 120 công ty Pháp về lựa chọn mô hình giá trị hợp lý hay giá gốc theo IFRS 1, IAS 16, IAS 38, IAS 40. Soderstrom & Sun (2013) tại Phần Lan và Saidu & Dauda (2014) tại 30 ngân hàng Nigeria nhấn mạnh vai trò của kinh nghiệm và trách nhiệm của người lập báo cáo.
3. Lợi ích và thách thức: Hlaciuc Elena & ctg (2009), Kavitha (2014), Murphy Smith (2015) và Istrate (2015) tổng kết rằng IFRS nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ thu hút vốn nhưng đòi hỏi chi phí lớn về đào tạo, nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và điều chỉnh quy trình quản lý rủi ro.
4. Các nhân tố ảnh hưởng:
   • Hội nhập kinh tế: Young & Guenther (2003), Aggarwal & ctg (2004), Philip Brown & Ann Tarca (2005), Leuz & Hail (2006), Holger Daske & ctg (2008), Francis & Hannah (2010), Chen Huifa & ctg (2010), Joanne Horton & ctg (2013), Michael Neel & ctg (2017) khẳng định thị trường vốn quốc tế và tỷ lệ sở hữu nước ngoài thúc đẩy áp dụng IFRS.
   • Hệ thống pháp luật: Christopher Nobes & Robert Parker (1995), Doupnik & Salter (1995), Jaggi & Low (2000), Vellam Iwona (2004), Elisavet Mantzari & ctg (2017) phân tích sự khác nhau giữa các quốc gia thuộc hệ thống thông luật (common law) và dân luật/điển luật (code law).
   • Môi trường văn hóa: Zarzeski Marilyn Taylor (1996), Stulz & Williamson (2003) phân tích khía cạnh né tránh rủi ro và tính bảo thủ văn hóa ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu dừng lại ở việc so sánh lý thuyết giữa VAS và IFRS hoặc đánh giá định tính về nhu cầu hòa nhập. Luận án này giải quyết khoảng trống thực tiễn và học thuật thông qua việc:

• Thiết lập quy trình chuyển đổi cụ thể (cả thủ công và tự động hóa) gắn với dữ liệu thực tế tại các định chế tài chính và doanh nghiệp Việt Nam.
• Kết hợp nghiên cứu định tính và mô hình định lượng để kiểm định 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng đến quyết định và hiệu quả chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

Luận án vận dụng 5 lý thuyết nền tảng trong khoa học kế toán và quản trị:

1. Lý thuyết thông tin hữu ích (Usefulness Theory): Báo cáo tài chính theo IFRS cung cấp thông tin chất lượng cao, minh bạch, giảm thiểu bất đối xứng thông tin, hỗ trợ nhà đầu tư và chủ nợ ra quyết định kinh tế tối ưu.
2. Lý thuyết giá trị văn hóa (Theory of Culture’s Consequences): Giải thích tác động của các giá trị văn hóa xã hội (như mức độ né tránh rủi ro, khoảng cách quyền lực, tính thận trọng) đến hành vi công bố thông tin và thái độ tiếp nhận chuẩn mực kế toán quốc tế.
3. Lý thuyết hợp pháp (Theory of Legitimacy): Doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi BCTC sang IFRS nhằm tạo sự thừa nhận từ xã hội, đáp ứng các kỳ vọng của đối tác quốc tế và nâng cao tính chính danh trên thị trường tài chính.
4. Lý thuyết cạnh tranh (Theory of Competition): Áp dụng IFRS là công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh trong việc huy động vốn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và xây dựng uy tín doanh nghiệp.
5. Thuyết hành vi kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB): Giải thích ý định và hành vi chuyển đổi sang IFRS của doanh nghiệp chịu sự chi phối của thái độ, chuẩn chủ quan và kiểm soát hành vi nhận thức từ phía nhà quản trị và nhân sự kế toán.

Hệ thống khung pháp lý và chuẩn mực làm căn cứ đối chiếu gồm: Chuẩn mực kế toán chung (VAS 1), Chuẩn mực trình bày BCTC (VAS 21), IAS 1, IFRS 1, IAS 12, IFRS 7, Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 210/2014/TT-BTC, Thông tư 49/2014/TT-NHNN và Luật Kế toán 2015 (Luật số 88/2015/QH13).

                      KHUNG LÝ THUYẾT VẬN DỤNG
[Lý thuyết     [Lý thuyết   [Lý thuyết   [Lý thuyết    [Thuyết hành vi
 TT hữu ích]    giá trị      hợp pháp]    cạnh tranh]   kế hoạch (TPB)]
                văn hóa]
                 [5 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHUYỂN ĐỔI]
                  1. Hội nhập kinh tế
                  2. Hệ thống pháp luật
                  3. Môi trường văn hóa
                  4. Hỗ trợ của nhà quản trị
                  5. Trình độ chuyên môn người làm kế toán

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng qua hai giai đoạn:

                            QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
[PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH]                                    [PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG]
  • Nghiên cứu so sánh:                                      • Giai đoạn thử nghiệm:
    VAS/Thông tư vs IAS/IFRS                                   - Đánh giá bảng hỏi
  • Nghiên cứu tình huống:                                     - Cronbach's Alpha sơ bộ
    - CTCK ABC                                               • Giai đoạn chính thức:
    - Ngân hàng TMCP XYZ                                       - Thống kê mô tả
  • Phỏng vấn sâu chuyên gia:                                  - Kiểm định Cronbach's Alpha
    Big 4, Dragon Capital, CFO, Kế toán trưởng                 - Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
                                                               - Kiểm định KMO & Bartlett
                                                               - Hồi quy tuyến tính bội
                                                               - Đánh giá giá trị trung bình

1. Phương pháp định tính:
   • Phương pháp so sánh: Đối chiếu chi tiết quy định của VAS, các Thông tư (200, 210, 49), Luật Kế toán 2015 với IFRS trên từng khoản mục: Bảng cân đối kế toán (BCĐKT), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (BCKQHĐKD), Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (BCLCTT) và Báo cáo thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu (BCTĐNVCSH).
   • Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Study): Phân tích thực tế chuyển đổi tại hai đơn vị: Công ty Cổ phần Chứng khoán TP.HCM (ABC) và Ngân hàng Thương mại Cổ phần XYZ.
   • Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia: Phỏng vấn các chuyên gia thuộc 4 công ty kiểm toán quốc tế (KPMG, PwC, Deloitte, EY), ban giám đốc Dragon Capital Group, các giám đốc tài chính (CFO) và kế toán trưởng nhằm xác định, hoàn thiện các thang đo của mô hình.
2. Phương pháp định lượng:
   • Nghiên cứu thử nghiệm: Khảo sát mẫu thử nghiệm nhằm kiểm tra mức độ rõ ràng của bảng câu hỏi và kiểm định độ tin cậy sơ bộ thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha.
   • Nghiên cứu chính thức: Thu thập dữ liệu khảo sát từ các đối tượng kế toán trưởng, giám đốc tài chính, kiểm toán viên tại các doanh nghiệp và tổ chức tài chính.
   • Kỹ thuật phân tích: Thống kê mô tả, kiểm định hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) với kiểm định KMO và Bartlett, phân tích ma trận xoay, phân tích tương quan Pearson, phân tích hồi quy tuyến tính đa biến và phân tích giá trị trung bình (mean).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu liên quan đã công bố

Chương 1 hệ thống hóa 4 nhóm vấn đề nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam: (1) Khác biệt giữa chuẩn mực quốc gia và IFRS; (2) Thực tế vận dụng lần đầu IFRS 1; (3) Ảnh hưởng của việc chuyển đổi đến các chỉ tiêu tài chính; (4) Các nhân tố thúc đẩy và cản trở việc áp dụng IFRS. Tác giả chỉ ra rằng đa số công trình quốc tế khẳng định IFRS làm thay đổi đáng kể vốn chủ sở hữu, thu nhập thuần và cơ cấu tài sản. Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước năm 2018 chủ yếu mang tính định tính, thiếu nghiên cứu thực nghiệm toàn diện về quy trình kỹ thuật chuyển đổi và thiếu mô hình định lượng đo lường tác động của các nhân tố đặc thù.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày quá trình phát triển của VAS và IAS/IFRS. Phân tích nội dung cốt lõi của VAS 1, VAS 21, IAS 1 và đặc biệt là IFRS 1 (quy định về ngày chuyển đổi, các điều chỉnh hồi tố bắt buộc, các miễn trừ tùy chọn, yêu cầu tái phân loại và thuyết minh BCTC). Trên nền tảng 5 lý thuyết (Thông tin hữu ích, Giá trị văn hóa, Hợp pháp, Cạnh tranh, Hành vi kế hoạch), tác giả thiết lập mối liên hệ logic giữa các nhân tố môi trường và nội tại doanh nghiệp với quyết định chuyển đổi BCTC sang IFRS.

Nhóm nhân tố	Tên nhân tố cụ thể	Cơ sở lý thuyết hỗ trợ
Bên ngoài	Hội nhập kinh tế	Lý thuyết cạnh tranh, Lý thuyết thông tin hữu ích
	Hệ thống pháp luật	Lý thuyết hợp pháp
	Môi trường văn hóa	Lý thuyết giá trị văn hóa
Bên trong	Hỗ trợ của nhà quản trị	Thuyết hành vi kế hoạch (TPB)
	Trình độ chuyên môn người làm kế toán	Thuyết hành vi kế hoạch (TPB)

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu, kết quả và bàn luận việc xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế

Chương 3 kết hợp phương pháp nghiên cứu so sánh và nghiên cứu tình huống:

• Kết quả nghiên cứu so sánh: Đánh giá những điểm mới của Thông tư 200, 210, Thông tư 49-NHNN và Luật Kế toán 2015 so với IFRS. Luận án phân tích chi tiết sự khác biệt giữa giá gốc (VAS) và giá trị hợp lý (IFRS), kế toán công cụ tài chính phái sinh, tổn thất tài sản, suy giảm giá trị lợi thế thương mại, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và kế toán thuế thu nhập hoãn lại.
• Nghiên cứu tình huống:
  • Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán ABC: Phân tích kỹ thuật gộp/tách khoản mục trên BCĐKT và BCKQHĐKD, bảng đối chiếu chi tiết số liệu lập theo VAS và IFRS tại ngày 31/12/2015, lập Báo cáo thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu.
  • Tại Ngân hàng TMCP XYZ: Khảo sát mô hình Ban quản lý dự án chuyển đổi IFRS, lộ trình thực hiện, chuyển đổi số liệu đầu kỳ, áp dụng phương pháp lãi suất thực (EIR) cho các tài sản/nợ phải trả tài chính, xử lý kế toán quỹ khen thưởng phúc lợi (tái phân loại từ vốn chủ sở hữu sang nợ phải trả theo IAS 19), thiết lập hệ thống tài khoản theo IFRS, biểu mẫu BCTC và các bút toán điều chỉnh tại ngày 31/12/2014.
• Xây dựng khung chuyển đổi: Luận án đề xuất hai phương thức chuyển đổi:
  • Quy trình chuyển đổi thủ công: Gồm các bước rà soát chính sách kế toán, phân loại lại tài sản/công nợ, lập bảng tính giá trị phân bổ, lập bảng đối chiếu bút toán điều chỉnh ngoài sổ sách kế toán.
  • Quy trình chuyển đổi tự động hóa: Tích hợp trung tâm dữ liệu kế toán, xây dựng hệ thống tài khoản song song (mapping tài khoản VAS – IFRS), kết nối hệ thống sổ cái tự động trên phần mềm ERP.

                   KHUNG QUY TRÌNH CHUYỂN ĐỔI BCTC
[QUY TRÌNH THỦ CÔNG]                                    [QUY TRÌNH TỰ ĐỘNG HÓA]
  1. Rà soát chính sách VAS & IFRS                        1. Thiết lập Data Center kế toán
  2. Xác định các khác biệt trọng yếu                     2. Xây dựng sơ đồ ánh xạ (mapping)
  3. Lập bảng tính phân bổ & điều chỉnh                   3. Cấu hình hệ thống sổ cái kép
  4. Lập bảng đối chiếu số liệu ngoài sổ                  4. Tự động hóa bút toán điều chỉnh
  5. Lập BCTC & Thuyết minh IFRS 1                        5. Kết xuất BCTC IFRS từ phần mềm

Chương 4: Phương pháp nghiên cứu, kết quả và bàn luận việc xác lập và đo lường những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế

Chương 4 kiểm định mô hình định lượng xác định mức độ tác động của 5 nhân tố đến việc chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS:

• Phỏng vấn sâu chuyên gia: Hoàn thiện bộ thang đo gồm 5 biến độc lập và 1 biến phụ thuộc.
• Kiểm định độ tin cậy và phân tích EFA:
  • Hệ số Cronbach's Alpha của tất cả các nhóm biến đều đạt yêu cầu về độ tin cậy (hệ số tương quan biến - tổng phù hợp).
  • Kiểm định KMO và Bartlett đạt giá trị thích hợp, phương sai tích lũy trích giải thích tốt biến thiên của dữ liệu; ma trận xoay nhân tố phân tách rõ ràng các nhóm biến.
• Phân tích hồi quy tuyến tính:
  • Mô hình hồi quy xác lập mối quan hệ giữa biến phụ thuộc (Chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS) và 5 biến độc lập: (1) Hội nhập kinh tế; (2) Trình độ chuyên môn người làm kế toán; (3) Hệ thống pháp luật; (4) Hỗ trợ của nhà quản trị; (5) Môi trường văn hóa.
  • Kết quả hồi quy cho thấy các nhân tố đều có ý nghĩa thống kê tác động đến quá trình chuyển đổi BCTC sang IFRS. Trong đó, các nhân tố Hội nhập kinh tế, Trình độ chuyên môn người làm kế toán và Hệ thống pháp luật thể hiện mức độ tác động mạnh mẽ; Hỗ trợ của nhà quản trị đóng vai trò quyết định nguồn lực nội bộ; Môi trường văn hóa phản ánh rào cản tâm lý thận trọng trong công bố thông tin.
• Phân tích giá trị trung bình (Mean): Đánh giá thực trạng nhận thức của các đối tượng khảo sát đối với từng biến quan sát thuộc 5 nhân tố.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện nghiên cứu từ hai nhánh định tính và định lượng. Luận án đề xuất hệ thống kiến nghị chính sách đồng bộ nhằm tháo gỡ các rào cản và thúc đẩy chuyển đổi BCTC sang IFRS tại Việt Nam.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS có tính hệ thống và nguyên tắc chung khoa học, đóng vai trò tài liệu hướng dẫn kỹ thuật áp dụng được cho nhiều mô hình doanh nghiệp khác nhau tại Việt Nam.
• Xác lập và kiểm định thực nghiệm mô hình 5 nhân tố tác động đến chuyển đổi BCTC sang IFRS trong bối cảnh một nền kinh tế đang chuyển đổi, đóng góp bổ sung vào hệ thống lý luận kế toán quốc tế về việc vận dụng IFRS tại các thị trường mới nổi.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, ban hành Đề án áp dụng IFRS tại Việt Nam, các thông tư hướng dẫn lộ trình và quy định chuyển đổi BCTC theo chuẩn IFRS 1.
• Đối với doanh nghiệp: Cung cấp giải pháp triển khai thực tế qua hai mô hình quy trình (thủ công và tự động hóa); hướng dẫn xử lý cụ thể các khoản mục phức tạp như lãi suất thực, công cụ tài chính, quỹ khen thưởng phúc lợi và lập báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu.
• Đối với các cơ sở đào tạo và trường đại học: Cung cấp căn cứ thực tiễn để đổi mới chương trình đào tạo kế toán - kiểm toán, lồng ghép nội dung IFRS chuyên sâu đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Các nhóm kiến nghị cụ thể

                           HỆ THỐNG KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
[Cơ quan Nhà nước]    [Doanh nghiệp]          [Cơ sở Đào tạo]       [Tổ chức Nghề nghiệp]
 • Ban hành chuẩn mực  • Lập ban dự án IFRS    • Đưa IFRS vào        • Tổ chức hội thảo,
   hướng dẫn IFRS 1    • Đầu tư hạ tầng ERP      chương trình          cấp chứng chỉ
 • Hoàn thiện thể chế  • Đào tạo kế toán viên  • Đào tạo giảng viên    chuyên môn IFRS
   pháp lý thị trường  • Ban hành quy chế        chuyên sâu            (ACCA, CPA)

1. Về nhân tố Hội nhập kinh tế: Đẩy mạnh minh bạch hóa thông tin thị trường chứng khoán, khuyến khích các công ty niêm yết quy mô lớn tiên phong lập BCTC theo IFRS để tiếp cận thị trường vốn quốc tế.
2. Về nhân tố Trình độ chuyên môn người làm kế toán: Đẩy mạnh đào tạo chứng chỉ kế toán quốc tế (ACCA, CPA); tổ chức các khóa tập huấn thực hành kỹ thuật chuyển đổi BCTC cho nhân sự kế toán doanh nghiệp.
3. Về nhân tố Hệ thống pháp luật: Bộ Tài chính cần sớm ban hành chuẩn mực kế toán hướng dẫn tương đương IFRS 1 và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về kế toán giá trị hợp lý.
4. Về nhân tố Hỗ trợ của nhà quản trị: Lãnh đạo doanh nghiệp cần nhận thức rõ lợi ích lâu dài của IFRS, thành lập ban dự án chuyên trách và phê duyệt ngân sách đầu tư cho hệ thống thông tin, phần mềm kế toán.
5. Về nhân tố Môi trường văn hóa: Chuyển đổi tư duy kế toán từ tuân thủ hình thức pháp lý sang phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch; nâng cao tính minh bạch, giảm bớt sự e ngại rủi ro trong công bố thông tin tài chính.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi dữ liệu: Dữ liệu BCTC thu thập trong giai đoạn 2010 – 2015, thời điểm số lượng doanh nghiệp Việt Nam tự nguyện chuyển đổi sang IFRS còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào các định chế tài chính, công ty chứng khoán và tập đoàn niêm yết lớn tại SGDCK TPHCM.
• Đặc thù ngành: Nghiên cứu tình huống chuyên sâu tập trung vào lĩnh vực tài chính - ngân hàng và chứng khoán (Công ty ABC và Ngân hàng XYZ), chưa bao quát đầy đủ tất cả các ngành nghề sản xuất, xây dựng hay bất động sản.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu định lượng trên mẫu khảo sát lớn hơn đối với các công ty niêm yết trên cả hai Sở Giao dịch Chứng khoán (HOSE và HNX) cũng như các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Nghiên cứu thực nghiệm ảnh hưởng của việc áp dụng các chuẩn mực IFRS mới (như IFRS 9 về công cụ tài chính, IFRS 15 về doanh thu, IFRS 16 về thuê tài sản) đến các chỉ số tài chính của doanh nghiệp Việt Nam trong các giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho nhiều đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Tham khảo khung lý thuyết kết hợp (5 lý thuyết nền), phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và quy trình thiết kế thang đo định lượng về hành vi kế toán.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, UBCKNN, Ngân hàng Nhà nước): Sử dụng các phân tích so sánh và phát hiện thực nghiệm để xây dựng lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam.
• Giám đốc tài chính (CFO), Kế toán trưởng và Kiểm toán viên: Tham khảo trực tiếp quy trình kỹ thuật chuyển đổi BCTC (Phụ lục 3.8 đến 3.21 trong luận án), bảng đối chiếu số liệu mẫu tại Công ty Chứng khoán ABC và Ngân hàng XYZ, cũng như phương pháp thiết lập hệ thống tài khoản kế toán theo IFRS.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu tình huống chuyển đổi BCTC tại những doanh nghiệp cụ thể nào?

Luận án thực hiện nghiên cứu tình huống sâu tại hai doanh nghiệp Việt Nam:

1. Công ty Cổ phần Chứng khoán ABC (niêm yết tại TP.HCM): Phân tích việc tách/gộp khoản mục, bảng đối chiếu chi tiết số liệu BCĐKT, BCKQHĐKD, BCLCTT và lập Báo cáo thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu theo VAS và IFRS tại ngày 31/12/2015.
2. Ngân hàng Thương mại Cổ phần XYZ: Phân tích cơ cấu Ban quản lý dự án chuyển đổi IFRS, lộ trình chuyển đổi, xử lý số liệu đầu kỳ tại ngày 31/12/2014, điều chỉnh lãi suất thực (EIR) cho công cụ tài chính, xử lý kế toán quỹ khen thưởng phúc lợi và thiết lập hệ thống tài khoản theo IFRS.

2. Luận án xác định những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS?

Luận án xác lập và đo lường mô hình gồm 5 nhân tố chính:

• Nhân tố bên ngoài:
  1. Hội nhập kinh tế (nhu cầu vốn nước ngoài, niêm yết quốc tế, áp lực cạnh tranh).
  2. Hệ thống pháp luật (sự đồng bộ của văn bản pháp quy, quy định IFRS 1, Luật Kế toán).
  3. Môi trường văn hóa (tính thận trọng, mức độ né tránh rủi ro, văn hóa công bố thông tin).
• Nhân tố bên trong: 4. Hỗ trợ của nhà quản trị (cam kết của ban lãnh đạo, phê duyệt ngân sách, nguồn lực dự án). 5. Trình độ chuyên môn người làm kế toán (kiến thức IFRS, kỹ năng ngoại ngữ và xử lý phần mềm).

3. Luận án đề xuất những phương thức chuyển đổi BCTC nào?

Luận án đề xuất hai phương thức chuyển đổi:

• Quy trình chuyển đổi thủ công: Thực hiện thông qua các bảng tính đối chiếu ngoại bảng, rà soát từng khoản mục BCTC, lập bảng phân bổ và các bút toán điều chỉnh bổ sung ngoài hệ thống kế toán VAS hiện hành.
• Quy trình chuyển đổi tự động hóa: Xây dựng trung tâm dữ liệu kế toán, thiết lập hệ thống ánh xạ tài khoản (mapping) giữa VAS và IFRS, sử dụng hệ thống sổ cái kép trên nền tảng phần mềm quản trị doanh nghiệp (ERP) để tự động hóa việc kết xuất báo cáo IFRS.

4. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập trong khoảng thời gian nào và ở đâu?

Dữ liệu BCTC phục vụ nghiên cứu so sánh và phân tích thực nghiệm được thu thập trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015. Dữ liệu khảo sát và phỏng vấn chuyên gia được thực hiện tại các doanh nghiệp niêm yết (chủ yếu tại SGDCK TPHCM), các công ty kiểm toán Big 4 (KPMG, PwC, Deloitte, EY) và quỹ đầu tư Dragon Capital Group.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Hiệp là một công trình nghiên cứu hoàn chỉnh, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích chuẩn mực lý thuyết và kiểm định thực nghiệm về chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS tại Việt Nam. Bằng việc phối hợp phương pháp so sánh chuẩn mực, nghiên cứu tình huống thực tế và mô hình định lượng 5 nhân tố, luận án đã xây dựng thành công khung chuyển đổi BCTC (thủ công và tự động hóa) có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chính sách hội tụ kế toán quốc tế, đồng thời cung cấp giải pháp kỹ thuật trực tiếp cho các doanh nghiệp Việt Nam trong tiến trình hội nhập thị trường vốn toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. 38 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Những vấn đề cơ bản của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam .1 Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam .2 Chuẩn mực chung và chuẩn mực trình bày BCTC theo hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam .1 Chuẩn mực chung (VAS 1) .2 Chuẩn mực trình bày BCTC (VAS 21) .2 Những vấn đề cơ bản của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) / chuẩn mực BCTC quốc tế(IFRS) .1 Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) / chuẩn mực BCTC quốc tế(IFRS) .1 Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) .2 Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực BCTC quốc tế (IFRS) .2 Khuôn khổ chung và chuẩn mực trình bày BCTC theo hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế .1 Khuôn khổ chung .2 Chuẩn mực trình bày BCTC (IAS 1) .3 Khác biệt tổng quan giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam / Chế độ kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế .4 Tổng quan IFRS 1 .1 Mục tiêu, nguyên tắc chung và đối tượng lần đầu sử dụng IFRS 1 .2 Những điều chỉnh bắt buộc để chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang IFRS khi áp dụng lần đầu.3 Trình bày và công bố lần đầu sử dụng IFRS1 .5 Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế và ảnh hưởng của việc chuyển đổi .1 Khái niệm chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế .2 Lợi ích của chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế .3 Ảnh hưởng của chuyển đổi BCTC từ Chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế .6 Các lý thuyết nền và vận dụng cho nghiên cứu của luận án .1 Lý thuyết thông tin hữu ích (Usefulness theory) .2 Lý thuyết giá trị văn hoá (Theory of culture’s consequences) .3 Lý thuyết hợp pháp (Theory of legitimacy) .4 Lý thuyết cạnh tranh (Theory of Competition) .5 Lý thuyết hành vi kế hoạch (Theory of planned behavior).7 Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế từ cơ sở lý thuyết .8 Kết luận chương 2. …71 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN VIỆC XÂY DỰNG KHUNG CHUYỂN ĐỔI BCTC TỪ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ 3.1 Phương pháp nghiên cứu so sánh, kết quả và bàn luận .1 Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu .2 Thu thập dữ liệu và quy trình nghiên cứu .3 Nội dung nghiên cứu .4 Phân tích kết quả nghiên cứu so sánh và bàn luận .1 Những điểm mới của Thông tư 200/2014/TT-BTC; Thông tư 210/2014/TT-BTC; Thông tư 49/2014/TT-NHNN; Luật kế toán 2015 .2 Khác biệt nội dung từng chuẩn mực giữa hệ thống chuẩn mực kế toán VN và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế .3 Khác biệt từng khoản mục trên BCTC giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam / Thông tư 200-2014/TT-TC / Thông tư 210/2014/TT-BTC / Thông tư 49/2014/TT-NHNN và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế .4 Bàn luận kết quả nghiên cứu so sánh .2 Phương pháp nghiên cứu tình huống, kết quả và bàn luận .1 Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu .2 Thu thập dữ liệu và quy trình nghiên cứu.3 Phân tích kết quả nghiên cứu tình huống và bàn luận .1 Thực trạng chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế tại một số doanh nghiệp Việt Nam .