Luận án tiến sĩ áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn xét xử của các tòa án quân sự

Luận án tiến sĩ luật học phân tích áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn xét xử của các tòa án quân sự, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Trương Đức Thuận
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Độ
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn xét xử của các Tòa án quân sự
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Luận án Tiến sĩ

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu việc áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ góc độ thực tiễn xét xử của các Tòa án quân sự. Luận án nhằm mục đích phân tích toàn diện các quy định pháp luật, đánh giá thực tiễn áp dụng hình phạt, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về chủ đề này, mang tính hệ thống và toàn diện, góp phần làm giàu thêm tri thức về lĩnh vực hình phạt trong pháp luật hình sự Việt Nam.

1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích chính của luận án là nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về áp dụng hình phạt, đánh giá thực trạng tại các Tòa án quân sự, và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng xét xử. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm thu thập, hệ thống hóa các công trình liên quan, phân tích quy định pháp luật, và đánh giá thực tiễn áp dụng hình phạt. Luận án cũng đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xét xử.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến áp dụng hình phạt tại các Tòa án quân sự Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của pháp luật hình sự hiện hành và thực tiễn xét xử trong giai đoạn 2009-2018. Luận án chỉ nghiên cứu việc áp dụng hình phạt đối với cá nhân phạm tội, không bao gồm pháp nhân thương mại.

II. Lý luận về Áp dụng Hình phạt

Luận án đã xây dựng khung lý luận cơ bản về áp dụng hình phạt, bao gồm khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, và ý nghĩa của việc áp dụng hình phạt. Các yếu tố tác động đến chất lượng áp dụng hình phạt cũng được phân tích chi tiết. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo tính công bằng, chính xác trong quyết định hình phạt, đồng thời cân nhắc các yếu tố xã hội và nhân đạo.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

Áp dụng hình phạt được định nghĩa là quá trình Tòa án căn cứ vào các quy định của pháp luật hình sự để quyết định hình phạt phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Đặc điểm của việc áp dụng hình phạt bao gồm tính pháp lý, tính công bằng, và tính nhân đạo. Luận án cũng chỉ ra các nguyên tắc cơ bản như nguyên tắc pháp chế, nguyên tắc cá thể hóa hình phạt, và nguyên tắc nhân đạo.

2.2. Các yếu tố tác động

Các yếu tố tác động đến việc áp dụng hình phạt bao gồm yếu tố pháp lý, yếu tố xã hội, và yếu tố tâm lý. Luận án phân tích sự ảnh hưởng của các yếu tố này đến quyết định hình phạt, đặc biệt là trong bối cảnh xét xử tại các Tòa án quân sự. Các yếu tố như tính chất của tội phạm, nhân thân bị cáo, và tình hình xã hội đều được xem xét kỹ lưỡng.

III. Thực tiễn Áp dụng Hình phạt tại Tòa án Quân sự

Luận án đánh giá thực tiễn áp dụng hình phạt tại các Tòa án quân sự Việt Nam, chỉ ra những hạn chế và sai sót phổ biến. Các vấn đề như việc áp dụng hình phạt quá nhẹ hoặc quá nặng, thiếu căn cứ pháp lý, và vi phạm thủ tục tố tụng được phân tích chi tiết. Luận án cũng đề cập đến nguyên nhân của những hạn chế này, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và nhận thức chưa đúng về bản chất của việc áp dụng hình phạt.

3.1. Thực trạng cơ sở pháp lý

Thực trạng cơ sở pháp lý của việc áp dụng hình phạt được đánh giá qua các quy định của Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự. Luận án chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật, đặc biệt là tính khái quát cao và thiếu chặt chẽ trong một số quy định. Điều này dẫn đến việc Tòa án gặp khó khăn trong việc áp dụng hình phạt một cách chính xác và công bằng.

3.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Những hạn chế trong thực tiễn áp dụng hình phạt bao gồm việc xác định không đúng tội danh, áp dụng hình phạt không tương xứng với hành vi phạm tội, và vi phạm thủ tục tố tụng. Nguyên nhân của những hạn chế này được phân tích từ góc độ pháp lý, nhận thức, và thực tiễn xét xử. Luận án cũng đề cập đến tác động tiêu cực của những sai sót này đến uy tín của hệ thống tư pháp và niềm tin của nhân dân.

IV. Giải pháp Nâng cao Chất lượng Áp dụng Hình phạt

Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng áp dụng hình phạt tại các Tòa án quân sự. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực của Thẩm phán, và tăng cường giám sát trong quá trình xét xử. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo tính độc lập và công minh trong hoạt động xét xử, đồng thời đề xuất các biện pháp để khắc phục những hạn chế hiện tại.

4.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về áp dụng hình phạt. Luận án đề xuất việc cụ thể hóa các quy định, giảm bớt tính khái quát, và bổ sung các hướng dẫn chi tiết để Tòa án có thể áp dụng hình phạt một cách chính xác và công bằng. Đồng thời, cần sửa đổi một số quy định không còn phù hợp với thực tiễn xét xử.

4.2. Nâng cao năng lực Thẩm phán

Luận án đề xuất các biện pháp nâng cao năng lực của Thẩm phán trong việc áp dụng hình phạt, bao gồm đào tạo chuyên sâu về pháp luật hình sự, cập nhật kiến thức về thực tiễn xét xử, và tăng cường kỹ năng phân tích, đánh giá các yếu tố tác động đến quyết định hình phạt. Điều này sẽ giúp Thẩm phán đưa ra các quyết định chính xác và công bằng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước Nghiên cứu về hình phạt và ADHP phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, nhất là ở các quốc gia có nền khoa học pháp lý phát triển như Nga, Mỹ và một số nước Tây Âu. Những nghiên cứu khoa học về lĩnh vực ADHP là khá phong phú, đa dạng, thể hiện những trường phái, quan điểm nghiên cứu riêng, gợi mở các hướng nghiên cứu khác nhau. Một số nghiên cứu điển hình về các phương diện xã hội của hình phạt, tiêu biểu có thể kể đến như tác phẩm “Hình phạt, mục đích và hiệu quả của nó” của tác giả Sargororotxki được xuất bản vào năm 1973; tác phẩm “Hình phạt, chức năng xã hội và thực tiễn ứng dụng” của tác giả Galperin I.M được xuất bản vào năm 1983; tác phẩm “Tội phạm, hình phạt và hệ thống pháp luật Hoa Kỳ (Crime, Punishment and the American Criminal Justice System)” của tác giả Martin Blinder được xuất bản năm 2015.

Các tác phẩm này đã đề cập đến các loại hình phạt, mục đích của các loại hình phạt, các chức năng xã hội của hình phạt và sự tác động, ảnh hưởng rất lớn của hình phạt đến thực tiễn đời sống xã hội, điều chỉnh các quan hệ xã hội phức tạp. Một số tác phẩm nghiên cứu đề cập đến mục đích của hình phạt hay QĐHP, tiêu biểu như tác phẩm “An introdution to the criminal law in Australia - Macmillan and Co.Martin’s Street, London (Chương VI - Hình phạt và việc xử lý người phạm tội) của tác giả J. Paton; tác phẩm“Mục đích của hình phạt (The Purposes of Punishment)” của tác giả Glenn Cassidy được xuất bản năm 2013; tác phẩm “Introdution to Criminal Justice - McGRaw - HiLL, INC (Phần III và Phần IV)” của tác giả Patrick R.Anderson and Donal J.Newman; tác phẩm “Tội phạm bị trừng phạt như thế nào? (HowAre Crimes Punished?)” của tác giả Janet Portman được xuất bản năm 2014 đã nêu ra những thay đổi mục đích, lý thuyết về QĐHP 8 sau khi có những thay đổi về chính trị của Hoa Kỳ. Trừng phạt là để người phạm tội ăn năn xám hối về hành vi và hậu quả của hành vi phạm tội mà mình đã gây ra; đồng thời cũng là để răn đe, phòng ngừa tội phạm trong tương lai, hình thành tâm lý cho những người khác sẽ tránh phạm tội tương tự.

Nghiên cứu còn chỉ ra hình thức quản chế có thể được áp đặt sau khi bị cáo đã chấp hành một phần của án tù; Tòa án có thể tuyên hình phạt tiền thay vì hình phạt tù trong nhiều tội phạm của luật hình sự Hoa Kỳ. Ngoài ra, tác phẩm “Lịch sử ngắn gọn của hình phạt (A brief history of punishments)” của tác giả Tim Lambert được xuất bản năm 2010 đã thống kê các hình phạt được áp dụng trong quá trình phát triển của lịch sử xã hội. Trong đó, có một số hình thức xử phạt cổ, điển hình như trục xuất, đánh đòn, chặt đầu, đun sôi, treo cổ, hành quyết công khai, tứ mã phanh thây, lao động khổ sai, đầu độc, nô lệ. Nghiên cứu thể hiện việc QĐHP đối với người chưa thành viên vi phạm pháp luật, điển hình là tác phẩm “13 hình phạt phổ biến được áp dụng cho tội phạm vị thành niên (13 Typical Punishment For Juvenile Offenders)” của tác giả Matthew B.Wallin được xuất bản năm 2014.

Tác giả đã phân tích đường lối xử lý trong pháp luật hình sự của Hoa Kỳ đối với người phạm tội vị thành niên. Theo đó, người phạm tội dưới 18 tuổi được xét xử trước một Thẩm phán và một công tố viên tại Tòa vị thành niên mà không có Bồi thẩm đoàn. Khi Thẩm phán xem xét xác định người chưa thành niên vi phạm luật hình sự thì có thể ra lệnh giam giữ nhưng có nhiều cấp độ khác nhau như quản thúc tại gia, trại giáo dưỡng, nhà tù trưởng thành; hoặc không giam giữ như phạt tiền, lao động công ích, đeo vòng kiểm soát. Tác phẩm “Hình phạt cho vị thành niên có nên thay đổi? (Punishment for juivenile crime - should it be diferent?)” của tác giả Paul Samakow được xuất bản năm 2014.

Tác giả đã nêu nguyên nhân phạm tội trong một vụ án của hai học sinh 16 tuổi bắn bạn chỉ vì cảm thấy cuộc sống nhàm chán và đặt ra vấn đề thay đổi khung hình phạt đối với tội phạm chưa thành niên. Theo tác giả, tuyên án người chưa thành niên phạm tội nhẹ hơn so với người trưởng thành phạm tội là thể hiện 9 tinh thần nhân đạo; tuy nhiên, cần nâng mức hình phạt đối với lứa tuổi thanh thiếu niên vì ở lứa tuổi này có nhiều người phạm tội nghiêm trọng. Hình phạt tử hình cũng là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Tiêu biểu là tác phẩm “Về tội phạm và hình phạt (On Crimes and Punishments)” của tác giả Cesare Beccaria được xuất bản năm 1974.

Tác phẩm được xuất bản bằng tiếng Italia và được dịch sang tiếng Anh năm 1980. Theo tác giả không cần thiết tước đi quyền sống của người phạm tội mà có thể tước đi các quyền khác của họ là đủ để đạt mục đích xử lý người phạm tội. Hình phạt tử hình dù nghiêm khắc nhưng không có tác dụng răn đe, phòng ngừa tội phạm bằng các hình phạt khác.Mọi án tử hình đều không cần thiết, sai trái, thiếu công bằng và rất dã man. Tác phẩm “5 lý do để bỏ hình phạt tử hình (5 reasons to abolish the death penalty)” của tác giả Jacinda Valeontis được xuất bản năm 2012 đã nêu 5 lý do mà các quốc gia nên bãi bỏ hình phạt tử hình gồm: Có nguy cơ xử tử nhầm người vô tội; thực tiễn có việc áp dụng tùy tiện hình phạt tử hình; hình phạt tử hình không phù hợp với nhân quyền và phẩm giá của con người; tử hình răn đe tội phạm không hiệu quả; dư luận xã hội không phải là trở ngại lớn của việc bãi bỏ hình phạt tử hình đối với một quốc gia.

Thực tiễn trong đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm không nhất thiết phải duy trì hình phạt tử hình để tước đi quyền sống của người phạm tội mà có thể lựa chọn biện pháp khác để thay thế. Các tác phẩm kể trên chưa thể khái quát được toàn bộ tình hình nghiên cứu ở nước ngoài về ADHP nhưng phần nào đã giúp chúng ta bước đầu xây dựng những luận điểm mang tính phương pháp luận sau đây: Một là, đã chỉ ra một cách có căn cứ khoa học về việc cần triển khai một hướng nghiên cứu mới, toàn diện về ADHP. Hai là, thấy rõ tầm quan trọng của hình phạt và việc ADHP có tác động, ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội của một quốc gia; ý nghĩa quan trọng của hình phạt trong cuộc sống xã hội. 10 Ba là, định hướng xu thế phát triển của hệ thống hình phạt và việc áp dụng HTHP trong thực tiễn đời sống xã hội của mỗi quốc gia; mở ra hướng nghiên cứu toàn diện, sâu, rộng hơn về ADHP.

Tình hình nghiên cứu trong nước 1. Tình hình nghiên cứu về áp dụng hình phạt Hiện nay, có các công trình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến ADHP, về ADPL ở các mức độ, bình diện khác nhau và được công bố dưới dạng là sách giáo trình, sách chuyên khảo, luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ, tạp chí, báo khoa học… Trong phạm vi của luận án, tác giả chỉ ra một số công trình tiêu biểu. Một số công trình nghiên cứu về ADHP dưới dạng là những luận văn thạc sĩ, tiêu biểu như: Nguyễn Thành Chung (2018), "Áp dụng hình phạt tù có thời hạn theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Ninh"; Hồ Ngọc Linh (2018) “Áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Hải Dương”; Nguyễn Thanh Liêm (2019), “Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Long An”… Tình hình nghiên cứu về ADHP cho thấy đã có những đóng góp về mặt khoa học của các công trình này, phản ánh những vấn đề lý luận cơ bản về ADHP và được khái quát như sau: Một là, bước đầu các tác giả đã nêu được khái niệm ADHP, một số vấn đề chung về lý luận ADHP, tuy nhiên chưa thực sự toàn diện và đầy đủ. Hai là, các nghiên cứu trên đều được xuất phát từ nền tảng lý luận cơ bản của pháp luật hình sự, đó là những quy định của BLHS về khái niệm, đặc điểm, bản chất, phạm vi ADPL, QĐHP và chính sách hình sự của Nhà nước.

Ba là, các nội dung nghiên cứu được triển khai trên cơ sở phân tích, bình luận các quy phạm thực định để làm sáng tỏ nội hàm khái niệm, đặc điểm, nội dung, ý nghĩa của ADHP và chính sách hình sự. Tình hình nghiên cứu về hình phạt Các công trình liên quan đến chủ đề này có rất nhiều và được công bố dưới nhiều hình thức khác nhau, có thể chỉ ra các công trình tiêu biểu sau: 11 Thứ nhất: Những công trình nghiên cứu về khái niệm, đặc điểm, mục đích và hiệu quả của hình phạt. Nghiên cứu về hình phạt trước tiên cần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về khái niệm, đặc điểm, bản chất, mục đích và hiệu quả của hình phạt. Trong thời gian qua, những vấn đề này được đề cập trong các nghiên cứu ở các mức độ khác nhau.

Các nghiên cứu về vấn đề này được trình bày trong các sách, báo, tạp chí, sách giáo trình, sách chuyên khảo về luật hình sự.