Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước và tỉnh Bình Định về công tác giáo dục thể chất trong trường học và phát triển môn thể thao dân tộc. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác giáo dục thể chất trong trường học các cấp Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chú trọng công tác TDTT - một bộ phận không thể thiếu trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội, nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người, tạo sức mạnh và động lực phát triển đất nước. Các văn kiện của Đảng đã đặt nền tảng cơ bản về quan điểm, tư tưởng, về xây dựng tổ chức, hoạt động TDTT qua các thời kỳ, hướng TDTT phục vụ đắc lực nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần nâng cao sức khỏe cho nhân dân, rèn luyện con người mới phát triển toàn diện.
Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng vị trí của việc công tác GDTC đối với thế hệ trẻ, coi đó là động lực quan trọng và là việc nâng cao thể chất và sức khỏe cho HS là một trong những chiến lược của Đảng, Nhà nước và của ngành GD&ĐT của nước ta từ trước đến nay. Những cơ sở tư tưởng, lý luận đó đều được Đảng ta quán triệt trong suốt thời kỳ lãnh đạo cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân và tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội ngày nay được cụ thể hóa qua các thời kỳ Đại hội Đảng, các chỉ thị , các nghị quyết, nghị định thông tư về TDTT, ở từng giai đoạn cách mạng theo yêu cầu nhiệm vụ và tình hình cụ thể của đất nước. Các nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, thứ VII và thứ VIII, IX và X của Đảng cũng đã xác định những quan điểm cơ bản và chủ trương lớn để chỉ đạo công tác TDTT trong sự nghiệp đổi mới. GDTC là một trong những nhân tố quan trọng của giáo dục con người mới phát triển toàn diện, đồng thời giữ một vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển sự nghiệp TDTT.
Đánh giá được tầm quan trọng của công tác GDTC, trước tình hình mới của Đất nước, ngày 24/3/1994 Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị 36/CT-TW về công tác TDTT trong giai đoạn mới, trong đó nêu rõ: “Cải tiến chương trình giảng dạy, tiêu chuẩn rèn luyện thân thể, đào tạo giáo viên TDTT cho trường học các cấp, thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất các trường học, làm cho việc tập luyện TDTT trở thành nếp sống hàng ngày của HS, sinh viên. Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX trình bày tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, về thể dục thể thao đã nêu rõ: “Xây 5 dựng chiến lược quốc gia về nâng cao sức khỏe, tầm vóc con người Việt Nam, tăng cường tuổi thọ, cải thiện chất lượng giống nòi. Tăng cường thể lực của thanh niên. Phát triển mạnh TDTT, kết hợp tốt thể thao phong trào và thể thao thành tích cao, dân tộc và hiện đại.
Có chính sách và cơ chế phù hợp để phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng, đưa thể thao nước ta đạt vị trí cao của khu vực, từng bước tiếp cận với châu lục và thế giới”. [3] Nghị quyết Đại hội Đảng X tiếp tục khẳng định: “Đẩy mạnh các hoạt động thể dục thể thao cả về quy mô và chất lượng. Khuyến khích và tạo điều kiện để toàn xã hội tham gia hoạt động và phát triển sự nghiệp TDTT. Phát triển mạnh thể thao quần chúng, thể thao nghiệp dư, trước hết là trong thanh niên, thiếu niên.
Làm tốt công tác GDTC trong trường học. Mở rộng quá trình chuyên nghiệp hóa thể thao thành tích cao. Đổi mới và tăng cường hệ thống đào tạo vận động viên trẻ.” [3] Văn kiện Đại Hội X đã thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng về phát triển TDTT nhằm nâng cao sức khỏe, thể lực, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội và đối ngoại. Quan điểm này một lần nữa được Đảng nhấn mạnh tại Đại hội XI: “Tăng cường hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hoá ở các cấp, đồng thời có kế hoạch cải tạo, nâng cấp và đầu tư xây dựng mới một số công trình văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao hiện đại ở các trung tâm kinh tế - chính trị - văn hoá của đất nước”; “Phát triển mạnh phong trào thể dục, thể thao đại chúng, tập trung đầu tư nâng cao chất lượng một số môn thể thao thành tích cao nước ta có ưu thế.
Kiên quyết khắc phục những hiện tượng tiêu cực trong thể thao”. Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về “Tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân 6 trong tình hình mới” cũng nhấn mạnh: “Xây dựng và tổ chức thực hiện đồng bộ các đề án, CT về nâng cao sức khỏe và tầm vóc người Việt Nam”, “Đổi mới căn bản GDTC, tâm lý, tăng số môn tập luyện tự chọn trong nhà trường, kết hợp chặt chẽ với tập luyện ngoài nhà trường. Phát triển mạnh các phong trào rèn luyện thân thể”. [8] Tiếp nối với những quan điểm, chủ trương được thống nhất, phát triển qua các kỳ Đại hội, Đại hội XIII của Đảng xác định: “Thực hiện tốt “Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011 - 2030”.
Phát triển thể dục, thể thao toàn dân để tăng cường sức khoẻ của nhân dân, làm cơ sở cho phát triển thể dục, thể thao thành tích cao”. Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm và đề ra những Chỉ thị, Nghị quyết về giữ gìn, khôi phục và phát triển các hoạt động thể thao truyền thống, các môn thể thao dân tộc, trong đó có môn Võ cổ truyền Việt Nam ở các địa phương khác nhau, mà đỉnh cao là “xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Theo tinh thần đó, những quan điểm của Đảng và Nhà nước ngày càng cụ thể hoá, từng bước xây dựng thành hệ thống thống nhất, như Pháp lệnh TDTT, Luật thể dục, thể thao. Hiến pháp năm 1980 nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Điều 41 nêu rõ: "Nền Thể dục thể thao Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học và nhân dân, được phát triển mạnh mẽ, cân đối, nhằm tăng cường sức khỏe và bồi dưỡng thể lực của nhân dân để xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc".
Đến Hiến pháp năm 1992 thì làm rõ hơn vị trí, trách nhiệm của công tác giáo dục thể chất. Điều 41 Hiến pháp (1992) quy định: “Nhà nước và xã hội phát triển nền TDTT dân tộc, khoa học và nhân văn. Nhà nước thống nhất quản lý sự nghiệp phát triển TDTT, quy định chế độ GDTC bắt buộc trong trường học. Theo Điều 20 của Luật thể dục, thể thao đã được Quốc hội khóa 11, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 29/11/2006 đã quy định: “GDTC là môn học chính khoá thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện.
Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khoá phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao”. Điều 2 Nghị định số 11/2015/NĐ-CP ngày 31/01/2015 của Thủ tướng Chính phủ cũng đã quy định về vị trí, mục tiêu giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong nhà trường: “GDTC trong nhà trường là nội dung giáo dục, môn học bắt buộc, thuộc chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho trẻ em, học sinh, sinh viên các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thói quen luyện tập thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, phát triển thể lực, tầm vóc, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của học sinh, sinh viên, được tổ chức theo phương thức ngoại khóa, câu lạc bộ thể dục, thể thao, nhóm, cá nhân phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe, nhằm hoàn thiện các kỹ năng vận động, hỗ trợ thực hiện mục tiêu GDTC thông qua các hình thức luyện tập, thi đấu thể thao, tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao; phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, tài năng thể thao”[70]. Ngày 28/4/2011 Thủ tướng đã phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030, trong đó có “Chương trình 3: Phát triển thể lực, tầm vóc bằng giải pháp tăng cường GDTC đối với HS từ 03 tuổi đến 18 tuổi”.
Chương trình chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn 1 từ năm 2011-2020, giai đoạn 2 từ 2021-2030. Một số nội dung chủ yếu của CT này là “Tận dụng các công trình TDTT trên địa bàn để phục vụ cho hoạt động GDTC trong trường học (giờ học GDTC và ngoại khóa). Đảm bảo chất lượng dạy và học giờ học GDTC, các hoạt động thể thao NK cho HS; xây dựng CT GDTC hợp lý có kết hợp với giáo dục quốc phòng, triển khai đồng bộ với công tác y tế học đường và dinh dưỡng học đường”. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC và TTTH, Bộ GD&ĐT đã có nhiều văn bản pháp quy để chỉ đạo thực hiện đến các cơ sở.
Bộ GD&ĐT cũng đã ban hành CT mục tiêu “Cải tiến nâng cao chất lượng GDTC, sức khoẻ, phát triển, và bồi dưỡng tài năng thể thao học sinh, sinh viên trong nhà trường các cấp, giai đoạn 1996-2000 và định hướng đến 2025”. Bộ GDĐT đã triển khai trong toàn ngành Quyết định 1660/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường 8 giai đoạn 2021-2025 [71]. Đây là chương trình nhằm đảm bảo chăm sóc toàn diện về thể chất, tinh thần cho trẻ em, HS thông qua việc duy trì, đẩy mạnh hoạt động giáo dục, chăm sóc, bảo vệ và quản lý sức khỏe trẻ em, HS trong các cơ sở giáo dục. Trong đó “Chăm sóc toàn diện về thể chất” là một nội dung quan trọng.