Tài liệu: Liên quan giữa hormone sinh dục và loãng xương ở nam giới trên 50 tuổi

Nghiên cứu mối liên hệ giữa nồng độ hormone sinh dục và tình trạng loãng xương ở nam giới từ 50 tuổi trở lên. Phân tích nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Mai Duy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Phù Thanh
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lão Khoa
• Đề tài: Liên quan giữa hormone sinh dục và loãng xương ở nam giới trên 50 tuổi
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Liên Quan Giữa Hormone Sinh Dục và Loãng Xương Ở Nam Giới Trên 50 Tuổi

Hormone sinh dục đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì mật độ xương ở nam giới cao tuổi. Nghiên cứu lâm sàng cho thấy rằng sự giảm nồng độ testosterone và estradiol là những yếu tố chính dẫn đến loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương. Ở nam giới trên 50 tuổi, quá trình thoái hoá hormone sinh dục xảy ra dần dần, gây ảnh hưởng trực tiếp đến chu chuyển xương. Testosterone không chỉ kích thích tế bào tạo xương mà còn ức chế tế bào hủy xương, giúp cân bằng quá trình chuyển hoá xương. Estradiol, dù là hormone nữ tính nhưng cũng có nồng độ đáng kể ở nam giới, ảnh hưởng đến sức khỏe xương. Hiểu rõ mối liên quan giữa hormone sinh dục và loãng xương giúp phát triển chiến lược phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

1.1. Vai Trò Của Testosterone Trên Xương Nam Giới

Testosterone là hormone chính quản lý mật độ xương ở nam giới. Hormone này tác động lên tế bào xương thông qua hai cơ chế chính: kích thích tế bào tạo xương và ức chế tế bào hủy xương. Sự giảm testosterone liên quan đến sự suy giảm mật độ xương, đặc biệt ở cột sống thắt lưng và cổ xương đùi. Liệu pháp testosterone đã được chứng minh giúp cải thiện mật độ xương trong các nghiên cứu lâm sàng có đối chứng.

1.2. Ảnh Hưởng Của Estradiol Đến Sức Khỏe Xương

Estradiol (E2) có vai trò bảo vệ xương không kém testosterone ở nam giới cao tuổi. Hormone này giúp ức chế tế bào hủy xương và duy trì chu chuyển xương bình thường. Tỉ số giữa estradiol và testosterone (E2/T) là chỉ số quan trọng để đánh giá nguy cơ loãng xương. Những nam giới với nồng độ estradiol thấp có xu hướng mắc loãng xương cao hơn, cho thấy vai trò thiết yếu của hormone này.

II. Cơ Chế Tác Động Của Hormone Sinh Dục Lên Chu Chuyển Xương

Chu chuyển xương là quá trình liên tục diễn ra suốt đời, bao gồm giai đoạn hoạt hóa, giai đoạn hủy xương, giai đoạn chuyên tiếp và giai đoạn tạo xương. Hormone sinh dục điều chỉnh toàn bộ quá trình này thông qua tác động lên tế bào xương. Testosterone và estradiol ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào hủy xương (osteoclast) và tế bào tạo xương (osteoblast). Khi nồng độ hormone sinh dục giảm, tế bào hủy xương hoạt động mạnh hơn trong khi tế bào tạo xương suy yếu, dẫn đến mất cân bằng và loãng xương. Các yếu tố sinh hóa như PTH (hormone cận giáp), vitamin D, và các chất dẫn truyền như IL-1, IL-6 đều chịu ảnh hưởng của hormone sinh dục.

2.1. Ảnh Hưởng Lên Tế Bào Hủy Xương

Testosterone và estradiol đều ức chế sự phân hoá và hoạt động của tế bào hủy xương. Khi nồng độ này giảm, tế bào hủy xương được kích hoạt mạnh hơn, tăng tốc độ hủy xương. Các chất dẫn truyền như TNF-α và IL-6 được điều chỉnh bởi hormone sinh dục, ảnh hưởng trực tiếp đến tế bào hủy xương.

2.2. Tác Động Lên Tế Bào Tạo Xương

Hormone sinh dục kích thích tế bào tạo xương để tăng sản xuất mô xương mới. Sự suy giảm hormone này dẫn đến giảm hoạt động của tế bào tạo xương, làm chậm quá trình tạo xương. Điều này gây ra sự mất cân bằng giữa hủy và tạo, dẫn đến loãng xương.

III. Yếu Tố Nguy Cơ Của Loãng Xương Ở Nam Giới Cao Tuổi

Ngoài hormone sinh dục, nhiều yếu tố khác góp phần gây ra loãng xương ở nam giới trên 50 tuổi. Chỉ số khối cơ thể (BMI), tuổi tác, vitamin D, lối sống, và các bệnh lý nền đều là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Nam giới nhẹ cân (BMI thấp) có nguy cơ loãng xương cao hơn do lượng khối lượng cơ thể ít hơn, tạo áp lực lên xương. Thiếu vitamin D làm suy giảm hấp thụ canxi, ảnh hưởng đến mật độ xương. Không hoạt động thể chất, hút thuốc lá, và uống rượu là những yếu tố nguy cơ khác. Các bệnh nội tiết khác cũng có thể ảnh hưởng gián tiếp đến hormone sinh dục và mật độ xương.

3.1. Chỉ Số Khối Cơ Thể và Tình Trạng Cân Nặng

Nam giới nhẹ cân có nguy cơ loãng xương cao hơn do thiếu khối lượng cơ thể. Mỡ cơ thể cũng sản xuất hormone sinh dục, do đó giảm cân quá mức dẫn đến giảm hormone. BMI là chỉ số quan trọng để đánh giá nguy cơ loãng xương ở nam giới cao tuổi, với mối liên quan thuận chiều với mật độ xương.

3.2. Thiếu Vitamin D và Canxi

Thiếu vitamin D làm suy giảm hấp thụ canxi ruột non, ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ xương. Vitamin D cũng điều chỉnh nồng độ PTH và ảnh hưởng đến hormone sinh dục. Nam giới cao tuổi thường có nồng độ vitamin D thấp do ít tiếp xúc ánh nắng và hạn chế khả năng tổng hợp.

IV. Chiến Lược Phòng Ngừa Và Điều Trị Loãng Xương Dựa Trên Hormone Sinh Dục

Hiểu rõ liên quan giữa hormone sinh dục và loãng xương giúp phát triển chiến lược điều trị hiệu quả. Liệu pháp hormone (HRT) bằng testosterone đã được chứng minh giúp cải thiện mật độ xương ở nam giới cao tuổi. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ lợi ích và rủi ro trước khi áp dụng. Các biện pháp không dùng hormone như tăng cường vitamin D, canxi, hoạt động thể chất đều giúp cải thiện mật độ xương. Theo dõi định kỳ mật độ xương bằng DEXA scan rất quan trọng để phát hiện sớm loãng xương. Các nghiên cứu lâm sàng còn đang tiếp tục để khẳng định hiệu quả và an toàn của liệu pháp testosterone trong điều trị loãng xương ở nam giới.

4.1. Liệu Pháp Testosterone Trong Điều Trị Loãng Xương

Liệu pháp testosterone được chỉ định cho nam giới có nồng độ testosterone thấp và loãng xương. Các nghiên cứu lâm sàng có đối chứng cho thấy testosterone giúp tăng mật độ xương cột sống thắt lưng và cổ xương đùi. Tuy nhiên, cần theo dõi sát các tác dụng phụ tiềm ẩn và chỉ định chính xác trước khi bắt đầu điều trị.

4.2. Các Biện Pháp Hỗ Trợ Khác

Bổ sung vitamin D và canxi, tăng hoạt động thể chất, cân bằng cân nặng là những biện pháp không dùng hormone giúp cải thiện mật độ xương. Tránh hút thuốc, giới hạn rượu, và duy trì lối sống lành mạnh đều quan trọng. Monitoring định kỳ mật độ xương và nồng độ hormone sinh dục giúp điều chỉnh chiến lược điều trị kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

01€5((33322 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO | BO Y TE ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH 2, ate ate ate ate ate ate af MAI DUY LINH LIÊN QUAN GIU'A HORMONE SINH DUC VA LOÃNG XƯƠNG Ở NAM GIỚI TRÊN 50 TUÔI Chuyên ngành LÃO KHOA — Mã số: NT 6072 2030 - LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP BÁC SĨ NỘI TRÚ NGƯỜI HƯỚNG DẦN KHOA HOC: TS. NGUYÊN ĐÌNH PHÙ THANH PHO HO CHI MINH - 2014 BA ; W4 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đáy là công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bồ trong công trình nào khác. MAI DUY LINH MỤC LỤC DANH MUC CAC CHU VIET TAT DANH MUC BANG DANH MUC HINH DAT VẤN ĐỀ .,ÔỎ 1 MỤC TIỂU NGHIEN CUU oooeccccccsesesscssssssesescscstssesesssescsessessessssessessesees 3 Mule tiu Chinh.ccecccseccceeccecereecececsesecseceeseeeessnnssanscagepesseeaessesesssseeseeeees 3 Mục tiêu phụ.- SH TH KT họ vê 3 Chuong 1. TÔNG QUAN TÀI LIỆU.1 Chan đoán loãng xương ở nam giới .2 Dịch tễ học loãng xương và gãy xương ở nam giới.3 Yếu tố nguy cơ của loãng xương ở nam giới.4 Hormone sinh dục Ở nam BIỚI.5 Chu chuyển Xương.-- c5 tk cv ng re ren 10 1.1 Giai đoạn hoạt hóa.2 Giai đoạn hỦy XƯƠNG.3 Giai đoạn chuyên tiẾp.--c- set tt tre, 12 1.4 Giai đoạn tạo xương 1.6 Cơ chế tác động của hormone sinh dục lên chu chuyển xương.1 Tế bào hủy xXương.------cs tt cưng eyg 12 1.2 TẾ bào tạo XƯƠNG.

sccc tk SE TS 2E Eerrrerrkekeeeered 13 R69.7 _ Vai trò của estrogen trên xương ở nam giới cao tuôi.8 Vai trò của testosterone trên xương ở nam giới cao tuôi.9 Liéu phap hormone diéu tri loãng xương ở nam giới.10 Nghiên cứu trên thế giới về liên quan giữa loãng xương hoặc mật độ xương với nồng độ hormone sinh dục .------ <2 s=scszs+e 21 Chương2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Thiết kế nghiên cứu.2 _ Dân số nghiên cứu.3 Phương pháp chọn mẫu.1 Tiêu chuẩn nhận vào nhóm bệnh .2 Tiêu chuẩn nhận vào nhóm chứng.3 Tiêu chuẩn loại trỪ.---c-cSe ca tv SE EkEEESEeEeEskreeereersceerse.---- cct HS TH ng rhưc 28 2. Phương pháp tiễn hành nghiên cứu.1 Chọn đối tượng nghiên cứu.2 Phương tiện thu thập số liệu .3 Phương pháp thu thập số liệu.6 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu.7 _ Các biến số nghiên cứỨu.«- 6< cv EEeEregrkrkekekreris 34 Chương3.1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Q2 nh ng EEk ST ch ng gen, 36 3.3 Trình độ học vấn.----sck+sSt Sex Ekekseeseererecees 37 3.

Khảo sát liên quan giữa hormone sinh dục và các yếu tố nguy cơ khác với loãng XƯƠng. -- << c SH ng HT ng ki 38 3.1 Kết quả phân tích đơn biến.2 Kết quả phân tích đa biến bằng hồi quy logistic. Khảo sát tương quan giữa mật độ xương và hormone sinh dục .1 Phân tích đơn biến.- Án SE KH nh nhe, 43 3.2 Phân tích đa biến. c2 Ă s23 S23 S3 SE ch Sen ket eta 44 Chuong 4.1 Đặc điểm mẫu nghiên CỨU.-- ¿5-2 < cv vx+vvEeEeesrrrrekreereee 47 4.2 _ Liên quan giữa loãng xương và các yếu tô nguy cơ.3 Tương quan giữa mật độ xương và hormone sinh dục .1 Tương quan giữa estradiol và mật độ xương.2 Tương quan giữa testosterone và mật độ xương.4 Uudiém va nhược điểm của nghiên cứu .5 Ứng dụng của đề tài.- - -ccncnkE TH ng rrerưei 54 Chương 5.

KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ.-- 5s czxrecxd 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MUC CAC CHU VIET TAT BMI : Chỉ số khối cơ thé (Body Mass Index) BT : Testosterone sinh kha dung (Bioavailable testosterone) CSTL : Cột sống that lung CXD : Cổ xương đùi DHEA : Dehydroepiandrosterone DHEAS : Dehydroepiandrosterone suÌphate DLC : Độ lệch chuẩn E2 : Estradiol E2/T : Tỉ số giữa estradiol toàn phần và testosterone toàn phần FAI : Chỉ số androgen tự do FEI : Chỉ số estrogen tự do IL-1, IL-6 : Interleukin 1, Interleukin 6 KTC : Khoảng tin cậy MDX : Mật độ xương PTH : Hormone cận giáp SHBG : Globulin gan két hormone sinh duc (Sex hormone-binding globulin) TB : Trung binh : Yếu tô hoại tử u (Tumor Necrosis Factor ) TT : Testosterone toan phan (Total testosterone) DANH MỤC BÁNG Bảng 1. Nguyên nhân gây loãng xương thứ phát. Các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng có đối chứng về liệu pháp testosterone ở nam giới cao tuôi. «set E SE 2122 Sex rrressea 20 Bảng 2.

Cỡ mẫu được tính dựa theo kết quả nghiên cứu của tác giả LOTT€8U. SH HT HT ng) 28 Bảng 2. Công thức Sodergard tính nồng độ hormone sinh dục tự do và sinh khả dụng,. - -- « -s s9 TH HH ng ng ng nàn 31 Bang 3.

D6 tudi trung binh cia hai nhOm. Phân bố nơi ở của đối tượng nghiên cứu. Trình độ học vấn của các đối tượng nghiên cứu. Yếu tố nguy cơ loãng XUONG.

Đặc điểm các chỉ số hormone sinh dục ở hai nhóm. Liên quan giữa các yếu tổ nguy cơ và loãng xương trong phân tích đa biến. Đặc điểm của nhóm đối tượng nghiên cứu không nhẹ cân. Tương quan giữa mật độ xương cột sống thắt lưng và hormone sinh dục, tuôi, vitamin D trong phân tích đơn biến.

2222 ng seei 43 Bảng 3. Tương quan giữa mật độ xương cô xương đùi và hormone sinh dục, tuôi, vitamin D trong phân tích đơn biến. Tương quan giữa mật độ xương cột sống thắt lưng và hormone sinh dục: kết quả phân tích đa biến. Tương quan giữa mật độ xương cô xương đùi va hormone sinh dục: kết qua phan tich da bién.

we ccscessesssscscsesssessecsssssessessessesssesevsseceeseneen 45 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Chuyển hóa và hoạt động của các hormone sinh dục ở nam giới Hình 1. Mức độ mất xương ở xương quay (A) và xương trụ (B) theo nông độ estradiol sinh khả dụng.-s-c- s+xt2EtS2E1EESEE2E1EEE1EE. Sự thay đổi theo tuổi của nồng độ estradiol (A) và nồng độ testosferone (). - - cv Hn ng nu gu 19 Hình 3.

Phân bô đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi. 36 DAT VAN DE Theo số liệu của Tổng cục thống kê năm 2011, dân số trên 60 tuổi ở nước ta đã đạt tới tỉ lệ 9,9% và tỉ lệ trên 65 tuổi đạt 7% [3]. Điều đó có nghĩa nước ta đã chính thức bước vào giai đoạn già hoá dân số. Theo dự đoán của Quỹ dân số liên hiệp quốc [2], sau 20 năm, tỉ lệ người trên 60 tuổi ở Việt Nam sẽ chiếm 20% dân số tức là dân số nước ta trở thành dân số già.

Từ đó, việc chăm sóc sức khoẻ cho người cao tuôi gây nên một áp lực rất lớn cho ngành y tê nước ta nói chung và đặc biệt cho ngành lão khoa nói riêng. Các nhóm bệnh thường gặp nhất ở người cao tuổi là tim mạch, tai biến mạch máu não, cơ xương khớp, đái tháo đường. Mặc dù không phải là một trong các nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, các bệnh lý cơ xương khớp là nguyên nhân nhập viện đứng hàng thứ năm (đặt biệt là gãy xương) và là nhóm nguyên nhân gây tàn phế hàng đầu [29]. Loãng xương, và biễn chứng nặng nê nhất là gãy xương, đã thu hút được nhiều sự quan tâm trên toàn thế giới và bước đầu được quan tâm tại Việt Nam.

Tại Mỹ, tỉ lệ loãng xương ở nam giới trên 50 tuổi lên tới 17% [12] va cir 8 người đàn ông sau 50 tuổi thi có 1 trường hợp bị gãy xương trong suốt cuộc đời còn lại [17]. Tại Việt Nam, tỉ lệ loãng xương ở nam giới sau 50 tuôi là 10% [4]. Mặc dù tỉ lệ loãng xương và gấy xương ở nam giới thấp hơn ở nữ nhưng khi có biên chứng gay xuong, tỉ lệ mắc các bệnh thứ phát và tỉ lệ tử vong của nam giới cao hơn rõ rệt so với - nữ [16, 22]. Điều đó cho thấy loãng xương ở nam giới cao tuôi là một vấn đề sức khoẻ rât đáng được quan tâm.

Ngoài các yêu tô nguy cơ loãng xương chung ở cả hai giới đã được xác định, vai trò của hormone sinh duc trong loãng xương nam giới đang nổi lên như một vân đề phức tạp. Trong khi ở nữ giới, vai trò của estrogen đã được khăng định và đã được áp dụng thành liệu pháp hormone thay thế ở phụ nữ mãn kinh, thì ở nam giới, vai trò của hormone sinh dục với loãng xương còn nhiều tranh cãi. Một số nghiên cứu ban đầu cho thay có tương quan giữa nồng độ testosterone và mật độ xương (MĐX), và rõ ràng nhất là ở các bệnh nhân sử dụng liệu pháp ức chế androgen để điều trị ung thư tiên liệt tuyến [27]. Trong khi đó, các nghiên cứu khác lại cho thấy vai trò của estradiol và SHBG còn testosterone không có tương quan với MĐX [43, 46, 63].

Một số nghiên cứu lại cho thấy chỉ có nồng độ hormone sinh dục sinh khả dụng (không gắn với SHBG) mới thật sự là yếu tố nguy cơ loãng xương ở nam giới [26, 40]. Chính sự khác nhau giữa các nghiên cứu này mở ra nhiều cách giải thích khác nhau về cơ chế sinh lý bệnh của hormone sinh dục ở loãng xương nam giới. Mặt khác, điều đó khiến cho việc nghiên cứu ứng dụng liệu pháp hormone thay thế ở nam giới vẫn còn đang bị bỏ ngỏ. Nông độ hormone sinh dục có tương quan với loãng xương ở nam hay không? Nông độ hormone sinh dục có phải là một yếu tố nguy cơ độc lập của loãng xương ở nam giới hay không? Chúng tôi tiến hành nghiên cứu nay hi vọng góp phân giải đáp được câu hỏi trên.

Nếu nghiên cứu xác định được thật sự nồng độ hormone sinh dục là một yếu tố nguy cơ của loãng xương nam giới, nhiều vấn đề quan trọng sẽ tiếp tục được mở ra: có cần tầm soát hormone sinh dục ở nam giới hay không? Nếu cần thì bắt đầu ở độ tuổi bao nhiêu? Liệu pháp hormone có thể áp dụng trong dự phòng và điều trị loãng xương nam giới được hay không? MỤC TIỂU NGHIÊN CỨU Mục tiêu tổng quát Khảo sát liên quan giữa nông độ hormone estradiol, testosterone và loãng xương ở nam giới trên 50 tuôi. Mục tiêu chuyền biệt 1. Khao sat lién quan giita néng dé hormone estradiol toan phan, estradiol tu do, estradiol sinh kha dung, testosterone toan phan, testosterone tự do, testosterone sinh kha dụng và loãng xương ở nam giới trên 50 tuổi 2. Khảo sát tương quan giữa nồng độ estradiol, testosterone với mật độ xương tại cột sống thắt lưng ở nam giới trên 50 tuổi 3.

Khảo sát tương quan giữa nồng độ estradiol, testosterone với mật độ xương tại cô xương đùi ở nam giới trên 50 tuôi. TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Chan doan loang xương ở nam giới Loãng xương được định nghĩa là một bệnh của xương không có triệu chứng, có đặc tính là giảm khôi lượng xương và sự hư hỏng vi câu trúc của xương dẫn đến hậu quả là gia tăng nguy cơ gãy xương [6].