Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O §Æng §øc th¾ng (Tæng Chñ biªn) – nguyÔn ®øc h¹nh (Chñ biªn) NguyÔn quyÕt chiÕn – NguyÔn ®øc ®¨ng – L−¬ng thÞ hiªn nguyÔn v¨n quý – Ph¹m v¨N thao (T¸i b¶n lÇn thø s¸u) NHµ XUÊT B¶N GI¸O DôC viÖt nam B¶n quyÒn thuéc Nhµ xuÊt b¶n Gi¸o dôc ViÖt Nam – Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o. 01 – 2014/CXB/529 – 1062/GD M· sè : KH001T4 – DAI Bµi TruyÒn thèng ®¸nh giÆc gi÷ n−íc cña d©n téc ViÖt Nam • HiÓu ®−îc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ lÞch sö dùng n−íc vµ gi÷ n−íc cña d©n téc, tinh thÇn yªu n−íc, ý chÝ quËt c−êng, tµi thao l−îc ®¸nh giÆc cña «ng cha. • Cã ý thøc tr¸ch nhiÖm trong viÖc gi÷ g×n vµ ph¸t huy truyÒn thèng vÎ vang cña d©n téc, cã th¸i ®é häc tËp vµ rÌn luyÖn tèt, s½n sµng tham gia vµo sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Trong lÞch sö ®Êu tranh dùng n−íc vµ gi÷ n−íc, «ng cha ta lu«n ph¶i chèng l¹i kÎ thï x©m l−îc m¹nh h¬n nhiÒu lÇn vÒ qu©n sù, kinh tÕ.
Song víi tinh thÇn yªu n−íc, ý chÝ kiªn c−êng, víi c¸ch ®¸nh m−u trÝ, s¸ng t¹o, «ng cha ta ®4 ®¸nh th¾ng tÊt c¶ kÎ thï x©m l−îc, viÕt nªn nh÷ng trang sö hµo hïng cña d©n téc nh− chiÕn th¾ng B¹ch §»ng, Nh− NguyÖt, Ch−¬ng D−¬ng, Hµm Tö,… Tõ khi §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ra ®êi, tinh thÇn yªu n−íc vµ truyÒn thèng ®¸nh giÆc cña d©n téc ta l¹i ®−îc ph¸t huy lªn mét tÇm cao míi. D©n téc ta ®4 ®¸nh th¾ng hai kÎ thï x©m l−îc cã tiÒm lùc kinh tÕ, qu©n sù m¹nh lµ thùc d©n Ph¸p vµ ®Õ quèc MÜ. Tõ thùc tiÔn chèng giÆc ngo¹i x©m cña d©n téc, c¸c thÕ hÖ «ng cha ®4 viÕt nªn truyÒn thèng vÎ vang rÊt ®¸ng tù hµo vµ nh÷ng bµi häc quý b¸u ®èi víi c¸c thÕ hÖ mai sau. I – LÞch sö ®¸nh giÆc gi÷ n−íc cña d©n téc ViÖt Nam 1.
Nh÷ng cuéc chiÕn tranh gi÷ n−íc ®Çu tiªn Tõ thuë c¸c vua Hïng dùng n−íc V¨n Lang c¸ch ®©y hµng ngh×n n¨m, lÞch sö d©n téc ViÖt Nam b−íc vµo thêi k× dùng n−íc vµ gi÷ n−íc. Nhµ n−íc V¨n Lang lµ nhµ n−íc ®Çu tiªn cña d©n téc ta. L4nh thæ V¨n Lang kh¸ réng vµ ë vµo vÞ trÝ ®Þa lÝ quan träng, n»m trªn ®Çu mèi nh÷ng 3 ®−êng giao th«ng qua b¸n ®¶o §«ng D−¬ng vµ vïng §«ng Nam ¸. Tõ buæi ®Çu, «ng cha ta ®4 x©y dùng nªn nÒn v¨n minh s«ng Hång, cßn gäi lµ v¨n minh V¨n Lang mµ ®Ønh cao lµ v¨n ho¸ §«ng S¬n rùc rì, lµ thµnh qu¶ tù hµo cña ng−êi ViÖt thêi k× Hïng V−¬ng.
Do vÞ trÝ ®Þa lÝ vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ, n−íc ta lu«n bÞ c¸c thÕ lùc ngo¹i x©m nhßm ngã. C¸c thÕ lùc bµnh tr−íng ph−¬ng B¾c sím ©m m−u th«n tÝnh n−íc ta ®Ó më réng l4nh thæ cña chóng. Do ®ã, yªu cÇu chèng giÆc ngo¹i x©m, b¶o vÖ ®éc lËp ®4 sím xuÊt hiÖn trong lÞch sö d©n téc ta. Ng−êi ViÖt muèn tån t¹i, b¶o vÖ cuéc sèng vµ nÒn v¨n ho¸ cña m×nh chØ cã con ®−êng ®oµn kÕt d©n téc, ®øng lªn ®¸nh giÆc, gi÷ n−íc.
Cuéc chiÕn tranh gi÷ n−íc ®Çu tiªn mµ sö s¸ch ghi l¹i lµ cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n TÇn. N¨m 214 tr−íc C«ng nguyªn, nhµ TÇn mang qu©n sang x©m l−îc n−íc ta. Nh©n d©n ta, d−íi sù l4nh ®¹o cña vua Hïng vµ sau ®ã lµ Thôc Ph¸n ®øng lªn kh¸ng chiÕn. Thôc Ph¸n, mét thñ lÜnh ng−êi ¢u ViÖt ®4 thay thÕ vua Hïng, thèng nhÊt hai bé téc L¹c ViÖt vµ ¢u ViÖt, lËp ra nhµ n−íc ¢u L¹c, dêi ®« tõ L©m Thao (Phó Thä) vÒ Cæ Loa (Hµ Néi).
Nhµ n−íc ¢u L¹c kÕ thõa nhµ n−íc V¨n Lang trªn mäi lÜnh vùc. Sau cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n TÇn, cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ¢u L¹c do An D−¬ng V−¬ng l4nh ®¹o chèng qu©n x©m l−îc cña TriÖu §µ tõ n¨m 184 ®Õn n¨m 179 tr−íc C«ng nguyªn bÞ thÊt b¹i. Tõ ®©y, ®Êt n−íc ta r¬i vµo th¶m ho¹ h¬n mét ngh×n n¨m phong kiÕn ph−¬ng B¾c ®« hé, sö gäi lµ thêi k× B¾c thuéc. Cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp (tõ thÕ kØ I ®Õn thÕ kØ X) D−íi ¸ch thèng trÞ cña chÝnh quyÒn ®« hé, tr¶i qua nhiÒu triÒu ®¹i, phong kiÕn ph−¬ng B¾c lu«n t×m c¸ch v¬ vÐt cña c¶i, ¸p bøc vµ ®ång ho¸ d©n ta, biÕn n−íc ta thµnh quËn, huyÖn cña chóng.
D©n ta quyÕt kh«ng chÞu khuÊt phôc, ®4 nªu cao tinh thÇn bÊt khuÊt, kiªn c−êng vµ bÒn bØ chèng ¸p bøc, bãc lét, gi÷ g×n b¶n s¾c d©n téc vµ quyÕt t©m ®øng lªn ®Êu tranh giµnh ®éc lËp, tù do. Tiªu biÓu lµ cuéc khëi nghÜa Hai Bµ Tr−ng (n¨m 40), Bµ TriÖu (n¨m 248), LÝ BÝ (n¨m 542), TriÖu Quang Phôc (n¨m 548), Mai Thóc Loan (n¨m 722), Phïng H−ng (n¨m 766), Khóc Thõa Dô (n¨m 905). N¨m 906, nh©n d©n ta ®4 giµnh l¹i quyÒn tù chñ. TiÕp ®ã, lµ hai cuéc chiÕn tranh chèng qu©n Nam H¸n x©m l−îc d−íi sù l4nh ®¹o cña D−¬ng §×nh NghÖ (n¨m 931) vµ Ng« QuyÒn (n¨m 938).
Víi chiÕn th¾ng B¹ch §»ng n¨m 938, d©n téc ta giµnh l¹i ®éc lËp, tù do cho Tæ quèc. C¸c cuéc chiÕn tranh gi÷ n−íc (tõ thÕ kØ X ®Õn thÕ kØ XIX) Sau khi chiÕn th¾ng giÆc ngo¹i x©m, Ng« QuyÒn lªn ng«i vua, b¾t tay vµo x©y dùng nhµ n−íc ®éc lËp. Tõ ®ã, tr¶i qua c¸c triÒu ®¹i §inh, TiÒn Lª, LÝ, TrÇn, Hå vµ Lª S¬ (tõ thÕ kØ X ®Õn thÕ kØ XV), quèc gia thèng nhÊt ngµy cµng ®−îc cñng cè. N−íc §¹i ViÖt thêi LÝ, TrÇn vµ Lª S¬ víi kinh ®« Th¨ng Long (Hµ Néi) lµ mét quèc gia c−êng thÞnh ë ch©u ¸, lµ mét trong nh÷ng thêi k× ph¸t triÓn rùc rì nhÊt, thêi k× v¨n minh §¹i ViÖt.
Tuy nhiªn, trong giai ®o¹n nµy, d©n téc ta vÉn ph¶i ®øng lªn ®Êu tranh chèng x©m l−îc. N¨m 981, d−íi sù l4nh ®¹o cña Lª Hoµn, nh©n d©n ta ®¸nh tan cuéc x©m l¨ng lÇn thø nhÊt cña qu©n Tèng. ThÕ kØ XI, d−íi triÒu LÝ, d©n téc ta mét lÇn n÷a l¹i giµnh ®−îc th¾ng lîi vÎ vang trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n Tèng (1075 – 1077). ThÕ kØ XIII, trong 30 n¨m (1258 – 1288), d©n téc ta ®4 chiÕn th¾ng oanh liÖt c¶ ba lÇn chèng qu©n Nguyªn – M«ng.
Nh÷ng chiÕn th¾ng lõng lÉy ë §«ng Bé §Çu, Hµm Tö, Ch−¬ng D−¬ng, T©y KÕt, V¹n KiÕp vµ B¹ch §»ng m4i ®−îc l−u truyÒn trong sö s¸ch, lµ niÒm kiªu h4nh cña d©n téc ViÖt Nam. §Çu thÕ kØ XV, n−íc ta bÞ qu©n Minh x©m l−îc, nhµ Hå l4nh ®¹o kh¸ng chiÕn kh«ng thµnh c«ng. Tuy vËy, phong trµo yªu n−íc vÉn ph¸t triÓn réng kh¾p. Næi bËt lµ cuéc khëi nghÜa Lam S¬n do Lª Lîi vµ NguyÔn Tr4i l4nh ®¹o.
Sau 10 n¨m chiÕn ®Êu kiªn c−êng, anh dòng vµ m−u trÝ, nh©n d©n c¶ n−íc ®4 giµnh ®−îc th¾ng lîi oanh liÖt, kÕt thóc b»ng th¾ng lîi cña trËn Chi L¨ng – X−¬ng Giang n¨m 1427. Cuèi thÕ kØ XVIII, d©n téc ta l¹i hai lÇn chèng ngo¹i x©m. N¨m 1785, qu©n T©y S¬n d−íi sù chØ huy tµi t×nh cña NguyÔn HuÖ ®4 lËp nªn chiÕn th¾ng R¹ch GÇm – Xoµi Mót, ®¸nh tan 5 v¹n qu©n Xiªm. §Çu xu©n n¨m KØ DËu (1789) qu©n d©n ta d−íi sù l4nh ®¹o cña NguyÔn HuÖ l¹i ®¸nh b¹i 29 v¹n qu©n x©m l−îc M4n Thanh cïng bÌ lò Lª Chiªu Thèng b¸n n−íc.
LÞch sö d©n téc ®4 ghi thªm mét trang sö hµo hïng víi chiÕn c«ng bÊt diÖt : chiÕn th¾ng Ngäc Håi – §èng §a. Trong nh÷ng cuéc chiÕn tranh gi÷ n−íc tõ thÕ kØ X ®Õn thÕ kØ XIX, nh©n d©n ta d−íi sù chØ huy cña c¸c vÞ t−íng tµi giái ®4 thùc hiÖn toµn d©n ®¸nh giÆc; biÕt dùa vµo ®Þa h×nh, ®Þa thÕ cã lîi cho ta, bÊt lîi cho ®Þch; vËn dông “v−ên kh«ng nhµ trèng” vµ mäi c¸ch ®¸nh phï hîp lµm cho ®Þch ®i ®Õn ®©u còng bÞ ®¸nh, bÞ tiªu hao, tiªu diÖt. NÐt ®Æc s¾c nghÖ thuËt qu©n sù cña «ng cha ta trong c¸c cuéc chiÕn tranh gi÷ n−íc kÓ trªn lµ tÝch cùc, chñ ®éng tiÕn 5 c«ng ®Þch. §iÓn h×nh nh− LÝ Th−êng KiÖt (n¨m 1075) ®4 dïng biÖn ph¸p “tiªn ph¸t chÕ nh©n” (kh«ng ngåi chê giÆc ®Õn mµ chñ ®éng ®¸nh tr−íc vµo hËu ph−¬ng ®Þch råi rót lui ®Ó ph¸ vì kÕ ho¹ch cña chóng); lÊy ®o¶n binh th¾ng tr−êng trËn; “yÕu chèng m¹nh hay ®¸nh bÊt ngê, Ýt ®Þch nhiÒu th−êng dïng mai phôc”(1).
§Õn thêi vua Quang Trung n¨m 1788 – 1789, ®4 thùc hiÖn lóc ®Þch m¹nh ta cã thÓ lui qu©n ®Ó b¶o toµn lùc l−îng, lóc ®Þch suy yÕu ta bÊt ngê chuyÓn sang ®¸nh ®ßn quyÕt ®Þnh tiªu diÖt ®Þch trong mét thêi gian ng¾n. Cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc, lËt ®æ chÕ ®é thùc d©n nöa phong kiÕn (thÕ kØ XIX ®Õn n¨m 1945) Th¸ng 9 – 1858, thùc d©n Ph¸p næ sóng tiÕn c«ng §µ N½ng, më ®Çu cuéc chiÕn tranh x©m l−îc n−íc ta. TriÒu NguyÔn tõng b−íc ®Çu hµng giÆc vµ ®Õn n¨m 1884 th× hoµn toµn c«ng nhËn quyÒn ®« hé cña Ph¸p trªn toµn n−íc ta. KhuÊt phôc ®−îc triÒu ®×nh nhµ NguyÔn, nh−ng thùc d©n Ph¸p ®4 vÊp ph¶i phong trµo kh¸ng chiÕn s«i næi vµ bÒn bØ cña nh©n d©n ta tõ B¾c ®Õn Nam.
Tiªu biÓu lµ c¸c cuéc khëi nghÜa do Tr−¬ng C«ng §Þnh, NguyÔn Trung Trùc, §inh C«ng Tr¸ng, Phan §×nh Phïng, Hoµng Hoa Th¸m l4nh ®¹o. Phong trµo yªu n−íc ®Çu thÕ kØ XX ph¸t triÓn s«i næi, nh−ng cuèi cïng ®Òu thÊt b¹i. Nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ do thiÕu sù l4nh ®¹o cña mét giai cÊp tiªn tiÕn vµ ch−a cã ®−êng lèi ®óng ®¾n, phï hîp víi ®iÒu kiÖn míi cña thêi ®¹i. N¨m 1930, §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, ®éi tiÒn phong cña giai cÊp c«ng nh©n do l4nh tô NguyÔn ¸i Quèc s¸ng lËp, ®¸nh dÊu b−íc ngoÆt vÜ ®¹i cña lÞch sö c¸ch m¹ng ViÖt Nam.
D−íi sù l4nh ®¹o cña §¶ng, c¸ch m¹ng n−íc ta tr¶i qua c¸c cao trµo X« ViÕt – NghÖ TÜnh (1930 – 1931), phong trµo D©n chñ ®ßi tù do, c¬m ¸o vµ hoµ b×nh (1936 – 1939), phong trµo Ph¶n ®Õ vµ ph¸t ®éng toµn d©n tæng khëi nghÜa (1939 – 1945), ®Ønh cao lµ th¾ng lîi rùc rì cña C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945, lËp ra n−íc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ – Nhµ n−íc d©n chñ ®Çu tiªn ë §«ng Nam ¸. Cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m l−îc (1945 – 1954) Kh«ng chÞu tõ bá d4 t©m cai trÞ n−íc ta, ngµy 23 – 9 – 1945, ®−îc qu©n Anh gióp søc, thùc d©n Ph¸p l¹i tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh x©m l−îc n−íc ta lÇn thø hai. NguyÔn Tr·i, Toµn tËp, Nxb Khoa häc x· héi, Hµ Néi, 1969, tr. 6 D−íi sù l4nh ®¹o cña §¶ng, nh©n d©n Nam Bé anh dòng ®øng lªn chiÕn ®Êu chèng thùc d©n Ph¸p x©m l−îc.