phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Nội dung luận văn gồm 3 chƣơng, 7 tiết. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LỄ HỘI PHẬT GIÁO VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1. Một số vấn đề lý luận về lễ hội Phật giáo 1.
Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu Để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu và tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu một cách toàn diện hơn, chúng ta không thể bỏ qua khái niệm về đối tƣợng nghiên cứu. Việc mổ xẻ nội hàm khái niệm đối tƣợng nghiên cứu cho chúng ta thấy rõ đƣợc bản chất của đối tƣợng, từ đó tiếp cận đối tƣợng khoa học hơn, toàn diện hơn. Tuy nhiên khái niệm Lễ hội Phật giáo là một khái niệm hẹp, để hiểu đƣợc nó ta cần tiếp cận những khái niệm có nội hàm rộng hơn hoặc có liên quan đến nó. * Khái niệm Lễ hội Định nghĩa và giải nghĩa Lễ hội, theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: "Lễ là hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kính của con ngƣời với thần linh, phản ánh những ƣớc mơ chính đáng của con ngƣời trƣớc cuộc sống mà bản thân họ chƣa có khả năng thực hiện.
Hội là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống, từ sự tồn tại và phát triển của cộng đồng, sự bình yên cho từng cá nhân, hạnh phúc cho từng gia đình, sự vững mạnh cho từng dòng họ, sự sinh sôi nảy nở của gia súc, sự bội thu của mùa màng, mà từ bao đời nay quy tụ niềm ƣớc mơ chung vào bốn chữ "nhân khang, vật thịnh". Lễ hội là hoạt động của một tập thể ngƣời, liên quan đến tín ngƣỡng và tôn giáo"[31, tr674]. Lý giải thêm về lễ hội, mối quan hệ giữa tôn giáo và lễ hội: Do nhận thức, ngƣời xƣa rất tin vào trời đất, sông núi, vì thế ở các làng, xã thƣờng có miếu thờ thiên thần, thổ thần, thủy thần, sơn thần. Lễ hội cổ truyền đã phản ánh hiện tƣợng đó.
Tôn 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giáo có ảnh hƣởng đáng kể đối với lễ hội, mối quan hệ này thể hiện ở cả hai chiều: đối với tôn giáo, tôn giáo thông qua lễ hội làm phƣơng tiện phô trƣơng thanh thế, ngƣợc lại đối với lễ hội, lễ hội thông qua tôn giáo để thần linh hóa những gì trần tục [Xem 31, tr 674]. Từ điển điện tử Wikipedia: Lễ hội là một sự kiện văn hóa đƣợc tổ chức mang tính cộng đồng. "Lễ" là hệ thống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con ngƣời với thần linh, phản ánh những ƣớc mơ chính đáng của con ngƣời trƣớc cuộc sống mà bản thân họ chƣa có khả năng thực hiện. "Hội" là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống.
Trong cuốn Văn hóa Việt Nam hỏi và đáp các tác giả đƣa ra quan điểm: "Lễ hội (hay hội lễ) là một sinh hoạt văn hóa dân gian nguyên hợp mang tính cộng đồng cao của nông dân hay thị dân, diễn ra trong những chu kỳ không gian, thời gian nhất định để làm những nghi thức về nhân vật đƣợc sùng bái, để tỏ rõ những ƣớc vọng, để vui chơi trong tinh thần cộng mệnh và cộng cảm" [47, tr. Từ khái niệm đó, các tác giả đi đến nhận định: "Có thể coi lễ hội cổ truyền nhƣ là thời điểm mạnh của cuộc sống; là cái mốc của một chu kỳ kết thúc và tái sinh; là cuộc đời thứ hai bên cạnh cuộc đời thực; là trạng thái thăng hoa từ đời sống thực tế; là hình thức tổng hòa văn hóa nghệ thuật; là một hiện tƣợng văn hóa mang tính trội"[47, tr. Giáo sƣ Nguyễn Duy Quý định nghĩa về lễ hội: "Lễ hội truyền thống là một sinh hoạt văn hóa tổng hợp, bao gồm các mặt tinh thần và vật chất, tôn giáo, tín ngƣỡng và văn hóa nghệ thuật, linh thiêng và đời thƣờng. Đó còn là một sinh hoạt có quy mô lớn về tầm vóc và có sức mạnh cuốn hút một số lƣợng lớn những hiện tƣợng của đời sống xã hội.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com * Cấu trúc Cấu trúc là một "Hệ thống những hiện tƣợng có liên quan khăng khít với nhau tới mức mỗi hiện tƣợng chỉ giữ đƣợc bản chất của mình là vì có mặt và tồn tại ở trong mối liên quan đến toàn thể. Đứng dƣới góc độ Triết học, cấu trúc đƣợc hiểu: "Phƣơng thức, cách thức tổ chức tƣơng đối bền vững của các yếu tố trong một hệ thống". Và " Nếu nhƣ khái niệm hệ thống bao quát các mặt hết sức khác nhau của một khách thể, một chính thể phức tạp nào đó (nhƣ cấu tạo, thành phần, phƣơng thức tồn tại, hình thức phát triển) thì khái niệm cấu trúc trƣớc hết vạch ra những nhân tố nhƣ tính bền vững, tính ổn định của khách thể hay đối tƣợng mà nhờ đó, nó duy trì đƣợc chất của nó khi các điều kiện bên ngoài hay bên trong biến đổi. Khi cấu trúc bị phá vỡ hay biến đổi thì hệ thống không tránh khỏi bị phá vỡ hoặc biến đổi.
Nếu hệ thống là sự liên kết các yếu tố có mối liên hệ qua lại và quy định lẫn nhau thì cấu trúc là thành phần cấu tạo, là tổ chức bên trong của một chỉnh thể thống nhất" [31, tr. 459] * Khái niệm Lễ hội Phật giáo Từ những khái niệm và sự phân tích ở trên, chúng tôi hiểu khái niệm lễ hội Phật giáo: Lễ hội Phật giáo là một hình thức sinh hoạt tôn giáo mang tính cộng đồng của ngƣời theo Phật giáo (hoặc có cả sự tham gia của cả những ngƣời không theo Phật giáo), là một phƣơng thức biểu hiện đức tin của ngƣời Phật tử diễn ra vào một khoảng thời gian nhất định nào đó và mang tính chất kỷ niệm một sự kiện nào đó ý nghĩa đối với Phật giáo. Truyền thống lễ hội trong Phật giáo và truyền thống lễ hội trong Phật giáo Việt Nam 1. Truyền thống lễ hội trong Phật giáo Trong truyền thống Phật giáo nguyên thủy, những ngày lễ hội thƣờng mang ý nghĩa lịch sử dựa theo kinh điển hơn là lễ hội dân gian truyền thống nhƣ những tôn giáo khác.
Ða số các ý nghĩa lịch sử đó dựa trên cuộc đời và sự 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghiệp hoằng pháp của đức Phật Thế Tôn. Cho nên lễ hội là để biểu duơng đức hạnh và lời dạy của Ngài nhằm rút ra những bài học cho Tứ chúng áp dụng tu học. Vì thế, trong những ngày lễ hội này, Phật giáo nguyên thủy thƣờng tổ chức lễ thọ hạnh Ðầu Ðà, thức một đêm không ngủ, tỉnh niệm nghe pháp và hành thiền hầu gieo duyên lành giải thoát, và nhờ đó ngƣời tại gia cƣ sĩ có cơ hội tốt để hiểu thêm về lời dạy của đức Phật để áp dụng tu tập có hiệu quả. Chính vì vậy, lễ hội Phật giáo ban đầu chủ yếu là phần lễ với các nghi thức đƣợc tổ chức long trọng, trang nghiêm, mang ý nghĩa đánh dấu sự kiện lớn.
Trải qua thời gian, các ngày lễ này có sự mở rộng, phát triển thêm về phần hội nhƣ ngày nay. Các ngày lễ tiêu biểu, lớn trong truyền thống Phật giáo có thể kể đến: Lễ Phật Đản, Lễ Vu Lan, Lễ dâng y Kathina. * Lễ Phật Đản Đức Phật ra đời vào một đêm trăng tròn, vào năm 563 Trƣớc Công Nguyên, tại vƣờn Lâm Tì ni. Ngài sinh ra không giống nhƣ ngƣời bình thƣờng.
Khi vừa giáng sinh nhân gian, Ngài đƣợc chín con rồng phun nƣớc tắm, một mình đã có thể tự bƣớc đi bảy bƣớc, mỗi bƣớc là một đài sen hiện ra, Ngài giơ tay phải và cất lên tiếng rống sƣ tử làm chấn động mƣời phƣơng với câu nói: "Thiên thƣợng thiên hạ duy ngã độc tôn". Ngài chào đời nhƣ ánh bình minh rực rỡ, nhƣ đoá đàm ƣu bừng nở, gió nhạc êm đềm, chim hót líu lo, núi Tu di cúi đầu đón mừng bậc Thầy nhân thiên ba cõi. Ngài hƣớng về phía Bắc, ung dung đi trên bảy đoá sen vàng, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất làm chấn động cả vũ trụ càn khôn. Nhƣ vậy, lần đầu tiên trong nhân loại, tin mừng thật sự đã đến với nhân gian.
Mặc dù là hoàng tử, con vua Tịnh Phạn, trị vì một vƣơng quốc nhỏ là Ca Tỳ la vệ, Ngài đƣợc chiều chuộng, nâng niu hết mực nhƣng với trí tuệ xuất 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chúng và tâm hồn nhạy cảm, nên khi vô tình nhìn thấy những cảnh khổ đau ở chốn ra vào hoàng cung đã tạo nên bƣớc ngoặt trong tâm hồn Ngƣời "nảy sinh cảm giác thế gian vô thƣờng và nảy ra ý nghĩ xuất gia tu đạo"[46, tr. Năm 29 tuổi, Ngài rời bỏ cung điện nguy nga, từ chối giàu sang để trở thành một ngƣời ẩn tu. Một thời gian dài tu khổ hạnh vẫn không tìm đƣợc sự yên tĩnh trong tâm hồn, Ngài đi vào tƣ duy trí tuệ. Sau 49 ngày thiền định dƣới gốc cây Bồ đề, cuối cùng Ngài đã ngộ đƣợc đạo, đạt đƣợc đến chân lý.
Từ đó, Ngài đi nhiều nơi giảng đạo và có biệt hiệu là Thích Ca Mâu Ni, gọi là Buddha. Lễ Phật Đản chính là ngày lễ để kỷ niệm sự kiện màu nhiệm đức Phật ra đời đó, đƣợc tổ chức hàng năm ở các nƣớc có ngƣời dân theo Phật giáo. Trƣớc năm 1959, các nƣớc Đông Á thƣờng tổ chức ngày lễ Phật Đản vào ngày 8/4 âm lịch. Từ năm 1999, ngày lễ Phật Đản 15/4 (âm lịch) đã đƣợc Liên Hiệp Quốc công nhận là ngày lễ hội văn hóa tâm linh thế giới.
Lễ Phật Đản là một trong ba lễ cấu thành Lễ Tam hợp mà Liên Hiệp Quốc gọi là Vesak (lễ Phật Đản sinh, lễ Phật thành đạo và lễ Phật nhập Niết bàn). Hơn 26 thế kỷ trôi qua, nhƣng nhân loại vẫn còn nhớ hình bóng của một vị Phật đản sinh. Lễ Phật Đản là dịp để các Phật tử ôn lại cuộc đời đức Phật, bày tỏ lòng thành kính, khích lệ nghị lực của ngƣời đệ tử Phật trên lộ trình tu tập gian nan theo gƣơng đức Phật. * Lễ Vu Lan Lễ Vu Lan hay Vu Lan Bồn là phiên âm từ tiếng Phạn Ullambana, dịch sang tiếng Hán Việt là Giải Ðảo Huyền, nghĩa là cởi trói cho ngƣời bị treo ngƣợc.
Ðảo Huyền là hình phạt đau khổ nhất cho loài ngạ quỉ (quỉ đói) (nỗi đau cùng cực của vong nhân). Ullambana hay Giải Ðảo Huyền có nghĩa cứu vớt những vong hồn đang phải chịu những hình phạt đau đớn vì nghiệp chƣớng do mình gây nên khi còn ở trần gian. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.