Chương 1: Các van dé lý luận và địa bàn nghiên cứu. Chương 2: Lễ hội lễ hội Phạ Vệt ở huyện PakLay tỉnh Xaiyabouli trước đôi mới (1986) và từ đổi mới đến nay. Chương 3: Nguyên nhân của các biến đồi lễ hội Pha Vệt ở huyện PakLay tỉnh Xaiyabouli và một số khuyến nghị chính sách bảo tồn di sản lễ hội CHUONG 1: CAC VAN DE LÝ LUẬN VA DIA BAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài.
Các công trình nghiên cứu quôc tê: Có thé khang định rằng không có một quốc gia nào lại không có lễ hội. Đối với quốc gia châu Á cũng như ở các vùng khác trên thế giới, lễ hội là dịp quan trong dé thực hiện các nghỉ lễ dân gian, gắn với văn hóa tâm linh đặc trơing của từng dân tộc, vùng miễn, với nhiều ý nghĩa quan trọng. Đây cũng là dip để ngườidân cùng tụ họp với nhau, cùng vui chơi và giải trí sau khoảng thời gian lao động vất vả. Chính vì vậy, mỗi lễ hội phản ánh một cách chân thực nhất những thành phần trực tiếp chi phối đời sống của người dân nơi lễ hội được tô chức.
Hay nói cách khác, nghiên cứu về lễ hội truyền thống cũng là một cách tiếp cận rất tốt và đa chiêu vê cuộc sông và con người ban địa ở moi vung dat. Cho tới nay, chưa có một công trình nghiên cứu quốc tế nào về lễ hội Phạ Vệt ở huyện PakLay tỉnh Xaiyabouli. Các lễ hội truyền thống của Lào được nghiên cứu chủ yếu là các lễ hội lớn và nỗi tiếng, thường gan liền với đạo Phat như lễ hội té nước Bunpimay, lễ hội cầu mưa Bun Bangphai, lễ hội mãn chay Okphansa, lễ hội Thạt Luống Cuốn Laos (1989) của tác giả Judith Diamond đã đưa ra một bức tranh tổng quan về đất nước - con người Lao tại thời điểm trước đôi mới, bao trùm lên các thành tố địa lý, lịch sử, chính trị, kinh tế, môi trường, tôn giáo và các lễ hội truyền thong. Các lễ hội truyền thống được mô tả ngắn gọn về thời gian, địa điểm và các đặc trưng chi phối bởi cuộc sống của con người bản địa.
Uy ban Văn hóa và Thông tin ASEAN trong cuốn Traditional Festivals of ASEAN xuất bản năm 2003 đã trình bày những nét đặc trưng nhất và khá đầy đủ về các lễ hội truyền thống của Lào. Trong một phạm vi nhất định, các tác giả cũng đã có sự so sánh đề thấy được nét tương đồng trong văn hóa cho thấy điểm chung về lịch sử, nguồn gốc lễ hội cũng như những nghi thức tín ngưỡng của các nước Đông Nam A; trong cuốn Buddhist Funeral Cultures of Southeast Asia and China (Williams và Ladwig, 2012), các tác gia da đưa ra những nghiên cứu cua minh về văn hóa đạo Phật, và tác động của đạo Phật tới đời sống văn hóa tâm linh của các dân tộc tại vùng Đông Nam Á và Trung Quốc, trong đó có các lễ hội truyền thống tại Lào. Trong cuốn sách này, các tác giả cũng đưa ra cách lý giải về mối quan hệ giữa nghi thức liên quan tới văn hóa lúa nước và đạo Phật, những yếu tô chi phối tới tâm linh đã ăn sâu vào tâm thức của những con người nơi đây Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, người viết luôn tìm tòi các tài liệu viết về lễ hội ở tỉnh Xayyaboly nói riêng và đất nước Lào nói chung. Một mặt, vì khả năng ngôn ngữ hạn chế nên trong Luận văn, các tài liệu tham khảo của người viết không trực tiếp được tiếp cận với nguồn này mà chỉ thông qua các nguồn thông tin gián tiếp.
Như vậy, cho tới nay vẫn chưa có một công trình của học giả quốc tế nào nghiên cứu về Lễ Hội Phạ Vệt ở huyện PakLay tinh Xaiyabouli. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu của các công trình trên có giá trị tham khảo rat lớn dé ngojời việt triên khai tìm hiệu và thực hiện các nội dung nghiên cứu trong luận van. Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam: LỄ hội truyền thống là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống văn hóa và tinh thần của người dân Việt Nam, nó thé hiện sức mạnh cộng đồng, bảo tồn và gìn giữ những nét đẹp trong lịch sử. Hiện tại tôi không tìm thấy một công trình nào của nhà nghiên cứu Việt Nam về lễ hội Phạ Vệt ở huyện PakLay tỉnh Xaiyabouli, song những kết quả nghiên cứu của các học giả Việt Nam về lễ hội truyền thống là những kết quả nghiên cứu quan trọng cần được kế thừa.
Công trình nghiên cứu tiêu biểu của các học giả Việt Nam về lễ hội cô truyền phải kế tới là: “Lễ hội truyền thống và hiện dai” của tác giả Thu Linh, Dang Van Lung, Nxb Văn hóa, năm 1984. Cuốn sách đưa ra cách tiếp cận phát triển, từ truyền thống đến hiện đại và có một vài sự so sánh về biến đổi lễ hội trong giai đoạn trước 1984. “Lễ hội truyền thống trong đời sống hiện đại”, của tác giả Đinh Gia Khánh, năm 1994. Ngoài phan lý luận chung về lễ hội truyền thống, tác giả đã lưu ý, dự báo những thay đôi mang tính chủ quan và khách quan trong việc quản lý, tổ chức lễ hội truyền thống hiện nay.
Những bài học trong cuốn sách này rất bổ ích trong việc nghiên cứu của tác giả. Lễ hội cổ truyền của Viện Văn hóa Dân gian của nhiều tác giả (Nhà xuất bản Khoa học và Xã hội 1992), dé cập tới các van đề lễ hội trong đời sống tinh thần, môi trường tự nhiên, xã hội liên quan đến quá trình hình thành lễ hội như yếu tố lịch sử, cơ cấu, phân loại, các biểu hiện và giá trị của hội làng của người Việt đồng băng Bắc Bộ. Trong số các nghiên cứu về lễ hội truyền thống của Việt Nam không thé không nhắc tới cây đại thụ trong lĩnh vực nghiên cứu về dân tộc học là Giáo sư Phạm Hữu Dat. Ông đã dé lại nhiều công trình có giá tri lớn như Văn hóa — lễ hội của các dân tộc ở Đông NamÁ (Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc 1992) đề cập tới lễ hội các dân tộc ở Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Mién Dién, Indonexia, Philipin, Singapor và Malayxia; Lễ cầu mùa của các dân tộc Việt Nam” (Nha xuất bản Văn hóa Dân tộc 1993) là một nghiên cứu chuyên sâu về lễ hội cầu mùa của người Kinh, các dân tộc vùng Việt Bắc, Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, Trường Sơn — Tây nguyên của Việt Nam.
Tác giả đã so sánh và lý giải các tập quán dựa trên các yếu tố đặc trưng của vùng miễn và yếu tố lịch sử.Cuốn sách chuyên khảo này về lễ hội cầu mùa có giá trị tham khảo quan trọng để so sánh trong mối tương quan với đặc trưng trong lễ hội Phạ Vệt ở huyện PakLay tỉnh Xaiyabouli. “Lễ hội, một nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng”, của Hồ Hoàng Hoa, Nxb Khoa học xã hội, năm 1998. Cuốn sách một lần nữa khẳng định việc lưu giữ, trao truyền các giá trị văn hóa thông qua lễ hội là một điều cần thiết, đáng trân trọng của mỗi địa phương, quốc gia.Lễ hội truyền thống của các dân tộc thiêu 8 số ở miền Bắc Việt Nam của Hoàng Lương. Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội — 2002) đã dành riêng một chương (Chương 2) bàn về “Khái niệm chung về lễ hội truyền thong của các dân tộc thiểu số ở miền Bac”, dé bàn về “Khái niệm chung” tác giả đã đưa khái niệm Lễ nói chung và đối với các dân tộc thiểu số miền Bắc Việt Nam nói riêng.
“Từ điển Lịch sử và Văn hóa Lào” của tác giả Nguyễn Lệ Thi chủ biên, Nxb Từ điển bách khoa năm 2012 và “Từ điển Văn hóa Đông Nam Á phổ thông” của tác giả Ngô Văn Doanh, Nxb Văn hóa thông tin, năm 1999. Day là những tài liệu tham khảo quý báu, giúp tác giả tìm hiểu, làm rõ những vấn đề cần quan tâm có tính hệ thống và đặc biệt giúp tác giả chuyên ngữ khi thực hiện công trình nghiên cứu khoa học của mình. Bên cạnh đó, cuốn Những tương đồng giữa các lễ hội cô truyền Dong Nam Á của tác giả Trần Bình Minh (2000) cũng đã cung cấp những thông tin quý báu về bức tranh lễ hội cổ truyền của các dân tộc tại các quốc gia Đông Nam Á như Lào, Việt Nam, Campuchia, có sự so sánh và những phân tích lý giải về sợi dây liên kết và giao thoa văn hóa.Cũng trên góc độ tiếp cận so sánh, nhóm tác giả Hoàng Hải Hà và Trần Thị Vinh, trong bài viết Lễ hội cổ truyền ở một số quốc gia Đông Nam á: Những điểm tương đồng và khác biệt (đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3 năm 2005, trang 16 — 23), nhóm tác gia đã lựa chọn một số lễ hội cổ truyền ở Việt Nam, Lào và Campuchia dé nghiên cứu, không chi dừng lại ở việc chỉ ra tương đồng, khác biệt mà còn lý giải được những điểm tương đồng, khác biệt đó ở phạm vi nhất định và bước đầu đã chỉ ra những yếu tố về lịch sử, chính trị, kinh tế và cộng hưởng văn hóa có tác động tới sự biến đổi của các lễ hội truyền thống. Từ điển Lé hội ở Việt Nam của nhóm tác giả Viện nghiên cứu văn hóa biên soạn (2003) đã cho biết các lý thuyết chung về một số lễ hội truyền thống dân tộc tại Việt Nam, từ đó đưa ra một số lễ hội tiêu biểu của các dân tộc miền núi phía Bac và cuôi cùng là tông ket lại giá trị mà những lê hội đó đem lại.
Đề tài khoa học cấp Bộ: “Quản lý Lễ hội dân gian cổ truyền, thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Thu Linh và Phan Văn Tú, năm 2004. Trong đề tài này, phần lý luận về lễ hội cổ truyền của người Việt được 2 tác giả tổng hợp, đưa ra tương đối day đủ. Cũng từ thực trạng lễ hội cổ truyền đang diễn ra trên khắp vùng miền của Việt Nam (trước năm 2004), các tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm chan chỉnh tình trạng lộn xộn, với mong muốn việc quản lý lễ hội đi vào trật tự, như vôn có của nó. “Một số giải pháp quản lý lễ hội dân gian” của tác giả Hoàng Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, năm 2005.
Trong cuốn sách này, ngoài phan lý luận chung về lễ hội, tác giả cũng đưa ra những giải pháp trong việc quản lý lễ hội dân gian sao cho phù hợp với từng vùng miễn, địa phương mà không đánh mất đi bản sắc của từng lễ hội. Luận văn thạc sĩ “Quản lý lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ” của Bùi Thị Quỳnh Nga, năm 2012.