Chương 1: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ huyện Mê Linh (Hà Nội) về xây dựng nông thôn mới từ năm 2008 đến năm 2010 Chương 2: Đảng bộ huyện Mê Linh (Hà Nội) lãnh đạo đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới từ năm 2011 đến năm 2015 Chương 3: Nhận xét và kinh nghiệm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ HUYỆN MÊ LINH (HÀ NỘI) VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỪ NĂM 2008 ĐẾN NĂM 2010 1. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo xây dựng nông thôn mới của Đảng bộ huyện Mê Linh 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Mê Linh * Điều kiện tự nhiên Vị trí địa lý: Mê Linh là huyện mới được nhập vào thành phố Hà Nội kể từ ngày 1/8/2008. Huyện Mê Linh nằm trong hệ tọa độ 21010’ độ vĩ Bắc, 10605’ kinh độ Đông, Phía Bắc giáp thị xã Phúc Yên và huyện Bình Xuyên của tỉnh Vĩnh Phúc.
Phía Nam giáp sông Hồng, ngăn cách với huyện Đan Phượng và huyện Đông Anh. Phía Tây giáp huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc. Phía Đông giáp huyện Sóc Sơn. Mê Linh nằm ở phía tây Bắc của thành phố Hà Nội, cách trung tâm Hà Nội khoảng 25 km, tiếp giáp với sân bay Nội Bài, Mê Linh có nhiều đường giao thông huyết mạch chạy qua như: Quốc lộ số 2, Quốc lộ số 23, Xa lộ Bắc Thăng Long - Nội Bài, tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai, đường thủy có sông Hồng, sông Cà Lồ chảy qua.
Có thể thấy, Huyện Mê Linh có điều kiện vị trí địa lý thuận lợi về giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy và cả đường hàng không. Chính những điều kiện vị trí đó, tạo cho huyện Mê Linh có lợi thế trong giao lưu kinh tế với các tỉnh trung du, miền núi phía bắc, các tỉnh đồng bằng sông Hồng và các địa phương trong cả nước cũng như quốc tế [80] [81]. Huyện Mê Linh là vùng đất có bề dày lịch sử văn hóa lâu đời, từng là Kinh đô của nước Việt dưới thời Hai Bà Trưng. Trong quá trình hình thành và phát triển, huyện Mê Linh có nhiều lần thay đổi địa lý hành chính.
Theo Quyết định 178-CP ngày 5/7/1977 về việc hợp nhất và điều chỉnh địa giới một số huyện thuộc tỉnh Vĩnh Phú. Trên cơ sở hợp nhất huyện Bình Xuyên và huyện Yên Lãng thành một huyện lấy tên là huyện Mê Linh và sáp nhập 4 xã của huyện Yên Lạc: Văn Tiến, Nguyệt Đức, Minh Tân và Bình Định, 2 xã của huyện Kim Anh: Quang Minh và Kim Hoa vào huyện Mê Linh; Thực hiện Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 3, thông qua ngày 29/5/2008, về việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội, kể từ ngày 01/8/2008, chuyển toàn bộ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com huyện Mê Linh, tĩnh Vĩnh Phúc về thành phố Hà Nội. Gồm 18 đơn vị hành chính trực thuộc, trong đó, có 16 xã và 2 thị trấn, giữ ổn định cho đến nay. Hiện nay, các đơn vị hành chính huyện gồm 2 thị trấn và 16 xã: Thị trấn: Chi Đông, Quang Minh; Các xã: Chu Phan, Đại Thịnh, Hoàng Kim, Kim Hoa, Liên Mạc, Tam Đồng, Tiến Thịnh, Tiến Thắng, Mê Linh, Tiền Phong, Tự Lập, Thạch Đà, Thanh Lâm, Tráng Việt, Vạn Yên, Văn Khê [81].
Đặc điểm đất đai và địa hình: Huyện Mê Linh có diện tích tự nhiên toàn huyện là 23.Trong đó diện tích đất nông nghiệp là 11.703,80 ha, đất lâm nghiệp 3.169,18 ha, đất chuyên dùng 2.567,09 ha đất chưa sử dụng. Đất đai trên toàn huyện Mê Linh có độ phì ở mức độ trung bình tốt, hầu hết các loại đấ có hàm lượng lân và kali ở mức trung bình, đất chua. Địa hình dốc, bậc thang, thoải dần về phía nam hình thành ba vùng đất tự nhiên [80]. Vùng đất lúa do phù sa sông Hồng và sông Cà Lồ bồi đắp gồm các xã : Tiền Châu, Tiến Thắng, Liên Mạc, Vạn Yên, Chu Phan, Thạch Đà, Hoàng Kim, Văn Khê, Tráng Việt, Tam Đồng, Tiến Thịnh, Tự Lập, và thị trấn Phúc Yên.
Diện tích đất phù sa giàu hàm lượng dinh dưỡng, được sông Hồng bồi đắp hàng năm do đó rất thích hợp với phát triển sản xuất nông nghiệp và du lịch sinh thái. Vùng màu có nguồn gốc đất bạc màu, trên nền phù sa cổ gồm các xã : Tiền Phong, Mê Linh, Đại Thịnh, Thanh Lâm, Quang Minh, Kim Hoa. Đất ở vùng này có hàm lượng dinh dưỡng cao, đã được thủy lợi hóa tương đối hoàn chỉnh, phù hợp với phát triển nông nghiệp kỹ thuật cao (trồng cây lương thực, rau màu thực phẩm). Đặc điểm khí hậu: Huyện Mê Linh nằm ở vùng cận nhiệt đới gió mùa, nên khí hậu ở đây cũng có những đặc điểm chung như ở nhiều huyện trung du khác.
Một năm có bốn mùa rõ rệt là mùa Xuân, mùa Hạ, mùa Thu, mùa Đông. Đặc điểm thủy văn: Mê Linh được bao bọc bởi hai con sông chính chảy qua, gồm: sông Hồng và sông Cà Lồ. Lượng nước hằng năm của các sông này rất lớn, có thể cung cấp đủ nước tưới tiêu diện tích đất canh tác nông nghiệp tại địa phương. Ngoài hệ thống hai con sông lớn chảy qua địa bàn huyện, Mê Linh còn có hệ thống ao, hồ, đầm phong phú, với trên 200 ha ao hồ, đầm với trữ lượng nước khá lớn, có ý nghĩa quan trọng với việc phát triển nuôi trồng thủy sản và phục vụ nhu cầu nước tại chỗ.
Có thể thấy điều kiện khí hậu, thủy văn của Mê Linh rất thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đa dạng hóa các loại vật nuôi, cây trồng, thâm canh tăng vụ. Hệ thống sông ngòi, ao, hồ là nguồn tài nguyên cung cấp nước cho sản xuất và đời sống nhân dân và có tác dụng điều hòa khí hậu, cải thiện môi trường sinh thái và phát triển nguồn lợi thủy sản. * Điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội Về kinh tế: trước đây, về cơ bản Mê Linh vẫn là một huyện thuần nông. Nông nghiệp và thủy sản vẫn là một trong những ngành mũi nhọn kinh tế của huyện, tốc độ tăng trưởng còn thấp, cơ sở vật chất, đường sá, trường học, trụ sở các cơ quan của huyện còn manh mún, chắp vá; đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn.
Sau khi về Thủ đô, phát huy truyền thống đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Huyện ủy - HĐND - UBND huyện đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm, động viên được cán bộ và nhân dân trong huyện sôi nổi tích cực tham gia lao động sản xuất và hưởng ứng các phong trào thi đua. Hàng hóa về nông sản của Mê Linh hiện đã và đang được khẳng định vị trí trên thị trường. Huyện Mê Linh trở thành một huyện có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao; an ninh chính trị ổn định; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện. Công cuộc đổi mới đã đưa huyện Mê Linh từng bước khởi sắc và phát triển mạnh: Cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh, đạt hiệu quả cao; giá trị sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại - dịch vụ tăng nhanh, vượt chỉ tiêu, kế hoạch đề ra.
Huyện Mê Linh còn là điểm sáng xây dựng nông thôn mới của ngoại thành Hà Nội. Tính đến năm 2018, ngành công nghiệp có tốc độ phát triển khá cao, chiếm tỷ trọng chủ yếu nên có vai trò chính trong việc thúc đẩy tốc độ và cơ cấu kinh tế của huyện. Giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 19. Trong đó, khu vực có vốn đầu tư trong nước tăng 5,4% và chiếm 44,2% tổng giá trị công nghiệp, khu vực có vốn đầu đầu tư nước ngoài (FDI) tăng 10,3% và chiếm 55,8% tổng giá trị công nghiệp [82].
Các ngành dịch vụ duy trì phát triển khá, ước cả năm đạt 1.062 tỷ đồng, tăng 11,8% so cùng kỳ. UBND huyện tổ chức hội chợ hàng Việt và trưng bày hoa xuân, cây cảnh, giới thiệu sản phẩm làng nghề của huyện dịp Tết Nguyên đán hàng năm. Hội chợ đã thu hút hàng chục nghìn người dân và khách đến thăm quan, mua sắm, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội, vệ sinh môi trường và đạt hiệu quả kinh tế [82]. Bên cạnh đó, giá trị sản xuất nông nghiệp ước đạt 1.565 tỷ đồng, tăng 1,7% so với cùng kỳ.
Hiện nay, huyện Mê Linh đang có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng các sản phẩm trồng trọt và chăn nuôi. Hình thành các vùng sản xuất chuyên canh chất lượng cao về lúa, rau xanh và hoa tươi [82]. Giá trị sản xuất các ngành kinh tế cơ bản ổn định và tăng trưởng hằng năm. Tổng giá trị sản xuất chỉ tính riêng năm 2018 đạt 24.188 tỷ đồng; tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt 4.500 tỷ đồng; thu nội địa đạt 510,9 tỷ đồng, bằng 103,2% kế hoạch.
Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh còn 1,41%. Công tác xây dựng nông thôn mới tại huyện Mê Linh cũng có nhiều khởi sắc; hình thành nhiều mô hình sản xuất công nghiệp cho hiệu quả kinh tế cao như: Trồng lúa hàng hóa chất lượng cao; trồng hoa, cây ăn quả, sản xuất rau an toàn [82]. Trong báo cáo tổng hợp tình hình phát triển kinh tế - xã hội huyện Mê Linh giai đoạn 2015 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030, đồng chí Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Đào Đức Toàn phát biểu: “So với yêu cầu chung và tiềm năng, khả năng thì tốc độ phát triển của Mê Linh còn chậm, mức độ năng động cũng chưa tương xứng với yêu cầu. Chỉ khi lãnh đạo cấp huyện quyết tâm cao thì mới có thể lan tỏa việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội đến cấp xã, rồi đến người dân, nếu không sẽ chỉ là hô khẩu hiệu và không thể đi vào thực tiễn”.
Có thể các cấp lãnh đạo thành phố Hà Nội đánh giá cao tiềm năng phát triển kinh tế xã hội ở huyện Mê Linh, quan trọng hơn các cấp lãnh đạo huyện Mê Linh cần khai thác và tận dụng hiệu quả những thế mạnh vốn có để thu hút nguồn vốn đầu tư của các doanh nghiệp, phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống nhân dân. Về văn hoá: Mê Linh là một huyện cổ - một vùng đất “Địa linh nhân kiệt", là quê hương của Hai Bà Trưng và gắn liền với cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40 sau công nguyên.