Luận án tiến sĩ đảng cộng sản việt nam lãnh đạo điều chỉnh địa giới hành chính thành phố hà nội từ năm 1978 đến năm 2008

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội giai đoạn 1978-2008.

• Tác giả: Đỗ Thị Thanh Loan
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Đăng Tri
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội từ năm 1978 đến năm 2008
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về đô thị học và đô thị Hà Nội
• 1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến sự lãnh đạo của Đảng về điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội
• 1.4. Những thành tựu nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 1.4.1. Những thành tựu nghiên cứu
• 1.4.2. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO MỞ RỘNG ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI CỦA ĐẢNG NĂM 1978
• 2.1. Tình hình địa giới hành chính thành phố Hà Nội trước năm 1978 và yêu cầu về mở rộng địa giới hành chính thành phố
• 2.1.1. Tình hình địa giới hành chính thành phố Hà Nội trước năm 1978
• 2.1.2. Yêu cầu về mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội
• 2.2. Lãnh đạo điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội năm 1978
• 2.2.1. Chủ trương mở rộng địa giới thành phố
• 2.2.2. Chỉ đạo thực hiện
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG LÃNH ĐẠO THU HẸP ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI NĂM 1991
• 3.1. Chủ trƣơng thu hẹp địa giới hành chính thành phố Hà Nội
• 3.2. Hà Nội sau lần điều chỉnh địa giới hành chính năm 1978 và yêu cầu xác định lại địa giới hành chính thành phố
• 3.2.1. Chủ trương của Đảng
• 3.2.2. Quá trình chỉ đạo thực hiện
• 3.2.2.1. Đối với Quốc hội, Chính phủ và cơ quan chức năng Trung ương
• 3.2.2.2. Đối với Hà Nội và các địa phương liên quan
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỞ RỘNG ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI DƢỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG NĂM 2008
• 4.1. Hà Nội sau điều chỉnh địa giới hành chính năm 1991 và chủ trƣơng của Đảng
• 4.1.1. Hà Nội sau điều chỉnh địa giới hành chính năm 1991
• 4.1.2. Chủ trương của Đảng
• 4.2. Chỉ đạo thực hiện
• 4.2.1. Đối với Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan chức năng Trung ương
• 4.2.2. Đối với Hà Nội và các địa phương liên quan
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 5.1. Về hạn chế
• 5.2. Kinh nghiệm về xác định chủ trương
• 5.3. Kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện
• 5.4. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội

Đảng Cộng sản Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh địa giới hành chính của thành phố Hà Nội từ năm 1978 đến năm 2008. Quá trình này không chỉ phản ánh sự phát triển của thành phố mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc quản lý và phát triển đô thị. Hà Nội, với vai trò là Thủ đô, cần có một địa giới hành chính phù hợp để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa. Việc điều chỉnh địa giới hành chính đã diễn ra qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn đều có những thách thức và cơ hội riêng.

1.1. Lịch sử điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội từ 1978 đến 2008

Trong khoảng thời gian từ 1978 đến 2008, Hà Nội đã trải qua ba lần điều chỉnh địa giới hành chính. Lần đầu tiên vào năm 1978, địa giới được mở rộng, lần thứ hai vào năm 1991, địa giới bị thu hẹp, và lần cuối cùng vào năm 2008, địa giới lại được mở rộng. Mỗi lần điều chỉnh đều có những lý do và mục tiêu cụ thể, phản ánh sự thay đổi trong nhu cầu phát triển của thành phố.

1.2. Tầm quan trọng của địa giới hành chính đối với sự phát triển của Hà Nội

Địa giới hành chính không chỉ là ranh giới quản lý mà còn là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của Hà Nội. Việc xác định địa giới hành chính hợp lý giúp tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực, quản lý dân cư và phát triển hạ tầng. Đặc biệt, trong bối cảnh Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước, việc điều chỉnh địa giới hành chính càng trở nên cần thiết.

II. Những thách thức trong việc điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội

Việc điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội không chỉ đơn thuần là một quyết định hành chính mà còn gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự phản đối từ người dân, sự không đồng thuận giữa các cấp chính quyền, và những vấn đề liên quan đến quy hoạch đô thị. Đặc biệt, việc thu hẹp hay mở rộng địa giới hành chính đều có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân và sự phát triển của các khu vực liên quan.

2.1. Phản ứng của người dân đối với các quyết định điều chỉnh

Người dân thường có những phản ứng khác nhau đối với các quyết định điều chỉnh địa giới hành chính. Một số người có thể ủng hộ vì lợi ích phát triển, trong khi những người khác có thể lo ngại về việc mất quyền lợi hoặc thay đổi trong quản lý. Việc lắng nghe ý kiến của người dân là rất quan trọng để đảm bảo sự đồng thuận trong quá trình điều chỉnh.

2.2. Sự không đồng thuận giữa các cấp chính quyền

Trong quá trình điều chỉnh địa giới hành chính, sự không đồng thuận giữa các cấp chính quyền có thể dẫn đến những khó khăn trong việc thực hiện các quyết định. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ để đảm bảo rằng các quyết định được thực hiện một cách hiệu quả và đồng bộ.

III. Phương pháp lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều chỉnh địa giới hành chính

Đảng Cộng sản Việt Nam đã áp dụng nhiều phương pháp lãnh đạo khác nhau trong việc điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội. Những phương pháp này bao gồm việc xây dựng các chủ trương, chính sách rõ ràng, tổ chức các cuộc họp để thảo luận và lắng nghe ý kiến từ các cấp chính quyền và người dân. Sự lãnh đạo của Đảng không chỉ dừng lại ở việc đưa ra quyết định mà còn bao gồm việc giám sát và đánh giá quá trình thực hiện.

3.1. Xây dựng chủ trương và chính sách điều chỉnh địa giới

Chủ trương và chính sách điều chỉnh địa giới hành chính được xây dựng dựa trên các nghiên cứu và phân tích thực tiễn. Đảng Cộng sản Việt Nam đã chú trọng đến việc đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra là hợp lý và phù hợp với nhu cầu phát triển của thành phố.

3.2. Tổ chức các cuộc họp và lắng nghe ý kiến

Việc tổ chức các cuộc họp để thảo luận về các quyết định điều chỉnh địa giới hành chính là rất quan trọng. Đảng Cộng sản Việt Nam đã tạo điều kiện cho các cấp chính quyền và người dân có cơ hội bày tỏ ý kiến, từ đó giúp cho quá trình điều chỉnh diễn ra một cách minh bạch và công bằng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về điều chỉnh địa giới hành chính

Kết quả của việc điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội đã mang lại nhiều thay đổi tích cực cho thành phố. Những thay đổi này không chỉ thể hiện qua diện tích mở rộng mà còn qua sự phát triển của hạ tầng, kinh tế và xã hội. Việc điều chỉnh địa giới hành chính đã giúp Hà Nội trở thành một thành phố hiện đại hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

4.1. Tác động của điều chỉnh địa giới đến phát triển hạ tầng

Việc mở rộng địa giới hành chính đã tạo điều kiện cho việc phát triển hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục và các dịch vụ công cộng khác. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà còn thu hút đầu tư từ bên ngoài.

4.2. Kết quả nghiên cứu về sự phát triển kinh tế xã hội

Nghiên cứu cho thấy rằng việc điều chỉnh địa giới hành chính đã góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội. Các chỉ số kinh tế như GDP, thu nhập bình quân đầu người đã có sự tăng trưởng đáng kể sau mỗi lần điều chỉnh.

V. Kết luận và tương lai của điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội

Việc điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội từ năm 1978 đến 2008 đã cho thấy sự lãnh đạo hiệu quả của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tuy nhiên, trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của thành phố. Các quyết định cần được đưa ra dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, đảm bảo lợi ích của người dân và sự phát triển bền vững của Hà Nội.

5.1. Những bài học kinh nghiệm từ quá trình điều chỉnh

Quá trình điều chỉnh địa giới hành chính đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Cần chú trọng đến việc lắng nghe ý kiến của người dân, đảm bảo sự đồng thuận trong các quyết định và thực hiện các chính sách một cách minh bạch.

5.2. Định hướng tương lai cho điều chỉnh địa giới hành chính

Trong tương lai, việc điều chỉnh địa giới hành chính cần được thực hiện một cách linh hoạt, phù hợp với sự phát triển của Hà Nội. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra là hợp lý và có lợi cho sự phát triển bền vững của thành phố.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Vấn đề địa giới hành chính giữ vai trò là cơ sở pháp lý để phân định ranh giới quản lý lãnh thổ, dân cư và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương các cấp. Đối với Thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế – việc hoạch định địa giới hành chính gắn liền với yêu cầu phát triển ổn định và bền vững của đất nước.

Theo tác giả luận án, trong giai đoạn 30 năm (1978–2008), địa giới hành chính của thành phố Hà Nội đã trải qua ba lần điều chỉnh lớn với xu hướng mở rộng rồi thu hẹp, sau đó lại mở rộng:

• Năm 1978: Mở rộng địa giới hành chính thành phố lên diện tích 2.123 km².
• Năm 1991: Thu hẹp địa giới hành chính thành phố xuống còn 921,8 km².
• Năm 2008: Mở rộng địa giới hành chính thành phố lên 3.344,7 km², đưa Hà Nội vào nhóm 17 thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới.

Khoảng trống nghiên cứu được chỉ ra là: các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận Hà Nội như một khách thể chịu sự tác động cơ học của việc chia tách, sáp nhập lãnh thổ hoặc phân tích thuần túy dưới góc độ địa lý học, kiến trúc, quy hoạch không gian đô thị. Toàn bộ tiến trình lịch sử với tư cách là chủ thể lãnh đạo, hoạch định đường lối và tổ chức thực hiện của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với ba lần điều chỉnh đường biên ngoài của Thủ đô trong suốt 30 năm chưa từng được một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội giai đoạn 1978–2008; phân tích thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; từ đó đúc rút một số kinh nghiệm lịch sử phục vụ thực tiễn xây dựng và phát triển Thủ đô.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án bao gồm ba nội dung được đánh số cụ thể như sau:

1. Sưu tầm, tập hợp tư liệu về chủ trương, sự chỉ đạo thực hiện của Đảng Cộng sản Việt Nam về điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội trong ba lần điều chỉnh vào các năm 1978, 1991 và 2008.
2. Trình bày, hệ thống hóa quan điểm, chủ trương của Đảng cũng như sự chỉ đạo thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội vào các năm 1978, 1991 và 2008.
3. Phân tích, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế trong sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội các năm 1978, 1991 và 2008; trên cơ sở đó, đúc rút một số kinh nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những quan điểm, chủ trương, biện pháp và giải pháp mà Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra trong việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội vào các mốc thời gian 1978, 1991 và 2008.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào sự lãnh đạo của Đảng đối với đường ranh giới bên ngoài của thành phố, không đi sâu vào việc điều chỉnh địa giới nội bộ các quận huyện nội thành.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội và các tỉnh, địa phương liên quan trực tiếp đến các đợt sáp nhập, điều chỉnh như Hà Sơn Bình, Vĩnh Phú, Hà Tây, Hòa Bình.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát từ năm 1978 đến năm 2008, trong đó tập trung vào ba đợt điều chỉnh 1978–1979, 1989–1991, 2008 cùng các mốc thời gian trước và sau đó để phân tích tính liên tục của lịch sử.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả đã tiến hành khảo sát và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo ba nhóm nội dung chính:

Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về đô thị học và đô thị Hà Nội:

• Các sách chuyên khảo lịch sử, địa lý: Cuốn Hà Nội - Thủ đô nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Nguyễn Vinh Phúc, 1984) phác thảo diện mạo lịch sử tổng thể; cuốn Địa lý Hà Nội (Bùi Công Hoài, Phạm Khắc Lợi, Lê Thông, 2001) cung cấp vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ và bản đồ phân chia hành chính; công trình Hai mươi năm đổi mới ở Thủ đô Hà Nội, định hướng phát triển đến năm 2010 (Phùng Hữu Phú chủ biên) thuộc Đề tài khoa học trọng điểm mã số 01X-13; các cuốn biên niên như Thăng Long - Hà Nội một nghìn sự kiện lịch sử (Vũ Văn Quân chủ biên, 2007) và Biên niên lịch sử Thăng Long - Hà Nội (Phạm Xuân Hằng, Phan Phương Thảo đồng chủ biên, 2007); cuốn Lịch sử Thủ đô Hà Nội (Trần Huy Liệu, tái bản 2009); cuốn Lịch sử chính quyền thành phố Hà Nội (1945-2005) (Đoàn Minh Huấn, Nguyễn Ngọc Hà đồng chủ biên, 2010); bộ sách 2 tập Lịch sử Thăng Long - Hà Nội (Phan Huy Lê chủ biên, 2010) đề cập tổ chức không gian đô thị qua các năm 1978 và 1991.
• Các công trình về quản lý và phát triển đô thị: Kỷ yếu hội thảo Quản lý và phát triển Thăng Long - Hà Nội (Văn phòng Ban chỉ đạo kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, 2008); cuốn Quản lý và phát triển Thăng Long - Hà Nội lịch sử và bài học (Vũ Văn Quân, Đoàn Minh Huấn, Nguyễn Quang Ngọc, 2010); sách Hoàn thiện mô hình tổ chức và quản lý đô thị Hà Nội, luận cứ và giải pháp (Nguyễn Quang Ngọc, Đoàn Minh Huấn, Bùi Xuân Dũng đồng chủ biên, 2010) thuộc Đề tài cấp Nhà nước KX.02/06-10; cuốn Phát triển bền vững thủ đô Hà Nội (Nguyễn Quang Ngọc tuyển chọn, 2012); bài viết "Nhận dạng hình thái đô thị Hà Nội" (Doãn Minh Khôi, 2004).
• Các công trình chuyên khảo về biến đổi địa giới hành chính: Cuốn Việt Nam những thay đổi địa danh và địa giới hành chính (1945-2002) của Nguyễn Quang Ân (2003) thống kê chi tiết các văn bản pháp lý chia tách, sáp nhập trên toàn quốc; luận văn thạc sĩ Sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội thời kì cận hiện đại của Nguyễn Hữu Sơn (2009) mô tả diễn trình biến đổi địa giới Hà Nội từ năm 1858 đến năm 2008.
• Các tài liệu lý luận đô thị học nói chung: Sách Một số vấn đề về xây dựng chính quyền đô thị từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh (Phan Xuân Biên chủ biên, 2007); cuốn Phát triển bền vững đô thị những vấn đề lý luận và kinh nghiệm của thế giới (Đào Hoàng Tuấn, 2008); cuốn Chính sách đô thị (Võ Kim Cương, 2010); các bài báo của Nguyễn Đăng Sơn (2004), Trương Văn Quảng (2005), Nguyễn Minh Phương (2006).
• Các nghiên cứu quốc tế: Cuốn Urban Planning Theory since 1945 (Nigel Taylor, 1998); cuốn The Transformation of Cities, Urban Theory and Urban Life (David C. Thorns, 2002); công trình Chính quyền địa phương trong quá trình phát triển đô thị ở Việt Nam, tiến triển, phương tiện và hạn chế của chính quyền địa phương (David Albrecht, Hervé Hocquard, Philippe Papin, 2010); cuốn Không gian đô thị trên thế giới (Pierre Laborde, 2011); nghiên cứu về di dân nông thôn - đô thị Peasants on the Move: Rural-Urban Migration in the Hanoi Region (Lee Tana, 1996); sách nghiên cứu biến đổi đô thị tại ngoại thành Hà Nội Facing the urban transition in Hanoi: recent urban planning issues and initiatives (Danielle Labbé, 2010); Tư liệu văn hiến Thăng Long - Hà Nội - Tuyển tập tư liệu phương Tây (Nguyễn Thừa Hỷ chủ trì, 2010); cuốn Hà Nội, tiểu sử một đô thị (William S. Logan, bản dịch của Nguyễn Thừa Hỷ, 2010).

Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến sự lãnh đạo của Đảng về điều chỉnh địa giới hành chính:

• Bài viết "Về việc điều chỉnh địa giới, chia tách một số tỉnh" (Nhật Tân, Tạp chí Cộng sản, 1996) đưa ra 5 căn cứ điều chỉnh địa giới hành chính cấp tỉnh.
• Sách Lịch sử Đảng bộ thành phố Hà Nội (1930-2000) (Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội, 2004) điểm qua các mốc thay đổi địa giới năm 1978 và 1991.
• Bài viết "Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô Hà Nội thời kì 2000 - 2010" (Lê Thị Minh Hạnh, Tạp chí Địa chính, 2007) phân tích các định hướng dẫn đến việc mở rộng năm 2008.
• Cuốn Bác Hồ với Hà Nội (Bùi Kim Hồng, Đỗ Hoàng Linh, Nguyễn Văn Dương biên soạn, 2010) ghi nhận quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về quy hoạch mở rộng Hà Nội trong các cuộc họp Bộ Chính trị các năm 1958, 1959, 1962.
• Luận án tiến sĩ của Phạm Thị Kim Ngân (2010) về quy hoạch đô thị Hà Nội giai đoạn 1991–2005 và luận án tiến sĩ của Lê Thị Minh Hạnh (2012) về sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội xây dựng chính quyền giai đoạn 1954–1975 (có đề cập việc mở rộng địa giới năm 1961).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù số lượng ấn phẩm về Hà Nội rất lớn, các công trình đi trước chủ yếu dừng lại ở việc mô tả số liệu địa lý hoặc phân tích việc quản lý hành chính sau khi sự kiện điều chỉnh đã hoàn tất. Chưa có công trình nào tập trung làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam với tư cách là chủ thể quyết định chủ trương, chỉ đạo các cơ quan Nhà nước và các địa phương tổ chức thực hiện việc điều chỉnh đường ranh giới bên ngoài của Thủ đô trong toàn bộ giai đoạn 1978–2008.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức nhà nước, quản lý hành chính lãnh thổ và quy hoạch đô thị xã hội chủ nghĩa. Khung phân tích xem xét địa giới hành chính như một công cụ tổ chức không gian phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và phục vụ đời sống dân sinh. Các khái niệm về ranh giới hành chính, đô thị vệ tinh, vành đai nông nghiệp thực phẩm và quản trị vùng đô thị được sử dụng thống nhất theo quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước.

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài kết hợp các phương pháp cụ thể sau:

• Phương pháp lịch sử: Được sử dụng chủ yếu trong các chương 2, 3 và 4 nhằm phục dựng trung thực, tuần tự tiến trình ban hành chủ trương và quá trình chỉ đạo thực hiện ba lần điều chỉnh địa giới hành chính của Đảng.
• Phương pháp logic: Được sử dụng chủ yếu trong Chương 5 để phân tích bản chất, tổng kết các mối liên hệ tất yếu, rút ra các nhận xét đánh giá khách quan về ưu điểm, khuyết điểm và bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng để xử lý hệ thống văn bản chỉ thị, nghị quyết và các báo cáo lưu trữ, kết nối các dữ liệu đơn lẻ thành bức tranh toàn cảnh về sự điều hành vĩ mô.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Tác giả đã tiến hành phát phiếu khảo sát theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên vào tháng 9-2014 nhằm ghi nhận ý kiến, nhận thức và đánh giá của các tầng lớp nhân dân đối với chủ trương mở rộng địa giới Hà Nội năm 2008.
• Các phương pháp bổ trợ khác: Phương pháp đối chiếu, so sánh lịch sử, thống kê số liệu và sơ đồ hóa tư liệu.

Nguồn tư liệu sử dụng trong luận án:

• Nguồn sử liệu sơ cấp: Khai thác trực tiếp từ các kho lưu trữ gồm Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, Trung tâm Lưu trữ Thành ủy Hà Nội, Chi cục Văn thư Lưu trữ thành phố Hà Nội và Thư viện Quốc gia Việt Nam. Nguồn này bao gồm các văn kiện gốc như Nghị quyết, Chỉ thị, Quyết định, Thông báo, Báo cáo và Kết luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, Hội đồng Chính phủ, Hội đồng Bộ trưởng, Thành ủy và Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.
• Nguồn sử liệu thứ cấp: Các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo, bài báo trên các tạp chí chuyên ngành, luận văn, luận án và tài liệu thống kê chính thức của Tổng cục Thống kê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này dành để phân tích một cách có hệ thống tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến đô thị học, lịch sử Hà Nội và sự lãnh đạo của Đảng về địa giới hành chính. Tác giả khẳng định hai công trình tiếp cận gần nhất với đề tài là cuốn sách của Nguyễn Quang Ân (2003) và luận văn của Nguyễn Hữu Sơn (2009), song cả hai công trình mới chỉ dừng lại ở góc độ mô tả sự kiện địa giới với tư cách khách thể biến đổi, để trống hoàn toàn mảng đề tài về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng từ năm 1978 đến năm 2008.

Chương 2. Chủ trương và sự chỉ đạo mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội của Đảng năm 1978

Chương 2 tập trung phân tích bối cảnh, sự hình thành chủ trương và quá trình tổ chức triển khai mở rộng địa giới năm 1978:

• Tình hình trước năm 1978: Sau ngày giải phóng Thủ đô, diện tích Hà Nội giai đoạn 1945–1954 chỉ dao động từ 150 km² đến 152 km². Khi đất nước thống nhất năm 1975, yêu cầu xây dựng Thủ đô đòi hỏi không gian kinh tế - xã hội rộng lớn hơn để bố trí các cơ sở công - nông nghiệp, điều hòa mật độ dân cư và bảo đảm an ninh quốc phòng.
• Quá trình chuẩn bị chủ trương: Từ năm 1976, trên cơ sở luận chứng kinh tế - kỹ thuật do chuyên gia Liên Xô phối hợp với Bộ Xây dựng và Thành ủy Hà Nội lập ra, Bộ Chính trị đã thảo luận về hướng phát triển không gian của thành phố (hướng Xuân Mai, Sơn Tây, Ba Vì, Vĩnh Yên). Ban Chỉ đạo quy hoạch xây dựng và cải tạo Thủ đô Hà Nội đã ba lần báo cáo các phương án lên Bộ Chính trị vào các ngày 28-4-1978, 30-6-1978 và 8-9-1978. Sau khi cân nhắc ý kiến của Tỉnh ủy Hà Sơn Bình và Tỉnh ủy Vĩnh Phú về những khó khăn trong việc quản trị một địa bàn quá rộng, ngày 16-10-1978, Ban Bí thư họp để xác định lại phương án, và ngày 11-12-1978 Bộ Chính trị chính thức thông qua chủ trương điều chỉnh.
• Chỉ đạo thực hiện theo quy trình pháp luật:
  • Ngày 29-12-1978, Quốc hội khóa IV tại kỳ họp thứ tư đã ra Nghị quyết phê chuẩn sáp nhập vào Hà Nội: huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức, thị xã Sơn Tây, thị xã Hà Đông cùng một số xã thuộc các huyện Quốc Oai, Chương Mỹ, Thanh Oai, Thường Tín (tỉnh Hà Sơn Bình); huyện Sóc Sơn và một số xã thuộc huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phú). Diện tích Hà Nội được nâng lên mức 2.123 km².
  • Chính phủ ban hành Thông tư số 15/TTg (ngày 8-1-1979) và Quyết định số 49/CP (ngày 17-2-1979) phân vạch lại địa giới các xã, thị trấn bàn giao.
  • Công tác tiếp nhận được triển khai khẩn trương: Thành ủy Hà Nội lập Ban Chỉ đạo tiếp nhận do ông Nguyễn Đông, Phó Bí thư Thành ủy làm Trưởng ban (Nghị quyết 793-NQ/TU ngày 26-12-1978). Tỉnh ủy Hà Sơn Bình lập Ban Chỉ đạo bàn giao do ông Minh Đức, Phó Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban. Việc chuyển giao hồ sơ địa giới, tài sản, cơ sở kinh tế và tổ chức Đảng, chính quyền diễn ra chặt chẽ trong các tháng đầu năm 1979.

Năm điều chỉnh	Căn cứ pháp lý chủ yếu	Địa phương sáp nhập hoặc chia tách	Diện tích sau điều chỉnh
1978	Nghị quyết Quốc hội khóa IV (29-12-1978)	Sáp nhập một số huyện, thị xã, xã từ tỉnh Hà Sơn Bình và tỉnh Vĩnh Phú	2.123 km²
1991	Nghị quyết Quốc hội khóa VIII, kỳ họp thứ 9 (tháng 8-1991)	Chuyển trả một số huyện, thị xã về tỉnh Hà Tây và tỉnh Vĩnh Phú (chỉ giữ lại huyện Sóc Sơn)	921,8 km²
2008	Nghị quyết số 15/2008/QH12 (Quốc hội khóa XII, 29-5-2008)	Hợp nhất toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn (Hòa Bình)	3.344,7 km²

Chương 3. Đảng lãnh đạo thu hẹp địa giới hành chính thành phố Hà Nội năm 1991

Chương 3 luận giải nguyên nhân và tiến trình lãnh đạo của Đảng trong việc thu hẹp quy mô Thủ đô:

• Nguyên nhân điều chỉnh: Sau hơn 10 năm thực hiện mở rộng theo mô hình công - nông nghiệp tập trung của thời kỳ bao cấp, địa bàn ngoại thành quá rộng lớn đã tạo ra gánh nặng vượt tầm quản lý của bộ máy chính quyền Hà Nội, đặc biệt khi đất nước bước vào công cuộc Đổi mới và chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường.
• Chủ trương của Đảng: Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị chỉ đạo xác định lại địa giới Thủ đô theo hướng tinh gọn, tập trung nguồn lực phát triển đô thị trung tâm.
• Quá trình thực hiện: Tháng 8-1991, Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ 9 thông qua việc chuyển trả các huyện Hoài Đức, Đan Phượng, Phúc Thọ, Thạch Thất, Ba Vì, thị xã Hà Đông, thị xã Sơn Tây về tỉnh Hà Tây; chuyển huyện Mê Linh về tỉnh Vĩnh Phú; thành phố Hà Nội chỉ giữ lại huyện Sóc Sơn. Sau điều chỉnh, diện tích tự nhiên của Thủ đô giảm xuống còn 921,8 km². Các cấp ủy Đảng đã chỉ đạo việc điều chuyển cán bộ, sắp xếp lại tổ chức cơ sở đảng và hệ thống hành chính ổn định, không để gián đoạn các hoạt động sản xuất và đời sống xã hội.

Chương 4. Mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội dưới sự lãnh đạo của Đảng năm 2008

Chương này trình bày cơ sở lý luận, thực tiễn và tiến trình thực hiện lần điều chỉnh có quy mô lớn nhất:

• Yêu cầu thực tiễn: Sự phát triển kinh tế nhanh chóng cùng tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa khiến không gian đô thị của Hà Nội sau năm 1991 trở nên quá tải về hạ tầng, nhà ở, giao thông và môi trường. Nghị quyết 15-NQ/TW ngày 15-12-2000 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2000–2010 đã đặt ra định hướng mở rộng không gian phát triển bền vững.
• Chủ trương của Trung ương: Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã nghiên cứu toàn diện các phương án mở rộng, thống nhất sáp nhập toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc) và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình) về thành phố Hà Nội.
• Chỉ đạo thực hiện: Ngày 29-5-2008, Quốc hội khóa XII thông qua Nghị quyết số 15/2008/QH12, có hiệu lực từ ngày 1-8-2008. Đảng đã chỉ đạo các cơ quan Trung ương và các địa phương liên quan khẩn trương hợp nhất bộ máy chính quyền, chuyển giao hồ sơ đất đai, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, và nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch tổng thể không gian xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Chương 5. Nhận xét và kinh nghiệm

Chương 5 sử dụng phương pháp logic để đánh giá tổng quát về sự lãnh đạo của Đảng:

• Về ưu điểm: Đảng đã chủ động nhận diện yêu cầu khách quan của lịch sử, kịp thời đưa ra những quyết sách mang tính chiến lược để giải quyết không gian phát triển của Thủ đô qua từng giai đoạn cách mạng; chỉ đạo quá trình điều chỉnh tuân thủ đúng trình tự pháp luật; giải quyết kịp thời các vướng mắc về tư tưởng, tổ chức và bộ máy.
• Về hạn chế: Khoảng cách giữa các lần điều chỉnh tương đối ngắn (30 năm diễn ra ba lần điều chỉnh theo hướng mở - thu - mở), phần nào cho thấy sự lúng túng trong xác định mô hình không gian phát triển; một số dự báo phát triển kinh tế - xã hội và quy mô dân số ở lần điều chỉnh trước chưa sát với thực tiễn; quá trình chuyển giao ranh giới từng gây ra những xáo trộn nhất định về tổ chức quản lý và tâm lý dân cư.
• Bài học kinh nghiệm:
  • Kinh nghiệm về xác định chủ trương: Phải xuất phát từ thực tiễn khách quan và quy luật phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm tính khoa học và tầm nhìn dài hạn; kết hợp hài hòa giữa tính chất đô thị và địa bàn nông thôn phụ cận; gắn hoạch định địa giới với chiến lược bảo đảm an ninh quốc phòng.
  • Kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện: Cần có sự chỉ đạo tập trung, thống nhất từ cấp Trung ương đến địa phương; phát huy vai trò tiền phong của tổ chức Đảng và cán bộ, đảng viên; chú trọng tuyên truyền, tạo sự đồng thuận xã hội; giải quyết dứt điểm các vướng mắc về chế độ chính sách và thủ tục hành chính cho người dân.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những đóng góp khoa học về mặt lý luận và thực tiễn:

• Khai thác và hệ thống hóa khối lượng lớn tài liệu lưu trữ sơ cấp: Tiếp cận và công bố nhiều nguồn tư liệu thành văn gốc tại các trung tâm lưu trữ Trung ương và Hà Nội, bổ sung nguồn sử liệu xác thực về Thăng Long - Hà Nội và đề tài địa giới hành chính.
• Làm sáng tỏ vai trò chủ thể lãnh đạo của Đảng: Luận án tái hiện đầy đủ quá trình hình thành tư duy lý luận, các quyết sách chỉ đạo và việc tổ chức thực hiện của Đảng Cộng sản Việt Nam qua ba lần điều chỉnh địa giới hành chính Thủ đô (1978, 1991, 2008), khẳng định vai trò lãnh đạo mang tính quyết định đến diện mạo hành chính của Hà Nội.
• Đúc kết hệ thống bài học lịch sử: Cung cấp những nhận định khách quan về ưu điểm và hạn chế, đúc rút bài học kinh nghiệm về việc hoạch định chủ trương cũng như khâu tổ chức thực hiện việc điều chỉnh địa giới hành chính, góp phần phục vụ công tác quy hoạch, quản trị Thủ đô trong giai đoạn hiện nay.

Về mặt kiến nghị, tác giả đề xuất việc quản lý địa giới hành chính đô thị cần duy trì tính ổn định tương đối, tránh những xáo trộn cơ học không cần thiết; các chính sách quy hoạch phát triển vùng phải được xây dựng dựa trên các luận cứ khoa học liên ngành và lắng nghe ý kiến phản biện của giới chuyên gia cũng như nhân dân địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Theo giới hạn phạm vi nghiên cứu do tác giả tự xác định trong phần Mở đầu:

• Hạn chế về nội dung: Đề tài chỉ tập trung khảo sát sự lãnh đạo của Đảng đối với việc điều chỉnh đường ranh giới bên ngoài của thành phố Hà Nội; chưa đi sâu nghiên cứu các đợt chia tách, sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính nội bộ giữa các quận, huyện, thị xã nội thành.
• Hạn chế về thời gian: Mốc khảo sát kết thúc ở năm 2008 khi quyết định mở rộng địa giới có hiệu lực, do đó chưa có điều kiện đánh giá đầy đủ toàn bộ những tác động kinh tế - xã hội thực tế diễn ra trong giai đoạn ổn định phát triển sau năm 2008.

Hướng nghiên cứu tiếp: Cần có các công trình tiếp nối để đánh giá sâu hơn về hiệu quả quản trị đô thị Hà Nội từ sau năm 2008 đến nay, cũng như khảo sát chi tiết sự biến đổi địa giới nội đô của từng đơn vị hành chính cấp cơ sở trực thuộc thành phố.

Giá trị tham khảo

Bản luận án mang lại giá trị tham khảo rõ rệt cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh: Đề tài là nguồn tài liệu chuyên khảo tham khảo phục vụ nghiên cứu và giảng dạy các chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Việt Nam hiện đại, Đô thị học, Địa lý hành chính và Quản lý hành chính công.
• Đối với các cơ quan quản lý và người làm chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học lịch sử cho các cơ quan tham mưu của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và chính quyền thành phố Hà Nội trong việc hoạch định chính sách phân vạch địa giới hành chính, quy hoạch không gian vùng Thủ đô và xây dựng mô hình chính quyền đô thị phù hợp.
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Chương 2 và Chương 5 là hai phần có giá trị tư liệu và học thuật cao; trong đó Chương 2 cung cấp tài liệu lưu trữ chi tiết về các cuộc họp kín của Bộ Chính trị năm 1978, còn Chương 5 đưa ra hệ thống bài học kinh nghiệm sâu sắc về công tác tổ chức, chỉ đạo thực hiện của Đảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Diện tích thành phố Hà Nội thay đổi cụ thể ra sao qua ba lần điều chỉnh địa giới hành chính 1978, 1991 và 2008?
Dữ liệu của luận án cho thấy: Năm 1978, diện tích Hà Nội mở rộng lên 2.123 km²; năm 1991, diện tích bị thu hẹp xuống còn 921,8 km²; đến năm 2008, thành phố mở rộng đạt 3.344,7 km², đưa Hà Nội trở thành một trong 17 thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới.

2. Trước khi đưa ra quyết định mở rộng năm 1978, Bộ Chính trị đã xem xét các phương án mở rộng nào?
Ban Chỉ đạo quy hoạch xây dựng và cải tạo Thủ đô Hà Nội đã ba lần báo cáo các phương án vào các ngày 28-4-1978, 30-6-1978 và 8-9-1978. Phương án ngày 30-6-1978 đề xuất nhập gần trọn tỉnh Hà Sơn Bình (trừ 4 huyện chuyển đi các tỉnh khác) cùng huyện Sóc Sơn và một phần Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phú. Ngày 8-9-1978, Bộ Chính trị từng quyết nghị nhập toàn bộ tỉnh Hà Sơn Bình. Tuy nhiên, sau phiên họp ngày 16-10-1978 của Ban Bí thư để lắng nghe khó khăn trong quản lý từ các địa phương, Bộ Chính trị đã thống nhất phương án điều chỉnh gọn hơn vào ngày 11-12-1978.

3. Nghị quyết ngày 29-12-1978 của Quốc hội khóa IV quy định sáp nhập những địa bàn nào vào Hà Nội?
Quốc hội phê chuẩn sáp nhập vào thành phố Hà Nội: từ tỉnh Hà Sơn Bình gồm các huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức, thị xã Sơn Tây, thị xã Hà Đông cùng 7 xã của huyện Quốc Oai, 4 xã của huyện Chương Mỹ, 2 xã của huyện Thanh Oai và 4 xã của huyện Thường Tín; từ tỉnh Vĩnh Phú gồm toàn bộ huyện Sóc Sơn và 18 xã cùng thị trấn Phúc Yên thuộc huyện Mê Linh.

4. Tổ chức bộ máy bàn giao và tiếp nhận địa giới năm 1979 giữa Hà Nội và Hà Sơn Bình được bố trí như thế nào?
Thành ủy Hà Nội ra Nghị quyết số 793-NQ/TU (ngày 26-12-1978) thành lập Ban Chỉ đạo tiếp nhận do ông Nguyễn Đông, Phó Bí thư Thành ủy làm Trưởng ban. Tỉnh ủy Hà Sơn Bình lập Ban Chỉ đạo bàn giao do ông Minh Đức, Phó Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban để phối hợp chuẩn bị tài liệu, thủ tục chuyển giao tài sản và tổ chức cán bộ.

5. Luận án đã áp dụng phương pháp điều tra xã hội học như thế nào trong quá trình thực hiện?
Nghiên cứu sinh đã tiến hành phát phiếu điều tra xã hội học theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên vào tháng 9-2014 nhằm thu thập ý kiến, đánh giá của các tầng lớp cư dân về chủ trương mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội năm 2008 cũng như những tác động thực tế của quyết định này đến đời sống nhân dân.

Kết luận

Bản luận án tiến sĩ của tác giả Đỗ Thị Thanh Loan là công trình khoa học chuyên khảo phản ánh toàn diện sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với ba đợt điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội vào các năm 1978, 1991 và 2008. Thông qua nguồn tư liệu lưu trữ sơ cấp và các phương pháp nghiên cứu lịch sử, logic, luận án đã làm sáng tỏ quá trình ban hành chủ trương, tổ chức thực hiện và giải quyết các mối quan hệ địa giới giữa Thủ đô với các địa phương lân cận. Công trình đóng góp nguồn cứ liệu xác thực, chỉ ra các bài học kinh nghiệm trong công tác quản lý quy hoạch lãnh thổ, đồng thời cung cấp giá trị tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách phát triển Thủ đô hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu cho loạt công trình nghiên cứu này là cuốn sách Hà Nội - Thủ đô nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam do những người có nhiều tâm huyết với Hà Nội: Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Nguyễn Vinh Phúc xuất bản vào năm 1984. Cuốn sách đã lột tả chân thực về diện mạo lịch sử của Hà Nội qua các thời đại trên các mặt: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của Hà Nội từ thời bình minh của lịch sử Hà Nội tới Thăng Long - Đông Đô - Đông Kinh - Hà Nội thế kỉ XI-XIX, tới cuộc kháng chiến chống Pháp, trong sự nghiệp hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân thống nhất đất nước, xây dựng CNXH. Năm 2001, Bùi Công Hoài, Phạm Khắc Lợi, Lê Thông đã biên soạn cuốn Địa lý Hà Nội ( NXB Đại học Quốc gia Hà Nội), ghi lại vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ và sự phân chia hành chính; điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên; dân cư và kinh tế của Hà Nội, cùng với những bản đồ, biểu đồ tóm tắt các nội dung đã trình bày. Vào những năm 2000, thành phố Hà Nội thực hiện chương trình nghiên cứu khoa học trọng điểm: Những luận cứ khoa học cho việc đánh giá quá trình đổi mới ở Thủ đô và định hướng phát triển đến năm 2010 (Mã số 01X-13).

Những nghiên cứu khoa học này được tổng hợp trong cuốn Hai mươi năm đổi mới ở Thủ đô Hà Nội, định hướng phát triển đến năm 2010 do Phùng Hữu Phú chủ biên, Nxb Hà Nội, H. Cuốn sách đã thể hiện những đổi mới về tư duy, nhận thức ở Thủ đô Hà Nội; về quá trình và thành quả đổi mới của Thủ đô Hà Nội; về mục tiêu, quan điểm phát triển thủ đô đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020; về những nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp chủ yếu đẩy nhanh tốc độ phát triển thủ đô Hà Nội đến năm 2010. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các sự kiện lịch sử tiêu biểu của Thăng Long Hà Nội được thể hiện trong hai cuốn Thăng Long - Hà Nội một nghìn sự kiện lịch sử do Vũ Văn Quân chủ biên, Nxb Hà Nội, H. 2007 và Biên niên lịch sử Thăng Long - Hà Nội, Phạm Xuân Hằng, Phan Phương Thảo đồng chủ biên, NXB Hà Nội, H.

Cả hai cuốn sách đều được biên soạn dưới dạng biên niên sự kiện, trình bày niên đại, tên sự kiện, nội dung sự kiện và nguồn dẫn. Đó là các sự kiện lịch sử của Thăng Long - Hà Nội từ khi con người xuất hiện trên vùng đất cổ xưa này cho đến trước ngày 1-8-2008, khi quyết định mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội có hiệu lực. Những sự kiện liên quan đến điều chỉnh địa giới hành chính của Hà Nội trong phạm vi thời gian nghiên cứu của đề tài được biên soạn khá đầy đủ với nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, cho phép người đọc có cái nhìn tổng quan về Hà Nội, đặc biệt là những lần điều chỉnh địa giới hành chính trước năm 2008. Sang năm 2009, Nxb Lao động đã cho ra mắt cuốn Lịch sử Thủ đô Hà Nội (in lần thứ ba) của tác giả Trần Huy Liệu.

Cuốn sách đã trình bày một cách toàn diện, có hệ thống về mọi mặt lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hội theo quá trình phát triển của lịch sử Hà Nội từ đầu thế kỉ XI đến năm 1960. Một cuốn sách nghiên cứu về vấn đề cụ thể của Hà Nội: Lịch sử chính quyền thành phố Hà Nội (1945-2005) do Đoàn Minh Huấn, Nguyễn Ngọc Hà đồng chủ biên, NXB Hà Nội, H.