Yếu tố tâm lý xã hội và hành vi lái xe rủi ro của thanh thiếu niên Campuchia

Luận án phân tích ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý xã hội đến hành vi lái xe rủi ro ở thanh thiếu niên Campuchia, dựa trên khảo sát thực tế.

• Tác giả: Lim Bouyheak
• Người hướng dẫn: Đặng Hoàng Minh
• Trường học: Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên
• Đề tài: Ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý xã hội đến hành vi lái xe rủi ro ở thanh thiếu niên Campuchia
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Lái xe rủi ro ở thanh niên Tổng quan vấn đề cấp bách

Tình trạng tai nạn giao thông đường bộ đã trở thành một mối quan tâm nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tai nạn giao thông là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nhóm dân số trẻ. Đặc biệt, tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình như Campuchia, gánh nặng này càng trở nên nặng nề hơn. Nghiên cứu của Lim Bouyheak (2024) tại Đại học Sư phạm Hà Nội đã chỉ ra rằng các hành vi lái xe nguy hiểm của thanh thiếu niên Campuchia, chủ yếu là người điều khiển xe máy, bắt nguồn sâu xa từ các yếu tố tâm lý xã hội. Việc hiểu rõ các hành vi này, từ phóng nhanh vượt ẩu, mất tập trung đến lái xe sau khi sử dụng chất kích thích, là bước đầu tiên để xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả, góp phần cải thiện an toàn giao thông giới trẻ và giảm thiểu những tổn thất không đáng có.

1.1. Thực trạng đáng báo động về tai nạn giao thông ở người trẻ

Các báo cáo toàn cầu cho thấy thanh niên trong độ tuổi 15-29 là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ tai nạn giao thông ở người trẻ. Tại Campuchia, tình hình cũng không mấy khả quan. Dữ liệu từ nghiên cứu của Lim Bouyheak (2024) cho thấy phần lớn các vụ tai nạn chết người liên quan đến người điều khiển xe máy, trong đó thanh thiếu niên chiếm một tỷ lệ đáng kể. Nguyên nhân chính thường được xác định là do hành vi của con người, bao gồm chạy quá tốc độ, lái xe bất cẩn và không tuân thủ luật lệ. Những con số này không chỉ là thống kê mà còn là lời cảnh báo về một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi sự quan tâm và hành động ngay lập tức từ các nhà hoạch định chính sách, gia đình và toàn xã hội để bảo vệ tương lai của đất nước.

1.2. Phân loại các hành vi lái xe nguy hiểm phổ biến

Để có giải pháp phù hợp, việc xác định rõ các hành vi lái xe nguy hiểm là vô cùng cần thiết. Luận án của Lim Bouyheak (2024) đã phân loại chúng thành bốn nhóm chính: (1) Lái xe hung hăng (Aggressive driving), bao gồm các hành vi như lạng lách, tạt đầu xe khác; (2) Lái xe mất tập trung (Distracted driving), điển hình là sử dụng điện thoại khi lái xe hoặc nói chuyện với hành khách; (3) Lái xe khi say xỉn (Intoxicated driving), tức là sử dụng rượu bia khi lái xe; và (4) Vi phạm luật giao thông (Violating driving law), như vượt đèn đỏ, đi ngược chiều. Mỗi loại hành vi này đều có những yếu tố tâm lý thúc đẩy riêng và gây ra những hậu quả khác nhau, đòi hỏi các phương pháp can thiệp và giáo dục an toàn giao thông phải được thiết kế chuyên biệt.

II. Giải mã 4 yếu tố tâm lý xã hội thúc đẩy hành vi lái xe ẩu

Đằng sau tay lái của những thanh niên liều lĩnh là một mạng lưới phức tạp của các ảnh hưởng tâm lý và xã hội. Luận án tiến sĩ của Lim Bouyheak (2024) đã tập trung phân tích bốn yếu tố chính có tác động mạnh mẽ nhất đến quyết định lái xe ẩu của thanh thiếu niên. Đó là nhận thức rủi ro, ảnh hưởng từ bạn bè, xu hướng tìm kiếm cảm giác mạnh, và các hành vi lệch chuẩn xã hội. Các yếu tố này không hoạt động riêng lẻ mà thường xuyên tương tác, cộng hưởng với nhau, tạo ra một "công thức" nguy hiểm. Ví dụ, một cá nhân có nhận thức rủi ro thấp sẽ dễ bị áp lực đồng trang lứa lôi kéo vào các cuộc đua xe ngẫu hứng, đặc biệt nếu người đó vốn có xu hướng tìm kiếm cảm giác mạnh. Hiểu rõ cơ chế hoạt động của các yếu tố này là chìa khóa để phá vỡ vòng xoáy hành vi tiêu cực.

2.1. Ảnh hưởng của áp lực đồng trang lứa và tâm lý đám đông

Áp lực đồng trang lứa là một trong những yếu tố có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất ở tuổi vị thành niên. Nghiên cứu đã chứng minh rằng khi đi cùng bạn bè, đặc biệt là những người bạn có xu hướng chấp nhận rủi ro, thanh niên nam có xu hướng thực hiện nhiều hành vi lái xe nguy hiểm hơn. Tâm lý đám đông khiến họ cảm thấy hành vi của mình được chấp nhận và thậm chí là đáng ngưỡng mộ trong nhóm. Nhận thức rằng bạn bè của mình cũng thường xuyên vi phạm luật giao thông hoặc phóng nhanh sẽ làm giảm cảm giác tội lỗi và lo sợ bị trừng phạt. Nghiên cứu của Lim Bouyheak (2024) còn cho thấy nữ giới cũng bị ảnh hưởng đáng kể bởi hành vi của bạn bè, đặc biệt trong việc mất tập trung khi lái xe và vi phạm luật lệ.

2.2. Xu hướng tìm kiếm cảm giác mạnh và sự bốc đồng tuổi mới lớn

Sự bốc đồng ở tuổi mới lớn và nhu cầu tìm kiếm cảm giác mạnh là những đặc điểm tâm sinh lý điển hình của giai đoạn này. Về mặt sinh học, não bộ của thanh thiếu niên chưa phát triển hoàn thiện, đặc biệt là vùng vỏ não trước trán chịu trách nhiệm về kiểm soát xung động và ra quyết định. Điều này khiến họ có xu hướng hành động trước khi suy nghĩ kỹ về hậu quả. Việc lái xe với tốc độ cao hay thực hiện những pha xử lý nguy hiểm mang lại cảm giác phấn khích và thỏa mãn tức thời. Những người có điểm số cao về thang đo tìm kiếm cảm giác mạnh được ghi nhận là có khả năng tham gia vào các hành vi lái xe nguy hiểm cao hơn đáng kể so với nhóm còn lại, theo trích dẫn từ nghiên cứu của Bachoo và cộng sự (2013).

2.3. Hệ quả từ nhận thức rủi ro thấp trong văn hóa giao thông

Nhận thức rủi ro thấp là một rào cản tâm lý lớn trong việc hình thành văn hóa giao thông của thanh niên. Nhiều người trẻ tuổi có xu hướng đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của các hành vi như không đội mũ bảo hiểm, nhắn tin khi lái xe hoặc chỉ uống "một chút" rượu bia. Họ có thể tin vào kỹ năng lái xe của mình hoặc cho rằng tai nạn chỉ xảy ra với người khác. Nghiên cứu của Rhodes & Pivik (2011) cho thấy thanh thiếu niên nam có nhận thức rủi ro thấp hơn nữ giới. Sự chủ quan này, kết hợp với các yếu tố khác như áp lực bạn bè, tạo nên một môi trường thuận lợi cho các hành vi liều lĩnh, dẫn đến những vụ tai nạn giao thông ở người trẻ thương tâm mà lẽ ra có thể phòng tránh được.

III. Phân tích mối liên hệ giữa hành vi lệch chuẩn và lái xe rủi ro

Hành vi lái xe không chỉ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tức thời mà còn phản ánh những đặc điểm tính cách và xu hướng hành vi lâu dài của một cá nhân. Nghiên cứu của Lim Bouyheak (2024) đã chỉ ra một mối tương quan mạnh mẽ giữa hành vi lệch chuẩn xã hội (antisocial deviant behavior) và việc thực hiện các hành vi lái xe nguy hiểm. Cụ thể, nghiên cứu này tập trung vào hai khía cạnh: hành vi hung hăng và hành vi vi phạm quy tắc. Những thanh thiếu niên thường xuyên thể hiện sự hung hăng trong cuộc sống hàng ngày hoặc có thói quen phá vỡ các quy tắc ở nhà trường và gia đình cũng có khả năng cao sẽ mang những xu hướng này lên đường phố. Họ xem việc lái xe ẩu như một cách để thể hiện bản thân, thách thức quyền lực và giải tỏa cảm xúc tiêu cực.

3.1. Hành vi hung hăng và xu hướng lái xe liều lĩnh thách thức

Hành vi hung hăng, được định nghĩa là xu hướng gây gổ, tranh cãi và thể hiện sự tức giận, có mối liên hệ trực tiếp đến việc lái xe hung hăng. Những cá nhân này dễ bị kích động bởi các tình huống giao thông thông thường như bị cắt ngang hoặc kẹt xe. Họ có thể phản ứng bằng cách bấm còi inh ỏi, chửi bới, bám đuôi sát xe khác hoặc thậm chí rượt đuổi. Theo Berdoulat và cộng sự (2013), những người lái xe có mức độ tức giận và hung hăng cao thường xuyên vi phạm luật và mắc lỗi hơn. Đây không còn là việc di chuyển đơn thuần mà đã trở thành một cuộc chiến, nơi mà con đường là đấu trường để họ khẳng định sự thống trị, dẫn đến nguy cơ tai nạn rất cao cho chính họ và những người tham gia giao thông khác.

3.2. Vi phạm quy tắc chung và thái độ coi thường luật giao thông

Hành vi vi phạm quy tắc (rule-breaking behavior) thể hiện một thái độ coi thường các quy chuẩn và luật lệ chung của xã hội. Thanh thiếu niên có điểm số cao ở đặc điểm này thường xuyên nói dối, trốn học, hoặc không tuân thủ quy định của gia đình. Thái độ này dễ dàng được chuyển hóa thành việc coi thường luật giao thông. Đối với họ, đèn đỏ, biển báo tốc độ hay quy định về mũ bảo hiểm không phải là các quy tắc để bảo vệ an toàn mà là những rào cản phiền phức cần phải vượt qua. Nghiên cứu của Lim Bouyheak (2024) nhấn mạnh rằng xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở nữ giới, cho thấy mối liên hệ giữa việc vi phạm quy tắc chung và vi phạm luật giao thông là mạnh mẽ hơn. Do đó, việc can thiệp cần phải nhắm đến cả việc điều chỉnh hành vi xã hội nói chung, chứ không chỉ riêng hành vi lái xe.

IV. Khám phá kết quả nghiên cứu Giới tính và các yếu tố điều tiết

Một trong những phát hiện quan trọng nhất từ luận án của Lim Bouyheak (2024) là các yếu tố tâm lý xã hội không tác động đồng đều lên tất cả thanh thiếu niên. Mối quan hệ giữa các yếu tố nguy cơ và hành vi lái xe nguy hiểm được điều tiết bởi nhiều biến số khác nhau, nổi bật nhất là giới tính và nền tảng gia đình. Điều này cho thấy sự cần thiết của các phương pháp tiếp cận cá nhân hóa trong công tác tuyên truyền luật giao thông và phòng ngừa. Việc áp dụng một giải pháp chung cho tất cả có thể không mang lại hiệu quả tối ưu. Thay vào đó, cần xác định các nhóm đối tượng có nguy cơ cao và điều chỉnh thông điệp can thiệp sao cho phù hợp với đặc điểm giới tính, kinh nghiệm lái xe và môi trường gia đình của họ.

4.1. Sự khác biệt trong các hành vi lái xe giữa nam và nữ thanh niên

Nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù thanh niên nam thường được cho là có xu hướng lái xe liều lĩnh hơn, nhưng nữ giới lại dễ bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố xã hội cụ thể. Cụ thể, phát hiện của Lim Bouyheak (2024) cho thấy các thanh thiếu niên nữ có nhiều khả năng bị ảnh hưởng bởi hành vi lái xe rủi ro của bạn bè dẫn đến việc mất tập trung khi lái xe và vi phạm luật giao thông. Điều này có thể giải thích bởi tầm quan trọng của các mối quan hệ xã hội và sự chấp thuận của nhóm bạn đối với nữ giới ở lứa tuổi này. Trong khi đó, nam giới có thể bị thúc đẩy nhiều hơn bởi các yếu tố nội tại như nhu cầu tìm kiếm cảm giác mạnh. Những khác biệt này cần được xem xét khi thiết kế các chiến dịch truyền thông về an toàn giao thông.

4.2. Vai trò của gia đình và tác động từ trình độ học vấn của cha mẹ

Vai trò của gia đình được chứng minh là một yếu tố điều tiết quan trọng. Nghiên cứu cho thấy trình độ học vấn của cha mẹ có thể ảnh hưởng đến mối liên hệ giữa các yếu tố tâm lý và hành vi lái xe của con cái. Cha mẹ có trình độ học vấn cao hơn có thể có nhận thức tốt hơn về các rủi ro và do đó, họ giám sát, giáo dục con cái về an toàn giao thông chặt chẽ hơn. Ngược lại, trong các gia đình có trình độ học vấn của cha mẹ thấp hơn, sự liên kết giữa các yếu tố nguy cơ (như ảnh hưởng bạn bè) và hành vi lái xe ẩu có thể trở nên mạnh mẽ hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu hút phụ huynh tham gia vào các chương trình giáo dục an toàn giao thông tại trường học và cộng đồng.

V. Top 5 phương pháp giáo dục an toàn giao thông hiệu quả nhất

Dựa trên các phân tích sâu sắc về yếu tố tâm lý xã hội, việc xây dựng các chương trình can thiệp và giáo dục an toàn giao thông cần vượt ra ngoài khuôn khổ của việc giảng dạy luật lệ đơn thuần. Để tạo ra sự thay đổi bền vững trong văn hóa giao thông của thanh niên, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận đa chiều, tác động trực tiếp vào nhận thức, thái độ và kỹ năng xã hội của người trẻ. Các chương trình này phải được thiết kế dựa trên bằng chứng khoa học, có tính tương tác cao và phù hợp với bối cảnh văn hóa địa phương. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tuân thủ luật pháp mà còn là hình thành một thế hệ người lái xe có trách nhiệm, biết tôn trọng sinh mạng của bản thân và cộng đồng.

5.1. Tăng cường tuyên truyền luật giao thông qua các kênh sáng tạo

Việc tuyên truyền luật giao thông theo cách truyền thống như qua sách vở hay các bài giảng có thể không còn hiệu quả với thế hệ trẻ. Thay vào đó, cần tận dụng sức mạnh của công nghệ và ảnh hưởng của mạng xã hội. Các chiến dịch truyền thông có thể sử dụng video ngắn, đồ họa thông tin (infographic), hoặc các thử thách trực tuyến để truyền tải thông điệp một cách sinh động. Hợp tác với những người có ảnh hưởng (influencers) trong giới trẻ để lan tỏa các thông điệp về lái xe an toàn cũng là một cách tiếp cận hiệu quả. Nội dung cần tập trung vào việc mô phỏng các tình huống thực tế và hậu quả của hành vi lái xe nguy hiểm, thay vì chỉ liệt kê các điều luật khô khan.

5.2. Xây dựng chương trình can thiệp tâm lý chuyên biệt cho giới trẻ

Các chương trình can thiệp cần giải quyết tận gốc các vấn đề tâm lý đã được xác định. Ví dụ, có thể tổ chức các buổi hội thảo về kỹ năng ra quyết định, kỹ năng từ chối áp lực đồng trang lứa, và quản lý cảm xúc (đặc biệt là sự tức giận khi lái xe). Các chương trình này giúp thanh niên nhận diện và điều chỉnh các xu hướng hành vi tiêu cực của bản thân. Đối với những người có xu hướng tìm kiếm cảm giác mạnh, cần định hướng họ vào các hoạt động thể thao mạo hiểm an toàn, có kiểm soát thay vì tìm kiếm sự phấn khích trên đường phố. Các hoạt động này không chỉ giúp giảm thiểu hành vi lái xe rủi ro mà còn góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho người trẻ.

5.3. Nâng cao nhận thức rủi ro qua trải nghiệm thực tế ảo VR

Để khắc phục tình trạng nhận thức rủi ro thấp, công nghệ thực tế ảo (VR) có thể là một công cụ giáo dục cực kỳ mạnh mẽ. Thay vì chỉ nghe kể, thanh niên có thể trực tiếp trải nghiệm các tình huống nguy hiểm và hậu quả của một vụ tai nạn trong một môi trường an toàn tuyệt đối. Các mô phỏng này có thể cho thấy rõ tác động của việc sử dụng điện thoại khi lái xe hay sử dụng rượu bia khi lái xe lên khả năng phản xạ và xử lý tình huống. Trải nghiệm sống động này có khả năng tạo ra một cú sốc tâm lý tích cực, giúp họ nhận thức sâu sắc hơn về những nguy cơ mà họ thường xem nhẹ, từ đó có thể dẫn đến sự thay đổi hành vi lâu dài.

VI. Tương lai nghiên cứu lái xe rủi ro và các khuyến nghị chính sách

Nghiên cứu của Lim Bouyheak (2024) đã mở ra một hướng tiếp cận quan trọng trong việc tìm hiểu lái xe rủi ro ở thanh niên Campuchia, nhưng đây chỉ là bước khởi đầu. Vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy để có một bức tranh toàn diện. Các nghiên cứu trong tương lai cần tiếp tục đào sâu vào các yếu tố phức tạp hơn và sử dụng các phương pháp luận tiên tiến hơn. Dựa trên các kết quả hiện có, cần đưa ra những khuyến nghị chính sách cụ thể và khả thi. Sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và hành động chính sách quyết liệt là con đường duy nhất để giải quyết triệt để vấn nạn tai nạn giao thông ở người trẻ, bảo vệ nguồn nhân lực quý giá cho sự phát triển của quốc gia.

6.1. Hạn chế nghiên cứu và hướng đi cho các phân tích trong tương lai

Nghiên cứu hiện tại có một số hạn chế như thiết kế cắt ngang (cross-sectional), không thể xác định quan hệ nhân quả một cách chắc chắn. Các nghiên cứu dọc (longitudinal) theo dõi cùng một nhóm thanh niên qua nhiều năm sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về sự phát triển của các hành vi lái xe. Ngoài ra, cần mở rộng mẫu nghiên cứu ra các khu vực nông thôn và các nhóm tuổi khác. Các yếu tố như sang chấn tâm lý sau tai nạn hay ảnh hưởng của mạng xã hội đến việc hình thành các chuẩn mực lái xe cũng là những lĩnh vực đầy tiềm năng cần được khám phá sâu hơn để có những hiểu biết toàn diện.

6.2. Đề xuất thay đổi chế tài xử phạt và chính sách an toàn đường bộ

Các phát hiện nghiên cứu cần được chuyển hóa thành hành động chính sách. Cần xem xét lại chế tài xử phạt vi phạm giao thông đối với người chưa thành niên, có thể kết hợp hình phạt tài chính với các khóa học giáo dục bắt buộc về hành vi. Chính sách cũng nên tập trung vào việc tạo ra một môi trường giao thông an toàn hơn, như cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường tuần tra và thực thi pháp luật một cách nghiêm minh, đặc biệt đối với các hành vi như sử dụng rượu bia khi lái xe. Đồng thời, cần xây dựng các chương trình hỗ trợ tâm lý cho các nạn nhân và cả những người gây ra tai nạn, nhằm giải quyết các sang chấn tâm lý sau tai nạn và ngăn ngừa tái phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF EDUCATION LIM BOUYHEAK THE EFFECT OF PSYCHOSOCIAL FACTORS ON RISKY DRIVING BEHAVIORS AMONG CAMBODIAN ADOLESCENTS DOCTORAL DISSERTATION IN PSYCHOLOGY HANOI – 2024 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF EDUCATION LIM BOUYHEAK THE EFFECT OF PSYCHOSOCIAL FACTORS ON RISKY DRIVING BEHAVIORS AMONG CAMBODIAN ADOLESCENTS DOCTORAL DISSERTATION IN PSYCHOLOGY MAJOR: Children and Adolescent Clinical Psychology Code: 9310401.01 Supervised by: Professor Dang Hoang Minh, PhD Professor Cindy J. Lahar, PhD HANOI – 2024 DECLAMATION I declare that this is my own research work. The results stated in this thesis are honest and have never been published in any other work. I take full responsibility for what I have committed above.

Hanoi, day month year Thesis Author i ACKNOWLEDGMENT This dissertation would not have been completed without the financial, intellectual, emotional, and social support from the funder, the universities, professors, advisors, high school principals, study participants, internship placements, colleagues, friends, and my families. Firstly, I would like to express my deep gratitude to my scholarship program, particularly Dr. Bahr Weiss, who financially and intellectually supported me in this academic journey. I am also very thankful to all my professors, who intellectually guided me throughout the coursework and the whole academic program, and the partnership support between Vietnam National University and Royal University of Phnom Penh to create this professional and educational development opportunity for me.

Secondly, I would like to express my profound thanks to my advisers, Dr. Dang Hoang Minh who guided me through clinical supervision during my internship and dissertation writing process, and Dr. Cindy Lahar who emotionally and intellectually supported me through this meaningful academic journey and dissertation writing. Moreover, I would like to express my heartfelt appreciation to all my professors and panelists committee who gave me constructive feedback on my dissertation.

Next, I deeply thank National Ethics Committee for Health Research who approved my research request, Ministry of Education, Youth, and Sports who approved my survey distribute to the four high schools in Phnom Penh, all the high school principals and teachers who assist me in distributing my survey, and all the respondents who spent their valuable time responding to my survey. Last, I cannot forget to thank my beloved families and friends who emotionally and socially supported through this academic journey, especially the persons who helped take care of my small daughters in order for me to study, to intern, and to write this dissertation. ii ABSTRACT Several reviews have shown how different psychosocial factors influence risky driving behaviors. Combining these reviews indicates that these psychosocial variables: risk perception, peer influence, sensation seeking, and antisocial deviant behaviors are among the most powerful variables on risky driving.

This cross- sectional study surveyed 425 Cambodian motorcyclists, aged 16 to 18, who studied at grade 11 in Phnom Penh to explore the relationships between these psychosocial factors and four types of risky driving behaviors – aggressive driving, distracted driving, intoxicated driving, and violating the driving law. In addition, the moderating of gender and other relevant background variables were explored if the association between psychosocial factors and risky driving behaviors would be increased or reduced due to their moderation. The original instruments used to assess all the studied variables were adapted from previous studies and translated into Khmer. Four sequential analyses were employed to answer the two main hypotheses, and those analyses consisted of canonical correlation, General Linear Model, and regression.

All of the psychosocial factors, excluded risk perception, significantly and positively predicted four types of risky driving behaviors. Three significant moderations of gender are (a) female adolescents were more likely to be influenced by their friends' risky driving on distracted driving, (b) females were more likely to be influenced by their friends' risky driving on violating the driving law, and (c) violating driving laws was more strongly related to general rule breaking for females. Additionally, the average number of kilometers driven per day, number of accidents, number of passengers, mother’s education level, and father’s education level were significantly moderated the association of psychosocial factors and risky driving behaviors. Therefore, safety road programs should consider age, gender, driving distance per day, previous accidents, parents’ education level, and importantly peers as the potential factors to tailor their specific interventions among young motorcycle drivers.

Future study should examine more in depth on risky driving behaviors with more advanced analyses and longitudinal research to define the direction of causality. iii LIST OF SYMBOLS AND ABBREVIATIONS APA: American Psychiatric Association CVACS: Cambodia’s Violence Against Children Survey GLM: General Linear Model IRB: Institutional Review Board KR: Khmer Rouge MoWA: Ministry of Women’s Affairs NHTSA: National Highway Traffic Safety Administration NRSC: National Road Safety Committee OED: Oxford English Dictionary PTSD: Post-Traumatic Stress Disorder SPSS: Statistical Package for the Social Sciences WHO: World Health Organization UNDP: United Nations Development Programme UNICEF: United Nations Children’s Fund iv LIST OF TABLES Table 2.1 Items deleted, added, and modified in risk perception scale .2 Items deleted, added, and modified in riends' risky driving behavior scale .3 Items deleted, added, and modified in brief sensation seeking scale .4 Items deleted, added, and modified in risky driving behavior scale.5 Sample means, standard deviations and reliability estimates for each construct in the final Khmer-translated survey instrument .6 Who taught to drive.1 Means and standard deviations of the studied variables .2 The average number of kilometers driven per day .3 Number of traffic accidents .4 Spearman correlations coefficients for traffic accidents and risky driving behaviors (N = 425) .5 Means and standard deviations by gender for psychosocial factors .6 Means and standard deviations by gender for risky driving behaviors .7 Canonical correlations results .8 Canonical correlations results with covariates included .9 Total and unique effect of psychosocial factors on risky driving behaviors .10 Total and unique effect of psychosocial factors on risky driving behaviors with covariates included .11 The moderators of gender on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .12 The moderators of the average number of kilometer driven per day on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors.13 The moderators of number of accidents on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .14 The moderators of number of passengers on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .15 The moderators of mother's education level on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .16 The moderators of father's education level on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .93 vi LIST OF FIGURES Figure 1.1 Conceptual model of social cognitive theory (Pajares, 2002) .2 A multilevel and multi-systems model of driving behavior .3 Hypothesized relations between psychosocial factors and risky driving behaviors explored in this study .1 Gender and High School .2 Gender and age .3 Living situation of students who were not living with their parents .4 Parent's marital status .5 Parents' education background .6 Number of siblings .7 Number of passengers on a trip .1 Adapted relation model between psychosocial factors and risky driving behavior found in this study .2 Relationships among study variables where gender had a moderation .3 Relationships between psychosocial factors and risky driving behaviors found in this study .100 vii TABLE OF CONTENTS DECLAMATION. iii LIST OF SYMBOLS AND ABBREVIATIONS .iv LIST OF TABLES. v LIST OF FIGURES.

Focus and title of this dissertation. Context and background. Statement of the problem. Purpose of the study.

Research questions and hypotheses. Significance of the study .1 Socioeconomic status and risky driving behavior .2 Age differences and risky driving behavior .3 Individual differences and risky driving behaviors .5 Moderator influences on relations with risky driving behavior…….2 Conceptual framework of driving behavior .1 Definition of key terms.2 Concepts of risk-taking in human development.1 Overview of research design. Adapted measures’ reliability. Settings and site characteristics.

57 RESULTS AND DISCUSSION. Overview description analyses .1 The studied variables' descriptive analyses .2 Respondent’s past and present driving experience .3 Correlations between number of accidents and risky driving behaviors .4 Gender differences in accidents .5 Gender differences in psychosocial factors.6 Gender differences in risky driving behaviors. Relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .1 Overall relationship between psychosocial factors and risky driving behaviors .2 The total and unique effect of psychosocial factors on risky driving behaviors .3 The statistical moderators of gender on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .4 The moderators of the average number of kilometers driven per day on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .5 The moderators of age at which the adolescent began driving on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors 86 3.6 The moderators of the number of accidents the adolescent has experienced on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .7 The moderators of the number of passengers the adolescent typically has on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .8 The moderators of parents' marital status on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .9 The moderators of mother's level of education on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors .10 The moderators of father's level of education on relations between psychosocial factors and risky driving behaviors. Discussion of research results .1 Adapted relation model between psychosocial factors and risky driving behaviors .3 Implications and recommendations .4 Limitations and future directions for studies.

Scope and delimitations. 123 CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS. 132 x LIST OF RESEARCH PAPERS RELATED TO DISSERTATION APPENDICES Appendix A - List of Items used in Domains of Driving Behavior Questionnaire Appendix B - Reduced List of Items from Domain of Driving Questionnaire by Category in Schmit's study (Youth Domains of Risky Driving Scale) Appendix C - Risky Driving Questionnarie in this Study Appendix D - Questionnaire Appendix E – Reliability Test (Item-Total Statistics) Appendix F - Consent Form Appendix G - Parental Informed Consent Appendix H – Approval Letters for Cambodian Ethics Committee xi INTRODUCTION 1. Focus and title of this dissertation This dissertation focuses on psychosocial statistical predictors of risky driving among Cambodian adolescents.

The title of the dissertation is “The Effect of Psychosocial Factors on Risky Driving Behaviors among Cambodian Adolescents.” In this context, the word “effect” is used in the title in reference to statistical effects, not causal effects, since the study is cross-sectional. This dissertation is part of the PhD Clinical Psychology Program at the VNU University of Education. Dangerous behaviors such as risky driving are a central part of a number of forms of psychopathology and, hence, of direct relevance to clinical psychology. For instance, in DSM-5, Post-Traumatic Stress Disorder [PTSD] involves a number of symptoms, including engaging in reckless or self-destructive behavior, including dangerous driving (American Psychiatric Association, 2013).

Bipolar Disorder, a major and very serious form of mental illness, can also involve reckless driving as a symptom (APA, 2013; p. Most centrally, Antisocial Personality Disorder is defined by reckless disregard for the safety of oneself and others, including risky driving behavior such as recurrent speeding, driving while intoxicated, and other similar driving behaviors (APA, 2013; p. Similarly, Borderline Personality Disorder is defined in part by impulsive behaviors, including reckless driving (APA, 2013; p. Clinical psychology journals regularly publish research focused on risky driving.

For instance, Karras et al. (2023) published a paper focused on risky driving, titled "Empathy, impulsiveness, and sensation seeking as mediators between primary psychopathic traits and driving behaviors in French driving offenders," published in the Journal of Clinical Psychology. There have been many other similar papers published in clinical psychology journals, such as Zinzow and Jeffirs (2018), titled "Driving Aggression and Anxiety: Intersections, assessment, and Interventions," also published in the Journal of Clinical Psychology. Thus, reckless driving is directly relevant to clinical psychology, given clinical psychology's focus on psychopathology, including risky behaviors.

1 Social relationships, social perceptions, and other social phenomena can have a significant impact on mental health and, hence, are an important part of clinical psychology (Butcher & Kendall, 2018; Kawachi & Berkman, 2001).