Đặt vấn đề Vai trò của việc trồng cây rừng ngày càng được quan tâm chú trọng, nhằm đáp ứng nhu cầu về gỗ, lâm sản ngoài gỗ và chức năng phòng hộ, cảnh quan điều hòa khí hậu,. Do việc tăng lên về dân số và sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp đã dẫn tới việc phá rừng, lạm dụng tài nguyên rừng một cách trầm trọng. Gây ra những hậu quả quan trọng như: xói mòn, rửa trôi, cạn kiệt nguồn nước, phá hủy môi trường sống của động vật, mất đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường,. hàng loạt những hậu quả xấu diễn ra khi diện tích rừng bị giảm.
Những năm gần đây đã dược nhà nước quan tâm đến và cũng có chính sách hợp lý để đẩy mạnh công tác trồng rừng nhằm tăng diện tích và nâng cao các chức năng của rừng. Tuy nhiên diện tích rừng những năm gần đây có tăng nhưng đa phần tăng về diện tích, còn thành phần, cấu trúc, tổ thành rừng đơn giản, đặc biệt là rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng đầu nguồn. Trong giai đoạn kinh tế thị trường hiện nay thì người ta quan tân nhiều hơn về mặt kinh tế, ít chú tâm đến chức năng khác của rừng. Diện tích rừng được trồng hiện nay chủ yếu là rừng sản xuất với mục đích kinh tế và những cây trồng chính là là những cây có thời gian sinh trưởng ngắn như: Keo, Mỡ, Bạch đàn, Bồ đề,.
Do vậy cấu trúc rừng chưa kịp ổn định thành phần loài ít, chưa phát huy được hết chức năng của rừng, chính vì đó mà thiếu nước ở các thủy điện, nước sản xuất, nước ăn, biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học,. vẫn chưa được cải thiện là mấy. Những cây đặc sản đa tác dụng như: Trám trắng, Trám đen, Trám ba cạnh, Dẻ, Quế,. vẫn chưa được chú trọng mà trong khi đó loài cây này có tính chất gỗ tốt, lại có khả năng phòng hộ cao, tao cấu trúc rừng bền vững.
n 2 Với những hậu quả do thiếu rừng gây nên và những nhu cầu về gỗ tốt của con người thì chúng ta quan tâng đến những cây lâm nghiệp có kích thước đảm bảo chức năng của rừng. Nước ta với điều kiện tự nhiên, khí hậu nhiệt đới gió ẩm, trong điều kiện đó nông dân vùng trung du, cao nguyên hoặc miền núi nước ta có thể gây trồng một số cây gỗ có thời gian tương đối mọc nhanh, có hiệu quả kinh tế cao chỉ sau một thời gian khá ngắn. Đó là cây Quế, tên khoa học là Cinnamomum casia. BL thuộc giống Cinnamomum , họ Lauraceae.
Giá trị kinh tế: Cây quế là loại cây thân gỗ, sống lâu năm lá rộng, thường xanh. Cây quế thường mọc tự nhiên thành rừng và cũng được người dân gây trồng nhiều nơi ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta để lấy vỏ, và chế biến tinh dầu. Lượng tinh dầu của quế tập trung nhiều nhất ở vỏ. Vỏ quế ở Việt Nam có hàm lượng tinh dầu từ 2- 4% cao hơn quế trồng ở Trung Quốc, Srilanka và nhiều nước khác trên thế giới.
Gỗ quế sử dụng để dùng đồ gia dụng và làm gỗ xây dựng. Vỏ quế còn được dùng làm dược liệu và gia vị. Rừng quế sau 8-10 năm tuổi có thể cho 6000kg vỏ lấy từ thân và cành. Lá quế cũng có thể dùng để trưng cất tinh dầu cung cấp cho thị trường địa phương và xuất khẩu.
Yêu cầu sinh thái: Cây quế mọc tự nhiên và nhiều ở vùng núi Bắc bộ và Bắc Trung bộ Việt Nam ở độ cao lừ 300-800m so với mặt nước biển; lượng mưa khá cao 1800 -3000mml/năm, không có mùa khô rõ rệt; độ ẩm không khí cao 85%. Cây quế cần đất tốt giàu mùn, đạm và kali. Đất có thành phần cơ giới giàu hạt sét, ít đá lẫn tầng dầy thấm nước nhanh, thoát nước tốt. Cây quế sinh trưởng với tốc độ trung bình ở thời gian từ 1-5 tuổi và sinh trưởng nhanh từ 10-20 tuổi sau đó sinh trưởng chậm lại.
n 3 Ở giai đoạn non từ 1- 4 tuổi, cây quế cần độ tán che 0,5 - 0,7; nhưng nếu độ tán che quá lớn cũng ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng của cây. Từ 5-7 tuổi, yêu cầu ánh sáng của cây tăng lên và trở thành cây ưa sáng, nên nếu bị che bóng sẽ làm cho cây phát triển kém. Trong điều kiện tự nhiên, Quế thường tái sinh dưới tán rừng gỗ và mọc hỗn hợp với nhiều loài cây gỗ khác như mỡ, ràng ràng. Yên Bái là một tỉnh miền núi thuộc khu Tây Bắc với địa hình nhiều đồi núi rất phù hợp cho trồng cây Quế.
Nhưng việc yêu cầu về giống đang được chú trọng. Xuất phát từ thực tế trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Kỹ thuật gieo ươm giống cây Quế (Cinnamomum casia. BL) tại Vườn ươm Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu - Làm quen với công tác nghiên cứu khoa học.
- Góp phần tạo giống cây Quế một cách nhanh nhất, đạt chất lượng cao phục vụ trồng rừng. Mục tiêu nghiên cứu - Lựa chọn được phương pháp kính thích hạt giống cây Quế Nảy mầm nhanh, đều. - Xác định được công thức hỗn hợp ruột bầu có ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây Quế trong giao đoạn vườn ươm. - Đề xuất được bản hướng dẫn kỹ thuật sản xuất giống cây Quế.
Ý nghĩa trong học tập nghiên cứu khoa học - Củng cố lại kiến thức đã học. - Quá trình thực hiện đề tài, thu thập số liệu giúp tôi học hỏi thực tế và làm quen với thực tiễn sản xuất, thực hiện kỹ thuật gieo ươm cây con từ hạt cho loài cây Quế. n 4 - Đề tài thực hiện giúp chúng tôi biết phương pháp theo dõi tỉ lệ nẩy mầm và thế nảy mầm, phương pháp điều tra theo dõi tình hình sinh trưởng của cây. - Việc tìm hiểu đề tài là cơ sở đề xuất phương pháp tạo bầu, chăm sóc cây Quế giai đoạn vườn ươm.
Ý nghĩa trong thực tế sản xuất - Đề tài thực hiện giúp chúng ta đi sâu vào công tác tạo giống cây Quế nhằm cung cấp giống cho việc trồng rừng hiện nay được nhanh hơn và hiệu quả hơn. - Rút ngắn thời gian sản xuất, hạ giá thành. n 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Nhân giống suốt thời gian qua bằng hạt là phương pháp nhân giống đem lại hiệu qủa cao và áp dụng phổ biến trong suốt thời gian qua.
Trong gieo ươm, việc sử lý hạt giống là một khâu quan trọng, tùy vào đặt điểm sinh lý, cấu tạo vỏ hạt của hạt giống khác nhau thì việc sử lý hạt giống khac nhau thì việc xử lý hạt cũng khác nhau. Xử lý kích thích hạt giống là tác động đồng loạt lên lượng hạt giống cần gieo nhằm diệt mầm mống sâu bệnh hại, đồng thời kích thích hạt nảy mầm nhanh và đều, có nhiều phương pháp sử lý kích thích hạt giống khác nhau như: phương pháp vật lý, hóa học, cơ giới,…Nhưng hiện nay phương pháp vật lý (dùng nước có nhiệt độ để kích thích hạt nảy mầm) thường được sử dụng nhiều hơn. Phương pháp này đơn gian dễ làm mà lại còn an toàn có hiệu quả cao, áp dụng cho nhiều loại hạt. Quá trình nảy mầm chia ra làm 3 giai đoạn gối nhau: + Giai đoạn vật lý: Hạt hút nước và trương lên làm cho vỏ hạt nứt ra, dấu hiệu đầu tiên của nảy mầm + Giai đoạn sinh hóa: Dưới tác động của nhiệt độ và ẩm hoạt tính mem, hô hấp và đồng hóa tăng lên, các chất dự trữ được sử dụng và chuyển đến vùng sinh trưởng.
+ Giai đoạn sinh lý: Sự phân chia và lớn lên của các tế bào làm cho rễ mầm và chồi mầm đâm ra ngoài hạt thành cây mầm. Loại hạt khác nhau thì phương thức xử lý kích thích khác nhau căn cứ vào độ dày của vỏ hạt, tinh dầu trong hạt để lựa chọn phương pháp xử lý. Kích thích được hạt nảy mầm tốt không có nghĩa là được cây con tốt, mà cần nuôi dưỡng cây trong môi trường tốt. Với cây con nuôi trong bầu, hỗn n 6 hợp ruột bầu phù hợp thì cây mới sinh trưởng tốt, đảm bảo về mặt số lượng, chất lượng đáp ứng cho trồng rừng.
Theo Nguyễn Văn Sở (2004) [9], thành phần ruột bầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của cây con trong vườn ươm. Hỗn hợp ruột bầu tốt phải đảm bảo những điều kiện lý tính và hóa tính giúp cây sinh trưởng khỏe mạnh. Một hỗn hợp ruột bầu nhẹ, thoáng khí, khả năng giữ nước cao nhưng nghèo chất khoáng cũng không giúp cây phát triển tốt. ngược lại, một hỗn hợp ruột bầu chứa nhiều chất khoáng, nhưng cấu trúc đất nặng, khó thẫm nước và thoát nước cũng ảnh hưởng xấu đến cây con.
Thành phần hỗn hợp ruột bầu bao gồm đất, phân bón (hữu cơ, vô cơ) và chất phụ gia để đảm bảo điều kiện lý hóa của ruột bầu. đất được chọn làm ruột bầu là đất tốt, có khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt, thành phần cơ giới từ cát pha thị nhẹ, pH trung tính, không mang mầm mống sâu bệnh hại. Theo Nguyễn Xuân Quát (1985) [8] để giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt, vấn đề bổ sung thêm chất khoáng và cải thiện thêm tính chất của ruột bầu bằng cách bón phân là cần thiết. trong giai đoạn vườn ươm, những yếu tố đặc biệt quan tâm là đạm, lân, kali và các chất phụ gia.
Đạm (N) là chất dinh dưỡng cần cho sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Mặc dù hàm lượng trong cây không cao, nhưng Nitơ có vai trò quan trọng bậc nhất. Thiếu Nitơ cây không thể tồn tại. Nitơ là thành phần quan trọng cấu tạo nên tất cả các axit amin tổng hợp nên tất cả các loại protein trong cơ thể thực vật.
Vai trò của Nitơ trong cơ thể thực vật là không thể thay thế được. Nitơ có trong axit nucleic, tham gia vào cấu trúc của vòng porphyril, là những chất đóng vai trò quan trọng trong quang hợp và hô hấp của thực vật. Nói chung, Nitơ là những chất cơ bản nhất tham gia vào thành phần chính của protein, vào quá trình hình thành các chất quan trọng như amino axit, men, n 7 nhiều loại vitamim trong cây như B1 B2 B6……Nitơ thúc đẩy cây tăng trưởng, đâm nhiều chồi, lá to và xanh, quang hợp mạnh. Nếu thiếu đạm, cây sinh trưởng chậm, còi cọc, lá ít và có kích thước nhỏ và hơi vàng.
Nhưng bón thừa đạm cũng gây tác hại cho cây. Biểu hiện của triệu chứng thừa đạm là cây sinh trưởng quá mức, cây dễ đổ ngã, nhiều sâu bệnh, lá có màu xanh đậm vì diệp lục được tổng hợp nhiều.