Chương 1. VẬN DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Vận dụng các k thuật KT,ĐG quá trình học tập của HS là một hoạt động có ý ngh a khoa học và thực tiễn. Việc vận dụng các k thuật này cần dựa trên những sở lí luận nào?V i t ò, ý nghĩ ủa việc vận d ng á ĩ th ật ánh giá á t nh học tập củ HS t ng DHLS nh th nào? Thực tiễn ặt ra những vấn ề g ịnh h ng cho việc vận d ng á ĩ th ật KT, G á t nh? Những nội dung cơ bản này sẽ được giải quyết trong chương một của luận văn. Cơ sở xuất phát của vấn đề * Mục tiêu, chiến lược đào tạo con người Việt Nam hiện nay Luật Giáo dục sửa đổi 2009 đã xác định rõ mục tiêu giáo dục nói chung và mục tiêu của giáo dục THPT là " hát t i n thành giá T ng họ sở, ậ T ng họ h thông ti t giá t àn iện h nh thành ở họ sinh sở ững hắ ủ nhân á h xã hội hủ nghĩ " nhằm hình thành thế hệ trẻ phát triển toàn diện, không chỉ có kiến thức mà còn biết vận dụng sáng tạo kiến thức để giải quyết những nhiệm vụ mà thực tiễn.
Trên cơ sở mục tiêu này, đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sự phát triển nhanh chóng của khoa học và xu thế đổi mới giáo dục của thế giới, Đại hội đại biểu của Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XI đã xác định: “ i m i t àn iện à hát t i n nh nh giá à à tạ ” theo hướng “ i m i mạnh mẽ nội ng, h ng t nh, h ng há ạy à họ ở tất á ấ , ậ họ. Tí h ự h ẩn ị từ s năm 2015 thự hiện h ng t nh giá h thông m i”, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Mục tiêu tổng quát phát triển nhân lực Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 là ng ồn nhân lự t ở thành nền t ng à lợi th n t ọng nhất hát t i n ền ững ất n , hội nhậ ố t , n ịnh xã hội, nâng t nh ộ ủ nhân lự Việt lên m t ng ng á n tiên ti n t ng h ự. Từ mục tiêu trên đòi hỏi giáo dục phải đổi mới toàn diện, trong đó đổi mới KT,ĐG được xác định là khâu đột phá để từng bước nâng cao chất lượng dạy học.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông có ưu thế trong việc hoàn thiện tri thức, giáo dục và phát triển toàn diện HS, góp phần quan trọng vào thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ đào tạo chung ở trường THPT. Đổi mới việc DHLS, đặc biệt là đổi mới phương pháp KT,ĐG kết quả học tập của HS thông có vai trò quan trọng, góp phần hoàn thiện công tác đổi mới toàn diện. KT,ĐG trong DHLS lâu nay chỉ chú trọng đến điểm số mà chưa chú trọng đến sự tiến bộ của HS. Là một khâu của QTDH, có mối quan hệ với các yếu tố khác của quá trình này cho nên trong đổi mới KT,ĐG, trước tiên cần nhận thức đúng mục tiêu đổi mới không phải chỉ nhìn ở góc độ điểm số HS đạt được (qua các bài kiểm tra, bài thi) mà phải là vì sự tiến bộ của người học.
Xác định đúng mục tiêu này đòi hỏi các tố khác của KT,ĐG như nội dung, hình thức, phương pháp kiểm tra cũng cần được GV chú trọng đổi mới. Để đánh giá được sự tiến bộ của HS thì KT,ĐG cần phải được thực hiện liên tục, trong suốt qua trình học tập bằng nhiều hình thức và phương pháp đa dạng theo hướng phát huy được tính tích cực, chủ động của các em. Thực tế cho thấy sử dụng phù hợp các k thuật đánh giá quá trình vừa giúp HS tích cực chủ động l nh hội tri thức, vừa khơi dậy được năng lực tự học, phát triển nhân cách sáng tạo và đánh giá được kết quả học tập của các em. * Đặc trưng của tri thức lịch sử và sự nhận thức lịch sử của HS Khác với tri thức của nhiều bộ môn khoa học khác, tri thức lịch sử có những đặc trưng nổi bật là mang tính quá kh , tính không lặp lại, tính c th , tính hệ thống, tính thống nhất giữ “sử” à “l ận”.
Nhận thức của con người nói chung của HS nói riêng đều tuân thủ theo con đường nhận thức đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp. Nhận thức này “ i ng ợ ” với qui luật phát triển của lịch sử xã hội loài người. Hơn nữa, nhận thức của HS cũng khác với nhận thức của các nhà khoa học, nó mang tính gián ti , tính ợ h ng dẫn và tính ợc giáo d c. Cho nên, từ những đặc trưng của tri thức lịch sử mách bảo chúng ta một điều để HS nhận thức được tri thức lịch sử phải bắt đầu từ sự kiện rồi thông qua tạo biểu tượng mà phác họa cho HS bức tranh sinh động về quá khứ lịch sử đã diễn ra, trên cơ sở đó hình thành khái niệm, nêu qui luật và rút ra bài học lịch sử thì các em mới có thể ghi nhớ, khắc sâu những tri thức cơ bản của lịch sử đã diễn ra như thế nào.
14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mỗi HS (dù cùng lứa tuổi và trình độ) nhưng lại có cách suy ngh , nhận thức khác nhau. Trong QTDH, GV phải đặc biệt chú trọng đến vấn đề này để có thể lựa chọn nội dung, PPDH, cách thức KT,ĐG nhằm đánh giá đúng năng lực và phẩm chất của HS mà vẫn đảm bảo tính chính xác, toàn diện và khách quan. Việc đánh giá này phải được thực hiện thường xuyên, liên tục trong QTDH để giúp HS khắc sâu kiến thức, rèn luyện các k năng, giúp GV kịp thời có những điều chỉnh trong QTDH sao cho phù hợp, đồng thời tạo được hứng thú học tập và KT,ĐG cho HS. Quá trình nhận thức của HS trong học tập lịch sử có nhiều điểm khác biệt bởi tri thức lịch sử có những đặc trưng riêng đòi hỏi để đạt hiệu quả dạy học, KT,ĐG cần được tiến hành trong suốt quá trình l nh hội tri thức của HS nhằm củng cố tri thức mà các em đã l nh hội đồng thời khích lệ các em trong việc tiếp thu tri thức mới.
Qua đó các em thường xuyên tự KT,ĐG hoạt động nhận thức của mình để phân tích, đánh giá chỗ mạnh, chỗ yếu trong việc nắm tri thức, phát huy điểm tích cực, khắc phục những điểm hạn chế để rút ra kết luận và bài học cần thiết. * Đặc điểm tâm lí của HS trong học tập lịch sử ở trường THPT Khác với lứa tuổi THCS, HS THPT thuộc lứa tuổi 16 đến 18 đã có sự phát triển cả về thể chất lẫn tâm lí. Ở giai đoạn này, các em có sự chuyển biến mạnh mẽ về tâm lí, cơ quan não bộ gần đạt đến sự hoàn thiện như người lớn, phát triển nhanh về mặt thể chất và tâm hồn. Ở lứa tuổi này các em đã hình thành sự tự ý thức và thế giới quan riêng, mong muốn thể hiện cái tôi và những khả năng của bản thân, muốn khẳng định mình trước thầy cô, trước bạn bè xung quanh, muốn được khám phá, tìm tòi, thể nghiệm, sáng tạo…Các em luôn có xu hướng thích khám phá với những điều mới, thích được tự tìm hiểu, muốn được hoạt động tích cực, độc lập như nhà khoa học và khi đã có hứng thú học tập môn khoa học nào thì sẽ say mê nghiên cứu chúng để đạt được kết quả cao.
Chính hứng thú đã đem lại sự yêu thích, say mê môn học với thái độ học tập tích cực đã thúc đẩy tính chủ động trong quá trình nhận thức và năng lực điều khiển bản thân trong học tập. Như vậy, HS THPT đã có năng lực hoạt động độc lập, nhận thức lí tính, khả năng tư duy trừu tượng. GV cần phải nắm vững những đặc điểm tâm lí của HS để lựa chọn các PPDH cũng như KT,ĐG cho phù hợp với từng đối tượng tạo điều kiện cho HS phát huy được các năng lực và phẩm chất của bản thân. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thực tế cho thấy tâm lí của HS trước mỗi lần KT,ĐG thường rất lo sợ bởi các em cho rằng lịch sử là môn học khó nhớ, phải học thuộc, có nhiều sự kiện ngày tháng, không có tác dụng phát triển tư duy.
Hơn nữa, việc KT,ĐG mới chỉ nhấn mạnh vào việc KT,ĐG định kì, tổng kết, lấy điểm nên gây cho HS áp lực rất lớn. Để khắc phục tình trạng đó, GV cần chú trọng KT,ĐG quá trình học tập của HS thông qua nhiều hình thức, phương pháp kiểm tra, đa dạng nội dung kiểm tra, tạo điều kiện cho các em thể hiện sự sáng tạo và năng lực của mình, không rập khuôn, cứng nhắc gây nhàm chán. Đồng thời, sử dụng đa dạng các k thuật đánh giá quá trình trong dạy học, tránh những câu hỏi học thuộc lòng dài dòng, áp đặt, nhiều sự kiện ngày tháng. Với đặc điểm tâm lí và nhận thức của HS THPT như vậy, đòi hỏi GV phải đổi mới KT,ĐG nhằm giảm áp lực, sự căng thẳng, tạo hứng thú cho HS đồng thời góp phần làm thay đổi quan niệm, cách nhìn nhận của HS về môn Lịch sử, từ đó nâng cao được chất lượng dạy học bộ môn.
* Xu hướng đổi mới KT,ĐG hiện nay Lịch sử giáo dục của nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến cho thấy có những giai đoạn phát triển thăng trầm. Việc dạy học và KT,ĐG trong các nhà trường phổ thông cũng không ngoại lệ. Một thời gian dài việc dạy học nói chung, đánh giá kết quả học tập của HS nói riêng dựa trên nội dung với nhiều hạn chế. Trong những năm gần đây giáo dục phổ thông ở các nước phát triển đã có bước chuyển biến lớn sang dạy học và KT,ĐG theo hướng phát triển toàn diện năng lực HS.
Xu hướng KT,ĐG của các nước có nền giáo dục tiên tiến đang từng bước đổi mới ch y n từ tậ t ng ánh giá t họ tậ ối môn họ , hó họ (đánh giá tổng kết) s ng sử ng á l ại h nh th ánh giá th ờng x yên, ánh giá ịnh ì s từng hủ ề, từng h ng (đánh giá quá trình).