TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT F7G GIAÙO TRÌNH KYÕ THUAÄT MOÂI TRÖÔØNG TRAÀN KIM CÖÔNG 2005 Kyõ thuaät moâi tröôøng -1- MUÏC LUÏC MUÏC LUÏC .- 4 - Chöông 1 NHÖÕNG KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN VEÀ MOÂI TRÖÔØNG VAØ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG .- 5 - §1 MOÂI TRÖÔØNG VAØ TAØI NGUYEÂN .- 5 - 1- Moâi tröôøng .- 6 - §2 HEÄ SINH THAÙI VAØ SÖÏ PHAÙT TRIEÅN .- 6 - 1 - Heä sinh thaùi .- 6 - 2 - Söï phaùt trieån cuûa heä sinh thaùi vaø caân baèng sinh thaùi .- 8 - 3 - Nguoàn naêng löôïng vaø caáu truùc dinh döôõng .- 9 - §3 NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG .- 10 - 1 - Taùc ñoäng ñoái vôùi moâi tröôøng.- 10 - 2 - Ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng(ÑTM) .- 12 - §4 CHIEÁN LÖÔÏC QUOÁC GIA vaø PHAÙP LUAÄT .- 12 - 1- Chieán löôïc quoác gia veà baûo veä moâi tröôøng vaø taøi nguyeân thieân nhieân .- 12 - 2 - Chieán löôïc baûo veä moâi tröôøng vaø taøi nguyeân thieân nhieân ôû Vieät Nam .- 13 - 3 - Luaät baûo veä moâi tröôøng .- 14 - Chöông 2 MOÂI TRÖÔØNG KHOÂNG KHÍ.- 15 - § 1 KHAÙI QUAÙT CHUNG.- 15 - 1- Lôùp khí quyeån döôùi thaáp .- 15 - 2 - Lôùp khí quyeån treân cao.- 16 - 3 - Caáu taïo khí quyeån theo chieàu ñöùng .- 16 - 4 - Söï khoâng ñoàng nhaát theo phöông ngang cuûa khí quyeån .- 17 - § 2 CHEÁ ÑOÄ NHIEÄT CUÛA KHOÂNG KHÍ.- 18 - 1- Söï noùng leân vaø laïnh ñi cuûa khoâng khí.- 18 - 2 - bieán thieân nhieät ñoä cuûa khoâng khí .- 19 - § 3 NHIEÄT LÖÏC HOÏC KHÍ QUYEÅN .- 19 - 1- Chuyeån ñoäng thaêng giaùng ñoaïn nhieät cuûa khoâng khí khoâ .- 19 - 2 - Chuyeån ñoäng thaêng giaùng ñoaïn nhieät cuûa khoâng khí aåm .- 20 - 3 – Söï oån ñònh trong chuyeån ñoäng ñoái löu .- 21 - § 4 ÑOÄNG LÖÏC HOÏC KHÍ QUYEÅN .- 22 - 1 - Chuyeån ñoäng ngang cuûa khí quyeån .- 22 - 2 - Söï dieãn bieán cuûa gioù .- 23 - 3 - Gioù ñòa phöông .- 24 - 5 - Ñoä aåm khoâng khí .- 24 - § 5 CAÙC CHAÁT GAÂY OÂ NHIEÃM KHOÂNG KHÍ.- 26 - 1 - Caùc chaát oâ nhieãm sô caáp .- 26 - 2 - Caùc chaát oâ nhieãm thöù caáp .- 28 - § 6 TAÙC ÑOÄNG CUÛA KHOÂNG KHÍ .- 28 - 1 - Taùc ñoäng cuûa khoâng khí ñoái vôùi vaät lieäu .- 28 - 2 - AÛnh höôûng cuûa oâ nhieãm khoâng khí ñeán khí haäu thôøi tieát .- 31 - Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -2- 3 - AÛnh höôûng cuûa oâ nhieãm khoâng khí ñeán söùc khoûe con ngöôøi vaø sinh vaät- 32 - § 7 HIEÄU ÖÙNG NHAØ KÍNH .- 35 - 1 - Nguyeân nhaân vaø cô cheá hieäu öùng nhaø kính.- 35 - 2 - Taùc ñoäng cuûa hieäu öùng nhaø kính.- 36 - § 8 OZON VAØ TAÀNG OZON .- 37 - 1 - Ozon vaø söï oâ nhieãm .- 37 - 2 - Taùc ñoäng tích cöïc cuûa taàng O3.- 37 - 3 - Söï Suy thoaùi taàng Ozon .- 38 - § 9 CAÙC NGUOÀN GAÂY OÂ NHIEÃM KHOÂNG KHÍ .- 38 - 1 - Nguoàn oâ nhieãm do coâng nghieäp .- 39 - 2 - Nguoàn oâ nhieãm do giao thoâng vaän taûi .- 40 - 3 - Nguoàn oâ nhieãm do sinh hoaït .- 40 - §10 CAÙC GIAÛI PHAÙP PHOØNG CHOÁNG OÂ NHIEÃM VAØ LAØM SAÏCH MOÂI TRÖÔØNG KHOÂNG KHÍ.- 40 - 1 - Giaûi phaùp quy hoaïch.- 40 - 2 - Giaûi phaùp caùch ly veä sinh .- 41 - 3 - Giaûi phaùp coâng ngheä kyõ thuaät .- 41 - 4 - Giaûi phaùp kyõ thuaät laøm saïch khí thaûi .- 42 - 5 - Giaûi phaùp sinh thaùi hoïc .- 47 - 6 - Caùc phöông phaùp laøm giaûm chaát oâ nhieãm khoâng khí töø nguoàn .- 48 - 7 - Giaûi phaùp quaûn lyù- luaät baûo veä moâi tröôøng khoâng khí .- 49 - § 11 TÍNH TOAÙN OÂ NHIEÃM KHOÂNG KHÍ .- 49 - 1– AÛnh höôûng cuûa caùc yeáu toá khí töôïng ñeán söï phaân boá buïi vaø chaát ñoäc haïi - 50 - 2 - Tính toaùn noàng ñoä chaát ñoäc haïi trong khoâng khí .- 50 - Chöông 3 Moâi tröôøng nöôùc .- 53 - §1 Nguoàn nöôùc vaø söï oâ nhieãm .- 53 - 1 - Nguoàn nöôùc vaø söï phaân boá töï nhieân .- 53 - 2 - Söï oâ nhieãm nöôùc .- 54 - §2 Quaù trình töï laøm saïch cuûa nöôùc.- 58 - 1- Quaù trình töï laøm saïch cuûa nöôùc maët .- 58 - 2- Quaù trình töï laøm saïch cuûa nöôùc ngaàm.- 61 - §3 Caùc chæ tieâu ñaùnh giaù chaát löôïng nöôùc .- 62 - 3 - Chaát raén lô löûng .- 64 - 7- Ñoä axit vaø ñoä kieàm .- 66 - 11- NO3− vaø NO2−.- 66 - Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -3- 12 - Phoát phaùt .- 66 - 13 - Noàng ñoä oxy hoøa tan (DO) .- 66 - 14 - Nhu caàu oxy sinh hoùa (BOD).- 67 - 15 - Nhu caàu oxy hoùa hoïc (COD) .- 68 - 16 - Tieâu chuaån vi khuaån hoïc.- 68 - §4 caùc bieän phaùp kyõ thuaät xöû lyù nöôùc .- 68 - 1- Caùc bieän phaùp baûo veä chaát löôïng nöôùc .- 68 - 2 - Xöû lyù nöôùc thaûi .- 71 - 3 - Caáp nöôùc tuaàn hoaøn vaø söû duïng laïi nöôùc thaûi trong xí nghieäp coâng nghieäp. - 75 - Chöông 4 Moâi tröôøng ñaát vaø söï oâ nhieãm .- 77 - §1 Khaùi quaùt chung.- 77 - 1 - Ñaëc ñieåm moâi tröôøng ñaát .- 77 - 2 - Nguoàn goác vaø caùc taùc nhaân gaây oâ nhieãm moâi tröôøng ñaát .- 78 - § 2 CAÙC BIEÄN PHAÙP KYÕ THUAÄT BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG ÑAÁT .- 80 - 1- Choáng xoùi moøn .- 80 - 2 - Xöû lyù pheá thaûi raén do sinh hoaït.- 81 - 3 - Xöû lyù pheá thaûi raén coâng nghieäp .- 82 - Chöông 5 Caùc loaïi oâ nhieãm khaùc .- 84 - § 1 OÂ NHIEÃM NHIEÄT VAØ BIEÄN PHAÙP PHOØNG CHOÁNG.- 84 - 1- Nguoàn goác vaø taùc haïi cuûa söï oâ nhieãm nhieät .- 84 - 2 - Caùc bieän phaùp laøm giaûm oâ nhieãm nhieät .- 84 - §2 OÂ nhieãm phoùng xaï vaø bieän phaùp phoøng choáng.- 85 - 1- Söï phoùng xaï vaø caùc nguoàn gaây oâ nhieãm phoùng xaï, taùc haïi cuûa phoùng xaï. - 85 - 2 - Caùc bieän phaùp giaûm oâ nhieãm phoùng xaï .- 85 - § 3 OÂ NHIEÃM TIEÁNG OÀN VAØ BIEÄn PHAÙP PHOØNG CHOÁNG .- 87 - 1- Khaùi nieäm veà aâm thanh vaø tieáng oàn .- 87 - 2 - Caùc nguoàn oàn trong ñôøi soáng vaø saûn xuaát .- 89 - 3 - Taùc haïi cuûa tieáng oàn .- 90 - 4 - Caùc bieän phaùp choáng oàn .- 90 - 5 - Kieåm tra tieáng oàn kieåm soaùt oâ nhieãm tieáng oàn .- 91 - TAØI LIEÄU THAM KHAÛO .- 92 - Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -4- ÑEÀ TÖÏA Giaùo trình naøy duøng cho sinh vieân Vaät lyù tröôøng Ñaïi hoïc Ñaø Laït. Noù coù theå duøng laøm taøi lieäu cho sinh vieân caùc ngaønh Moâi tröôøng, Sinh hoïc, Hoùa hoïc, cuõng nhö sinh vieân caùc tröôøng Ñaïi hoïc thuûy lôïi, Ñaïi hoïc xaây döïng.
vaø caùc baïn muoán tìm hieåu theâm veà Kyõ thuaät moâi tröôøng vaø Baûo veä moâi tröôøng. Vôùi khuoân khoå soá giôø daønh cho giaùo trình, giaùo trình chæ ñeà caäp ñeán nhöõng vaán ñeà cô baûn nhaát, chung nhaát cuûa kyõ thuaät moâi tröôøng vaø baûo veä moâi tröôøng. Vôùi muïc ñích “Haõy cöùu laáy haønh tinh xanh” cuûa chuùng ta, haõy baûo veä “Chieác noâi” - moâi tröôøng soáng cuûa chuùng ta, taùc giaû hy voïng raèng sau khi hoïc xong hay ñoïc qua giaùo trình naøy, moãi baïn sinh vieân seõ yù thöùc vaø ñieàu chænh ñöôïc haønh vi cuûa mình : lôøi noùi giöõa moïi ngöôøi, moät hôi thuoác giöõa ñaùm ñoâng, moät maåu “raùc” “voâ tình” thaû xuoáng. Vì bieân soaïn laàn ñaàu, chaéc chaén giaùo trình coøn coù nhieàu phieám khuyeát, raát mong söï goùp yù cuûa caùc baïn sinh vieân vaø ñoàng nghieäp.
Ñaø Laït, thaùng 3/2001 Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -5- CHÖÔNG 1 NHÖÕNG KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN VEÀ MOÂI TRÖÔØNG VAØ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG §1 MOÂI TRÖÔØNG VAØ TAØI NGUYEÂN 1- Moâi tröôøng Tuøy theo quan nieäm vaø muïc ñích nghieân cöùu veà moâi tröôøng maø coù nhieàu ñònh nghóa khaùc nhau. Tuy nhieân coù theå neâu moät ñònh nghóa toång quaùt veà moâi tröôøng. Moâi tröôøng laø moät toång theå caùc ñieàu kieän cuûa theá giôùi beân ngoaøi taùc ñoäng ñeán söï toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa moãi söï vaät hieän töôïng. Moâi tröôøng soáng – ñoù laø toång hôïp caùc ñieàu kieän beân ngoaøi coù aûnh höôûng ñeán söï soáng vaø phaùt trieån cuûa caùc sinh vaät.
Moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi laø toång hôïp caùc ñieàu kieän vaät lyù, hoùa hoïc, sinh hoïc, xaõ hoäi coù aûnh höôûng ñeán söï soáng vaø phaùt trieån cuûa moãi caù nhaân vaø coäng ñoàng con ngöôøi. Nhö theá moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi hieåu theo nghóa roäng bao goàn toaøn boä vuõ truï cuûa chuùng ta trong ñoù coù heä maët trôøi vaø traùi ñaát laø boä phaän aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán cuoäc soáng cuûa con ngöôøi. Moâi tröôøng thieân nhieân bao goàm caùc yeáu toá thieân nhieân : vaät lyù, hoùa hoïc vaø sinh hoïc toàn taïi khaùch quan ngoaøi yù muoán con ngöôøi. Moâi tröôøng nhaân taïo bao goàm caùc yeáu toá lyù – hoùa – sinh, xaõ hoäi do con ngöôøi taïo neân vaø chòu söï chi phoái cuûa con ngöôøi.
Nhöõng söï phaân chia veà moâi tröôøng laø ñeå phuïc vuï söï nghieân cöùu vaø phaân tích caùc hieän töôïng phöùc taïp veà moâi tröôøng. trong thöïc teá caùc loaïi moâi tröôøng cuøng toàn taïi, ñan xen nhau, töông taùc vôùi nhau raát chaët cheõ. Toùm laïi khaùi nieäm moâi tröôøng bao haøm nghóa roäng, noäi dung phong phuù vaø ña daïng. vì vaäy trong moãi tröôøng hôïp cuï theå phaûi phaân bieät roõ raøng.
Veà maët vaät lyù traùi ñaát ñöôïc chia laøm 3 quyeån : + Thaïch quyeån (moâi tröôøng ñaát) : laø phaàn raén cuûa voû traùi ñaát coù ñoä saâu khoaûng 60km bao goàm caùc khoùang vaät vaø ñaát. + Thuûy quyeån (moâi tröôøng nöôùc) : chæ phaàn nöôùc cuûa traùi ñaát bao goàm caùc ñaïi döông, ao, hoà, soâng, suoái, baêng, tuyeát, hôi nöôùc. + Khí quyeån (moâi tröôøng khoâng khí) : bao goàm taàng khoâng khí bao quanh traùi ñaát. Veà maët sinh hoïc treân traùi ñaát coøn coù sinh quyeån bao goàm caùc cô theå soáng vaø moät phaàn cuûa thaïch, thuûy, khí quyeån taïo neân moâi tröôøng soáng cuûa sinh vaät.
Sinh quyeån goàm caùc thaønh phaàn höõu sinh vaø voâ sinh coù quan heä chaët cheõ vaø töông taùc phöùc taïp vôùi nhau. Khaùc vôùi caùc quyeån vaät lyù voâ sinh, sinh quyeån ngoaøi vaät chaát vaø naêng löôïng coøn chöùa caùc thoâng tin sinh hoïc coù taùc duïng duy trì caáu truùc vaø cô cheá toàn taïi – phaùt trieån cuûa caùc cô theå soáng maø daïng phöùc taïp vaø phaùt trieån cao nhaát laø trí tueä con ngöôøi.