Kỹ Thuật Bảo Vệ Môi Trường Tại Đại Học Đà Lạt

Kỹ thuật bảo vệ môi trường tại Đại học Đà Lạt đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ môi… 94 trang · Đại học Đà Lạt · 2005.

• Tác giả: Traàn Kim Cöông
• Trường học: Đại học Đà Lạt
• Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
• Đề tài: Kỹ Thuật Bảo Vệ Môi Trường Tại Đại Học Đà Lạt
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Đà Lạt

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kỹ Thuật Bảo Vệ Môi Trường Tại Đại Học Đà Lạt

Kỹ thuật bảo vệ môi trường tại Đại học Đà Lạt đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ môi trường. Trường đã triển khai nhiều chương trình và dự án nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Những nỗ lực này không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái mà còn tạo ra một môi trường học tập xanh cho sinh viên.

1.1. Các Chương Trình Bảo Vệ Môi Trường Tại Đại Học Đà Lạt

Đại học Đà Lạt đã phát động nhiều chương trình bảo vệ môi trường như trồng cây xanh, tổ chức các buổi hội thảo về bảo vệ môi trường và khuyến khích sinh viên tham gia các hoạt động tình nguyện.

1.2. Vai Trò Của Sinh Viên Trong Bảo Vệ Môi Trường

Sinh viên là lực lượng nòng cốt trong các hoạt động bảo vệ môi trường. Họ không chỉ tham gia tích cực mà còn là những người truyền cảm hứng cho cộng đồng xung quanh.

II. Những Thách Thức Trong Công Tác Bảo Vệ Môi Trường

Mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng công tác bảo vệ môi trường tại Đại học Đà Lạt vẫn gặp phải nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và hoạt động kinh tế đã tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên thiên nhiên. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng là một thách thức lớn.

2.1. Tác Động Của Hoạt Động Kinh Tế Đến Môi Trường

Hoạt động kinh tế tại khu vực xung quanh trường đã dẫn đến ô nhiễm không khí và nước. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của sinh viên và giảng viên.

2.2. Thiếu Ý Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Môi Trường

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, dẫn đến việc xả thải rác thải bừa bãi và sử dụng tài nguyên không bền vững.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Môi Trường Hiệu Quả Tại Đại Học Đà Lạt

Đại học Đà Lạt đã áp dụng nhiều phương pháp bảo vệ môi trường hiệu quả, từ việc sử dụng công nghệ xanh đến việc giáo dục cộng đồng. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Xanh Trong Bảo Vệ Môi Trường

Trường đã đầu tư vào các công nghệ xanh như hệ thống năng lượng mặt trời và xử lý nước thải, giúp giảm thiểu tác động đến môi trường.

3.2. Giáo Dục Về Bảo Vệ Môi Trường Cho Sinh Viên

Các khóa học về bảo vệ môi trường được đưa vào chương trình giảng dạy, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Thuật Bảo Vệ Môi Trường

Các kỹ thuật bảo vệ môi trường được áp dụng tại Đại học Đà Lạt đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra một môi trường học tập tốt hơn cho sinh viên.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Vệ Môi Trường

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các biện pháp bảo vệ môi trường tại trường đã giúp cải thiện chất lượng không khí và nước.

4.2. Các Dự Án Thành Công Trong Bảo Vệ Môi Trường

Một số dự án như trồng cây xanh và làm sạch môi trường đã thu hút sự tham gia của đông đảo sinh viên và cộng đồng.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Kỹ Thuật Bảo Vệ Môi Trường Tại Đại Học Đà Lạt

Tương lai của kỹ thuật bảo vệ môi trường tại Đại học Đà Lạt phụ thuộc vào sự hợp tác giữa nhà trường, sinh viên và cộng đồng. Việc tiếp tục nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Sự hợp tác giữa nhà trường, chính quyền và cộng đồng là yếu tố quyết định cho sự thành công của các chương trình bảo vệ môi trường.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững Trong Bảo Vệ Môi Trường

Đại học Đà Lạt cần tiếp tục phát triển các chương trình bền vững nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho sinh viên.

Nội dung chính

TÀI LIỆU HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (TRẦN KIM CƯƠNG, 2005)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Kỹ thuật Môi trường do tác giả Trần Kim Cương (Khoa Vật lý, Trường Đại học Đà Lạt) biên soạn vào tháng 3 năm 2001 và phát hành phục vụ đào tạo vào năm 2005. Môn học Kỹ thuật Môi trường giữ vị trí kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành trong chương trình đào tạo cử nhân Vật lý, đồng thời là tài liệu học tập, tham khảo cho sinh viên các ngành Môi trường, Sinh học, Hóa học, cũng như sinh viên khối kỹ thuật thuộc Đại học Xây dựng và Đại học Thủy lợi.

Mục tiêu học tập của giáo trình là cung cấp hệ thống lý thuyết định lượng và định tính về các thành phần môi trường vật lý (khí quyển, thủy quyển, thạch quyển, sinh quyển và trí quyển); phân tích các chu trình sinh địa hóa, cân bằng sinh thái; làm rõ cơ chế ô nhiễm và tác động của hoạt động nhân sinh; từ đó trang bị phương pháp tính toán, nguyên lý thiết kế các giải pháp kỹ thuật nhằm kiểm soát ô nhiễm, làm sạch chất thải và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương chuyên đề cùng phần tài liệu tham khảo (trang 92). Tài liệu tiếp cận vấn đề môi trường dưới góc nhìn cơ sở vật lý - nhiệt động lực học và các quá trình truyền chất, truyền nhiệt. Điểm đặc sắc của giáo trình là sự kết hợp giữa nguyên lý vật lý môi trường (nhiệt động học khí quyển, động lực học chất lưu, trường tĩnh điện) với các giải pháp công nghệ kỹ thuật xử lý ô nhiễm cụ thể (hấp thụ, hấp phụ, phản ứng xúc tác, lắng lọc cơ học và tĩnh điện).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình được triển khai qua 5 chương:

• Chương 1: Những khái niệm cơ bản về môi trường và bảo vệ môi trường (§1 – §4): Trình bày khái niệm môi trường tự nhiên, nhân tạo; cấu trúc vật lý trái đất (thạch quyển dày ~60 km, thủy quyển, khí quyển, sinh quyển, trí quyển); phân loại tài nguyên (tái tạo, không tái tạo, phục hồi được); cấu trúc 4 thành phần hệ sinh thái (chất vô sinh, sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ 3 bậc, sinh vật phân hủy); chu trình sinh địa hóa kín và dòng năng lượng hở (thực vật phản xạ 56% năng lượng mặt trời, hấp thụ 44%, dùng ~10% quang hợp); đánh giá tác động môi trường (ĐTM vi mô/vĩ mô); Chiến lược quốc gia về bảo vệ môi trường và Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam (thông qua ngày 27/12/1993, hiệu lực 10/01/1994, gồm 7 chương, 55 điều).
• Chương 2: Môi trường không khí (§1 – §11): Khảo sát cấu tạo thẳng đứng của khí quyển (tầng đối lưu 0–10 km chia 5 lớp: lớp đáy 0–2 m, lớp ma sát 1–2 km, lớp giữa ~6 km, lớp trên, lớp đỉnh; tầng bình lưu 20–80 km; tầng điện ly đến 800 km; tầng khuếch tán >800 km); 5 phương thức truyền nhiệt giữa đất và không khí (dẫn nhiệt phân tử $Q_1$, bức xạ sóng dài $Q_2$, đối lưu nhiệt, loạn lưu/giao lưu nhiệt $Q_3$, tiềm nhiệt bốc hơi); nhiệt lực học khí quyển (chuyển động đoạn nhiệt khô $\gamma_k = 1^\circ\text{C}/100\text{m}$, chuyển động đoạn nhiệt ẩm $\gamma_a$, mực ngưng kết, trạng thái ổn định/bất ổn định theo gia tốc $a$); động lực học khí quyển (lực gradient khí áp $F_G$, lực Coriolis $F_C$, lực ma sát $F_m$, lực ly tâm $F_L$; gió địa phương: gió đất - biển, gió núi - thung lũng, gió phơn; bão); độ ẩm không khí ($a, E, R, d$); các chất ô nhiễm sơ cấp ($SO_2, H_2S, CO, NO_x$) và thứ cấp; hiệu ứng nhà kính; cơ chế hình thành và suy thoái tầng Ozon ($O_3$) do gốc $Cl, NO, OH^-$; các nguồn ô nhiễm nhân tạo (công nghiệp, giao thông vận tải chiếm 2/3 $CO$, sinh hoạt); 7 nhóm giải pháp kiểm soát và xử lý khí thải; tính toán lan truyền chất độc hại.
• Chương 3: Môi trường nước (§1 – §4): Phân bố nguồn nước tự nhiên; cơ chế tự làm sạch của nước mặt và nước ngầm; hệ thống chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước (chất rắn lơ lửng SS, độ axit/kiềm, nồng độ $NO_3^-$, $NO_2^-$, Phốt phát, oxy hòa tan DO, nhu cầu oxy sinh hóa BOD, nhu cầu oxy hóa học COD, tiêu chuẩn vi khuẩn học); các biện pháp kỹ thuật xử lý nước thải và cấp nước tuần hoàn tái sử dụng trong xí nghiệp.
• Chương 4: Môi trường đất và sự ô nhiễm (§1 – §2): Đặc điểm lý - hóa môi trường đất; nguồn gốc và tác nhân gây thoái hóa đất; các biện pháp kỹ thuật bảo vệ đất (chống xói mòn, xử lý phế thải rắn sinh hoạt và phế thải rắn công nghiệp).
• Chương 5: Các loại ô nhiễm khác (§1 – §3): Ô nhiễm nhiệt và giải pháp giảm tải nhiệt; ô nhiễm phóng xạ (sự phân rã, nguồn gốc hạt nhân, tác hại và giải pháp bảo vệ); ô nhiễm tiếng ồn (thông số âm học, nguồn ồn công nghiệp - sinh hoạt, tác hại sinh lý, giải pháp tiêu âm - cách âm, hệ thống kiểm soát mức ồn).

Progression logic của giáo trình đi từ các quy luật sinh thái học và pháp lý môi trường vĩ mô, sang cơ sở cơ học - nhiệt động học chất lưu của từng quyển môi trường cụ thể (khí quyển, thủy quyển, thạch quyển), và kết thúc bằng các dạng ô nhiễm năng lượng, sóng vật lý (nhiệt, phóng xạ, tiếng ồn).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý thuyết cân bằng sinh thái động; nhiệt động học khí quyển; lý thuyết phân tầng cấu trúc khí quyển; động lực học các khối khí quyển chuyển động; cơ chế suy thoái tầng Ozon qua các phản ứng quang hóa và chuỗi phản ứng xúc tác nguyên tử.
• Core principles: Nguyên lý bảo toàn vật chất và suy giảm năng lượng qua các bậc dinh dưỡng (3–6 bậc); định luật biến thiên nhiệt độ đoạn nhiệt khô ($1^\circ\text{C}$ trên mỗi $100\text{ m}$ thay đổi độ cao); nguyên lý truyền nhiệt bề mặt qua đối lưu và loạn lưu ($AC \approx 23{,}7$); nguyên lý tách pha chất ô nhiễm dựa trên lực quán tính, lực ly tâm và trường tĩnh điện.
• Essential frameworks: Khung đánh giá tác động môi trường (ĐTM); khung thông số kiểm tra chất lượng môi trường nước ($DO, BOD, COD, SS, pH, N, P$); khung giải pháp phân cấp xử lý ô nhiễm tại nguồn - phân tán quy hoạch - xử lý cuối đường ống.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Tính toán gradient nhiệt độ, xác định mực ngưng kết hơi nước dựa vào công thức thực nghiệm ($z = 122(T - \tau)$) hoặc công thức Ippolitov ($z = 22(100 - R)$) và Laplace ($z = 18400(1+\alpha T)\lg\frac{P_0}{P}$); tính toán thông lượng nhiệt ($Q_1, Q_2, Q_3$); thiết lập sơ đồ thiết bị xử lý khí thải (tháp hấp thụ chất lỏng, tháp hấp phụ than hoạt tính, buồng sa lắng trọng lực, buồng xoáy tụ cyclone, thiết bị lọc túi vải, thiết bị lọc tĩnh điện 40.000V).
• Analytical skills: Phân tích dữ liệu khí tượng (vận tốc gió, gradient áp suất, bức xạ, độ ổn định khí quyển) tác động đến sự khuếch tán chất độc hại; phân tích phản ứng hóa học xử lý lưu huỳnh ($SO_2$) bằng kiềm tái sinh ($Na_2SO_3$) hoặc không tái sinh ($CaCO_3$), xúc tác $V_2O_5$; tính toán hiệu suất khử ô nhiễm.
• Practical competencies: Thiết kế dải cách ly vệ sinh theo quy mô công nghiệp; thiết lập quy hoạch mặt bằng nhà máy theo hướng gió chủ đạo; tính toán cân bằng vật chất trong quy trình tái sử dụng nước tuần hoàn công nghiệp.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình được xây dựng theo phương pháp sư phạm diễn dịch kết hợp quy nạp kỹ thuật, tích hợp giữa phân tích mô hình vật lý lý thuyết và ứng dụng công nghệ thực nghiệm:

• Pedagogical approach: Giảng dạy dựa trên nền tảng cơ sở khoa học tự nhiên chuẩn xác (vật lý, hóa học, sinh học) để giải thích các hiện tượng môi trường phức tạp. Các hiện tượng khí hậu, khuếch tán ô nhiễm được mô hình hóa thành các phương trình truyền nhiệt, cân bằng áp suất và động học chất lưu.
• Bài tập và case studies: Giáo trình dẫn chứng các trường hợp biến dạng địa chất do đô thị hóa thực tế (ví dụ: thành phố Mexico sụt lún $7{,}6\text{ m}$, Tokyo sụt lún $3{,}4\text{ m}$); bài toán phát thải thực tế từ nhà máy nhiệt điện đốt than ($1.000\text{ tấn}$ than chứa $2%\text{ S}$ phát thải $40\text{ tấn } SO_2$); dữ liệu nồng độ ảnh hưởng của Ozon mặt đất đối với sức khỏe sinh học ($0{,}2\text{ ppm}$ gây hại cây trồng, $0{,}3\text{ ppm}$ kích thích niêm mạc, $0{,}8\text{ ppm}$ tổn thương phổi).
• Practical exercises: Yêu cầu người học tính toán độ cao mực ngưng kết, xác định trạng thái khí quyển dựa trên gia tốc chuyển động khối khí $a = g\frac{T'-T}{T}$; phân tích sơ đồ dòng chuyển động ngược chiều trong tháp hấp thụ khí; sơ đồ phân ly ion trong buồng lọc bụi tĩnh điện.
• Assessment methods: Đánh giá thông qua việc kiểm tra khả năng nắm vững bản chất lý thuyết phân tầng môi trường, giải quyết các bài toán tính toán nhiệt động học khí quyển, và xây dựng phương án công nghệ kỹ thuật kiểm soát ô nhiễm phù hợp cho từng loại hình công nghiệp (nhà máy hóa chất, luyện kim, nhiệt điện, cơ khí, sản xuất vật liệu xây dựng).
• Self-study guidelines: Sinh viên cần tự chứng minh các phương trình động lực học chất lưu, lập bảng so sánh ưu - nhược điểm của các thiết bị xử lý khí/nước thải dựa trên kích thước hạt ($100,\mu\text{m}, 40,\mu\text{m}, 2\text{--}3,\mu\text{m}, 0{,}01\text{--}1,\mu\text{m}$), và đối chiếu các quy định pháp luật môi trường hiện hành với khung Luật Bảo vệ môi trường 1993.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Kỹ thuật Môi trường của tác giả Trần Kim Cương phản ánh các vấn đề học thuật và bối cảnh kỹ thuật môi trường giai đoạn đầu thập niên 2000 với những nét đặc trưng:

• Bối cảnh biên soạn: Tài liệu được hoàn thành vào tháng 3/2001 tại Đà Lạt, định hình chuẩn kiến thức cơ sở kỹ thuật môi trường cho sinh viên đại học khối khoa học cơ bản và kỹ thuật trong giai đoạn đầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa tại Việt Nam.
• Vấn đề môi trường toàn cầu: Tích hợp chi tiết các hiện tượng môi trường đương đại mang tính toàn cầu: cơ chế hiệu ứng nhà kính; chuỗi phản ứng phân hủy tầng Ozon do hóa chất làm lạnh $CFC$, gốc oxit nitơ $NO_x$ và gốc $OH^-$; sự hình thành mưa axit từ quá trình chuyển hóa lưu huỳnh ($SO_2 \to SO_3 \to H_2SO_4$) và nitơ ($NO_2 \to HNO_3$).
• Ứng dụng công nghệ thực tế: Trình bày chi tiết các thông số kỹ thuật thực nghiệm của các hệ thống xử lý công nghiệp: buồng sa lắng (xử lý hạt $\sim 100,\mu\text{m}$), buồng xoáy tụ cyclone (hiệu suất $95%$ với hạt $\sim 40,\mu\text{m}$), lọc túi vải (hiệu suất xấp xỉ $100%$ với hạt $0{,}01\text{--}1,\mu\text{m}$), lọc ướt (hiệu suất $96%$ với hạt $2\text{--}3,\mu\text{m}$), và lọc tĩnh điện (điện thế một chiều $40.000\text{ V}$, hiệu suất $98\text{--}99%$).
• Gắn kết cơ sở công nghiệp và pháp lý: Phân tích đặc tính nguồn thải theo đặc thù sản xuất (lò luyện kim nhiệt độ khí thải $300\text{--}800^\circ\text{C}$; ống khói nhiệt điện cao $80\text{--}250\text{ m}$; nhà máy xi măng, gạch ngói); tích hợp hệ thống pháp chế môi trường Việt Nam dựa trên Luật Bảo vệ môi trường năm 1993.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình được thiết kế trực tiếp cho sinh viên các năm giữa và năm cuối thuộc Khoa Vật lý Trường Đại học Đà Lạt theo học chuyên đề Vật lý Môi trường / Kỹ thuật Môi trường.
• Sinh viên liên ngành: Tài liệu học tập và tham khảo cho sinh viên đại học ngành Khoa học Môi trường, Sinh học, Hóa học, cũng như sinh viên khối ngành kỹ thuật hạ tầng, công trình của Đại học Xây dựng, Đại học Thủy lợi.
• Prerequisites (Kiến thức tiên quyết): Sinh viên cần hoàn thành các học phần Vật lý đại cương (Cơ học, Nhiệt học, Điện - Từ học), Hóa học đại cương (nhiệt hóa học, phản ứng vô cơ) và Toán cao cấp (phép tính vi phân, tích phân, phương trình vi phân) để tiếp thu các nội dung tính toán động lực học khí quyển và truyền chất.
• Giảng viên và kỹ sư: Giảng viên các trường đại học, cao đẳng sử dụng làm tài liệu xây dựng đề cương bài giảng; các kỹ sư công nghệ môi trường, cán bộ quản lý kỹ thuật tại các cơ sở sản xuất công nghiệp sử dụng để tra cứu nguyên lý vận hành các hệ thống xử lý chất thải rắn, lỏng, khí và kiểm soát tiếng ồn.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên đại học chuyên ngành Vật lý, Môi trường, Sinh học, Hóa học, Xây dựng, Thủy lợi, cùng các giảng viên và kỹ sư cần tài liệu tra cứu về cơ sở nhiệt động học môi trường và kỹ thuật xử lý chất thải công nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học tốt giáo trình?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về Vật lý đại cương (đặc biệt là cơ học chất lưu, nhiệt động lực học), Hóa học đại cương (các phản ứng vô cơ, oxy hóa khử) và Giải tích toán học (gradient, đạo hàm riêng).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu môi trường thuần túy sinh thái học là gì?

Giáo trình đi sâu vào bản chất vật lý định lượng của các quá trình môi trường (chuyển động đoạn nhiệt khí quyển, các phương thức trao đổi nhiệt $Q_1, Q_2, Q_3$, cơ chế lọc bụi tĩnh điện cao thế $40.000\text{ V}$) chứ không chỉ dừng lại ở các mô tả định tính về mặt sinh thái học.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên đọc theo trình tự logic từng chương; kết hợp việc vẽ lại các sơ đồ công nghệ (cyclone, tháp hấp thụ, lọc bụi tĩnh điện); tự giải và thiết lập lại các phương trình nhiệt động khí quyển ($T_2 - T_1 = z/100$, công thức mực ngưng kết); đồng thời liên hệ các phản ứng hóa học xử lý $SO_2, NO_x$ với các bài toán vận hành công nghiệp.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình cung cấp danh mục Tài liệu tham khảo ở trang 92. Ngoài ra, người học cần đối chiếu với các văn bản quy phạm pháp luật môi trường (tiếp nối khung Luật Bảo vệ môi trường 1993) và các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về chất lượng không khí, nước, đất và tiếng ồn.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Kỹ thuật Môi trường của tác giả Trần Kim Cương (Trường Đại học Đà Lạt) là tài liệu học thuật hệ thống hóa đầy đủ các nguyên lý vật lý, hóa sinh của môi trường tự nhiên và kỹ thuật kiểm soát ô nhiễm công nghiệp. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở phương pháp tiếp cận định lượng, kết hợp chặt chẽ giữa khoa học lý thuyết và giải pháp công nghệ kỹ thuật thực tiễn.

Lộ trình học tập đề xuất là tiếp cận tuần tự từ cơ sở cân bằng sinh thái (Chương 1) $\to$ Nhiệt động lực học và kỹ thuật xử lý khí thải (Chương 2) $\to$ Kỹ thuật môi trường nước và đất (Chương 3, 4) $\to$ Kiểm soát ô nhiễm năng lượng, sóng vật lý (Chương 5). Người học có thể mở rộng tra cứu tại mục Tài liệu tham khảo trang 92 và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT F7G GIAÙO TRÌNH KYÕ THUAÄT MOÂI TRÖÔØNG TRAÀN KIM CÖÔNG 2005 Kyõ thuaät moâi tröôøng -1- MUÏC LUÏC MUÏC LUÏC .- 4 - Chöông 1 NHÖÕNG KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN VEÀ MOÂI TRÖÔØNG VAØ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG .- 5 - §1 MOÂI TRÖÔØNG VAØ TAØI NGUYEÂN .- 5 - 1- Moâi tröôøng .- 6 - §2 HEÄ SINH THAÙI VAØ SÖÏ PHAÙT TRIEÅN .- 6 - 1 - Heä sinh thaùi .- 6 - 2 - Söï phaùt trieån cuûa heä sinh thaùi vaø caân baèng sinh thaùi .- 8 - 3 - Nguoàn naêng löôïng vaø caáu truùc dinh döôõng .- 9 - §3 NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG .- 10 - 1 - Taùc ñoäng ñoái vôùi moâi tröôøng.- 10 - 2 - Ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng(ÑTM) .- 12 - §4 CHIEÁN LÖÔÏC QUOÁC GIA vaø PHAÙP LUAÄT .- 12 - 1- Chieán löôïc quoác gia veà baûo veä moâi tröôøng vaø taøi nguyeân thieân nhieân .- 12 - 2 - Chieán löôïc baûo veä moâi tröôøng vaø taøi nguyeân thieân nhieân ôû Vieät Nam .- 13 - 3 - Luaät baûo veä moâi tröôøng .- 14 - Chöông 2 MOÂI TRÖÔØNG KHOÂNG KHÍ.- 15 - § 1 KHAÙI QUAÙT CHUNG.- 15 - 1- Lôùp khí quyeån döôùi thaáp .- 15 - 2 - Lôùp khí quyeån treân cao.- 16 - 3 - Caáu taïo khí quyeån theo chieàu ñöùng .- 16 - 4 - Söï khoâng ñoàng nhaát theo phöông ngang cuûa khí quyeån .- 17 - § 2 CHEÁ ÑOÄ NHIEÄT CUÛA KHOÂNG KHÍ.- 18 - 1- Söï noùng leân vaø laïnh ñi cuûa khoâng khí.- 18 - 2 - bieán thieân nhieät ñoä cuûa khoâng khí .- 19 - § 3 NHIEÄT LÖÏC HOÏC KHÍ QUYEÅN .- 19 - 1- Chuyeån ñoäng thaêng giaùng ñoaïn nhieät cuûa khoâng khí khoâ .- 19 - 2 - Chuyeån ñoäng thaêng giaùng ñoaïn nhieät cuûa khoâng khí aåm .- 20 - 3 – Söï oån ñònh trong chuyeån ñoäng ñoái löu .- 21 - § 4 ÑOÄNG LÖÏC HOÏC KHÍ QUYEÅN .- 22 - 1 - Chuyeån ñoäng ngang cuûa khí quyeån .- 22 - 2 - Söï dieãn bieán cuûa gioù .- 23 - 3 - Gioù ñòa phöông .- 24 - 5 - Ñoä aåm khoâng khí .- 24 - § 5 CAÙC CHAÁT GAÂY OÂ NHIEÃM KHOÂNG KHÍ.- 26 - 1 - Caùc chaát oâ nhieãm sô caáp .- 26 - 2 - Caùc chaát oâ nhieãm thöù caáp .- 28 - § 6 TAÙC ÑOÄNG CUÛA KHOÂNG KHÍ .- 28 - 1 - Taùc ñoäng cuûa khoâng khí ñoái vôùi vaät lieäu .- 28 - 2 - AÛnh höôûng cuûa oâ nhieãm khoâng khí ñeán khí haäu thôøi tieát .- 31 - Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -2- 3 - AÛnh höôûng cuûa oâ nhieãm khoâng khí ñeán söùc khoûe con ngöôøi vaø sinh vaät- 32 - § 7 HIEÄU ÖÙNG NHAØ KÍNH .- 35 - 1 - Nguyeân nhaân vaø cô cheá hieäu öùng nhaø kính.- 35 - 2 - Taùc ñoäng cuûa hieäu öùng nhaø kính.- 36 - § 8 OZON VAØ TAÀNG OZON .- 37 - 1 - Ozon vaø söï oâ nhieãm .- 37 - 2 - Taùc ñoäng tích cöïc cuûa taàng O3.- 37 - 3 - Söï Suy thoaùi taàng Ozon .- 38 - § 9 CAÙC NGUOÀN GAÂY OÂ NHIEÃM KHOÂNG KHÍ .- 38 - 1 - Nguoàn oâ nhieãm do coâng nghieäp .- 39 - 2 - Nguoàn oâ nhieãm do giao thoâng vaän taûi .- 40 - 3 - Nguoàn oâ nhieãm do sinh hoaït .- 40 - §10 CAÙC GIAÛI PHAÙP PHOØNG CHOÁNG OÂ NHIEÃM VAØ LAØM SAÏCH MOÂI TRÖÔØNG KHOÂNG KHÍ.- 40 - 1 - Giaûi phaùp quy hoaïch.- 40 - 2 - Giaûi phaùp caùch ly veä sinh .- 41 - 3 - Giaûi phaùp coâng ngheä kyõ thuaät .- 41 - 4 - Giaûi phaùp kyõ thuaät laøm saïch khí thaûi .- 42 - 5 - Giaûi phaùp sinh thaùi hoïc .- 47 - 6 - Caùc phöông phaùp laøm giaûm chaát oâ nhieãm khoâng khí töø nguoàn .- 48 - 7 - Giaûi phaùp quaûn lyù- luaät baûo veä moâi tröôøng khoâng khí .- 49 - § 11 TÍNH TOAÙN OÂ NHIEÃM KHOÂNG KHÍ .- 49 - 1– AÛnh höôûng cuûa caùc yeáu toá khí töôïng ñeán söï phaân boá buïi vaø chaát ñoäc haïi - 50 - 2 - Tính toaùn noàng ñoä chaát ñoäc haïi trong khoâng khí .- 50 - Chöông 3 Moâi tröôøng nöôùc .- 53 - §1 Nguoàn nöôùc vaø söï oâ nhieãm .- 53 - 1 - Nguoàn nöôùc vaø söï phaân boá töï nhieân .- 53 - 2 - Söï oâ nhieãm nöôùc .- 54 - §2 Quaù trình töï laøm saïch cuûa nöôùc.- 58 - 1- Quaù trình töï laøm saïch cuûa nöôùc maët .- 58 - 2- Quaù trình töï laøm saïch cuûa nöôùc ngaàm.- 61 - §3 Caùc chæ tieâu ñaùnh giaù chaát löôïng nöôùc .- 62 - 3 - Chaát raén lô löûng .- 64 - 7- Ñoä axit vaø ñoä kieàm .- 66 - 11- NO3− vaø NO2−.- 66 - Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -3- 12 - Phoát phaùt .- 66 - 13 - Noàng ñoä oxy hoøa tan (DO) .- 66 - 14 - Nhu caàu oxy sinh hoùa (BOD).- 67 - 15 - Nhu caàu oxy hoùa hoïc (COD) .- 68 - 16 - Tieâu chuaån vi khuaån hoïc.- 68 - §4 caùc bieän phaùp kyõ thuaät xöû lyù nöôùc .- 68 - 1- Caùc bieän phaùp baûo veä chaát löôïng nöôùc .- 68 - 2 - Xöû lyù nöôùc thaûi .- 71 - 3 - Caáp nöôùc tuaàn hoaøn vaø söû duïng laïi nöôùc thaûi trong xí nghieäp coâng nghieäp. - 75 - Chöông 4 Moâi tröôøng ñaát vaø söï oâ nhieãm .- 77 - §1 Khaùi quaùt chung.- 77 - 1 - Ñaëc ñieåm moâi tröôøng ñaát .- 77 - 2 - Nguoàn goác vaø caùc taùc nhaân gaây oâ nhieãm moâi tröôøng ñaát .- 78 - § 2 CAÙC BIEÄN PHAÙP KYÕ THUAÄT BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG ÑAÁT .- 80 - 1- Choáng xoùi moøn .- 80 - 2 - Xöû lyù pheá thaûi raén do sinh hoaït.- 81 - 3 - Xöû lyù pheá thaûi raén coâng nghieäp .- 82 - Chöông 5 Caùc loaïi oâ nhieãm khaùc .- 84 - § 1 OÂ NHIEÃM NHIEÄT VAØ BIEÄN PHAÙP PHOØNG CHOÁNG.- 84 - 1- Nguoàn goác vaø taùc haïi cuûa söï oâ nhieãm nhieät .- 84 - 2 - Caùc bieän phaùp laøm giaûm oâ nhieãm nhieät .- 84 - §2 OÂ nhieãm phoùng xaï vaø bieän phaùp phoøng choáng.- 85 - 1- Söï phoùng xaï vaø caùc nguoàn gaây oâ nhieãm phoùng xaï, taùc haïi cuûa phoùng xaï. - 85 - 2 - Caùc bieän phaùp giaûm oâ nhieãm phoùng xaï .- 85 - § 3 OÂ NHIEÃM TIEÁNG OÀN VAØ BIEÄn PHAÙP PHOØNG CHOÁNG .- 87 - 1- Khaùi nieäm veà aâm thanh vaø tieáng oàn .- 87 - 2 - Caùc nguoàn oàn trong ñôøi soáng vaø saûn xuaát .- 89 - 3 - Taùc haïi cuûa tieáng oàn .- 90 - 4 - Caùc bieän phaùp choáng oàn .- 90 - 5 - Kieåm tra tieáng oàn kieåm soaùt oâ nhieãm tieáng oàn .- 91 - TAØI LIEÄU THAM KHAÛO .- 92 - Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -4- ÑEÀ TÖÏA Giaùo trình naøy duøng cho sinh vieân Vaät lyù tröôøng Ñaïi hoïc Ñaø Laït. Noù coù theå duøng laøm taøi lieäu cho sinh vieân caùc ngaønh Moâi tröôøng, Sinh hoïc, Hoùa hoïc, cuõng nhö sinh vieân caùc tröôøng Ñaïi hoïc thuûy lôïi, Ñaïi hoïc xaây döïng.

vaø caùc baïn muoán tìm hieåu theâm veà Kyõ thuaät moâi tröôøng vaø Baûo veä moâi tröôøng. Vôùi khuoân khoå soá giôø daønh cho giaùo trình, giaùo trình chæ ñeà caäp ñeán nhöõng vaán ñeà cô baûn nhaát, chung nhaát cuûa kyõ thuaät moâi tröôøng vaø baûo veä moâi tröôøng. Vôùi muïc ñích “Haõy cöùu laáy haønh tinh xanh” cuûa chuùng ta, haõy baûo veä “Chieác noâi” - moâi tröôøng soáng cuûa chuùng ta, taùc giaû hy voïng raèng sau khi hoïc xong hay ñoïc qua giaùo trình naøy, moãi baïn sinh vieân seõ yù thöùc vaø ñieàu chænh ñöôïc haønh vi cuûa mình : lôøi noùi giöõa moïi ngöôøi, moät hôi thuoác giöõa ñaùm ñoâng, moät maåu “raùc” “voâ tình” thaû xuoáng. Vì bieân soaïn laàn ñaàu, chaéc chaén giaùo trình coøn coù nhieàu phieám khuyeát, raát mong söï goùp yù cuûa caùc baïn sinh vieân vaø ñoàng nghieäp.

Ñaø Laït, thaùng 3/2001 Traàn Kim Cöông Khoa Vaät lyù Kyõ thuaät moâi tröôøng -5- CHÖÔNG 1 NHÖÕNG KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN VEÀ MOÂI TRÖÔØNG VAØ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG §1 MOÂI TRÖÔØNG VAØ TAØI NGUYEÂN 1- Moâi tröôøng Tuøy theo quan nieäm vaø muïc ñích nghieân cöùu veà moâi tröôøng maø coù nhieàu ñònh nghóa khaùc nhau. Tuy nhieân coù theå neâu moät ñònh nghóa toång quaùt veà moâi tröôøng. Moâi tröôøng laø moät toång theå caùc ñieàu kieän cuûa theá giôùi beân ngoaøi taùc ñoäng ñeán söï toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa moãi söï vaät hieän töôïng. Moâi tröôøng soáng – ñoù laø toång hôïp caùc ñieàu kieän beân ngoaøi coù aûnh höôûng ñeán söï soáng vaø phaùt trieån cuûa caùc sinh vaät.

Moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi laø toång hôïp caùc ñieàu kieän vaät lyù, hoùa hoïc, sinh hoïc, xaõ hoäi coù aûnh höôûng ñeán söï soáng vaø phaùt trieån cuûa moãi caù nhaân vaø coäng ñoàng con ngöôøi. Nhö theá moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi hieåu theo nghóa roäng bao goàn toaøn boä vuõ truï cuûa chuùng ta trong ñoù coù heä maët trôøi vaø traùi ñaát laø boä phaän aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán cuoäc soáng cuûa con ngöôøi. Moâi tröôøng thieân nhieân bao goàm caùc yeáu toá thieân nhieân : vaät lyù, hoùa hoïc vaø sinh hoïc toàn taïi khaùch quan ngoaøi yù muoán con ngöôøi. Moâi tröôøng nhaân taïo bao goàm caùc yeáu toá lyù – hoùa – sinh, xaõ hoäi do con ngöôøi taïo neân vaø chòu söï chi phoái cuûa con ngöôøi.

Nhöõng söï phaân chia veà moâi tröôøng laø ñeå phuïc vuï söï nghieân cöùu vaø phaân tích caùc hieän töôïng phöùc taïp veà moâi tröôøng. trong thöïc teá caùc loaïi moâi tröôøng cuøng toàn taïi, ñan xen nhau, töông taùc vôùi nhau raát chaët cheõ. Toùm laïi khaùi nieäm moâi tröôøng bao haøm nghóa roäng, noäi dung phong phuù vaø ña daïng. vì vaäy trong moãi tröôøng hôïp cuï theå phaûi phaân bieät roõ raøng.

Veà maët vaät lyù traùi ñaát ñöôïc chia laøm 3 quyeån : + Thaïch quyeån (moâi tröôøng ñaát) : laø phaàn raén cuûa voû traùi ñaát coù ñoä saâu khoaûng 60km bao goàm caùc khoùang vaät vaø ñaát. + Thuûy quyeån (moâi tröôøng nöôùc) : chæ phaàn nöôùc cuûa traùi ñaát bao goàm caùc ñaïi döông, ao, hoà, soâng, suoái, baêng, tuyeát, hôi nöôùc. + Khí quyeån (moâi tröôøng khoâng khí) : bao goàm taàng khoâng khí bao quanh traùi ñaát. Veà maët sinh hoïc treân traùi ñaát coøn coù sinh quyeån bao goàm caùc cô theå soáng vaø moät phaàn cuûa thaïch, thuûy, khí quyeån taïo neân moâi tröôøng soáng cuûa sinh vaät.

Sinh quyeån goàm caùc thaønh phaàn höõu sinh vaø voâ sinh coù quan heä chaët cheõ vaø töông taùc phöùc taïp vôùi nhau. Khaùc vôùi caùc quyeån vaät lyù voâ sinh, sinh quyeån ngoaøi vaät chaát vaø naêng löôïng coøn chöùa caùc thoâng tin sinh hoïc coù taùc duïng duy trì caáu truùc vaø cô cheá toàn taïi – phaùt trieån cuûa caùc cô theå soáng maø daïng phöùc taïp vaø phaùt trieån cao nhaát laø trí tueä con ngöôøi.