Chương 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẤU THẦU VÀ ĐẤU THẦU ĐIỆN TỬ 1. KHÁI NIỆM VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA MUA SẮM CÔNG Một cách chung nhất, mua sắm được hiểu là hành vi chi tiền để đạt được một yêu cầu, một mục tiêu hoặc một kế hoạch nào đó. Tùy thuộc vào nguồn tiền được sử dụng mà việc mua sắm có những đặc điểm khác nhau. Mua sắm từ nguồn vốn không phải của Nhà nƣớc Trong trường hợp mua sắm từ nguồn vốn không phải của Nhà nước, việc mua sắm có thể hiểu như việc "đi chợ" hàng ngày, đi mua sắm đồ dùng trang thiết bị cho nhu cầu của bản thân, của gia đình.
Một cách khái quát, đây là cách mua sắm theo thương thảo. Theo đó bên bán thường đưa ra giá bán có tính chất gợi ý để cùng bên mua thảo luận theo cách "nâng lên, hạ xuống". Khi đã có sự thống nhất giữa hai bên thì việc mua bán được hoàn tất. Việc mua sắm theo hình thức này có nhiều nội dung được điều chỉnh tùy theo sự làm rõ giữa hai bên.
Nguồn vốn ở đây thường là các khoản tiền thuộc sở hữu của người mua, vì vậy quyết định mua sắm thường nhanh gọn, tùy thuộc vào ý thức chủ quan của người mua. Nếu người mua có đủ thông tin, có kinh nghiệm mua sắm và có nghệ thuật trong thương thảo, nghĩa là đủ năng lực mua sắm thì sẽ dễ dàng thành công và ngược lại. Mua sắm sử dụng nguồn vốn của Nhà nƣớc (mua sắm công) Mua sắm sử dụng nguồn vốn của Nhà nước được gọi là mua sắm công vì nó sử dụng nguồn vốn của Nhà nước để mua sắm nhằm phục vụ lợi ích cộng đồng. Nói chung, nguồn vốn của Nhà nước được hiểu là nguồn vốn thuộc sở hữu toàn dân hoặc có nguồn gốc sở hữu toàn dân, do đó, cần được 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà nước quản lý theo pháp luật.
Dạng phổ biến nhất của nguồn vốn này là vốn ngân sách nhà nước hoặc vốn tín dụng do Nhà nước bảo lãnh. Chính đặc điểm cơ bản này là cơ sở để hình thành các quy định pháp luật về đấu thầu trong mua sắm công với mục đích đảm bảo việc sử dụng, chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nước là hiệu quả, tránh thất thoát, tiêu cực. Đối tượng mua sắm để đáp ứng các nhu cầu trực tiếp hoặc gián tiếp của Chính phủ cũng như của nhân dân được coi là các nhu cầu chung và vì vậy việc mua sắm sử dụng vốn Nhà nước thường được gọi là mua sắm công (Public Procurement). Những đặc điểm chung của mua sắm công Mua sắm công (mua sắm bằng nguồn vốn của Nhà nước) có những đặc điểm chung sau đây: - Mục tiêu, nội dung mua sắm rõ ràng Do nguồn vốn phục vụ cho việc thực hiện việc mua sắm là vốn nhà nước (vốn thuộc sở hữu toàn dân) nên việc mua sắm phải có mục tiêu rõ ràng.
Cả bên mời thầu (bên mua) và nhà thầu (bên bán) đều được cung cấp các thông tin cần thiết để thấy rõ mục tiêu, nội dung của việc mua sắm. Mục tiêu của việc mua sắm hàng hóa, dịch vụ hay công trình là gì? phục vụ ai? đối tượng nào? nội dung của việc mua sắm là cái gì? số lượng bao nhiêu? tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng thế nào? khi nào cung cấp?. Những thông tin trên phải được công khai để mọi cá nhân, tổ chức (nhà thầu) có năng lực và kinh nghiệm, có mong muốn tham gia cung cấp có cơ hội được cung cấp. Chính vì lý do đó mà hoạt động mua sắm công cần phải có Luật Đấu thầu với những quy định cụ thể nhằm đảm bảo sự công khai, minh bạch trong thông tin về việc mua sắm từ các nguồn vốn nhà nước (ngân sách nhà nước, vốn tín dụng do Nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước và các vốn khác do Nhà nước quản lý).
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Có nhiều bộ phận tham gia vào quá trình mua sắm Ngoài bên mua (bên mời thầu) và bên bán (nhà thầu) còn có một bộ phận thứ ba trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình tổ chức đấu thầu, xét thầu và quyết định trúng thầu. Căn cứ theo sự phân cấp quản lý mà chủ đầu tư có trách nhiệm phê duyệt, kiểm tra và quản lý các khâu của quá trình đấu thầu. Bên cạnh đó các cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu hoặc liên quan tới đấu thầu đều có trách nhiệm giám sát, đánh giá về kết quả đấu thầu căn cứ theo các quy định của Luật Đấu thầu và Nghị định hướng dẫn thi hành. Bên cạnh đó, do nguồn tiền là của toàn dân nên mọi người đều có trách nhiệm phát hiện những việc làm sai trái, không tuân thủ đúng quy định của pháp luật, những tiêu cực xảy ra trong quá trình đấu thầu.
Trong trường hợp sử dụng nguồn tài trợ bên ngoài thì quá trình đấu thầu từ lúc bắt đầu tới khi kết thúc đều chịu sự giám sát của nhà tài trợ và đặc biệt kết quả đấu thầu phải được nhà tài trợ thống nhất dưới hình thức "thư không phản đối". Trong quá trình đấu thầu mua sắm công, bên mời thầu có chức năng và nhiệm vụ, có trách nhiệm tuân theo các quy định của Luật Đấu thầu chứ không có toàn quyền như trong trường hợp mua bán qua thương thảo bằng chính nguồn tiền của mình. - Việc quyết định trúng thầu (trao thầu) phải căn cứ vào kết quả đánh giá dựa trên các yêu cầu trong hồ sơ mời thầu và tiêu chuẩn đánh giá đã phê duyệt và tuân thủ đúng các thủ tục, thực hiện đúng các yêu cầu + Công khai: việc thông báo các thông tin về đấu thầu phải đảm bảo cơ hội cho mọi người cùng biết để tham gia (trừ những trường hợp bất khả kháng). Việc mở thầu, công bố kết quả đấu thầu phải công khai, chống những biểu hiện tiêu cực làm hạn chế tính công khai trong đấu thầu.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Công bằng: Điều này đòi hỏi việc đưa ra tiêu chuẩn lựa chọn nhà thầu phải tạo điều kiện cho mọi nhà thầu có cơ hội như nhau trong việc thỏa mãn nhu cầu công. Việc làm rõ, sửa đổi hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu cũng phải đảm bảo tính công bằng giữa các nhà thầu. Do đó, bên mời thầu phải cân nhắc sử dụng các chuyên gia đủ kiến thức, năng lực và kinh nghiệm để xây dựng hồ sơ mời thầu, đánh giá các hồ sơ dự thầu và xếp hạng nhà thầu. + Bình đẳng: Điều này yêu cầu những người tổ chức đấu thầu phải đảm bảo không để xảy ra hiện tượng coi trọng người, hàng hóa, công trình, dịch vụ của ai đó mà xem nhẹ hay hạ thấp vai trò, hàng hóa, công trình, dịch vụ của người khác.
Vì vậy vai trò thẩm định kết quả đấu thầu của chuyên gia là rất cần thiết. + Minh bạch: Việc quyết định lựa chọn nhà thầu trúng thầu trên cơ sở hồ sơ dự thầu được đánh giá là đáp ứng các yêu cầu của hồ sơ mời thầu (trong trường hợp mua sắm hàng hóa và xây lắp còn yêu cầu phải có chi phí thấp nhất) và trao thầu cho các nhà thầu trúng thầu phải đảm bảo sự chính xác, khách quan không bị ảnh hưởng bởi bất kỳ yếu tố tình cảm hay tác động vật chất nào. - Xử lý một cách nghiêm minh các hành vi gian lận, các tranh chấp phát sinh trong quá trình đấu thầu, đảm bảo nâng cao chất lượng công tác đấu thầu, nâng cao chất lượng, tiến độ và hiệu quả thực hiện các công trình xây lắp, chất lượng, tiến độ cung cấp hàng hóa và dịch vụ Trong quá trình tổ chức đấu thầu bằng nguồn vốn công thường rất dễ nảy sinh những tiêu cực từ cả hai phía: người mua (bên mời thầu) và người bán (nhà thầu). Vì lợi ích, do không phải là nguồn tiền cá nhân nên bên mời thầu có thể chủ động thông đồng với nhà thầu để được hưởng lợi từ cuộc đấu thầu.
Nhà thầu, để thắng thầu gói thầu có nguồn vốn công, không của riêng ai, nên có thể không từ một thủ đoạn nào, miễn là mình thắng thầu. Những tranh chấp phát sinh, những tiêu cực phát sinh cần phải được xem xét và xử lý nghiêm minh, nghiêm khắc theo đúng các quy định của pháp luật. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. KHÁI NIỆM CHUNG VỀ ĐẤU THẦU Thuật ngữ "đấu thầu" đã xuất hiện trong xã hội từ xa xưa.
Theo Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 1998) thì đấu thầu được giải thích là việc "đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng (một phương thức giao làm công trình hoặc mua hàng)". Như vậy bản chất của việc đấu thầu đã được xã hội thừa nhận như là một sự ganh đua (cạnh tranh) để được thực hiện một công việc, một yêu cầu nào đó. Trên thực tế đã tồn tại một số thuật ngữ về đấu thầu trong các văn bản pháp quy khác nhau. Tuy nhiên, bản chất của "đấu thầu" dù được quy định dưới dạng Quy chế hay Luật cũng đều sử dụng một thuật ngữ có xuất xứ từ tiếng Anh là "Procurement" (nghĩa là mua sắm).
Như vậy, tuy gọi là Quy chế Đấu thầu, Luật Đấu thầu nhưng bản chất là Quy chế Mua sắm (Procurement Regulation) hoặc Luật Mua sắm (Law on Procurement). Từ khi đất nước ta tiến hành công cuộc đổi mới, nền kinh tế mở cửa với thế giới thì bắt đầu xuất hiện khái niệm "đấu thầu". Theo Quy chế Đấu thầu (ban hành kèm theo Nghị định số 88/1999/NĐ-CP ngày 01/09/1999 của Chính phủ) thì "đấu thầu" là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu (khoản 1 Điều 3). Trong Luật Đấu thầu 2005, "đấu thầu" là là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án quy định tại Điều 1 của Luật này trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế (khoản 2 Điều 4).
Kết quả của sự lựa chọn là hợp đồng được ký kết với các điều khoản quy định chi tiết trách nhiệm của hai bên. Một bên là nhà thầu phải thực hiện các nhiệm vụ như nêu trong hồ sơ mời thầu (có thể là dịch vụ tư vấn, cung cấp hàng hóa hoặc xây lắp một công trình.