CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG XANH – LOGISTICS XANH 1. Khái niệm chuỗi cung ứng Xanh 1. Khái niệm chuỗi cung ứng Khái niệm chuỗi cung ứng được dùng để chỉ một hệ thống các hoạt động, tổ chức, con người, thông tin và các nguồn lực liên quan tới việc đưa các sản phầm hay dịch vụ từ nhà sản xuất hay nhà cung ứng đến tay người tiêu dùng. Định nghĩa về chuỗi cung ứng được diễn đạt theo nhiều góc độ trong các công trình nghiên cứu khoa học như sau: Theo Chopra, Sunil, và Pete Meindl, 2001: “Chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các giai đoạn liên quan, trực tiếp hoặc gián tiếp để đáp ứng hoàn thiện một nhu cầu của khách hàng.
Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm nhà sản xuất và nhà cung cấp mà còn có người vận chuyển, kho bãi, nhà bán lẻ và cả bản thân khách hàng”. Còn theo Ganesham, Ran và Terry P.Harrison, 1995: “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên liệu, chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm và thành phẩm, và phân phối chúng cho khách hàng.” Điểm chung của những định nghĩa trên đều thể hiện chuỗi cung ứng không chỉ đơn thuần là hoạt động của một cá nhân hay tổ chức mà là sự liên kết của các công ty, tạo ra một mạng lưới bao gồm các hoạt động từ việc mua nguyên liệu đầu vào của những nhà cung ứng đầu tiên cho đến khi sản phẩm hoàn thiện và được phân phối đến tay người tiêu cùng cuối cùng. Không chỉ chú trọng tới việc sản xuất tạo ra sản phẩm, vai trò của những doanh nghiệp liên quan gián tiếp như các đại lý, các công ty vận tải, nhà môi giới… cũng cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo thông tin giữa các bên liền mạch, nhanh chóng, chính xác và hiệu quả. Mô hình chuỗi cung ứng của John T.Mentzer bao gồm các thành phần tham gia vào dòng chảy của hàng hóa dịch vụ: 4 (i) Đơn vị cung cấp nguyên vật liệu: Các nhà cung ứng nguyên vật liệu đầu tiên cho nhà sản xuất.
(ii) Nhà sản xuất: Các công ty, doanh nghiệp trực tiếp tạo ra các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. (iii) Nhà bán buôn: Bên trung gian mua hàng từ nhà sản xuất với số lượng lớn và bán lại cho các nhà bán lẻ, các người dùng công nghiệp, thương nghiệp hoặc các nhà bán buôn khác. (iv) Nhà bán lẻ: Cung cấp sản phẩm với số lượng nhỏ với số lượng lớn các khách hàng là người tiêu dùng cuối cùng. (v) Nhà cung cấp dịch vụ: Các công ty cung cấp dịch vụ ngoài như công ty vận tải Logistic, công ty nghiên cứu thị thường hay các công ty cung cấp dịch vụ tài chính.
(vi) Khách hàng: Mắt xích cuối cùng trong chuỗi cung ứng. Cơ sở cho sự vận hành của chuỗi cung ứng dựa trên hành vi và thị yếu của khách hàng. Đơn vị cung cấp Nhà Nhà Nhà Khách nguyên vật liệu Sản xuất Bán buôn Bán lẻ hàng Nhà cung cấp Dịch vụ Hình 1. Mô hình chuỗi cung ứng của John T.Mentzer Chuỗi cung ứng bắt nguồn với mục đích đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Điểm bắt đầu của chuỗi cung ứng là các đơn vị cung cấp nguyên vật liệu, sau đó được đưa tới những nhà sản xuất lắp ráp tạo thành những sản phẩm theo đơn đặt hàng và tiêu chuẩn của khách hàng. Thành phẩm cuối cùng được hoàn thiện sau đó bán cho những trung gian phân phối. Có thể nói nhà bán buôn chính là những khách hàng cấp 1 của chuỗi cung ứng. Nhà bán lẻ bán lại hàng hóa cho người tiêu dùng cuối cùng của chuỗi cung ứng là khách hàng cấp 2.
Khách hàng cấp 3 là những người tiêu dùng sản phẩm dịch vụ, họ chính là những người có ảnh hưởng mạnh nhất tới hoạt động của toàn bộ chuỗi cung ứng. 5 Chuỗi cung ứng thể hiện sự dịch chuyển của các dòng nguyên vật liệu, sản phẩm xuyên suốt trong quá trình sản xuất đến tay người tiêu dùng, bao gồm các thành viên trực tiếp như nhà cung cấp, sản xuất, phân phối, khách hàng và các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ như vận tải, thông tin, kho bãi và môi giới… Chuỗi cung ứng có vai trò liên hệ mật thiết tới chuỗi giá trị, nó có một vai trò quan trọng trong việc sản xuất và phân phối sản phẩm. Chuỗi cung ứng không những đảm bảo vận hành của quá trình sản xuất, đảm bảo sự thông suốt của quy trình tạo ra sản phẩm và phân phối tới khách hàng, nâng cao hiệu quả và giảm bớt khả năng tạo ra sự hao phí. Ngoài ra, chuỗi cung ứng kết hợp với chuỗi giá trị tạo ra những giá trị gia tăng cho sản phẩm trong mắt người tiêu dùng.
Khái niệm và vai trò của chuỗi cung ứng Xanh 1. Khái niệm của chuỗi cung ứng Xanh Theo định nghĩa của Penfield (2007), “Chuỗi cung ứng Xanh” được hiểu là quá trình sử dụng những nguyên vật liệu đầu vào thân thiện với môi trường và chuyển hóa các sản phẩm dư thừa thành thứ có thể tái chế hay cải thiện môi trường. Quá trình đó giúp cho những sản phẩm đầu ra và các sản phẩm dư thừa có thể tái sự dụng sau khi kết thúc vòng đời của nó, qua đó tạo ra một chuỗi cung ứng bền vững. Narasimhan & Carter (1998) đã nếu lên nhận định chuỗi cung ứng xanh gắp liền với việc sử dụng các phương pháp giảm bớt các nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất và các khâu trung gian kèm theo đó là tái chế và tái sử dụng các sản phẩm dư thừa.
Việc giám sát các tác động từ các hoạt động của chuỗi cung ứng đến môi trường và cách cải thiện kết quả đó được Godfrey (1998) nhấn mạnh trong nghiên cứu của mình về chuỗi cung ứng Xanh. Từ những khái niêm trên, có thể tổng kết chuỗi cung ứng xanh bao gồm 3 yếu tố chính: Thứ nhất, sử dụng các yếu tố nhân thiện với môi trường trong các hoạt động của chuỗi cung ứng từ khâu thu mua nguyện vật liệu đầu vào, sản xuất sản 6 phẩm, vận chuyển tới người tiêu dùng cuối cùng. Thứ hai, tái chế, tái sử dụng các sản phẩm dư thừa trong chuỗi cung ứng, kèm theo đó là xử lý các sản phẩm sau khi hết vòng đời sử dụng. Thứ ba, sự giám sát các tác động đến môi trường của chuỗi cung ứng và sự liên kết của các nhân tố trong chuỗi nhằm tạo ra một chuỗi cung ứng bền vững.
Vai trò của chuỗi cung ứng Xanh Chuỗi cung ứng Xanh không chỉ mang lại một tác động đáng kể tới môi trường mà còn đem lại nhiều hiệu quả lợi ích về mặt kinh tế cho doanh nghiệp và xã hội. Đối với môi trường: Chuỗi cung ứng Xanh giúp giảm thiểu tối đa lãng phí nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất, giảm thiểu sự xuất hiện của những sản phẩm dư thừa; qua đó, giảm đáng kể lượng chất thải tạo ra chính là giảm bớt áp lực lên môi trường. Không chỉ trong quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm, chuỗi cung ứng Xanh giúp cải thiện trong việc giảm bớt lượng lượng nhiên liệu đến từ các hoạt động vận chuyển nhằm giảm đáng kể lượng khí thải gây nên hiệu ứng nhà kính. Đối với doanh nghiệp: Các doanh nghiệp sẽ có thể tiết kiệm một lượng lớn chi phí hoạt động do việc giảm thiểu lượng chất thải.
Không chỉ vậy, chuỗi cung ứng Xanh còn giúp họ giảm được chi phí lao động do môi trường làm việc được cải thiện rõ rệt giúp tăng năng xuất lao động, giảm chi phí cho y tế và an toàn. Hơn nữa, ở trong thời kỳ toàn xã hội đều chú ý đến việc bảo vệ môi trường, áp dụng một chuỗi cung ứng Xanh giúp doanh nghiệp tạo được thiện cảm lớn với không chỉ khách hàng mà cả giới đầu tư, tăng lợi thế cạnh tranh, mở ra những cơ hội mới cho doanh nghiệp. Đối với xã hội: Chuỗi cung ứng Xanh giúp bảo vệ sức khỏe người dân, hạn chế những tác động xấu từ lượng chất thải trong quá trình sản xuất, giảm lượng khí thải trong quá trình vận chuyển mang lại lợi ích lớn cho toàn xã hội. Mô hình hoạt động của chuỗi cung ứng Xanh 7 1.
Mô hình tham chiếu hoạt động chuỗi cung ứng Mô hình chuỗi cung ứng Xanh được phân tích dựa trên mô hình của chuỗi cung ứng thông thường với thiết kế cấu trúc tương tự mô hình tham chiếu hoạt động chuỗi cung ứng (SCOR). Mô hình SCOR là mô hình tham chiếu quy định được Hội đồng chuỗi cung ứng hoàn thiện và xác nhận là công cụ tiểu chuẩn chuẩn đoán, công nghiệp chéo để quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả. Mô hình SCOR mô tả chi tiết các hoạt động kinh doanh liên quan đến việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng bao gồm các bước lên Kế hoạch sản xuất kinh doanh, tìm kiếm Nguồn lực và Thực hiện, Cung cấp, Trả lại và Cho phép. Kế hoạch Nhà cung Nguồn lực Thực hiện Cung cấp Khách ứng sản hàng phẩm dịch vụ Trả lại Trả lại Cho phép Hình 1.
Mô hình tham chiếu hoạt động chuỗi cung ứng (SCOR) (1) Kế hoạch: Quy trình doanh nghiệp tìm cách cân bằng giữa các yếu tổ cung, cẩu để tạo ra một kế hoạch hoạt động đáp ứng tốt nhất. (2) Nguồn: Quy trình lựa chọn nhà cung ứng, lựa chọn nguyên vật liệu đầu vào dựa vào kế hoạch sản xuất. (3) Thực hiện: Quá trình chuyển đổi tạo ra hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ. (4) Cung cấp: Quản lý vận chuyển, phân phối hàng hóa, cung cấp dịch vụ đến tay người tiêu dùng.
(5) Trả lại: Hoàn trả sản phẩm, hỗ trợ khách hàng sau khi giao hàng do bất kỳ lý do nào. 8 (6) Cho phép: Quản lý quy trình kinh doanh, hiệu suất, dữ liệu, tài nguyên ơ sở vật chất, hợp đồng, quản lý mạng lưới cung ứng, quản lý tuân thủ quy định và quản lý rủi ro. Mô hình chuỗi cung ứng Xanh (GreenSCOR) duy trì toàn bộ các nhân tố của mô hình chuỗi cung ứng SCOR thông thường tuy nhiên kết hợp thêm các yếu tố Xanh và điều chỉnh quy trình và phương pháp nhằm tạo ra một mô hình thật sự hiệu quả. Khung hoạt động của chuỗi cung ứng xanh Trên cở sở chuỗi cung ứng truyền thống, M.
Ariffin đã đưa vào kết hợp các yếu tố xanh vào quản lý và vận hàng chuỗi cung ứng, tạo ra một chuỗi các hoạt động hiệu quả. Khung hoạt động của chuỗi cung ứng xanh bao gồm 5 yếu tố chỉnh kết hợp với nhau: Thiết kế sản phẩm Xanh, Quản lý nguyên vật liệu Xanh, Sản xuất Xanh, Phân phối & Marketinhg Xanh cuối cùng là Logistic ngược.