Kiến thức & Thực hành Quản lý Tăng huyết áp của CBYT xã tại Thạch Thất, Hà Nội

Tài liệu nghiên cứu, đánh giá thực trạng kiến thức và thực hành quản lý bệnh tăng huyết áp của cán bộ y tế xã tại huyện Thạch Thất, Hà Nội năm 2022.

• Tác giả: Cấn Thị Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Nguyễn Văn Hiền
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Y tế
• Đề tài: Kiến thức, thực hành về quản lý bệnh tăng huyết áp của cán bộ trạm y tế xã tại huyện Thạch Thất, Thành phố Hà Nội năm 2022
• Loại tài liệu: Luận văn chuyên khoa II
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Tầm quan trọng của Quản lý Tăng huyết áp

Quản lý tăng huyết áp tại trạm y tế xã là một công tác y tế cộng đồng vô cùng quan trọng. Tăng huyết áp (THA) là bệnh không lây nhiễm mạn tính, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Tại các trạm y tế xã, vai trò của cán bộ y tế là sàng lọc, chẩn đoán sớm và quản lý bệnh nhân THA để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm. Việc nâng cao kiến thức và kỹ năng quản lý bệnh tăng huyết áp giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng và giảm gánh nặng bệnh tật. Thực hiện quản lý THA hiệu quả đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về bệnh, phương pháp chẩn đoán, điều trị và theo dõi bệnh nhân.

1.1. Định nghĩa Tăng huyết áp

Tăng huyết áp được định nghĩa là tình trạng huyết áp tâm thu ≥140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥90 mmHg. Đây là một rối loạn tim mạch mạn tính, thường không có triệu chứng rõ ràng ban đầu. Phân loại tăng huyết áp bao gồm: THA độ 1, độ 2 và độ 3, mỗi mức độ có những đặc điểm riêng về chẩn đoán và điều trị bệnh tăng huyết áp khác nhau.

1.2. Yếu tố nguy cơ của Bệnh tăng huyết áp

Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm: tuổi tác, giới tính, chế độ ăn uống (nhiều muối), thiếu hoạt động thể chất, béo phì, stress, lạm dụng rượu bia và di truyền. Hiểu rõ yếu tố nguy cơ giúp cán bộ y tế sàng lọc tăng huyết áp hiệu quả hơn tại trạm y tế xã.

II. Kiến thức Chuyên môn về Chẩn đoán và Điều trị

Chẩn đoán tăng huyết áp tại trạm y tế xã phải tuân theo các tiêu chuẩn quốc tế và hướng dẫn của Bộ Y tế. Cán bộ y tế cần nắm vững các phương pháp chẩn đoán chính xác, sử dụng máy đo huyết áp hiệu chuẩn đúng. Điều trị bệnh tăng huyết áp kết hợp hai phương pháp: không dùng thuốc (thay đổi lối sống) và dùng thuốc. Các cán bộ trạm y tế cần hiểu rõ về các loại thuốc quản lý THA, tác dụng và liều dùng. Đặc biệt, việc theo dõi tuân thủ điều trị và quản lý thông tin bệnh nhân là những khía cạnh quan trọng trong quản lý bệnh tăng huyết áp hiệu quả.

2.1. Quy trình Chẩn đoán Tăng huyết áp

Chẩn đoán tăng huyết áp bắt đầu từ sàng lọc tăng huyết áp bằng đo huyết áp lặp lại nhiều lần trong những lần khám khác nhau. Cần đo ở cả hai cánh tay, ở tư thế ngồi hoặc nằm. Mỗi lần đo cách nhau 5 phút. Nếu huyết áp ≥140/90 mmHg trên 2-3 lần đo được xác nhận là bị THA, cần tiến hành các kiểm tra chẩn đoán khác để xác định mức độ.

2.2. Phương pháp Điều trị và Quản lý

Quản lý bệnh tăng huyết áp bao gồm: giáo dục sức khỏe về chế độ ăn, giảm natri, tăng hoạt động thể chất, kiểm soát cân nặng và giảm stress. Với quản lý THA bằng thuốc, cần theo dõi tuân thủ và hiệu quả điều trị, điều chỉnh liều khi cần thiết.

III. Thực hành Quản lý Tăng huyết áp tại Trạm y tế Xã

Quản lý tăng huyết áp tại trạm y tế xã cần được thực hiện một cách hệ thống và liên tục. Cán bộ y tế phải thực hiện sàng lọc tăng huyết áp định kỳ cho cộng đồng, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ cao. Sau khi chẩn đoán tăng huyết áp, bệnh nhân cần được quản lý bệnh tăng huyết áp toàn diện bao gồm: tư vấn điều trị, cấp phát thuốc, theo dõi tuân thủ điều trị và xử lý các biến chứng. Truyền thông giáo dục sức khỏe là công tác quan trọng giúp bệnh nhân hiểu rõ về bệnh và tầm quan trọng của điều trị. Lập hồ sơ bệnh nhân chi tiết và cập nhật định kỳ là yêu cầu bắt buộc trong quản lý thông tin bệnh nhân.

3.1. Quy trình Sàng lọc và Phát hiện

Sàng lọc tăng huyết áp là bước đầu tiên quan trọng. Tại trạm y tế xã, cần tổ chức các buổi khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp cho tất cả đối tượng đến khám. Sử dụng các phương pháp sàng lọc như: khám tập trung trong cộng đồng, khám bệnh nhân đến trạm, khám người bệnh mạn tính. Ghi chép chính xác kết quả đo để phát hiện tăng huyết áp sớm.

3.2. Tư vấn và Giáo dục Sức khỏe

Truyền thông giáo dục sức khỏe về quản lý bệnh tăng huyết áp phải được thực hiện thường xuyên. Cán bộ y tế cần tư vấn bệnh nhân về chế độ ăn (giảm muối), tăng hoạt động thể chất, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia. Hướng dẫn bệnh nhân về tuân thủ điều trị thuốc, cách sử dụng đúng và đều đặn.

IV. Nâng cao Năng lực và Chất lượng Quản lý

Để nâng cao chất lượng quản lý bệnh tăng huyết áp tại trạm y tế xã, cần có các biện pháp đầu tư về nhân lực và công cụ. Các cán bộ y tế cần được đào tạo thường xuyên về kiến thức, kỹ năng chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp mới nhất. Trang bị đủ các thiết bị đo huyết áp chuẩn, bảng ghi chép thống nhất, hướng dẫn quản lý THA chuẩn hoá. Cần xây dựng hệ thống quản lý thông tin bệnh nhân hiệu quả, sử dụng công nghệ thông tin để lưu trữ và theo dõi bệnh nhân. Thiết lập mạng lưới giám sát, hỗ trợ kỹ thuật từ trung tâm y tế huyện đến trạm y tế xã. Đánh giá định kỳ hiệu quả công tác quản lý tăng huyết áp để điều chỉnh chiến lược phù hợp.

4.1. Đào tạo và Phát triển Năng lực

Đào tạo cán bộ y tế về quản lý bệnh tăng huyết áp cần được thực hiện định kỳ 6 tháng/lần. Nội dung đào tạo bao gồm: kiến thức về tăng huyết áp, phương pháp chẩn đoán chính xác, điều trị và quản lý bệnh nhân toàn diện. Khuyến khích cán bộ tham gia các khóa học, hội thảo chuyên ngành. Tạo cơ hội học hỏi kinh nghiệm từ các trạm y tế khác.

4.2. Hệ thống Giám sát và Đánh giá

Xây dựng hệ thống quản lý và theo dõi bệnh nhân THA từ trạm y tế xã đến trung tâm y tế huyện. Thiết lập các chỉ tiêu đánh giá chất lượng: tỷ lệ phát hiện tăng huyết áp, tỷ lệ tuân thủ điều trị, tỷ lệ kiểm soát huyết áp. Đánh giá định kỳ hàng quý, hàng năm để cải tiến liên tục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TÔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về tăng huyết áp 1. Khái niệm tâng huyct úp Huyết áp (HA) là lực lác động cùa máu lên lên thành các động mạch. Huyết áp được linh bang đơn vị mini Ig mã được xác định bang cách đo huyết áp6.

I luyct áp dược do lường bằng 2 chi sổ: I luyct áp lối da (còn gọi là huyết ãp tâm thu) là do lực co bóp cua lim tạo nên. Huyết áp tồi thiếu (còn gọi lã huyết áp tâm trương) là do trương lực thành mạch tạo nên (và trong thời kỳ tim giàn - lâm trương). Huyết áp bị anh hướng bời tim (sức co bóp và nhịp đập); độ quánh cứa máu; thế tích máu lưu thông và ban thân thành mạch (sức dàn hồi). Tảng huyết áp lã tinh trạng HA thường xuyên lãng trên mức binh thường.

Theo Tò chức Y te The giới, huyết áp khi HA tâm thu > 140mmHg và/hoặc HA tàm tnrơng > 90 mmHg. Chi số này dựa trên các nghiên cứu dịch tề ve chênh lệch giữa các nguy cơ biên cố tim mạch. thận, tứ vong và mức huyết áp điều trị. Phân độ tăng huyết áp theo Hội Tãng huyết áp the giới 2020.

Phân loại và phân dợ tảng huyết áp Bang ỉ. Phân (lộ tăng huyết áp theo mức HA do tại phòng khám (mmHg) Huyết áp Phân (lộ huyết áp Tâm thu Tâm trương (mmHg) (mmHg) Binh thường < 120 <80 HA binh thường cao 120 ■ 139 80-89 Tâng huyết áp độ 1 140- 159 90 - 99 Tăng huyết ảp dộ 2 > 160 > 100 TI*/ .ựllỉ>: <c •■ 41 Híĩ 5 Ỡ nước ta. theo Bộ Y tế ', VC hướng dần chân đoán và điều trị tàng huyết áp. việc phân độ này giống với những hướng dần phân độ tâng huyết năm 2003 và 2007 ESH/ESC.

Việc phân độ huyết áp bao gồm huyết áp tối ưu. huyết áp binh thường, tiềm tảng huyết ãp. Nếu huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương không cùng nước phán độ thì chọn mức cao hon de xếp loại ■. Phân đệ tang huyết áp 71 Phán dộ tàng huyết Huyết áp áp Tâm thu (niniHg) Tâm trương (mmHg) HA tối ưu < 120 và < 80 HA binh thường 120-129 và/hoậc 80 - 84 Tiền THA 130-139 vã hoặc 85 - 89 THA dội 140-159 vãhoặc 90-99 THA đọ II 160-179 và/hoặc 100-109 THA đọ III >180 vã hoặc >110 THA tâm thu dơn độc >140 và <90 ra.

Định nghĩa và phân độ THA theo mức huyết áp đo tạỉ phòng khám, liên tục và tại nhà (mmHg) HA tàm HA tâm Phương pháp do thu trương HA Phòng Khám > 140 và/hoặc >90 HA lỉèn tục (ambulator)) Trung binh ngây (hoặc thức) > 135 và hoặc >85 Trung binh đêm (hoặc ngu) > 120 và/hoặc >70 Trung binh 24 giờ > 130 vã hoặc >80 HA do tại nhà trung binh > 135 và/hoậc >85 1. Chấn đoán, điều trị tâng huyết áp Chán đoán THA cần dựa vào: i)Trị sổ HA; 2) Đánh giả cao nguy co tim mạch toàn thê thông qua tim kiểm các yểu tố nguy cơ. tôn thương cơ quan đích, bệnh lý hoậc dấu chửng lâm sàng kem theo; 3) Xác định nguyên nhân thứ phát gây THA;Quá trinh chần đoán THA bao gồm các bước chinh như sau: 1) Đo HA nhiêu lần; 2) Khai thác tiền sư; 3) Khám thực thê; 4) Thực hiện các khám nghiệm cận lâm sàng: • Điều trị THA (lùng thuốc Mục liêu diều trị là đạt "huyết áp mục tiêu” và giam tối da "nguy cơ tim mạch". "Huyết áp mục tiêu" cần đạt là < 140 90mmHg và thấp hơn nừa ncu người bênh vẫn dung nạp được.

w ',í» «: <c ■■ 41 Híĩ 7 Neu nguy cơ tim mạch tử cao đến rất cao thi huyết áp mục tiêu cẩn dạt là < 130/80 mml Ig. Khi điều trị dà dụt huyết áp mục tiêu, cần tiếp tục duy tri phác dỗ diều trị lâu dãi kèm theo V iệc theo dòi chật chè. định ki đẽ diều chinh kịp thời. * Can thiệp không thuổcs • Giam cân dược khuyển cáo cho HA binh thường cao (tiền THA) vã THA cho nhùng người có thừa cân hoặc bẽo phi.

duy tri BMI 20-25 kg/1112. vòng eo <91 cm ờ nam và < 80 cm ỡ nừ Thực hiện chề dộ ân có lợi cho tim mạch như chc độ ãn DASH, chế độ ăn Địa Trung I lai. dế có một cân nặng mong muốn với TI IA và Tien TI IA - Hạn che ân mặn dối với THA vả tiền THA < 5g muối/ngãy - Bỗ sung các thực phâm giàu kali cho người mắc THA và tiền THA ngoại trừ cỏ bệnh thận mạn hay tâng kali máu hay dùng thuòc giừ kali mâu - Tảng cường hoạt dộng the lực với một chương trinh tập luyện hợp lý (30p/ngày) • Người bệnh THA vã tiên THA dược khuyến khích sứ dụng rượu bia theo tiêu chuẩn không quá 2 đơn vị/ngày ờ nam và I dơn vị/ngày ơ nữ ■ Ngừng hút thuốc và tránh nhiễm dộc khói thuốc 1. Một sổ yếu tổ nguy cơ của bệnh tâng huyct áp Theo WHO.

yểu tố nguy cơ (YTNC) dược hiểu là "bẩt kỳ thuộc tinh, dậc đicm hoặc phơi nhiễm nào dó cua một cá thê mà làm tăng kha nàng mắc bệnh không lây nhiễm cùa cá thê đó”0. Sự gia tảng cua bệnh TI IA chu ycu do 4 YTNC chinh theo mỏ hlnh 4x4 (4 nhóm bệnh vã 4 nhóm YTNC): I lút thuốc lá. lạm dụng rượu bia. chề độ dinh dường không hợp lỳ vả thiêu hoạt động thê lực.

Ca THA vả một so bệnh không lây nhicm đều có chung các YTNC. vậy nên việc tiếp cận dự phòng tông the sè giúp việc kiềm soát dược hiệu qua và tiết kiệm chi phi. w 'ZiH CC <c ■> 41 ># s Báng 1. Các nhóm YTNC chung cua 4 nhóm10 Sử dụng Chế độ ăn Hút Thiều hoạt Bệnh thuốc lá rượu, bia ữ không họp dộng thế lực mức có hại Tim mạch 0 0 0 □ Đái tháo 0 0 0 0 dường Ưng thư 0 0 0 0 Bệnh phối tảc nghen mạn 0 tính Chien lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm hành động toàn cầu về phòng chống các bệnh không lây nhiêm giai đoạn 2015 - 2025 đà nhấn mạnh các mục tiêu về phòng ngừa, giam thiêu các YTNC gây nên bệnh.

giam tối thiêu 10% lác hại cùa đỗ uống có cồn và thiểu hoạt động thê lực; giám 30% lượng muối tiêu thụ. giam 30% tý lộ sư dụng thuốc lá ờ người từ 15 tuổi trờ lèn19. Thực trạng bệnh tâng huyết áp Bệnh ĩ IIA ngày càng trơ thành vấn dề y le công cộng dược quan lâm hàng dầu trên loàn thế giới với sự gia lãng ve ca tý lệ mắc và tư vong trong cộng đông. WHO ước linh, trung binh mồi nám có đèn 41 triệu ca tứ vong do gây ra chiếm 71% sổ ca lữ vong trên loàn cầu.

15 triệu trường hợp tứ vong trong độ luôi 30 - 70 tuổi. Gánh nặng bệnh tụt tảng lên rõ rệt ờ nhóm các nước thu nhập ihầp và trung binh với 78% lư vong do và 85% tư Vong sớm. Nhóm bệnh lim mạch vàn là nhóm có ty lộ lư Vong hãng đầu (44% irong số các ca tư vong do BKLN và 31% lông sổ tư vong chung), sau đô là ung thư. bệnh phối mụn tính và dái tháo dưỡng.

Tâng huyết áp là nguyên nhân gãy ra 7.6 triệu ca lử vong mồi nám trên toàn the giới (13.5% tống sổ), nhiều lum bất kỳ yếu tổ nguy cơ nào khác. Khoang 54% dột quỵ và 47% bệnh lim TI*/ /Ị:, w <c •■ 41 Híĩ 9 mạch vành là do huyết áp cao2. Các ước tinh cho thẳy 31.1% người lớn (1.39 tỷ) trên toàn the giói bị lãng huyết áp vào năm 2010. Tý lộ láng huyết áp ờ người inrởng thành ở các nước có thu nhập thấp vã trung binh (31.5%: 1,04 lý người) cao hon Ư các nước có thu nhập cao (28.5%, 349 triệu người)2021.

Tụi Việt Nam. cùng như nhiêu quốc gia khác, tinh trạng mác. tàn tột và từ vong do các. dặc biệt là TI IA ngày càng gia làng và tre hoá là thách thức lớn cho hệ thống y tc.

Ket qua điều tra năm 2015 cho thấy ty lệ hiện măc lãng huyết ảp cùa người dân Việt Nam là 18.9%; ty lệ này cao hơn ơ nam giới (23.1%) so với nừ (14. Cùng theo thống kê nãm 2015 cua Hội Tim mạch học Việt Nam.454 người trưởng thánh (từ 25 tuổi tro lẽn) trong quần thê 44 triệu người tại 8 tinh, thành phổ trên toàn quốc mac TIIA.8% người Việt có huyết áp binh thường (23.2 triệu người), có 47.3% người Việt Nam (20.8 triệu người) bị lảng huyết áp22. Và nhiêu nghiên cứu dược triển khai cũng cho thấy thực trạng mắc THA không ngừng gia tảng là gánh nặng lớn dối với hộ thống y tế2324. Việc sớm có nhùng chiên lược, đáp ứng hệ thống y tề trong nhiệm vụ phòng, chống bệnh THA là ván đề rất đáng được quan tâm.

Tuy nhiên, bệnh TI IA có thê dược giam dáng kè. nếu chúng la triển khai dồng bộ các giai pháp như tâng cường hệ thống y tế. nhất là tập trung vào chàm sóc sức khoe ban dầu đè quan lý. châm sóc người dã mắc và tiếp tục hoàn thiện các co che.

chinh sách liên quan dền vấn dề này. nhất lã ờ tuyến y te cơ sỡ. Quán lý bệnh tăng huyết áp 1. Khái niệm về quán lý THA Quan lý bệnh lâng huyết áp là một hộ thông phoi hợp giữa can thiệp và truyền thông chàm sóc sức khoe cho cộng dồng với các diều kiện mã những cổ gắng tự chăm sóc cùa bệnh nhân có vai trô quan trọng61.

Quán lý THA cần sự TI*/ Zin CC <c •■ 41 Híĩ 10 phối hợp chặt chẽ vã thống nhất giữa các tuyến y tế. từ tuyến tinh den tuyến huyện, xà phường, thôn bán và các ban ngành, đoàn the chinh quyền địa phương với nhau. Các hoạt động quan lý THA bao gồm: diêu trị. cắp phát thuốc: truyền thông, tư vấn sức khoe; quan lý hồ so số sách, bệnh ản; dánh giá tuân thú diều trị ’.

Các uội dung cũa quán lý tâng huyết áp Từ năm 2005. Tố chức Y tế dã đưa ra chương trinh quan lỷ bệnh THA, ĐTĐ dà được sư dụng phổ biên ờ nhiều nước trên thề giói và dược cập nhật vảo nảm 2011. Quán lý điều trị bệnh THA tại Việt Nam cùng luân theo những hướng dẫn cùa WI l(). Tuy nhiên, dè phù hợp với diều kiện trong nước.

Bộ Y te cùng Bệnh viện Bạch Mai dà đề ra nhưng hướng dần sàng lọc. theo dòi và quan lý bệnh TI IA lừ trung ương den lận cơ sớ.