MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thuế gắn liền với sự tồn tại và phát triển của Nhà nước, là công cụ quan trọng điều tiết nền kinh tế. Những năm gần đây, cùng với việc thực hiện chính sách đổi mới, hệ thống thuế Việt Nam đã hoàn thiện hơn đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế đất nước. Nguồn thu về thuế là nguồn thu chủ yếu và lâu dài.
Tại Việt Nam, nguồn thu từ thuế hàng năm chiếm tới 80% nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN). Góp phần to lớn vào nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc. Kiểm tra thuế là một trong những chức năng quan trọng của mô hình quản lý thuế, là hoạt động đặc thù của cơ quan thuế nhằm giám sát các hoạt động giao dịch liên quan phát sinh nghĩa vụ thuế, là biện pháp hữu hiệu nhằm phát hiện, ngăn ngừa và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm về thuế, góp phần tăng nguồn thu cho NSNN. Thực tiễn từ đầu năm 2020 đến nay, tình hình dịch bệnh Covid -19 diễn biến rất phức tạp khiến các doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp (DN) đã phải dừng hoạt động, hoặc phá sản.
Trước bối cảnh đó, năm 2020 và 2021 Chính phủ Việt Nam đã triển khai hàng loạt chính sách thuế linh hoạt hỗ trợ kịp thời cho DN, hộ kinh doanh vượt qua khó khăn như: Gia hạn nộp thuế GTGT, thuế TNDN, TNCN, khoanh nợ, xóa nợ tiền phạt chậm nộp,.… và rất nhiều các chính sách thuế ưu đãi khác nhằm hỗ trợ DN tháo gỡ khó khăn khôi phục lại hoạt động sản xuất kinh doanh. Với nhiều chính sách hỗ trợ đưa ra, nhiều DN dựa vào đó tìm cách lách luật, gian lận về thuế với những hành vi gian lận rất tinh vi và phức tạp với nhiều thủ đoạn khác nhau. Cùng với sự phát triển bùng nổ của ngành công nghệ thông tin (CNTT) đã có những ảnh hưởng nhất định đến nền kinh tế nói chung, nên việc tìm hiểu và nghiên cứu về luật quản lý thuế, các chính sách về thuế đối với các DN cũng sâu hơn, từ đó tìm ra nhiều cách khác nhau để trốn thuế, gian lận về thuế. 1 Kiểm tra thuế là nhiệm vụ trọng tâm trong hoạt động quản lý thuế của CQT, các DN thành lập ngày càng nhiều, đòi hỏi công tác kiểm tra thuế hoàn thiện từng ngày.
Kiểm tra thuế tại Chi cục thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa trong thời gian qua vẫn còn một số hạn chế, cần phải đổi mới, đảm bảo chất lượng kiểm tra, hạn chế tối đa phiền hà cho DN, tạo điều kiện thuận lợi cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của DN trên địa bàn, để đạt được mục tiêu đề ra, chúng ta phải thực hiện tốt công tác kiểm tra thuế tại trụ sở CQT và trụ sở NNT. Xuất phát từ thực tiễn đề cập ở trên, đề tài: “Kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Thị xã Nghi Sơn, Tỉnh Thanh Hóa” có ý nghĩa hết sức thiết thực và học viên đã chọn làm làm luận văn thạc sĩ cho mình. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa, giúp Cơ quan thuế thu đúng, thu đủ, thu kịp thời và chính xác các khoản thu cho Ngân sách Nhà nước, giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn 2030. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu Kiểm tra thuế tại Chi cục thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Phạm vi nghiên cứu - Luận văn tập trung nghiên cứu công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa. - Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa. - Phạm vi không gian: Chi cục Thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa - Phạm vi thời gian: + Số liệu thứ cấp: Tác giả thu thập tổng hợp trong giai đoạn 2019 - 2021 2 + Số liệu sơ cấp: Khảo sát lấy ý kiến từ việc phỏng vấn các cán bộ làm công tác kiểm tra thuế, các cán bộ làm kế toán tại các DN trên địa bàn tỉnh, các giải pháp áp dụng cho giai đoạn 2022 đến 2025, tầm nhìn 2030.
Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp thu thập thông tin - Số liệu thứ cấp: Thu thập kết quả báo cáo tổng kết năm, báo cáo kết quả kiểm tra của CCT giai đoạn 2019-2021, tổng hợp các thông tin từ sách, báo, website của CQT, Ngoài ra, tác giả thu thập thông tin từ các văn bản, hệ thống pháp luật thuế, các giáo trình về nghiệp vụ quản lý thuế, các website và tạp chí chuyên ngành…Sau khi thu thập thông tin, tác giả tiến hành so sánh, phân tích những thông tin vừa tìm được và tổng hợp kết quả đạt được. - Số liệu sơ cấp: Số liệu sơ cấp của đề tài sử dụng phiếu điều tra lấy ý kiến đánh giá cho công tác kiểm tra tại CCT cho 2 nhóm đối tượng: Một là cán bộ làm công tác kiểm tra tại Cục thuế và CCT, hai là kế toán làm cho DN trên địa bàn thị xã Nghi Sơn. Phương pháp tổng hợp số liệu: Tác giả sử dụng phương pháp th kê mô tả. Từ đó tổng hợp các ý kiến khảo sát, thông tin về công tác kiểm tra của CCT trong giai đoạn nghiên cứu.
Phương pháp chuyên gia Để hoàn thiện khảo sát v chất lượng kiểm tra tại CCT. Tác giả đã gặp gỡ, trao đổi gồm xin ý kiến từ nhóm: Trưởng phòng Thanh tra kiểm tra; Trưởng phòng kiểm tra nội bộ; Trưởng phòng Tuyên truyền Hỗ trợ NNT; Đội trưởng Kiểm tra, Đội trưởng đội nghiệp vụ quản lý thuế của CCT. Kết cấu luận văn Ngoài phần tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành 3 chương với các nội dung cụ thể như sau: 3 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm tra thuế. Chƣơng 2: Thực trạng công tác kiểm tra tại Chi cục thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh hóa.
Chƣơng 3: Giải pháp tăng cường kiểm tra thuế tại Chi cục thuế Thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh hóa. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA THUẾ 1. Tổng quan lý luận về kiểm tra thuế, Quản lý thuế 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa kiểm tra thuế.
Khái niệm kiểm tra thuế. Thuế được coi là khoản thu quan trọng nhất, là công cụ có tính cưỡng chế dùng để quản lý thu nhập và là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Nộp thuế là nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân có tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh trong lãnh thổ Việt Nam đều phải nộp thuế vào NSNN. Kiểm tra thuế là hoạt động giám sát của cơ quan thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa vụ nộp thuế nhằm đảm bảo pháp luật thuế được thực hiện nghiêm chỉnh trong đời sống kinh tế - xã hội, đây là hoạt động thường xuyên mang tính nghiệp vụ của cơ quan quản lý thuế nhằm đánh giá tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, chứng từ trong hồ sơ thuế hoặc đánh giá việc tuân thủ pháp luật của người nộp thuế.
Kiểm tra thuế được thực hiện tốt khi số thuế thu về là thu đúng, thu đủ. Với mục đích đảm bảo ngân sách, điều tiết thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội, kiểm tra thuế là một chức năng không thể thiếu và có thể được coi là một trong những chức năng quan trọng nhất. Trong bốn chức năng cơ bản của hệ thống quản lý thuế theo mô hình chức năng thì kiểm tra thuế là chức năng quan trọng nhất. Ngoài việc tôn trọng người nộp thuế dựa vào việc tự khai thuế, tự nộp thuế, cơ quan thuế còn thực hiện việc giám sát khuyến khích sự tuân thủ pháp luật của NNT, từ đó ngăn ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm pháp luật thuế.
NNT sẽ nhận thức được rằng luôn có một hệ thống giám sát, phát hiện các hành vi vi phạm của NNT. 5 Luật quản lý thuế ra đời đã góp phần thay đổi chính sách pháp luật về thuế của Nhà nước, khuyến khích các nhà đầu tư trong nước, đầu tư nước ngoài, thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao đời sống cho người dân, đồng thời thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế - xã hội trong nước. Hoạt động quản lý Nhà nước về lĩnh vực thuế chính là sự tác động có định hướng của CQT tới các đối tượng quản lý NNT, nhằm đạt được mục tiêu về thu nhập quốc dân vào NSNN. Do vậy, kiểm tra thuế chính là một yếu tố quan trọng của cơ quan thuế CQT.
Một số đặc điểm của kiểm tra thuế. Kiểm tra thuế thực hiện theo quy trình cụ thể được đặt ra: Hoạt động QLT theo hệ thống ngành dọc, điều hành từ trên xuống dưới, xây dựng, chuẩn hoá trình tự các bước công việc thực hiện phải quy định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, từng thành viên tham gia quy trình. Kiểm tra thuế được tiến hành trên cơ sở phân tích rủi ro khi NNT không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật hiện hành về kê khai, nộp thuế. Lúc này, công tác kiểm tra sẽ sử dụng các phương pháp để phân tích, xác định, đánh giá, xếp loại rủi ro nhằm thực hiện giám sát các hoạt động kinh doanh của NNT, hạn chế rủi ro một cách tối đa theo mục tiêu đề ra.
Đối tượng kiểm tra thuế bao gồm các tổ chức, cá nhân trong xã hội thuộc phạm vi giám sát của luật quản lý thuế. Kiểm tra thuế là nhiệm vụ hết sức khó khăn, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của NNT. Để xác định đúng nghĩa vụ thuế của đối tượng nộp thuế, cán bộ kiểm tra không những phải nắm chắc các luật thuế, mà phải nắm bắt chính xác các hoạt động sản xuất kinh tế của đối tượng kiểm tra, cán bộ kiểm tra phải có sự am hiểu về các loại hình kinh tế, giỏi kế toán, tư duy logic phải nhanh nhạy và sắc bén… 6 Quan trọng nhất đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, vì trong môi trường làm việc thường xuyên có sự cám dỗ về vật chất.