Mở đầu cho tiến trình cải cách thuế giai đoạn II, một trong hai luật thuế đƣợc nhà nƣớc ban hành là Luật thuế GTGT thay cho Luật thuế Doanh thu trƣớc đây là một bƣớc tiến mới trong hệ thống thuế ở nƣớc ta. Việc ban hành và thực hiện thuế GTGT là cần thiết vì: -Thuế GTGT có thể khắc phục đƣợc nhƣợc điểm của thuế của thuế Doanh thu nhƣ trùng lặp, thuế thu trên thuế, nhiều mức thuế suất, chƣa khuyến khích mạnh xuất khẩu và đầu tƣ công nghệ mới. -Thuế GTGT đƣợc áp dụng không những đảm bảo đƣợc mức thu thuế ổn định cho NSNN mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh, là cơ sở để tăng thu cho NSNN. -Thuế GTGT thu cả đối với hàng hóa nhập khẩu tạo sự bình đẳng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp nhập khẩu và doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nƣớc.
Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nƣớc có điều kiện phát huy lợi thế của mình. Khi áp dụng Luật thuế GTGT đã thúc đẩy các doanh nghiệp thực hiện tốt hơn việc hạnh toán kế toán và thực hiện mua bàn hàng hóa, dịch vụ có hóa đơn, chứng từ, hạn chế việc thất thu thuế. Thuế GTGT đã góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống chính sách thuế ở nƣớc ta phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với nền kinh tế thị trƣờng, tạo điều kiện để tham gia và mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế nhanh chóng hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới. Nội dung cơ bản của Luật thuế GTGT: 1.
Khái niệm thuế GTGT: Thuế gía trị gia tăng có nguồn gốc từ thuế doanh thu và Pháp là nƣớc đầu tiên trên thế giới ban hành Luật thuế giá trị gia tăng vào năm 1954. Thuế giá trị gia tăng theo tiếng Pháp gọi là: Taxe Sur La Valeur Tee ( viết tắt là TVA ). Sinh viên: Dương Thị Trúc - Lớp QTL 302K 8 Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng Tiếng Anh gọi là Value Added Tax ( viết tắt là VAT), dịch ra tiếng Việt là thuế giá trị gia tăng. Khai sinh từ nƣớc pháp, thuế giá trị gia tăng đã đƣợc áp dụng rộng rãi ở nhiều nƣớc trên thế giới.
Tính đến nay đã có khoảng 130 quốc gia trên thế giới áp dụng thuế giá trị gia tăng. GTGT là phần giá trị tăng thêm mới đƣợc tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ. Nó đƣợc xác định bằng chêch lệch giữa tổng giá trị sản xuất hàng hóa, dịch vụ tiêu thụ với tổng giá trị hàng hóa, dịch vụ mua vào tƣơng ứng. Do đó, thuế GTGT là thuế thu trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình sản xuất, lƣu thông đến tiêu dùng và đƣợc nộp vào NSNN theo mức độ tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ.
Nếu xét về hình thức, thuế GTGT do các nhà sản xuất kinh doanh nộp hộ ngƣời tiêu dùng thông qua việc tính gộp thuế này vào giá bán hàng hóa, dịch vụ mà ngƣời tiêu dùng phải trả cho ngƣời bán. Hay nói cách khác, Thuế GTGT là loại thuế gián thu đánh vào thu nhập của ngƣời tiêu dùng nhằm động viên một phần thu nhập thông qua sự đóng góp của ngƣời tiêu dùng. Tuy nhiên, xét về bản chất thì ngƣời chịu thuế là ngƣời tiêu dùng bao gồm cả tiêu dùng cho sản xuất. Đặc điểm của thuế GTGT: Thuế GTGT thực chất là một sắc thuế đánh vào việc tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ nhƣng thu đƣợc ở khâu bán hàng, nó mang tính gián thu.
Tuy nhiên trên thực tế rất khó phân biệt đƣợc đâu là ngƣời tiêu dùng trung gian, đâu là ngƣời tiêu dùng cuối cùng. Vì thế, cứ có hành vi mua hàng là phải tính thuế. Thuế GTGT có tính trung lập kinh tế cao bởi nó không bị ảnh hƣởng vào kết quả kinh doanh của ngƣời nộp thuế, mà chỉ là một khoản cộng thêm vào giá bán của ngƣời cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Thuế GTGT không chịu ảnh hƣởng bởi quá trình tổ chức và phân chia các chu trình kinh tế.
Nghĩa là, dù chu trình kinh tế có bị phân đoạn nhiều hay ít cũng không ảnh hƣởng đến số thuế GTGT thu đƣợc. Sinh viên: Dương Thị Trúc - Lớp QTL 302K 9 Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng Thuế GTGT có khả năng đem lại số thu thƣờng xuyên, ổn định cho NSNN. Điều này tính chủ động của Nhà nƣớc trong quan điểm động viên vào ngân sách của mình cũng nhƣ điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Vai trò của thuế giá trị gia tăng trong quản lý Nhà nƣớc về kinh tế Thuế là công cụ rất quan trọng để Nhà nƣớc thực hiện chức năng quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế.
Nền kinh tế nƣớc ta đang trong quá trình vận hành theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc, do đó thuế giá trị gia tăng có vai trò rất quan trọng và đƣợc thể hiện nhƣ sau: -Thuế giá trị gia tăng thuộc loại thuế gián thu và đƣợc áp dụng rộng rãi đối với mọi tổ chức, cá nhân có tiêu dùng sản phẩm hàng hoá hoạc đƣợc cung ứng dịch vụ, nên tạo đƣợc nguồn thu lớn và tƣơng đối ổn định cho ngân sách Nhà nƣớc. Thuế tính trên giá bán hàng hoá, dịch vụ nên không phải đi sâu xem xét, phân tích về tính hợp lý, hợp lệ của các khoản chi phí, làm cho việc tổ chức quản lý tƣơng đối dễ dàng hơn các loại thuế trực thu. `-Đối với hàng xuất khẩu không những không nộp thuế giá trị gia tăng mà còn đƣợc khấu trừ hoặc đƣợc hoàn lại số thuế giá trị gia tăng đầu vào nên có tác dụng giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, đẩy mạnh xuất khẩu, tạo điều kiện cho hàng xuất khẩu có thể cạnh tranh thuận lợi trên thị trƣờng quốc tế. -Thuế giá trị gia tăng cùng với thuế nhập khẩu làm tăng giá vốn đối với hàng nhập khẩu, có tác dụng tích cực bảo hộ sản xuất kinh doanh hàng nội địa.
-Tạo điều kiện thuận lợi cho việc chống thất thu thuế đạt hiệu quả cao. Tuy vậy, ở khâu bán lẻ cuối cùng giá trị tăng thêm thƣờng không lớn, số thuế thu ở khâu này không nhiều. -Thuế giá trị gia tăng thƣờng có ít thuế suất, bảo đảm sự đơn giản, rõ ràng. -Nâng cao tính tự giác trong việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của ngƣời nộp thuế.
Việc kiểm tra thuế giá trị gia tăng cũng có mặt thuận lợi vì đã buộc Sinh viên: Dương Thị Trúc - Lớp QTL 302K 10 Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng ngƣời mua, ngƣời bán phải nộp và lƣu trữ chứng từ, hoá đơn đầy đủ nên việc thu thƣế tƣơng đối sát với hoạt động kinh doanh, từ đó tập trung đƣợc nguồn thu thuế giá trị gia tăng vào Ngân sách Nhà nƣớc ngay từ khâu sản xuất và thu thuế ở khâu sau, còn kiểm tra đƣợc việc tính thuế, nộp thuế ở khâu trƣớc nên hạn chế đƣợc thất thu về thuế. -Tăng cƣờng công tác hạch toán kế toán và thúc đẩy việc mua bán hàng hoá có hoá đơn chứng từ, việc tính thuế đầu ra đƣợc khấu trừ tính thuế đầu vào là biện pháp kinh tế góp phần thúc đẩy cả ngƣời mua và ngƣời bán cùng thực hiện tốt hơn chế độ hoá đơn, chứng từ. -Việc khấu trừ thuế đã nộp ở đầu vào còn có tác dụng khuyến khích hiện đại hoá, chuyên môn hoá sản xuất, tăng cƣờng đầu tƣ mua sắm trang thiết bị mới để hạ giá thành sản phẩm. -Thuế giá trị gia tăng đƣợc ban hành gắn liền với việc sửa đổi, bổ sung một số loại thuế khác nhƣ: thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu,.góp phần làm cho hệ thống chính sách thuế của Việt Nam ngày càng hoàn thiện, phù hợp với sự vận động và phát triển của nền kinh tế thị trƣờng, tƣơng đồng với hệ thống thuế trong khu vực và trên thế giới, góp phần đẩy mạnh việc mở rộng hợp tác kinh tế vầ thu hút vốn đầu tƣ nƣớc ngoài vào Việt Nam.
Nhìn chung trong các loại thuế gián thu, thuế giá trị gia tăng đƣợc coi là phƣơng pháp thu tiến bộ nhất hiện nay, đƣợc đánh giá cao do đạt đƣợc các mục tiêu lớn của chính sách thuế, nhƣ tạo đƣợc nguồn thu lớn cho Ngân sách Nhà nƣớc, đơn giản, trung lập.Đối tƣợng chịu thuế GTGT: Theo quy định tại Điều 2 Luật thuế GTGT và Điều 2 Nghị định số 158/2003/NĐ/CP của Chính phủ thì: “ Đối tƣợng chịu thuế GTGT là hàng hóa, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam( bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ mua của tổ chức, cá nhân ở nƣớc ngoài) trừ các đối tƣợng không chịu thuế” Sinh viên: Dương Thị Trúc - Lớp QTL 302K 11 Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng 5. Đối tƣợng không chịu thuế GTGT: Có 25 loại hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tƣợng không chịu thuế GTGT đƣợc phân làm các nhóm sau: Nhóm 1: Hàng hoá dịch vụ thiết yếu phục vụ nhu cầu của cộng đồng Ví dụ: Dịch vụ phục vụ công cộng về vệ sinh, thoát nƣớc đƣờng phố và khu dân cƣ, duy trì vƣờn thú, vƣờn hoa, công viên, cây xanh đƣờng phố, chiếu sang công cộng, dịch vụ tang lễ. Các dịch vụ nêu tại điểm này không phân biệt nguồn kinh phí chi trả. Nhóm 2: Hàng hoá, dịch vụ đang khuyến khích hoặc cần đƣợc khuyến khích.
Ví dụ: Xuát bán, nhập khẩu, phát hành báo, tạp chí, bản tin huyên ngành, scáh chính trị, scáh giáo khoa, giáo trình, sách văn bản pháp luật, sách khoa học kĩ thuật, sách in bằng chữ dân tộc thiểu số và tranh, ảnh, áp phích tuyên truyền cổ động, kể cả dƣới dạng băng hoặc đĩa ghi tiếng, ghi hình, dữ liệu điện tử, in tiền. Báo, tạp chí, bản tin chuyên ngành, bao gồm cả hoạt động truyền trang báo, tạp chí, bản tin chuyên ngành. Nhóm 3: Đối tƣợng nộp thuế chuyển quyền sử dụng đất Ví dụ: Nhà ở thuộc sở hữu nhà nƣớc do nhà nƣớc bán cho ngƣời đang thuê. Chuyển quyền sử dụng đất.
Nhóm 4: Khoáng sản khai thác chƣa chế biến đem xuất khẩu Ví dụ: Sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản khai thác chƣa chế biến. Cơ sở sản xuất kinh doanh không đƣợc khấu trừ và hoàn thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tƣợng không chịu thuế GTGT quy định tại điều này mà phải tính vào giá trị hàng hóa, dịch vụ, nguyên giá tài sản cố định hoặc chi phí kinh doanh. Sinh viên: Dương Thị Trúc - Lớp QTL 302K 12 Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng 6.