CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Ngày nay, khi nền kinh tế ngày càng phát triển, mỗi DN trong quá trình hoạt động phải thiết lập và duy trì kiểm tra, kiểm soát các hoạt động kinh tế tài chính trong doanh nghiệp. KSNB giúp quản lý hiệu quả các nguồn lực kinh tế của công ty, đồng thời góp phần hạn chế tối đa những rủi ro phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh, giúp DN xây dựng một cách vững chắc nền tảng quản lý phục vụ cho quá trình phát triển của đơn vị và nâng cao hiệu quả làm việc. Bất kỳ một DN nào muốn quản lý tốt, đạt được các mục tiêu đề ra đều cần đến một hệ thống KSNB hữu hiệu.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường hiện nay cũng như thực trạng vô cùng đa dạng của các hoạt động thương mại thì mục tiêu về việc nâng cao lợi ích và hiệu quả kinh doanh đang dần trở thành vấn đề đáng chú trọng đối với hầu hết các DN. Để đạt được mục tiêu về lợi ích và hiệu quả kinh doanh đó, nền kinh tế đòi hỏi các doanh nghiệp cần phải có các biện pháp quản lý phù hợp không chỉ để phát triển doanh nghiệp mà còn giúp DN trở nên linh động, có thể ứng biến trước sự thay đổi của thị trường. Bên cạnh đó ngành công nghiệp in chịu tác động phải đối mặt với sự phát triển nhanh về công nghệ thông tin, việc chuyển đổi thông tin qua báo, tạp chí (giấy) giảm nhiều, nhất là xu hướng quảng bá sang kênh truyền hình và mạng xã hội. Số lượng sản phẩm in giảm nhưng chủng loại sản phẩm và đơn hàng lại đa dạng.
Văn hoá đọc đa dạng và nhiều nhu cầu khác nhau vẫn khiến cho đầu sách, báo tăng nhưng số bản in giảm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của các DN in ấn nói chung cũng như Công ty cổ phần In và Thương mại Trường An nói riêng. Vì thế, để tăng sức cạnh tranh và tăng cường công tác quản lý thì công ty cần phải sử dụng phối hợp nhiều biện pháp để đem lại hiệu quả, trong đó nổi bật lên là vấn đề tăng cường KSNB. Việc xây dựng một hệ thống KSNB hữu hiệu đang là vấn đề hết sức cấp thiết đối với DN nhằm ngăn ngừa, phát hiện các sai phạm, giảm thiểu tổn thất có thể xảy ra, cũng là điều kiện quan trọng giúp DN quản lý duy trì và mở rộng phát 2 triển sản xuất kinh doanh.
Công ty Cổ phần In và Thương Mại Trường An là công ty chủ yếu hoạt động ở lĩnh vực in ấn sách vở. Hoạt động in ấn là hoạt động sản xuất dây truyền, các khâu trong quá trình sản xuất đều rất quan trọng, bất cứ một công việc nào bị lỗi đều ảnh hưởng đến chất lượng của sản phẩm. Vì tính chất đặc thù của công việc sản xuất in ấn, Công ty Cổ phần In và Thương mại Trường An luôn chú trọng đến việc KSNB nhằm hạn chế những rủi ro trong quá trình hoạt động. Trên cơ sở các yêu cầu của thực tiễn nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài “Kiểm soát nội bộ tài Công ty cổ phần In và Thương mại Trường An” làm đề tài nghiên cứu của Luận văn thạc sỹ.
Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Kiểm soát nội bộ DN là một đề tài không mới nhưng các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài cho thấy, tầm quan trọng của kiểm soát đối với quản lý và tổ chức DN luôn là đề tài thu hút sự quan tâm, chú ý, và từ lâu đã được nhiều tổ chức và các nhà khoa học tiếp cận, nghiên cứu ở các khía cạnh và lĩnh vực khác nhau. Tùy từng lĩnh vực, từng ngành nghề và quy mô áp dụng, các nghiên cứu cũng đưa ra những nhận định về KSNB khác nhau. Có thể kể đến một vài công trình tiêu biểu như sau: Nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Hùng năm 2017 “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tổng công ty 319”.
Luận văn xây dựng được bảng câu hỏi khá chi tiết và phụ lục tương đối phong phú để minh họa cho các phân tích tình hình KSNB tại Tổng công ty 319, đánh giá được những ưu và nhược điểm của KSNB Tổng công ty, từ đó có những giải pháp để hoàn thiện KSNB.”Tuy nhiên các giải pháp hoàn thiện KSNB chưa bám sát kết cấu 5 yếu tố của KSNB theo COSO mới chỉ nêu giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát, cơ cấu tổ chức, chính sách nhân sự, công tác kế hoạch và hoạt động kiểm soát (thực chất nội dung là giám sát), đồng thời các giải pháp này còn chưa cụ thể áp dụng vào trường hợp của DN. Nghiên cứu của Đào Thị Hiền năm 2019 “ Hoàn thiện KSNB tại công ty TNHH HAVAS”. Luận văn là một đề tài nghiên cứu về những sự ảnh hưởng của 3 KSNB đối với hoạt động kinh doanh tại công ty HAVAS. Bằng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, phỏng vấn, khảo sát thu thập dữ liệu và phân tích tài chính, đề tài nghiên cứu đã làm rõ được sự yếu kém ở một số khâu của cả năm thành phần của KSNB bao gồm môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát.
Dựa trên nền tảng cơ sở khuôn mẫu lý thuyết Coso 2013 và các vấn đề còn tồn tại ở đơn vị tác giả đã đề ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện KSNB: nâng cao nhận thức của nhà quản lý về mục tiêu, vai trò của KSNB để có các biện pháp chỉ đạo khắc phục các thiếu sót, tồn tại. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Phương Dung năm 2019 “Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động sản xuất tại các DN trong khu chế xuất Linh Trung I”, luận văn thạc sĩ trường Đại học thương mại: Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của KSNB tại các DN trong khu chế xuất Linh Trung I. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp hỗn hợp bao gồm phương pháp định tính và phương pháp định lượng. Dựa trên các tài liệu đã nghiên cứu của các chuyên gia và kế thừa các nghiên cứu khảo sát để rút ra các nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến KSNB.
Từ đó, tác giả xây dựng bảng câu hỏi khảo sát và được điều chỉnh, bổ sung sau khi đã thảo luận, tham khảo ý kiến chuyên gia có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu. Dựa trên các tiêu chí về tính hữu hiệu của KSNB được quy định bởi COSO (2013) và những nghiên cứu thực nghiệm của Amudo & Inanga (2009), Jokipii (2010), tác giả đã tiến hành xây dựng thang đo đo lường tính hữu hiệu của KSNB. Thang đo này là thang đo bậc 1, được đo lường bởi 4 biến quan sát. Đối với các biến độc lập, tác giả sử dụng để đo lường mức độ tán thành của đối tượng khảo sát về ảnh hưởng của từng biến đến KSNB.
Còn đối với biến phụ thuộc, tác giả căn cứ để lựa chọn mức độ phù hợp cho tính hữu hiệu chung của KSNB này thông qua đánh giá của từng cá nhân khảo sát bằng việc chọn vào giá trị tương ứng trong thang đo. Tác giả đã tiến hành khảo sát tại 25 DN trên tổng số 29 DN có vốn đầu tư nước ngoài tại khu chế xuất Linh Trung I. Kết quả cho thấy tính hữu hiệu của KSNB tại các DN trong khu chế xuất Linh Trung I có giá trị trung bình là 3,58. Bên cạnh đó, kết quả còn cho thấy tính hữu hiệu của KSNB chịu tác động của cả năm yếu tố là: đánh giá rủi ro, 4 môi trường kiểm soát, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát.
Tuy nhiên, đề tài chưa xác định rõ mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tính hữu hiệu của KSNB. Và khi mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này càng cao thì tính hữu hiệu của KSNB của các công ty có vốn đầu tư nước ngoài trong khu chế xuất Linh Trung I càng cao. Từ thực trạng trên, tác giả đã kiến nghị một số giải pháp để nâng cao tính hữu hiệu của KSNB. Trong các luận văn này, các tác giả đã tổng hợp các lý luận cơ bản của KSNB và kiến nghị phương hướng xây dựng mô hình KSNB vào các ngành cụ thể theo phạm vi nghiên cứu của các công trình.
Mặc dù vậy, phạm vi nghiên cứu và đánh giá của hầu hết các công trình nghiên cứu về KSNB đã công bố đều chỉ dừng lại ở một vài lĩnh vực, mà chưa chỉ ra rõ các rủi ro đặc thù mà đơn vị phải ứng phó cũng như các tác động, ảnh hưởng từ loại hình DN tới hoạt động KSNB của DN, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB. Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn mục tiêu hướng đến của luận văn này là tập trung nghiên cứu và hoàn thiện mô hình KSNB áp dụng cho Công ty Cổ phần In và Thương Mại Trường An. Để hoàn thiện hơn luận văn này, tôi đã tham khảo một số tài liệu và đề tài khác có liên quan của nhiều tác giả đã được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng như các trang thông tin điện tử,. Từ đó đi sâu vào phân tích các vấn đề liên quan đến hoạt động KSNB tại đơn vị nghiên cứu, để từ đó có những đề xuất thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả KSNB tại Công ty Cổ phần In và Thương mại Trường An trong thời gian tới.
Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về KSNB trong các DN, đồng thời tiến hành đi sâu phân tích, đánh giá và làm rõ thực trạng quá trình KSNB tại Công ty Cổ phần In và thương mại Trường An. Thông qua những kết quả đạt được, luận văn đưa ra những đánh giá về tồn tại, hạn chế cũng như nguyên nhân của những hạn chế đó, từ đấy đề xuất các giải pháp thích hợp nhằm hoàn thiện và tăng cường KSNB tại Công ty cổ phần In và Thương mại Trường An. Câu hỏi nghiên cứu.
5 Để thực hiện nghiên cứu về hoạt động KSNB, tác giả đặt ra một số câu hỏi cho đề tài chính như sau: - Tại Công ty cổ phần In và Thương mại Trường An thực trang KSNB đang được thực hiện như thế nào? - Hiện tại Công ty đã thiết kế KSNB và thực hiện như thế nào để nâng cao tính hiệu lực của KSNB tại Công ty cổ phần In và Thương mại Trường An? 1.