LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngân hàng thƣơng mại là một loại hình tổ chức trung gian tài chính có vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng ảnh hƣởng đến hệ thống tài chính quốc gia và toàn bộ nền kinh tế. Trong các hoạt động tín dụng của ngân hàng thì cho vay là hoạt động mang lại lợi nhuận kinh doanh chủ yếu của ngân hàng thƣơng mại.
Do đó nó ẩn chứa nhiều rủi ro. Thời gian gần đây do bị ảnh hƣởng bởi đại dịch COVID-19, hàng loạt doanh nghiệp đang đứng trƣớc nguy cơ phá sản. Bản thân chính ngân hàng cũng là doanh nghiệp và không nằm ngoài ảnh hƣởng tiêu cực từ dịch COVID-19 đến các hoạt động của hệ thống ngân hàng và đặc biệt là hoạt động cho vay. Để giúp các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) giảm thiểu những rủi ro có thể xảy ra từ hoạt động cho vay thì một trong các công cụ đƣợc các nhà quản trị ngân hàng sử dụng phổ biến nhất là kiểm soát nội bộ (KSNB).
Việc thiết lập KSNB hiệu quả sẽ giúp nhà quản lý phát hiện và ngăn chặn kịp thời những thiếu sót nhằm kiểm soát ngay từ đầu các rủi ro tín dụng có thể phát sinh, đảm bảo hợp lý việc đạt đƣợc các mục tiêu liên quan đến hoạt động tín dụng đã đƣợc đặt ra. Tại Oceanbank chi nhánh Thanh Hóa, cho vay là hoạt động kinh doanh chính và ngày càng tăng trƣởng nhanh và mạnh. Bên cạnh những kết quả và thành tích đạt đƣợc, còn có những hạn chế, thiếu sót nhất định, đồng thời rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay cũng xảy ra nhiều hơn. Vì vậy hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay luôn đƣợc ban lãnh đạo chú trọng để hạn chế những rủi ro đồng thời đảm bảo hoạt động kinh doanh một cách an toàn và hiệu quả nhất.
Tuy nhiên công tác kiểm soát đối với quy trình cho vay tại ngân hàng vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần phải quan tâm nghiên cứu, từ đó có thể đƣa ra một số kiến nghị góp phần hoàn thiện hơn nữa hoạt động kiểm soát này. Từ thực trạng đó có thể thấy việc nâng cao nhận thức về vai trò của hoạt động KSNB quy trình cho vay là vô cùng cần thiết và cấp bách. 2 Nhận thức đƣợc ý nghĩa của vấn đề trên, tác giả chọn đề tài: “HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI TRONG QUY TRÌNH CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TNHH MTV ĐẠI DƢƠNG CHI NHÁNH THANH HÓA” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp, với mong muốn đóng góp một phần vào việc giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành trong hoạt động cho vay tại OceanBank chi nhánh Thanh Hóa. Mục tiêu nghiên cứu 2.
Mục tiêu chung Mục tiêu chung của đề tài là phân tích và đánh giá hiệu quả của hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại NHTM TNHH MTV Đại Dƣơng - Chi nhánh Thanh Hóa. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tính hiệu quả của hoạt động kiểm soát nội bộ đối với quy trình cho vay tại Ngân hàng Đại Dƣơng - Chi nhánh Thanh Hóa. Mục tiêu cụ thể Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu chung đề ra, tác giả đề xuất mục tiêu cụ thể nhƣ sau: Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động cho vay, từ đó rút ra đƣợc ƣu và nhƣợc điểm của hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại NHTM TNHH MTV Đại Dƣơng - Chi nhánh Thanh Hóa. Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chất lƣợng hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại NHTM TNHH MTV Đại Dƣơng - Chi nhánh Thanh Hóa.
Câu hỏi nghiên cứu Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu đề ra, tác giả đề xuất câu hỏi cần phải trả lời nhƣ sau: ● Hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay của OceanBank chi nhánh Thanh Hóa có những ƣu nhƣợc điểm gì? 3 ● Giải pháp nào nhằm nâng cao tính hữu hiệu của hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại OceanBank chi nhánh Thanh Hóa? 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu đƣợc đề cập là hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay của OceanBank chi nhánh Thanh Hóa. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu là Ngân hàng TNHH MTV Đại Dƣơng chi nhánh Thanh Hóa.
Phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu và trả lời câu hỏi nghiên cứu đề ra, tác giả đề xuất phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ sau: Phương pháp thu thập tài liệu: tác giả thu thập và phân tích dữ liệu về quy định, quy trình tín dụng, kiểm soát nội bộ tại Oceanbank chi nhánh Thanh Hóa, các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài để làm rõ hơn về đề tài nghiên cứu. Phương pháp khảo sát: tác giả khảo sát trực tiếp lãnh đạo Oceanbank chi nhánh Thanh Hóa, chuyên viên quan hệ khách hàng cá nhân thuộc phòng khách hàng bán lẻ, nhân viên vận hành tín dụng thuộc phòng vận hành thông qua bảng câu hỏi do tác giả dựa trên quy trình tín dụng tại Oceanbank chi nhánh Thanh Hóa. Phương pháp quan sát: tác giả quan sát việc thực hiện các hoạt động kiểm soát của cán bộ nhân viên ngân hàng. Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Phân tích, tổng hợp đánh giá để làm rõ bản chất, nội dung của KSNB hoạt động tín dụng tại OceanBank chi nhánh Thanh Hóa.
Đóng góp của đề tài Đề tài đã hệ thống đƣợc lý luận về hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại ngân hàng thƣơng mại. Về mặt thực tiễn đề tài đánh giá đƣợc thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại OceanBank chi nhánh Thanh Hóa. Từ đó rút ra đƣợc 4 những kết quả, những tồn tại và đề ra các biện pháp để hoàn thiện hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại OceanBank chi nhánh Thanh Hóa. Kết cấu của luận văn Kết cấu của luận văn gồm: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại Ngân hàng Thƣơng mại TNHH MTV Đại Dƣơng Chi nhánh Thanh Hóa Chƣơng 3: Nhận xét và giải pháp hoàn thiện hoạt động kiểm soát nội bộ trong quy trình cho vay tại Ngân hàng Thƣơng mại TNHH MTV Đại Dƣơng Chi nhánh Thanh Hóa 5 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG QUY TRÌNH CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm cho vay ngân hàng thƣơng mại Dựa vào điều 2 của thông tƣ 39/2016/TT-NHNH quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh NH nƣớc ngoài đối với khách hàng thì cho vay là một hình thức cấp tín dụng, trong đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Cho vay là quyền của NHTM với tƣ cách là ngƣời cho vay (chủ nợ) yêu cầu khách hàng của mình - ngƣời đi vay muốn vay đƣợc vốn phải tuân thủ những điều kiện nhất định, những điều kiện này là cơ sở ràng buộc về mặt pháp lý nhằm đảm bảo cho ngƣời cho vay có thể thu hồi đƣợc vốn (gốc+lãi) sau một thời gian nhất định.
Để thu hồi đƣợc vốn, các ngân hàng có quyền yêu cầu ngƣời đi vay đáp ứng những điều kiện vay cụ thể dựa trên mức độ tin tƣởng, tín nhiệm lẫn nhau giữa ngân hàng và khách hàng. Mặt khác cho vay là sự chuyển nhƣợng tạm thời một lƣợng giá trị từ ngƣời sở hữu (NHTM) sang ngƣời sử dụng (ngƣời vay - khách hàng), sau một thời gian nhất định lại quay về với lƣợng giá trị lớn hơn lƣợng giá trị ban đầu, hay: Cho vay là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể (NHTM và ngƣời cho vay), trong đó một bên (NHTM) chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia (ngƣời vay) sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền hoặc tài sản cam kết hoàn trả vốn (gốc và lãi) cho bên cho vay vô điều kiện theo thời hạn đã thỏa thuận. Qua các khái niệm trên có thể hiểu ngắn gọn: Cho vay ngân hàng thương mại là việc ngân hàng đƣa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Ngân hàng trao quyền sử dụng vốn cho 6 khách hàng, khách hàng dùng số vốn này đầu tƣ vào sản xuất kinh doanh kiếm lời, đảm bảo trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng.
Quy trình cho vay ngân hàng thƣơng mại Quy trình cho vay là tổng hợp các nguyên tắc, quy định của ngân hàng trong việc cho vay. Quy trình này bao gồm nhiều khâu, theo một trật tự nhất định. Có thể khái quát quy trình cho vay theo sơ đồ sau : 7 Sơ đồ 1. Quy trình cho vay của ngân hàng thƣơng mại Nguồn: Giáo trình nghiệp vụ Ngân hàng thương mại - Nguyễn Thị Mùi (2008) Tùy vào đặc thù riêng mà mỗi NH sẽ có quy trình cho vay khác nhau sao cho phù hợp với NH mình.
Nhìn chung, quy trình cho vay của Ngân hàng Thƣơng mại đƣợc chia thành 7 bƣớc cụ thể sau: Bƣớc 1: Tiếp nhận và hƣớng dẫn hồ sơ vay vốn. 8 Khi có khách hàng vay vốn, nhân viên ngân hàng hƣớng dẫn khách hàng về điều kiện vay vốn và lập hồ sơ vay vốn. Sau khi tiếp nhận hồ sơ, nhân viên ngân hàng kiểm tra bộ hồ sơ về tính chân thực, đầy đủ, hợp pháp, cập nhật và thống nhất đồng thời tiến hành lập danh mục hồ sơ. Bộ hồ sơ vay vốn do khách hàng gửi tới bao gồm các loại nhƣ sau: Giấy đề nghị vay vốn Hồ sơ pháp lý Đối với khách hàng là doanh nghiệp: Giấy phép kinh doanh lần thay đổi gần nhất, Điều lệ hoạt động, Chứng minh nhân dân ngƣời đại diện pháp luật, thành viên góp vốn, kế toán trƣởng (nếu có), Quyết định bổ nhiệm Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc, Các giấy tờ khác có liên quan (ngân hàng yêu cầu).
Đối với khách hàng là thể nhân: Căn cƣớc công dân/ chứng minh nhân dân, Sổ hộ khẩu, Giấy phép kinh doanh, Giấy phép hành nghề (nếu có), Các giấy tờ khác có liên quan (ngân hàng yêu cầu). Hồ sơ tài chính: Bảng cân đối kế toán. Báo cáo kết quả kinh doanh.