Chương 1. Cơ sở lý luận về đổi mới công nghệ và chính sách sử dụng công cụ tài chính - Chương 2. Thực trạng sử dụng công cụ tài chính để đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thanh Hóa - Chương 3. Chính sách sử dụng quỹ đầu tư phát triển khoa học và công nghệ, dịch vụ cho thuê tài chính để khuyến khích doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới công nghệ 10 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ VÀ CHÍNH SÁCH SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH 1. Công nghệ và đổi mới công nghệ 1. Khái niệm công nghệ Thuật ngữ công nghệ được hình thành từ khá lâu và được sử dụng để chỉ các hoạt động ứng dụng những kiến thức là kết quả nghiên cứu khoa học ở mọi lĩnh vực nhằm mang lại hiệu quả cao trong hoạt động của con người. Khái niệm công nghệ này dần được chấp nhận và sử dụng rộng rãi trên thế giới nhưng việc đưa ra định nghĩa công nghệ lại chưa có sự thống nhất, nguyên nhân là do tính đa dạng của công nghệ, sự đa dạng trong quan điểm của các nhà nghiên cứu và sự phát triển của KH&CN.
Gần đây, đã có nhiều tổ chức quốc tế về KH&CN cố gắng đưa ra một định nghĩa công nghệ có thể dung hòa các quan điểm, đồng thời tạo thuận lợi cho việc phát triển và hòa nhập của các quốc gia, trong từng khu vực và phạm vi toàn cầu. Theo ủy ban kinh tế và xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) đưa ra: “Đó là kiến thức có hệ thống về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin”. ESCAP mở rộng thêm: “Công nghệ bao gồm tất cả kỹ năng, kiến thức, thiết bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hóa và cung cấp dịch vụ”. Với định nghĩa trên thì công nghệ là một tập hợp của phần cứng và phần mềm, bao gồm 4 dạng cơ bản: - Dạng vật thể (vật liệu, công cụ sản xuất, thiết bị và máy móc, sản phẩm hoàn chỉnh…).
- Dạng con người (kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm). 11 - Dạng ghi chép (bí quyết, quy trình, phương pháp, dữ liệu thích hợp được mô tả trong các ấn phẩm, tài liệu…). - Dạng thiết kế tổ chức (dịch vụ, phương tiện truyền bá, công ty tư vấn, cơ cấu quản lý, cơ sở luật pháp…). Theo tổ chức phát triển công nghiệp liên hợp quốc UNIDO thì: “Công nghệ là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp, bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và có phương pháp”.
Định nghĩa này của UNIDO đứng trên góc độ một tổ chức phát triển công nghiệp, nhấn mạnh tính khoa học là thuộc tính của công nghệ và khía cạnh hiệu quả khi xem xét sử dụng công nghệ cho một mục đích nào đó. Tổ chức OECD, gồm các nước phát triển châu Âu, Nhật Bản, Mỹ và Canađa lại có một định nghĩa chung: “Công nghệ được hiểu là tập hợp các kỹ thuật, mà bản thân chúng được định nghĩa là một tập hợp các hành động và quy tắc lựa chọn chỉ dẫn việc ứng dụng có trình tự các kỹ thuật đó mà theo hiểu biết của con người thì sẽ đạt được một kết quả định trước ( và đôi khi được kỳ vọng) trong một hoàn cảnh nhất định”. Theo Vũ Cao Đàm (1997), “Công nghệ là quá trình sử dụng hệ thống các thành phần (kỹ thuật, con người, thông tin, tổ chức) chế biến vật chất, thông tin thành sản phẩm”. Trong bài giảng môn quản lý công nghệ TS.
Trần Ngọc Ca đã đưa ra một khái niệm hợp lý về công nghệ như sau: “Công nghệ có thể hiểu như mọi loại hình kiến thức, thông tin, bí quyết, phương pháp (gọi là phần mềm) được lưu giữ dưới các dạng khác nhau (con người, ghi chép….) và mọi loại thiết bị, công cụ, tư liệu sản xuất (gọi là phần cứng) và một số tiềm năng khác (tổ chức, pháp chế, dịch vụ…) được áp dụng vào môi trường thực tế để tạo ra các loại sản phẩm và dịch vụ”. Ở Việt Nam, quan niệm phổ biến nhất hiện nay, phù hợp với các quan điểm, chính sách phát triển và quản lý công nghệ. 12 Luật KH&CN sửa đổi (2013), đưa ra định nghĩa công nghệ: “Công là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm”. Trong Luật Chuyển giao công nghệ (2006), công nghệ được hiểu là: “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”.
Định nghĩa của tác giả Luận văn: Từ những phân tích ở trên, tác giả Luận văn sử dụng định nghĩa: Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Khái niệm đổi mới công nghệ Ngày nay cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, do nhu cầu càng cao của con người, do tiến bộ của tri thức và khoa học, do cạnh tranh… nên nhu cầu về sản phẩm ngày càng cao và đa dạng cùng với yêu cầu cao trong việc tiết kiệm chi phí. Do vậy, công nghệ luôn được thay đổi, cải tiến không ngừng để thỏa mãn nhu cầu đó nên việc thay đổi công nghệ là một xu thế tất yếu của hệ thống công nghệ toàn cầu và đã mang lại những hiệu quả to lớn đối với sự phát triển của từng doanh nghiệp, mỗi quốc gia và toàn thế giới, nhờ liên tục đổi mới công nghệ. Peter Drucker cho rằng xét ở góc độ quản trị kinh doanh, hai nhiệm vụ hàng đầu mà một doanh nghiệp luôn phải thực hiện đó là tiếp thị (marketing) và đổi mới công nghệ (innovation).
Chức năng tiếp thị là nhằm thỏa mãn các nhu cầu tương lai của khách hàng. Nếu thiếu khả năng và sự kiên trì, bền bỉ trong việc đổi mới công nghệ thì doanh nghiệp sẽ sớm bị đào thải khỏi thương trường khi nhu cầu khách hàng, công nghệ thay đổi và cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn. Do đó đối với một doanh nghiệp, đổi mới công nghệ luôn được sử dụng như một nhân tố trong chiến lược cạnh tranh.Betz, đổi mới là đưa ra thị trường sản phẩm, quá trình đổi mới. Đổi mới công nghệ là tập hợp con của đổi mới, đưa ra sản phẩm, quá trình mới dựa trên công nghệ mới [16, tr.
Đổi mới công nghệ là việc chủ động thay thế phần quan trọng hay toàn bộ công nghệ đang sử dụng bằng một công nghệ khác tiên tiến, hiệu quả hơn [7, tr. Schumpeter, có 5 loại đổi mới công nghệ: 1) tạo ra một sản phẩm mới hoặc một thay đổi về tính chất trong sản phẩm hiện có; 2) đổi mới quy trình sản xuất mang tính mới đối với một ngành sản xuất; 3) mở ra thị trường mới; 4) phát triển nguồn cung ứng mới về nguyên liệu thô hoặc các đầu vào; 5) thay đổi trong tổ chức công nghiệp [17, tr. Theo OECD, Hoạt động đổi mới công nghệ gồm các khâu liên quan đến khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại, kể cả đầu tư vào tri thức mới, đã hoặc nhằm đem lại các sản phẩm và quy trình mới/hoàn thiện hơn về mặt công nghệ. R&D chỉ là một trong các hoạt động này và có thể được thực hiện ở các giai đoạn khác nhau của quá trình đổi mới” [18, tr.
Khái niệm này được OECD làm rõ hơn trong tài liệu OSLO: “Đổi mới sản phẩm và quy trình công nghệ bao gồm các sản phẩm và các quy trình mới về công nghệ được thực hiện và các cải tiến công nghệ đáng kể trong các sản phẩm và quy trình. Một đổi mới sản phẩm và quy trình công nghệ được thực hiện nếu đưa ra thị trường (đổi mới sản phẩm) hoặc được sử dụng trong quy trình sản xuất (đổi mới quy trình). Đổi mới sản phẩm và quy trình công nghệ bao gồm một loạt các hoạt động khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại” [17, tr. Theo Vũ Cao Đàm (tuyển tập, các công trình đã công bố tập III, NXB Thế giới, tr.“Đổi mới công nghệ là hoạt động thay thế một công nghệ lạc hậu hơn bằng một công nghệ tiên tiến hơn nhằm mục đích nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm”.
14 Công nghệ “tiến bộ hơn” có thể là một công nghệ hoàn toàn mới vừa hoàn thiện sau giai đoạn triển khai (công nghệ từ khu vực R&D), nhưng cũng có thể là một công nghệ đã qua sử dụng ở khu vực công nghệ tiên tiến hơn, nhưng còn có năng lực phát huy hiệu quả môi trường kém tiên tiến hơn, miễn đó là một “công nghệ thích hợp” về hàng loạt tiêu chí: kinh tế, môi trường, văn hóa, xã hội. Đổi mới công nghệ như vậy có thể khẳng định là cấp cao nhất của thay đổi công nghệ và là quá trình quan trọng nhất của sự phát triển đối với tất cả các hệ thống công nghệ. Để có thể quản lý được hoạt động đổi mới thì cần tập trung vào những vấn đề cơ bản tất cả các thay đổi nhỏ về công nghệ ta chỉ coi là cải tiến công nghệ. Định nghĩa của tác giả Luận văn: Do đó, có thể đưa ra khái niệm đổi mới công nghệ như sau: “Đổi mới công nghệ là sự chủ động thay thế một phần đáng kể (cốt lõi, cơ bản) hay toàn bộ công nghệ đang sử dụng bằng công nghệ khác.
Đổi mới công nghệ là một tiến bộ về công nghệ, tiến bộ này dưới dạng một phương pháp mới về sản xuất, một kỹ thuật mới về tổ chức, quản lý, marketing, mà nhờ chúng sản phẩm sản xuất ra sẽ có năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn, chi phí sản xuất thấp hơn và do đó sẽ tạo được vị thế cạnh tranh trong doanh nghiệp về mặt giá thành hay về sự khác biệt của sản phẩm. Đổi mới công nghệ có thể là đưa ra hoặc ứng dụng những công nghệ hoàn toàn mới hoặc mới sử dụng lần đầu trong hoàn cảnh mới”. Vai trò của đổi mới công nghệ Công nghệ là một sản phẩm đặc biệt của con người và trước hết nó cũng là một sản phẩm cho nên nó cũng tuân theo quy luật chu trình sống của sản phẩm. Tức là nó cũng sinh ra, phát triển và cuối cùng là bị đào thải.
Chính vì lẻ đó việc quan tâm đặc biệt đến đổi mới công nghệ sẽ gắn chặt đến lợi ích sống còn của doanh nghiệp, đến sự phát triển của nền kinh tế.
