CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THUC TIEN 1. Các nghiên cứu về hoc liệu điện tử môn Sinh học trên thé giới P. Vizioli (2019) đã tham gia vào một dự án nhằm nâng cao tính hấp dẫn của môn Động vật học bằng cách sử dụng các công cụ học tập điện tử gồm: phim và sách điện tử mô tả sơ đồ giải phẫu của các sinh vật được truy cập miễn phí và thường được sinh viên sử dụng dé chuân bị va xem lại các buôi thực hành.
Kết quả cho thấy cả sinh viên lẫn GV nhận ra sự hừu ích của phim đối với kỹ thuật học tập với bằng chứng là sự tiễn bộ trong các kỳ thi giữa học kỳ và cuối học kỳ. Nhóm tác giả cũng kết luận rằng việc sử dụng các tài nguyên học tập điện tử mới dé giảng dạy cho SV nên dan được tiến hành thay thé cho các phương pháp giáo dục truyền thong khác nhằm nâng cao tính trực quan trong giảng dạy bộ môn Động vật học. Nezahat Erdogan, Burcu Yilmaz và Selami Yuksel (2019) đã tiến hành một nghiên cứu xác định hiệu quả của việc kết hợp học liệu điện tử và truyền thống trong việc dạy môn Sinh học ở trường trung học trên mau gom các lớp học Sinh hoc từ lớp 9 đến lớp 12. Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng việc tích hợp học liệu điện tử và truyền thống trong giảng dạy Sinh học tại trường trung học đã mang lại kết quả tích cực.
HS được trải nghiệm một môi trường học tập đa dạng và phong phú, kết hợp giữa các phương tiện truyền thống như sách giáo khoa và bài giảng trực tiếp với các công nghệ số như phần mêm giáo dục va tai liệu trực tuyến. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc học kết hợp mang lại nhiều cơ hội cho GV tạo ra một môi trường học tập kích thích va hap dẫn nhằm phát triển nang lực và phẩm chất riêng của từng HS. Jana Poljšak Škraban, Barbara Bretko và JoZe Rugelj (2019) nghiên cứu cái nhìn tông quan về các ứng dụng, lợi ích vả thách thức của việc sử dụng hệ thông học tập điện tử trong hai cấp độ giáo dục: trung học và đại học. Kết quả của bài nghiên cứu đã chỉ ra rang sự phát triển và sử dung các hệ thống học tập điện tử đã mang lại nhiều lợi ích cho cả GV và học sinh ở cả hai trình độ giáo dục: cải thiện sự tương tác giữa thay — trò và HS với nhau, tăng cường năng lực tự học của HS.
Mặt khác, bai báo dé cập một số thách thức và van dé can được xem xét khi triển khai HLDT trong giáo dục Ú. Salmerén-Manzano và M, Manzano-Agugliaro (2020) nghiên cứu về việc sử dụng các tài nguyên HLĐT đề hỗ trợ học tập dựa trên YCCD môn Sinh học cấp trung học cơ sở. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích hiệu quả của việc tích hợp các tải nguyên học liệu điện tử vào quy trình học tập dựa trên yêu cầu trong môn Sinh học ở trường trung học. Kết quả của nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các loại HLDT như: thí nghiệm ảo, tài liệu tham khảo trực tuyến đã dong vai trò quan trọng trong việc tăng cường sự chủ động cua HS trong các hoạt động học tập.
Sevim Sevgi (2020) phân tích một loạt các nghiên cứu và bải viết liên quan đến việc áp dụng các loại HLĐT trong giảng dạy môn Sinh học ở trình độ trung học. Các công nghệ nảy bao gồm phần mềm giáo duc, ứng dụng di động, tai nguyên trực tuyến, và các công cụ khác nhau dé hỗ trợ quá trình học tập và giảng dạy. Nghiên cứu chi ra hiệu qua của việc sử đụng công nghệ số trong giảng dạy môn Sinh học ở trường trung học. đồng thời dé xuất các hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai.
Vasileios Paliktzoglou va Despina Psatha (2020) đã chỉ ra rằng việc sử dụng HLĐT trong dạy học Sinh học mang lại nhiều lợi ích. Thứ nhất: tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và tương tác nhằm cải thiện sự tiếp cận CNTT của HS. Thứ hai: tăng cường khả năng tự học qua việc tiếp cận va chọn lọc thông tin phù hợp với bài học qua các van bản, hình anh, video hoặc phần mềm tương tác. Các nghiên cứu về học liệu điện tử môn Sinh học tại Việt Nam Việt Nam đã công bé chủ trương phát triển học tập điện tử và những năm gan đây đã ban hành nhiều quy định mở đường cho triển khai phương thức này.
Ngày 10/08/2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ thị toàn ngành giáo dục tập trung thực hiện Đây mạnh ứng dụng CNTT trong day học và quản lý giáo dục “Xay dựng va đưa vao sử dụng, khai thắc có hiệu quả kho HLĐT toàn ngành, ngân hàng cau hỏi trực tuyến dùng chung và đóng góp vao Hệ tri thức Việt số hóa quốc gia". (Bộ Giáo 10 duc va Dao tạo, Chi thị Số: 2919/CT-BGDDT - Về nhiệm vụ chủ yêu năm học 2018 - 2019 của ngành Giáo dục) Lê Khánh Vũ và Văn Thị Thanh Nhung (2018) đã tiền hành một nghiên cứu về quy trình sử dụng E-learning nhằm rèn luyện năng lực tự học trong môn học Di truyền học đành cho sinh viên Sư phạm Sinh học tại Trường Đại học Quảng Bình. Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng sử dụng kết hợp môi trường E-learning trong quá trình rèn luyện kĩ năng tự học đã mang lại nhiều cải tiến trong phương pháp day học ở cap độ Dai học. Đặc biệt, hình thức này đã tạo ra sự đôi mới trong tô chức hoạt động dạy học của giảng viên, thúc đây sự tích cực trong hoạt động học tập của sinh viên và cải thiện quản lý sinh viên trong các hoạt động tự học ở nhà.
Nguyễn Thị Thúy Quỳnh và các đồng nghiệp (2018) đã tiến hành một nghiên cứu về việc thiết kế e-book dé sử dụng trong quá trình giảng dạy phan Vai trò của protein với sức khóe con người, môn Sinh học lớp 10. Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng e-book trong quá trình dạy học không chỉ đảm bảo việc truyền đạt kiến thức cho học sinh mả còn giúp tạo ra một môi trường học tập hấp dẫn vả hiệu quả. Ngoài ra, việc thiết kế e-book với nội dung phong phú và sinh động, kết hợp với hệ thông câu hỏi trắc nghiệm phù hợp, đã giúp học sinh phát triển năng lực tự học và tạo ra sự hứng thú trong quá trình học tập. Hà Thu Ly (2020) đã thực hiện một nghiên cứu vẻ việc thiết kế và sử dụng sách điện (e-book) tử nhằm phát triển năng lực tự học của HS trong quá trình day học chủ dé Cau trúc tế bảo, môn Sinh học lớp 10.
Kết quả của nghiên cứu cho thay rằng HS của lớp thực nghiệm sử dụng e-book khi học tập chủ dé này tién bộ hơn trong năng lực tự học so với việc chỉ sử dụng sách giáo khoa truyền thống. Ngoài ra, kết quả thực nghiệm cũng chỉ ra rằng mức độ hứng thú của học sinh đã tăng lên trong các budi học có sử dung e-book. Nguyễn Văn Tường Vi (2022) đã xây dựng và sử dụng HLĐT phan Tiên hóa, Sinh học 12, Chương trình Giáo đục phô thông 2018. Thực nghiệm sư phạm cho thay web học tập có hiệu quả, bước đầu đánh giá được việc sử dụng HLĐT trong dạy HS H học đem lại hiệu quả trong việc góp phan phát triển năng lực nhận thức sinh học và năng lực tự học của HS.
Nguyễn Hữu Tài (2023) đã tiền hành xây dựng HLĐT phục vụ giảng day dựa trên YCCĐ phan Sinh học vi sinh vật, môn Sinh học 10. Tác giả đã thiết kế web học tập bao gồm các loại HLĐT: infographic, video, hình ảnh,. kết hợp với các phương pháp day học tích cực đã cho ra kết quả lớp thực nghiệm có điểm số cao hơn so với lớp đối chứng xét theo các thành phần năng lực Sinh học của phần Sinh học vi sinh vật, 1. Các nghiên cứu về dạy học chuyên đề Luận văn Thạc sĩ, Tran Thị Hồng Nhung (2015).
Thiết kế một số chủ dé dạy học tích hợp trong hóa học 10 theo định hướng phát trién năng lực. Sau quá trình nghiên cứu, tác giả dé xuất nguyên tắc lựa chọn chủ dé dạy học tích hợp, và một số chuyên đề dạy học bao gồm: 1) Chủ đề nước và cuộc sống; 2) Chủ đề ozon và suy giảm tầng ozon. Khóa luận tốt nghiệp, Tran Thị Quyên (2016). Thiết kế chuyên dé chuyển hóa vật chất và nang lượng trong tế bao trong day học Sinh học 10 theo định hướng phát triển năng lực người học.
Sau quá trình nghiên cứu, tác gia đề xuất được kế hoạch day học chuyên dé: Chuyên hóa vật chất và năng lượng trong tế bảo. Khóa luận tốt nghiệp, Nguyễn Thị Linh (2016). Thiết kế chuyên dé day học vi sinh vật môn Sinh học lớp 10 theo định hướng phát triển năng lực HS. Sau quá trình nghiên cứu, tác gia đề xuất hệ thong các chuyên dé: 1) Chuyên dé 1: Chuyên hóa vật chat và năng lượng ở vi sinh vat; 2) Chuyên dé 2: Sinh trưởng và sinh sản ở vi sinh vật: 3) Chuyên đề 3: Virus và bệnh truyền nhiễm.
Tuy nhiên, cho tới nay it có công trình nghiên cứu nào xây dựng học liệu theo hệ thông 9 chuyên đề dạy học theo chương trình Sinh học năm 2018. Vì vậy, đề tải đi theo hướng xây dựng phương tiện dạy học phục vụ cho day học chuyên đẻ: nguyên tắc và quy trình thiết kế HLĐT, hướng dan sử dung từng loại HLĐT cụ thể. Học liệu điện tử 1.1, Khai niệm HLĐT Theo Khoản 2 Điều 2 Thông tư 21/2017/TT-BGDĐT: “Học liệu số (hay học liệu điện tử) là tập hợp các phương tiện điện tử phục vụ day và học, bao gồm: Giáo trình điện tử, sách giáo khoa điện tử, tài liệu tham khao điện tử, bài kiêm tra đánh giá điện tử, bản trình chiếu, bang dir liệu, các tệp âm thanh, hình anh, video, bài giảng điện tử, phần mém day học, thí nghiệm mô phỏng và các học liệu được số hóa khác”. (Bộ Giáo dục va Đào tao, 2017) Theo Khoản 2 Điều 2 Thông tư 11/2018/TT-BGDĐT: “Hoe liệu là các phương tiện vật chất lưu giữ, mang hoặc phản ánh nội dung học tap, nghiên cứu.
Học liệu có thé sử dụng dưới dạng truyền thống (tranh ảnh, ảnh dang thẻ) và HLĐT. HLĐT là các tài liệu học tập được số hóa theo một cấu trúc định đạng và kịch bản nhất định, được lưu trữ trên các thiết bị điện tử như CD, USB, máy tính, mạng máy tính nhằm phục vụ việc day và học. Dạng thức số hóa có thé là văn bản, bang dir liệu, âm thanh, video, phần mềm máy tính và hỗn hợp các dang thức nói trên”.