Khóa luận tốt nghiệp về hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp luật học nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật về hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại tại việt nam, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Thảo Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Thị Giang Thu
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Pháp Luật Về Mua Bán Nợ Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MUA BÁN NỢ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ CỦA NGÂN HÀNG
• 1.1. Khái quát chung về mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.3. Đặc điểm mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.4. Nguyên tắc mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.5. Vai trò của hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.6. Những vấn đề liên quan đến luật mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.7. Khái niệm pháp luật về mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 1.9. Nội dung cơ bản của pháp luật về mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN NỢ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng quy định về đối tượng mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái niệm nợ của ngân hàng thương mại
• 2.3. Điều kiện đối với khoản nợ của ngân hàng thương mại được mua bán
• 2.4. Thực trạng quy định về chủ thể mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 2.5. Bên mua nợ trong giao dịch mua bán nợ của ngân hàng
• 2.6. Thực trạng quy định về phương thức mua bán nợ của ngân hàng
• 2.7. Thực trạng quy định về công cụ thanh toán trong giao dịch mua bán nợ
• 2.8. Thực trạng quy định về hợp đồng mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 2.9. Thực trạng quy định về xử lý tài sản bảo đảm của khoản vay và giải quyết tranh chấp trong hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THI HÀNH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN, NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Thực tiễn thi hành pháp luật về mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• 3.2. Những kết quả đạt được và những bất cập còn tồn tại
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về mua bán nợ của ngân hàng thương mại
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả pháp luật mua bán nợ ngân hàng thương mại

Hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tài chính. Việc nâng cao hiệu quả pháp luật liên quan đến hoạt động này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính của các ngân hàng mà còn góp phần ổn định nền kinh tế quốc dân. Các quy định pháp luật hiện hành cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển của thị trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của mua bán nợ trong ngân hàng thương mại

Mua bán nợ là hoạt động chuyển nhượng quyền đòi nợ từ một bên sang bên khác. Hoạt động này giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng và cải thiện khả năng thanh khoản. Đặc biệt, trong bối cảnh nợ xấu gia tăng, việc mua bán nợ trở thành giải pháp hiệu quả để xử lý các khoản nợ không có khả năng thu hồi.

1.2. Lịch sử phát triển pháp luật về mua bán nợ tại Việt Nam

Pháp luật về mua bán nợ tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể từ năm 1999 với Quyết định số 140/1999/QĐ-NHNN14. Tuy nhiên, nhiều quy định vẫn còn chồng chéo và chưa đủ mạnh để thu hút các chủ thể tham gia vào thị trường này.

II. Những thách thức trong việc thực thi pháp luật về mua bán nợ

Mặc dù pháp luật về mua bán nợ đã được ban hành, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Các ngân hàng thương mại thường phải đối mặt với những rào cản pháp lý và thực tiễn trong quá trình thực hiện giao dịch mua bán nợ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến sự phát triển của thị trường tài chính.

2.1. Các quy định pháp luật còn thiếu rõ ràng

Nhiều quy định pháp luật hiện hành về mua bán nợ còn thiếu tính minh bạch và rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Điều này gây ra sự không đồng nhất trong cách hiểu và thực hiện giữa các ngân hàng.

2.2. Thiếu sự đồng bộ giữa các quy định pháp luật

Sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật về mua bán nợ và các lĩnh vực khác như tài chính, ngân hàng đã tạo ra những khó khăn trong việc thực hiện. Điều này cần được khắc phục để tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả pháp luật về mua bán nợ

Để nâng cao hiệu quả pháp luật về mua bán nợ, cần có những phương pháp cụ thể và khả thi. Việc cải cách các quy định pháp luật, tăng cường công tác giám sát và quản lý sẽ giúp thị trường mua bán nợ phát triển bền vững.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về mua bán nợ

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng. Việc này sẽ giúp các ngân hàng dễ dàng hơn trong việc thực hiện các giao dịch mua bán nợ.

3.2. Tăng cường công tác giám sát và quản lý

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và ngân hàng thương mại trong việc giám sát hoạt động mua bán nợ. Điều này sẽ giúp phát hiện kịp thời các vấn đề phát sinh và xử lý hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về mua bán nợ

Nghiên cứu thực tiễn về mua bán nợ cho thấy nhiều ngân hàng đã áp dụng thành công các phương pháp mua bán nợ để xử lý nợ xấu. Những kết quả này không chỉ giúp ngân hàng cải thiện tình hình tài chính mà còn góp phần ổn định thị trường tài chính.

4.1. Các mô hình thành công trong mua bán nợ

Nhiều ngân hàng thương mại đã áp dụng các mô hình mua bán nợ hiệu quả, giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thanh khoản. Những mô hình này có thể được nhân rộng và áp dụng cho các ngân hàng khác.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã thực hiện

Các giải pháp đã được thực hiện trong thời gian qua đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật về mua bán nợ

Việc nâng cao hiệu quả pháp luật về mua bán nợ là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Cần có những giải pháp đồng bộ và khả thi để tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động này, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về mua bán nợ không chỉ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần ổn định nền kinh tế. Điều này cần được các cơ quan chức năng chú trọng.

5.2. Định hướng phát triển thị trường mua bán nợ trong tương lai

Thị trường mua bán nợ cần được phát triển theo hướng minh bạch và bền vững. Các ngân hàng cần chủ động hơn trong việc tham gia vào thị trường này để tối ưu hóa hoạt động tài chính.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động xử lý nợ và mua bán nợ là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát an toàn tài chính hệ thống ngân hàng. Báo cáo Triển vọng kinh tế toàn cầu (GEP) công bố ngày 08/01/2020 của Ngân hàng Thế giới (World Bank) chỉ ra rằng kinh tế toàn cầu đã trải qua 4 làn sóng tích lũy nợ trong 50 năm qua (1970–1989, 1990–2001, 2002–2009 và làn sóng từ năm 2010 trở lại đây với mức tăng trưởng quy mô vay mượn lớn nhất, nhanh nhất).

Tại Việt Nam, hoạt động mua bán nợ của tổ chức tín dụng (TCTD) lần đầu tiên được ghi nhận chính thức tại Quyết định số 140/1999/QĐ-NHNN14 ngày 19/04/1999 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Trải qua hơn hai thập kỷ hình thành và hoàn thiện, khung khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động mua bán nợ của các ngân hàng thương mại (NHTM) đã từng bước được xây dựng. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn bộc lộ nhiều điểm chồng chéo, thiếu đồng bộ, chưa tạo lập được cơ chế thị trường hoàn chỉnh để thu hút đa dạng các chủ thể tham gia, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế chịu tác động sâu rộng từ đại dịch Covid-19 và các biến động tài chính mới.

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại tại Việt Nam" do sinh viên Vũ Thảo Nguyên thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Thị Giang Thu tại Trường Đại học Luật Hà Nội (năm 2024) tập trung làm rõ các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành nhằm đề xuất định hướng hoàn thiện.

Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận, phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về hoạt động mua bán nợ của NHTM tại Việt Nam trong bối cảnh phục hồi kinh tế hậu Covid-19; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu những vấn đề lý luận về hoạt động mua bán nợ và pháp luật về mua bán nợ của NHTM.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động mua bán nợ của NHTM ở Việt Nam hiện nay.
3. Rà soát, đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật về mua bán nợ của các NHTM tại Việt Nam.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực tiễn thi hành pháp luật về mua bán nợ của NHTM trong bối cảnh mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về mua bán nợ và pháp luật mua bán nợ của NHTM; các quy định pháp luật thực định của Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua bán nợ của NHTM; thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật này trong hoạt động ngân hàng.
• Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào các quy định pháp luật chuyên ngành ngân hàng, dân sự, thương mại, đấu giá tài sản và các văn bản hướng dẫn thi hành điều chỉnh giao dịch mua bán nợ của NHTM tại Việt Nam; trọng tâm đánh giá thực tiễn trong bối cảnh kinh tế mới sau đại dịch Covid-19.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên nền tảng pháp lý thực định và các công trình khoa học trong và ngoài nước:

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý:

• Lý luận dân sự và thương mại: Bản chất quyền tài sản của khoản nợ và quan hệ chuyển giao quyền yêu cầu theo Điều 115, Điều 274, Điều 313, Điều 320, Điều 396, Điều 403 Bộ luật Dân sự 2015; kế thừa tinh thần lịch sử từ Điều 641 Dân Luật Bắc Kỳ và Điều 676 Hoàng Việt Trung Kỳ Hộ Luật; quy định về quyền định đoạt tài sản theo Điều 192 Bộ luật Dân sự 2015.
• Pháp luật ngân hàng và xử lý nợ: Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (và Luật Các tổ chức tín dụng 2024); Thông tư số 09/2015/TT-NHNN và Thông tư số 18/2022/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung; Thông tư số 19/2013/TT-NHNN, Thông tư số 14/2015/TT-NHNN, Thông tư số 32/2019/TT-NHNN; Nghị quyết số 42/2017/QH14 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng; Nghị định số 53/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 34/2015/NĐ-CP và Nghị định số 18/2016/NĐ-CP) về thành lập và hoạt động của VAMC; Nghị định số 129/2020/NĐ-CP về DATC; Luật Đấu giá tài sản 2016; Nghị định số 61/2017/NĐ-CP; Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2013); Luật Chứng khoán 2019.
• Tài liệu nghiên cứu quốc tế: Các công trình của Li Jiangfeng (nghiên cứu về 4 AMC tại Trung Quốc năm 1999); báo cáo năm 2015 của IMF (Shekhar Aiyar và cộng sự về xử lý nợ xấu tại Hungary, Ireland, Latvia, Slovenia, Tây Ban Nha); công trình Fundamentals of contract law của Corinne Renault Brahinsky; nghiên cứu Régime juridique du transfert de créances của Andoh Ludovic; các chuẩn mực vốn của Ủy ban Basel và báo cáo của Masahiro Inoguchi về xử lý nợ xấu tại Malaysia, Thái Lan.

Phương pháp nghiên cứu: Đề tài dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Phương pháp thống kê, thu thập tài liệu: Rà soát các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tài chính và số liệu thực tiễn xử lý nợ của hệ thống ngân hàng.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các điều khoản luật thực định, làm rõ cấu trúc quyền, nghĩa vụ của các bên trong giao dịch mua bán nợ và khái quát thành các luận điểm pháp lý.
• Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Khảo sát tiến trình phát triển của quy định mua bán nợ tại Việt Nam từ Quyết định 140/1999/QĐ-NHNN14 đến nay.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định của Việt Nam với mô hình xử lý nợ tập trung (AMC) và cơ chế định giá nợ tại Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia và các quốc gia Châu Âu.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về mua bán nợ của ngân hàng thương mại và pháp luật về mua bán nợ của ngân hàng thương mại

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm, bản chất pháp lý và những nguyên lý cơ bản của giao dịch mua bán nợ:

• Bản chất pháp lý: Nợ của NHTM phát sinh từ hợp đồng cấp tín dụng. Về bản chất, mua bán nợ là việc chuyển giao quyền đòi nợ (quyền tài sản trị giá được bằng tiền theo Điều 115 Bộ luật Dân sự 2015) từ bên bán sang bên mua theo nguyên tắc có đền bù, theo đó bên mua trở thành chủ thể thế quyền đối với khoản nợ.
• Đặc điểm: Đối tượng mua bán là quyền đòi nợ (chủ yếu là nợ xấu từ nhóm 3 đến nhóm 5 theo Thông tư số 11/2021/TT-NHNN); chủ thể tham gia bao gồm bên bán (NHTM) và bên mua (VAMC, DATC, AMC của NHTM, nhà đầu tư); hình thức bắt buộc là hợp đồng bằng văn bản; giao dịch có mức độ rủi ro tín dụng và rủi ro bất cân xứng thông tin cao.
• Nguyên tắc xác lập: Gồm 6 nguyên tắc dân sự cơ bản: tự nguyện; bình đẳng; thiện chí, trung thực; trao đổi ngang giá (khoản tiền thanh toán có thể thấp hơn mệnh giá sổ sách nhưng phản ánh đúng yếu tố rủi ro và giá trị thời gian của tiền); tự do giao kết nhưng không trái pháp luật, đạo đức xã hội; tự chịu trách nhiệm dân sự.
• Vai trò: Giúp NHTM giảm áp lực trích lập dự phòng, khơi thông thanh khoản, làm sạch bảng cân đối tài sản; tạo cơ hội kinh doanh cho bên mua nợ; giúp khách hàng vay tái cấu trúc vốn; phân bổ lại nguồn vốn trong nền kinh tế.
• Các yếu tố tác động đến pháp luật mua bán nợ: Yếu tố kinh tế – xã hội; yếu tố chính trị; yếu tố kết nối thị trường vốn, tài chính và nhu cầu thực tiễn; yếu tố hội nhập quốc tế.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đi sâu phân tích 7 nhóm nội dung điều chỉnh trọng yếu của pháp luật thực định:

Nội dung điều chỉnh	Căn cứ pháp lý chủ yếu	Quy định cụ thể và đánh giá thực trạng
1. Đối tượng mua bán nợ	Khoản 2 Điều 3 & Điều 4 TT 09/2015/TT-NHNN; TT 18/2022/TT-NHNN; TT 19/2013/TT-NHNN; NQ 42/2017/QH14	Khoản nợ phát sinh từ cho vay, trả thay bảo lãnh; phải có hồ sơ minh bạch; không có thỏa thuận cấm bán; không dùng làm tài sản bảo đảm (trừ khi bên nhận bảo đảm đồng ý). VAMC bị giới hạn chỉ mua nợ xấu nội bảng theo NQ 42, bỏ ngỏ nhu cầu xử lý nợ ngoại bảng lớn.
2. Chủ thể tham gia	Điều 22 Luật Các TCTD 2010 (và Luật 2024); NĐ 53/2013/NĐ-CP; NĐ 129/2020/NĐ-CP	Bên bán là NHTM hợp pháp. Bên mua gồm: VAMC (chỉ mua nợ nhóm 3, 4, 5), DATC (mua nợ doanh nghiệp, nợ loại trừ khi CPH doanh nghiệp nhà nước), AMC trực thuộc NHTM và các tổ chức, cá nhân trong/ngoài nước.
3. Giá mua bán nợ	Khoản 8 Điều 3 & Điều 12 TT 09/2015; NĐ 18/2016/NĐ-CP	Hai phương pháp: (1) Theo giá trị ghi sổ (áp dụng khi VAMC mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt sau khi trừ dự phòng cụ thể); (2) Theo giá trị thị trường. Pháp luật còn thiếu khung quy tắc định giá chuẩn, dẫn đến e ngại trách nhiệm và khó thống nhất giá.
4. Phương thức mua bán	Điều 10 TT 09/2015; TT 19/2013; Luật Đấu giá tài sản 2016; NĐ 61/2017/NĐ-CP	(1) Phương thức thỏa thuận: thực hiện theo quy trình 5 bước đối với VAMC, bảo mật thông tin tốt, thủ tục nhanh; (2) Phương thức đấu giá: thực hiện theo quy trình 6 bước (từ ký hợp đồng dịch vụ đến ký hợp đồng mua bán tài sản đấu giá).
5. Công cụ thanh toán	Điều 8, 9 TT 09/2015; TT 14/2015; TT 32/2019/TT-NHNN; Luật Chứng khoán 2019	(1) Bằng tiền (Đồng Việt Nam; ngoại tệ chỉ áp dụng khi bán cho người không cư trú); (2) Bằng trái phiếu đặc biệt (lãi suất 0%, thời hạn 5–10 năm, không chuyển nhượng được); (3) Bằng trái phiếu thông thường của VAMC (thời hạn ≥ 1 năm, được chuyển nhượng, không phải trích lập dự phòng).
6. Hợp đồng mua bán nợ	Điều 13 TT 09/2015/TT-NHNN; Điều 403 Bộ luật Dân sự 2015	Là hợp đồng song vụ, có đền bù. Bắt buộc lập thành văn bản với các nội dung luật định. Quy định tại Điều 13 Thông tư 09 còn mang tính cứng nhắc, hạn chế quyền tự do thỏa thuận của các bên so với nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự.
7. Xử lý TSBD & Tranh chấp	Bộ luật Dân sự 2015; NQ 42/2017/QH14; Luật Trọng tài thương mại, Bộ luật TTDS	Bên mua nợ tiếp nhận quyền xử lý tài sản bảo đảm của khoản vay; giải quyết tranh chấp qua 4 phương thức: thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án.

Quy trình mua bán nợ theo phương thức thỏa thuận giữa NHTM và VAMC (theo Thông tư 19/2013/TT-NHNN):

1. Bước 1: NHTM rà soát khoản nợ đủ điều kiện, lập hồ sơ đề nghị mua nợ gửi VAMC (Phụ lục 6).
2. Bước 2: VAMC kiểm tra hồ sơ trong thời hạn 05 ngày làm việc, yêu cầu bổ sung nếu cần.
3. Bước 3: VAMC thẩm định và trả lời bằng văn bản trong thời hạn 10 ngày làm việc (nêu rõ lý do nếu từ chối).
4. Bước 4: Ký kết hợp đồng mua bán nợ trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày chấp thuận (Phụ lục 7).
5. Bước 5: NHTM thông báo cho khách hàng vay, bên bảo đảm trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày ký hợp đồng.

Quy trình mua bán nợ qua đấu giá (theo Luật Đấu giá tài sản 2016):

1. Bước 1: Ký kết hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản giữa NHTM và tổ chức đấu giá (Điều 33).
2. Bước 2: Ban hành quy chế cuộc đấu giá (Điều 34).
3. Bước 3: Niêm yết công khai việc đấu giá tài sản ít nhất 07 ngày làm việc trước ngày mở cuộc đấu giá (Điều 35).
4. Bước 4: Đăng ký tham gia đấu giá và nộp tiền đặt trước (từ 5% đến 20% giá khởi điểm theo Điều 39).
5. Bước 5: Tổ chức cuộc đấu giá và lập biên bản đấu giá (Điều 40 đến Điều 44).
6. Bước 6: Ký kết hợp đồng mua bán tài sản đấu giá trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc cuộc đấu giá.

Chương 3: Thực tiễn thi hành và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện - nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hoạt động mua bán nợ của ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Tác giả phân tích bức tranh thực tiễn và xác định các nhóm tồn tại, kiến nghị:

• Kết quả đạt được: Khung pháp lý từng bước tạo điều kiện xử lý lượng lớn nợ xấu nội bảng; định hình vai trò của các định chế mua bán nợ nòng cốt như VAMC, DATC; hỗ trợ các NHTM cải thiện hệ số an toàn vốn.
• Bất cập còn tồn tại:
  • Cơ chế mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt của VAMC thực chất là biện pháp "lưu kho tạm thời", chưa xử lý triệt để nợ xấu nếu sau thời hạn 5 năm không thu hồi được thì NHTM phải mua lại.
  • Thị trường mua bán nợ thứ cấp chưa phát triển; thiếu sàn giao dịch nợ tập trung.
  • Vướng mắc trong quyền thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm của bên mua nợ (nhất là các tài sản là quyền sử dụng đất, dự án bất động sản dở dang khi Nghị quyết 42 hết hiệu lực thí điểm).
  • Quy định xác định giá khởi điểm đấu giá nợ theo Nghị định 61/2017/NĐ-CP còn hẹp, chưa áp dụng thống nhất cho toàn bộ các TCTD ngoài VAMC.
• Kiến nghị hoàn thiện:
  • Sửa đổi, bổ sung Thông tư 09/2015/TT-NHNN theo hướng tôn trọng quyền tự do hợp đồng của các bên theo Bộ luật Dân sự 2015.
  • Luật hóa các quy định xử lý nợ xấu và quyền thu giữ tài sản bảo đảm từ Nghị quyết 42 vào Luật Các tổ chức tín dụng.
  • Xây dựng tiêu chuẩn định giá nợ theo giá trị thị trường và hoàn thiện cơ chế hoạt động của sàn giao dịch nợ.
  • Mở rộng thẩm quyền và nguồn vốn cho các công ty mua bán nợ, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài tham gia thị trường nợ xấu.

---

Kết quả và đóng góp

• Về mặt lý luận: Khóa luận làm sáng tỏ bản chất pháp lý của nợ và hoạt động mua bán nợ của NHTM dưới góc độ chuyển giao quyền đòi nợ (quyền tài sản). Đề tài hệ thống hóa 6 nguyên tắc giao kết hợp đồng và xác định 4 nhóm yếu tố tác động trực tiếp đến quá trình xây dựng pháp luật mua bán nợ tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Phân tích chi tiết sự khác biệt giữa hai công cụ thanh toán đặc thù của VAMC: Trái phiếu đặc biệt (thời hạn 5–10 năm, lãi suất 0%, không được chuyển nhượng, mang tính hỗ trợ dãn nợ tạm thời) và Trái phiếu thông thường theo Thông tư số 32/2019/TT-NHNN (thời hạn tối thiểu 1 năm, được phép chuyển nhượng, không phải trích lập dự phòng).
  • Làm rõ sự phân định chức năng giữa VAMC (doanh nghiệp 100% vốn nhà nước do NHNN quản lý, chuyên trách nợ xấu nhóm 3–5 của TCTD theo Nghị định 53/2013/NĐ-CP) và DATC (trực thuộc Bộ Tài chính, chuyên tiếp nhận, xử lý nợ và tài sản loại trừ khi sắp xếp doanh nghiệp nhà nước theo Nghị định 129/2020/NĐ-CP).
  • Chỉ ra các điểm nghẽn trong phương pháp định giá nợ (giá trị ghi sổ đối chiếu với giá thị trường) và đề xuất kinh nghiệm áp dụng mức chiết khấu 1/3 đến 1/2 giá trị sổ sách như mô hình của Malaysia và Thái Lan.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu tiếp cận dưới góc độ luật học thực định và phân tích chính sách; phạm vi số liệu thực tiễn tập trung vào giai đoạn trước và trong bối cảnh phục hồi kinh tế sau Covid-19; chưa bao quát sâu tác động thực tế của toàn bộ các điều khoản mới trong Luật Các tổ chức tín dụng 2024 khi luật này chưa đi vào thực thi toàn diện tại thời điểm hoàn thành khóa luận.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục đánh giá tác động của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 đối với quyền xử lý tài sản bảo đảm của các TCTD và bên mua nợ; nghiên cứu khung pháp lý cho hoạt động chứng khoán hóa các khoản nợ (securitization) và cơ chế thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế vào thị trường mua bán nợ xấu thứ cấp tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính – Ngân hàng: Tham khảo khung lý luận về quyền đòi nợ, cấu trúc hợp đồng mua bán nợ và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ cấp tín dụng và xử lý nợ.
• Cán bộ pháp chế ngân hàng, chuyên viên xử lý nợ tại các NHTM, VAMC, DATC: Vận dụng quy trình 5 bước mua bán nợ thỏa thuận và quy trình 6 bước đấu giá khoản nợ theo luật định; nhận diện các rủi ro pháp lý trong việc định giá và bàn giao tài sản bảo đảm.
• Cơ quan quản lý và nhà làm luật: Sử dụng các phân tích so sánh để hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Các tổ chức tín dụng mới, tháo gỡ điểm nghẽn về định giá và chuyển nhượng tài sản bảo đảm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Bản chất pháp lý của khoản nợ và hoạt động mua bán nợ của NHTM được xác định như thế nào? Khoản nợ hình thành từ hợp đồng cấp tín dụng mang lại cho ngân hàng quyền đòi nợ. Theo Điều 115 Bộ luật Dân sự 2015, quyền đòi nợ là một dạng quyền tài sản trị giá được bằng tiền. Hoạt động mua bán nợ thực chất là giao dịch chuyển giao quyền sở hữu đối với quyền đòi nợ từ bên bán (NHTM) sang bên mua có đền bù, theo đó bên mua trở thành chủ nợ mới kế thừa toàn bộ quyền yêu cầu thanh toán và quyền xử lý tài sản bảo đảm đi kèm.

2. Điểm khác nhau căn bản giữa Trái phiếu đặc biệt và Trái phiếu thông thường do VAMC phát hành là gì?

• Trái phiếu đặc biệt (Thông tư 19/2013/TT-NHNN, sửa đổi bởi Thông tư 32/2019/TT-NHNN): Lãi suất 0%, thời hạn tối đa 5 năm (hoặc 10 năm đối với TCTD tái cơ cấu), không được chuyển nhượng; nếu hết hạn mà chưa thu hồi được nợ thì NHTM phải dùng trái phiếu này để mua lại khoản nợ xấu từ VAMC.
• Trái phiếu thông thường (Thông tư 14/2015/TT-NHNN, sửa đổi bởi Thông tư 32/2019/TT-NHNN): Phát hành khi mua nợ theo giá thị trường, thời hạn tối thiểu 1 năm (không quy định trần tối đa), được phép chuyển nhượng giữa NHNN và các TCTD hoặc giữa các TCTD với nhau, được tham gia nghiệp vụ thị trường mở và NHTM sở hữu không phải trích lập dự phòng rủi ro.

3. Đối tượng mua bán nợ của VAMC khác gì so với DATC? VAMC được thành lập theo Nghị định số 53/2013/NĐ-CP, là công cụ đặc biệt do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, chỉ mua các khoản nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) phát sinh từ hoạt động cấp tín dụng của các TCTD. Trong khi đó, DATC hoạt động theo Nghị định số 129/2020/NĐ-CP, có chức năng tiếp nhận, xử lý các khoản nợ và tài sản loại trừ khỏi giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước, đồng thời thực hiện mua bán nợ nhằm tái cơ cấu doanh nghiệp.

4. Khi mua nợ của NHTM theo phương thức thỏa thuận với VAMC, các bên phải thực hiện theo trình tự nào? Theo Thông tư số 19/2013/TT-NHNN, quy trình gồm 5 bước: (1) NHTM lập hồ sơ đề nghị mua nợ; (2) VAMC kiểm tra hồ sơ trong 05 ngày làm việc; (3) VAMC thẩm định và có văn bản trả lời trong 10 ngày làm việc; (4) Hai bên tiến hành ký hợp đồng mua bán nợ trong 05 ngày làm việc kể từ khi có thông báo đồng ý; (5) NHTM thông báo cho khách hàng vay và bên bảo đảm trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày ký hợp đồng.

5. Khóa luận chỉ ra hạn chế gì trong quy định về nội dung hợp đồng mua bán nợ tại Điều 13 Thông tư số 09/2015/TT-NHNN? Quy định tại Điều 13 Thông tư số 09/2015/TT-NHNN mang tính liệt kê cứng nhắc các điều khoản bắt buộc, chưa thể hiện đầy đủ tinh thần tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên theo quy định tại Khoản 2 Điều 396 Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời chưa xác định rõ giới hạn và phạm vi quyền yêu cầu của bên mua nợ trong việc buộc bên bán nợ cung cấp thông tin liên quan đến khoản nợ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thảo Nguyên đã phân tích có hệ thống khung lý luận và thực trạng pháp lý điều chỉnh hoạt động mua bán nợ của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Công trình chỉ rõ những bất cập trong cơ chế định giá nợ, sự cứng nhắc của các điều khoản hợp đồng và những vướng mắc của công cụ trái phiếu đặc biệt trong thực tiễn thi hành. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất mang tính đồng bộ, góp phần cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ quá trình hoàn thiện pháp luật ngân hàng, thúc đẩy sự phát triển minh bạch của thị trường mua bán nợ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE MUA BAN NO CUA NGÂN HANG THƯƠNG MAI VÀ PHÁP LUAT VE MUA BAN NO CUA NGAN HANG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chưng về mua bán nợ của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm mna ban trợ của ngâm hang throug mai Thuật ngữ “nơ” có lịch sử sử dụng lâu đời, gắn bó chat chế với đời sông kinh tế - xã hội của cơn người và được nghiên cứu tim hiểu đưới nhiều khía canh khác nhau Dưới góc độ xã hội, từ điển tiếng V iệt định nghĩa “nợ” là mét khoản vay phải trả mà chưa trả” Dinh ngliia nay chỉ ra môi quan hệ vay muon, theo đó tình trang mot bên vay muon của bên kia tai sản, vật chất ma chưa thực hiện hành vi hoàn tra. Ngoài ra, no còn được hiểu là điều mang ơn phải dén đáp mà chưa đền đáp được hoặc đã hứa với ai đó ma chưa có dip thực hiện Theo cách liểu này, nợ không chỉ gối gon trong quan hệ tai sản, vật chất mà còn mở réng ra các đối tượng về tinh thân, đạo đức, lời hứa Dưới góc độ kinh doanh, trong qua trình hoạt động, nợ của NHTM phát sinh nhu một hệ quả tat yêu từ hoạt động cấp tin dung của NHTM.

Theo đó, về cơ bản, no dé là một hàng hoa được mua bán giữa bên cấp tin dung và bên được cấp tin dung, sau khi hop đông tin dung đó có liệu lực, thì nợ - lúc này được hiểu là quyên của chủ nợ cũng có thé trở thành một loai hàng hóa”. Vì vậy, có thể hiểu nợ của NHTM là một khoản tiên bao gồm khoản góc, lãi và các chi phí khác hoặc tai sản ma khách hàng vay phải thanh toán cho NHTM tại một thời điểm nhật đính gọi là thời han thanh toán do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng Với các đặc trưng pháp lý của minh, nợ mang dén cho chủ nợ quyên đời nợ, một dang quyền tải sản có giá trị kinh tế và có thé chuyển giao trong giao dich dân sự như những quyên tai sản khác được ghi nhận tại Điêu 115 Bộ luật Dân sự 2015 (Quyền tài sẵn là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyên tai sin đối với đối 2 Tử điển Việt — Tra từ Soha, xem tai: http trata soha va/dictem,viVKhW%E1%BA% A3 thủ, truy cập 12h00 ngày 12/02/2024. l ` Hoàng Phi (Chỗ biển) (1994), Từ điển Tổng Vist, NXB. Khoa học pháp lý, Hi Noi,tr.

741 * Nguyễn Tim Hương (2016), Phát triển thi trường nu bán nợ zau tại Việt Nam, Luận án tiền sĩ, Hoc viền tải dumh, Hà Nội trl1 lại tượng quyên sở hữu trí tuệ, quyên sử dụng dat và các quyền tài sản khác). Xét về ban chất pháp lý, việc mua bán nợ chính là mua bán quyền đời nợ và được coi là một trường hợp đặc biệt của việc chuyển giao quyền yêu câu mà trong đó, đổi tượng. mua bán là quyền đời nợ và việc chuyên giao mang day đủ tính chất của một hop đông mua bán, ngliia là bên bán chuyển giao quyên sở hữu đối với quyền đời no, còn bên mua trả cho bên bán một số tiên. Theo quy đính pháp luật Việt Nam hiện hành, Khoản 1, Điều 3, Thông tư số 09/2015/TT-NHNN quy định về hoạt động mua, bán nợ của tô chức tín đụng, chỉ nhánh ngân hàng nước ngoài có quy đính: “Mua bán no là théa thuận bằng văn bẩn về việc chuyển giao quyền đời nơ đối với khoản nơ phát sinh từ nghiệp vụ cho vay, khoản trả thay trong nghiệp vu bảo lãnh, theo đó bên ban nợ chuyển giao quyên sở hữnt khoản nợ cho bền mua no và nhận tiền thanh toán từ bên mua nợ.” Như vậy, với các quy định này, khái miệm mua bán nợ theo quy định pháp luật hiện.

hành đã lam 16 bản chất pháp lý của hoạt động mua bản nợ là chuyên quyền sở hữu đôi với quyền doi nợ (một dang tai sản theo quy định của Bộ luật Dân sự) từ bên. ban no sang bên mua nợ theo nguyên tắc có đền bu. Qua những phân tích trên, hoạt đồng mua bản nơ của NHTM là giao dịch trong dé, cỏ sự chuyển quyển sở hitu đối với một phần hoặc toàn bộ quyền yêu cẩu khách hàng vay no thực hiện ngiữa vụ thanh toán ki đến han thanh toán và những. quyển yêu câu khác của NHTM cho bên mua no, còn bên mua nợ có ngÌữa vụ thanh toán cho NHTM theo théa thuận.

Đặc điểm wna báu nợ cha ngâm hàng thương mai Hoạt đông mua bản nợ của NHTM bên canh mang các đắc điểm chung của giao dịch dân sự còn mang những đặc điểm riêng sau: Thứ nhất, đối tượng của hoat động mua bán nợ của NHTM là các khoản nợ” nhung phố biên nhật van là nợ xâuẾ. Các khoản nợ này được hình thành đựa trên việc NHTM giải ngân vồn cho khách vay và khách hàng có ngifa vụ phải hoàn trả theo hợp đồng tin dụng đã ký kết. Dưới góc đô pháp luật dân sự, có thé thay rằng ` Khoản 1,Điều 10, Thông tr 11/2021/TT-NHNN quy dink phần losing thành 05 nhóm (1) No đã tiêu chuẩn, (2) No cần chú ý dic biệt (3) Nợ đưới đun, (4) No nghĩ ngò; (5) Nợ có khả ning mit von. Ê Nợ sau lì nhống khoản ng quá lun tri nợ trên 90 ngày vàihoäc được đính giá là khó có khả ning thu hỏi đầy đi ca gốc và Bi,theo Nguyễn Dun Hương (2016), Phát tien thị trường uma din ne xâu tại Việt Nm, Luin án tiền sĩ, Học viện tài chính, Ha Nội, tr.

12 các khoản nợ được chuyển giao chính là một loại tai sản mà theo nghĩa thông thường, tải sản bao gồm tiên, vật, giây tờ có giá và quyền tải sản, ở do, no được xem là một loại tài sản đặc biệt tôn tại đưới dang quyền tai sản là quyên đời nợ. Thứ hai, chủ thể của hoạt động mua bán nợ của NHTM luôn có sự tham gia của hai bên: Bên mua nơ và Bên bán nợ. Bên bán nợ ban dau là NHTM mà khách hang vay no. Bên mua nợ là những chủ thé được pháp luật cho phép thực biên hoạt đông mua nợ, điển hình là các tô chức tín dung ngân hàng nước ngoài được chap thuận hoạt động mua nơ, tổ chức kinh doanh dich vu mua bán nợ đã đủ điêu kiện kinh doanh,.

Thông qua việc mua các khoản nợ của NHTM, bên mua nợ sẽ trở thành chủ sở hữu mới của khoản no và có nhiều cơ hội dé thu về khoản lợi nhuận lớn từ việc bán các khoản no đó trên thị trường thứ cấp hoặc trực tiếp thu hồi nợ từ cơn nợ. Một trong những chủ thể mua nợ có chuyên môn cao, đóng vai trò quan trọng và định hướng hoạt động mua bán nợ ở nhiêu nước trên thê giới là các công ty mua bán nợ quốc gia như Công ty quản lý tai sản của Han Quốc — Korea Asset Management Corporation (KAMCO) ở Hàn Quốc, hay VAMC’ và DATC® ở Việt Nam. Thứ ba, hinh thức pháp lý của giao dich mua bán nợ 1a hợp đồng mua bán nơ được ký kết giữa bên mua nợ và bên bán nơ. Hợp đồng mua bán nợ quy định về quyên, nghĩa vụ của các bên và các thông tin liên quan đến giao dich như chỉ tiết khoản no, giá bán, phương thức, thời hạn thanh toán,.

theo quy định pháp luật cũng như phủ hợp với điêu lệ, quy định nội bộ về hoạt động mua bán no của các TCTD ty ban hành trên cơ sở quy định của pháp luật. Bên mua nợ sẽ trở thành người thé quyền, ngiĩa vụ liên quan đến khoản nợ của bên bán nợ ké từ thời điểm theo thöa thuận tại hop dong mua bán nợ. Hợp dang này phải được ký bởi người đại điện có đủ thâm quyên của mỗi bên trong giao dich Có thé coi hợp đồng mua bán nơ là cơ sở quan trọng dé ghi nhận sự thöa thuân của các bên va đâm bảo tính thực thi của những thỏa thuận đó ”Công ty Quan lý tai sản của các tô chức tín dụng Việt Nam (VAMC), được thành lập và hoạt _ động theo Nghủ định só 53/2013/NĐ-CP ngày 18/05/2013 của Chính phả và các Nghỉ định sửa đối, bo sung quy đình mma bán nợ xâu của các © chức tindung à * Công ty TNHH Mua bán nơ Việt Nam (DATC), được thành lập, tổ chức và hoạt đồng Nghị định 36 129/2020/NĐ-CP của Chính phả ngày 27/10/2020, thực liên nma bán nơ của các doanh nợ hiệp 13 Thứ he, hoạt động mua bán nợ của NHTM có tính rủi ro cao. Hoạt đông kinh.

té mang lại lợi nhuận lớn thường di cùng với tính rủi ro cao. Trong đó, tinh rủi ro của hoạt đông mua bán nợ xuất phát từ bản chat hoạt động cho vay của NHTM, điển hình là rủi ro tin dung, tức là rủi ro về việc người di vay không trả được nợ. Khi bên mua nợ mua lại khoản nợ này của NHTM đã cho vay, đồng nghĩa với việc bên mua nợ sẽ kê thừa những rủi ro tin dung do. Ngoài ra, hoạt đồng mua bán nợ con tên tại nhiêu rủi ro khác, mà một trong những rủi ro đặc trưng cho hoạt động kinh doanh do thông tin bat cân xúng tao ra đó chính là sự lựa chon đối nghịch và rủi ro đạo đức.

Điều này sẽ ảnh hưởng đến khả năng thu héi nợ vượt ngoài dự tính của bên mua nợ khi giao kết hop đồng, gia tăng rủi ro tin dung ma bên mua nợ phải gánh chịu. Nguyêu tắc mna báu trợ của ugâu hàng throng mai Theo từ điển Tiéng Việt, “nguyên tắc” là “đều cơ bản định ra, nhất thiết phải tuần theo trong một loạt việc phat làm"Ê. Theo đó, nguyên tắc mua bán nợ của NHTM là những nguyên lý, tư tưởng chủ đạo xuyên suốt toàn bộ quá trình mua bán nơ của các bên chủ thé tham gia. Hoạt động mua bán no là hoạt động dân dự, được thực hiện thông qua việc ky kết hop dong mua bán nợ.

Vi vay, hoạt động mua bán nơ của NHTM cân tuân thủ theo những nguyên tắc chung trong quan hệ hop đồng dân sự, cu thể như sau: Nguyễn tắc tự nguyễn. Hai bên khi tham gia giao kết hợp đồng cần hoèn toàn tự nguyên, theo đó không bên nào được câm đoán, cưỡng ép, đe dọa bên nào thực hién giao kết hợp đồng. Moi hành vi tác động lam ảnh hưởng dén sự tư nguyên của chủ thé có thé dẫn tới trường hợp hợp đông mua bán nợ bị vô hiệu.