Chương 1: Một số van dé lý luận pháp luật về đơn phương cham dirt HDLD của NSDLD và quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành. Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật về đơn phương chấm đứt HĐLĐ của NSDLD tại thành phố Hà Nội. Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về đơn phương cham đứt HDLD của NSDLD tại thành phố Hà Nội. MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN PHAP LUAT VE DON PHƯƠNG CHAM DUT HOP DONG LAO DONG CUA NGUOI SU DUNG LAO DONG VÀ QUY ĐỊNH CUA PHAP LUẬT VIỆT NAM HIEN HANH 1.
Một số van dé lý luận pháp luật về đơn phương cham dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 1. Khải niệm đơn phương cham ditt hợp đồng lao động của người sử dung lao động Theo Tổ chức Lao động Quốc tẾ, HĐLĐ được định nghĩa là một thỏa thuận ràng buộc pháp lý giữa NSDLĐ và một công nhân, trong đó xác lập các điều kiện và chế độ việc làm. Theo đó, NSDLĐ va NLD là hai chủ thé có quyền và nghĩa vụ ràng buộc mật thiết lẫn nhau.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện HDLD không phải lúc nào các bên cũng tuân thủ và thực hiện đúng các nghĩa vụ đã cam kết, vì vậy lợi ích của các bên lúc này sẽ bị xâm hại và không được đảm bảo. Vì những lý do chủ quan hoặc khách quan mà việc thực hiện HĐLĐ của một trong các bên bi gián đoạn. Lúc này, khi bị xâm hại đến quyền và lợi ích của mình, bên bị thiệt hại sẽ chấm dứt HĐLĐ với bên còn lại dé đảm bảo lợi ích cho mình. Hành vi của một bên cham dứt HĐLĐ trước thời hạn được hiéu là đơn phương chấm dirt HDLD.
Hiện nay có nhiều quan điểm và khái niệm về đơn phương chấm đứt HĐLĐ. Đơn phương chấm dứt HĐLĐ được hiểu là việc một bên chú thể quyết định chấm đứt việc thực hiện các quyên và nghĩa vụ trong QHLD mà không phụ thuộc vào ý chí của bên kia!. Có quan điểm khác lại cho rằng đơn phương châm dứt HDLD là biện pháp mà các bên có thể sử dụng khi những cam kết trong HĐLĐ không được thực hiện đúng, đầy đủ hoặc có hành vi vi phạm pháp luật. Tuy có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng có thé hiểu một cách khái quát nhất về đơn phương chấm đứt HDLD là hành vi pháp lý của một chủ thể trong quan hệ HĐLĐ có thể dẫn đến việc chấm dứt hiệu lực pháp ly của HDLD trước thời hạn theo quy định của pháp luật mà không phụ thuộc vào ý chí của bên kia.
Theo đó, có thé hiểu rằng, đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLD là việc NSDLĐ không tiếp tục thực hiện HĐLĐ, chấm dứt quyén và nghĩa vụ mà các bên đã thỏa thuận trong HĐLĐ trước thoi hạn, theo ý chỉ của riêng NSDLĐ ma không cân sự đồng ý của NLD. tl TAND tối cao, Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án năm 1999, tr. ? Nguyễn Hữu Chi (2006), Chê độ bôi thường trong luậi lao động Việt Nam, Nxb. Tư pháp, Hà Nội, tr.
Quyền theo tir điển Luật học được hiểu là khái niệm khoa học pháp lý dùng để chi những điều mà pháp luật công nhận và dam bao thực hiện đối với cá nhân, tổ chức để theo đó cá nhân được hướng, được làm, được đòi hỏi mà không ai được ngăn can, hạn chế?. Trong quan hệ pháp luật, các bên đều được pháp luật trao quyền năng nhất định. Tương tự như vậy, trong QHLĐ, pháp luật cũng trao quyền cho NSDLĐ và NLD để thực hiện công việc mà mình đã giao kết. Quyên đơn phương cham diet HDLĐ của NSDLĐ là một trong những quyên mà pháp luật quy định cho NSDLĐ.
Quyên đơn phương chấm ditt HĐLĐ của NSDLĐ được hiểu là việc pháp luật công nhận và cho phép NSDLĐ được tự mình chấm ditt HĐLĐ trước khi hết thời hạn của hợp đông mà không phụ phuộc vào ÿ chi của người nào khác. Như vậy, có thê hiểu quyền đơn phương cham đứt HDLD của NSDLD được coi là một trong những công cụ hữu hiệu mà pháp luật đành cho NSDLD dé họ có thé bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi bị hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Đặc điểm đơn phương chấm dit hợp đồng lao động của người sử dụng lao động Thứ nhất, đơn phương cham ditt HĐLĐ là quyền của NSDLĐ trong QHLĐ. Pháp luật quy định đơn phương chấm dứt HDLD là quyền, nên một bên trong QHLD có thé không tiếp tục thực hiện HDLD theo ý chí của mình khi có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.
Trong QHLĐ, NSDLD va NLD là hai bên chú thê có quyền và nghĩa vụ tương ứng nhau, trong đó quyền của các bên được pháp luật công nhận và cho phép. Do đó, khi NLD không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình và gây ra thiệt hại cho NSDLD, NSDLD được thực hiện quyền đơn phương chấm đứt HĐLĐ của mình. Tuy nhiên, mặc dù pháp luật ghi nhận đơn phương chấm đứt HĐLĐ là quyền của NSDLĐ nhưng đồng thời pháp luật cũng có những khống chế bởi giới hạn pháp lý nhất định, đó là việc quy định các trường hợp cụ thể và điều kiện để NSDLĐ được thực hiện quyền nang nay, qua đó giúp bao đảm sự ổn định việc làm cho NLD và tránh việc lạm quyền của NSDLĐ. Thứ hai, là hành vi đơn phương cia NSDLĐ, xuất phát từ ÿ chi riêng của họ.
Đơn phương chấm dứt HDLD xảy ra bởi ý chí của một bên chủ thé trong QHLD dan đến việc phá vỡ QHLD và chấm dứt HDLD đã được ký kết giữa các bên. Khác với khi giao kết HDLD đòi hỏi phải có sự thương lượng thỏa thuận của cả hai chủ thé tham gia vào QHLD thì việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ được thực hiện dựa trên ý chí riêng của bản thân NSDLĐ khi không muốn tiếp tục thực hiện ? Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (2010), 7? điển Luật học, Nxb. Từ điển bách khoa, Hà Nội, tr. Khi NSDLĐ đơn phương chấm đứt HDLD, ý chí đơn phương sẽ được biểu hiện thông qua nhiều hành vi hoặc hình thức nhất định dé NLD có thé biết đến mà không nhất thiết phải nhận được sự chấp thuận của NLD.
Thứ ba, là hành vi nhằm chấm dứt HĐLĐ trước thời hạn hoặc trước khi công việc được hoàn thành, chấm diet quyên và nghĩa vụ giữa các bên đã thỏa thuận trong HĐLĐ. Khi giao kết HĐLĐ thì một trong những nội đung quan trọng các bên cần xác định cụ thé đó là thời hạn của hợp đồng. Thời hạn của HDLD là khoảng thời gian các bên thỏa thuận ấn định trong HDLD và khi thời hạn thực hiện HDLD kết thúc thì các bên sẽ không còn ràng buộc về quyền và nghĩa vụ với nhau trong QHLĐ nữa. Thời hạn hợp đồng có thể cụ thể theo số tháng, số năm, hoặc là loại HĐLĐ không xác định thời hạn, hoặc xác định kết thúc hợp đồng khi hoàn thành công việc.
Tuy nhiên, đơn phương cham đứt HDLD của NSDLĐ là hành vi cham dứt HĐLĐ trước thời hạn hoặc trước khi công việc được hoàn thành, từ đó giúp một bên giải phóng khỏi bên còn lại vì những lý do khách quan hoặc có sự vi phạm khiến các bên không thể tiếp tục làm việc với nhau. Thứ tw, quyên đơn phương cham dirt HĐLĐ của NSDLĐ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính dang của NSDLD. Đơn phương chấm dứt HDLD của NSDLĐ là một quyền năng pháp lý được thừa nhận và bảo vệ trên cơ sở điều kiện luật định. Để đảm bảo được quyền tự do kinh doanh thì NSDLĐ phải có các quyền nhằm đảm bảo và sử dụng hiệu quả đối với tài sản, vốn và tư liệu sản xuất của họ.
Những quyền này thể hiện qua những quyền cơ ban như quyền tổ chức quan ly, sử dụng và tuyển dụng lao động trong doanh nghiệp. Để đạt được mục đích sản xuất kinh doanh thì NSDLĐ cần phải thực hiện việc tuyển dụng đối với NLD. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện HDLD thì thường phát sinh các yếu tố làm ảnh hưởng đến quyên, lợi ích của NSDLĐ sẽ dẫn đến việc NSDLĐ muốn cham dứt HĐLĐ trước thời hạn. Khi đó pháp luật cho phép NSDLĐ được đơn phương chấm dứt HDLD cũ, thiết lập với NLD mới dé đạt được hiệu quả cao hơn cho hoạt động của doanh nghiệp.
Thứ năm, việc đơn phương cham dứt HĐLĐ của NSDLĐ sẽ tạo ra những hậu quả pháp ly da dạng. Khi NSDLD thực hiện quyền đơn phương chấm dứt HDLD của mình, tùy thuộc vào việc họ thực hiện đúng hay trái quy định pháp luật mà sẽ tạo ra những hệ quả pháp lý khác nhau. Don phương chấm dứt HDLD đúng pháp luật sẽ giúp NSDLĐ có thé sàng lọc, đào thai những NLD không còn đáp ứng định hướng phát triển của đơn vị mình, đồng thời có thé tự do tuyển dụng những nhân sự phù hợp trong thị trường lao động rộng lớn. Qua đó, thúc đây NLD không ngừng học hỏi nâng cao trình độ, năng lực hoàn thành công việc như đã cam kết.
Tuy nhiên, khi NSDLĐ đơn phương chấm dứt HDLD, NLD sẽ mat đi việc làm và nguồn thu nhập én định, anh hưởng đến cuộc sống của gia đình NLD, do đó, NSDLD phải thực hiện một sé nghia vu mang tính công bằng với NLD như thanh toán tiền lương cho những ngày nghỉ hàng năm chưa nghỉ hoặc chưa nghỉ hết, chỉ trả trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm.theo quy định pháp luật nhằm đám bảo quyền lợi cho NLD. Ngược lại, NSDLĐ đơn phương chấm dứt HDLD trái pháp luật thi sẽ phái chịu trách nhiệm trong việc thực hiện các nghĩa vụ của mình sau khi chấm dứt HĐLĐ, như buộc phải nhận NLD trở lại làm việc, phải bồi thường cho NLĐ. Thứ sáu, quyền đơn phương chấm dứt HDLĐ của NSDLD là quyên có điều kiện và chỉ được thực hiện khi có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Trong QHLĐ, NSDLD thường được coi là người có vị thé cao hơn so với NLD vì họ có quyền quản lý, giám sát NLD.
Khi tham gia HDLD, NSDLD có quyền quyết định cơ cấu việc làm, tổ chức và bố trí công việc sao cho phù hợp với NLD. Mặc di pháp luật thừa nhận quyền của NSDLĐ được đơn phương chấm dứt HDLD, tuy nhiên đây không phải là một quyền năng vô han. Dé tránh tình trạng lạm quyền của NSDLĐ, pháp luật chỉ cho phép NSDLĐ đơn phương chấm dứt HDLD trong những trường hợp nhất định, không được tùy tiện cham đứt HDLD với NLD.