CHƯƠNG 1. TONG QUAN VE BẢO HIEM TIEN GUI VÀ PHAP LUAT VE BAO HIEM TIEN GUI 1. Kháiniệm, đặc diem, vai trò của bảo hiểm tiền gửi 1. Khái niệm về bảo hiểm tiền gửi Lich sử phát triển ngân hang trên thé giới cho thay hoạt động BHTG công khai được thực hiện từ rat sớm tại Mỹ vào năm 1829 nhằm đối phó với tinh trang đỗ vỡ mang tính chat định ky của các ngân hàng vào thê ky XIX.
Hoạt động này nằm trong chương trình bảo hiém trách nhiệm ngân hàng nói chung và mục đích của nó là bão vệ cộng đông khi có ngân hàng đồ vỡ va bảo vệ người gửi tiên cá thể, người giữ các công cụ huy động tiên gửi cá thé Dưới góc độ nghiên cứu, có nhiều quan điểm khác nhau về BHTG và các quan điểm này thường thé hiện những cách tiép cận khác nhau về bản chất của BHTG. Theo hiép hội BHTG quốc tê GADD, BHTG được biểu là “một hệ thống được thiết lập dé bảo vệ người gửi tiên trước những mat mat có thể xây ra đổi với tiền gửi được bảo hiém của ho trong trường hợp tổ chức nhận tiền gửi không thé hoàn thành các nghia vụ nơ theo cam kết đôi với người gửi tiên, Theo quan điểm của tác giả Carl JohanLindgren, Gilian Garcia thi BHTG được hiéu là “mat cơ chế có gổới hạn nhưng chính thúc cung cấp sự bảo đảm mang tính pháp lý cho các khoản gôc (và thường có cả lãi) của các khoản tiên gũi”. Theo tác giả Choi JB thì “BHTG là chính sách bảo dam tat cả hoặc một phân tiên gai cùng lãi nhập góc trên tài khoản tiền gi sé được thanh toán cho người gũi tiền khi ngân hàng nhận tiền gửi bị phá sản hay mật khả năng thanh: toan’. Theo Từ điển Tiéng Việt, “Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo dam hoàn trả tiên gửi cho người được bảo hiém tiên gửi trong han mức trả tiền bảo hiém khi tô chức tham gia bảo hiểm tiên gửi lâm vào tinh trạng mat khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiên hoặc phá sản”.
* Biập hội Bio hiểm tiền gửi Quốc tệŒADD). 2010, Pincong pháp đứnh giá tiển thi bộ nguyên tắc cơ ben phát triển hệ thong BHTG hiệu qua ca Uy bem Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) và ep hột BHTG quốc tế up) " Guide to Intervention for Federally Regubted Deposit- Taking Eetiutions, 2014. rf Hiện nay, trong pháp luật Việt Nam thì khái niém “bảo hiém tiên gui” được ghi nhận và giải thích tại Khoản1 Điều 4 Luật BHTG năm 2012, theo đó “Bảo hiểm tiền gửi là sự bão dam hoàn trả tiên gửi cho người được bao hiểm tiền gũi trong hạn mức trả tiên bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiên gửi lâm vào tinh trạng mat khả năng chỉ trả tiên gửi cho người gửi tiên hoặc phá san”. Ở Việt Nam, BHTG là một trong những đề tài nhận được nhiều sự quan tâm khai thác từ các học giã, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tải chính, kinh tế và pháp luật.
Trong số các công trình nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực kinh tế về BHTG, các nhà nghiên cứu đều đã đề cập khái niêm BHTG. Theo như quan điểm của tác giả Đào Van Tuân thi “BHTG là việc Nhà nước diva ra lời bdo đâm công khai nhằm bảo vệ tiền gửi bằng các guy đình của pháp luật đối với người có tiễn gũi tại tô chức được phép nhận hẳn gửi”, hoặc theo quan điểm về BHTG của tác giả Nguyễn Thị Hiển thi “đây là một cam kết công khai của tổ chức BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG về việc tổ chức BHTG sẽ trả tiền gửi bao gồm phan gốc và lãi cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG bị châm đút hoạt đông và không có khả năng thanh toán cho người gửi tiên”. Ngoài ra, trong công trình nghiên cứu khoa học pháp lý về BHTG của mình tác gả Lê Thị Thu Thủy cũng định nghĩa bảo hiểm tiên gửi như sau: “BHTG là loại hình báo hiểm, theo dé bảo đâm nghita vụ chi trả trong tương lai các khoản tiền gửi cho người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG kin các tô chức nay gặp rid ro dẫn đến tinh trạng mắt khả năng thanh toán Š, Qua phân tích các quan điểm trên đây về BHTG, có thể nói rằng BHTG là một khái niém khá phức tạp, có thé được tiép cận từ nhiều góc dé khác nhau, cu thé nhur () BHTG là một tổ chức phi lợi nhuận do Nhà nước thành lập đề thực hiện chức năng cung cấp một sự bảo đảm về tai chính và pháp lý cho quyên loi của những người gửi tiên tai các TCTD, khi các tô chức này không thé thanh toán các khoản tiền gửi cho người gũi tiên, (ii) là một hoạt đông tai chính nhà xước nhằm bảo vệ quyên lợi của cộng dong người gửi tiên tại ngân hang va bảo vệ hệ thông tín dung, (iii) là một công * Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 - * Nguyễn Ding Quin. Hoat đồng báo hiểm tign giti theo pháp luật Việt Nam, từ thực tiễn các ngân hàng Đương mại, Luận án tiên sĩ, Học viền Khoa học xã hội.
8 cụ chính sách vĩ mô của Nhà nước nhằm bảo vệ người gửi tiền và từ đó bảo vệ hệ thống ngân hang trong nên kinh tê Vậy từ những phân tích trên, xét theo góc độ pháp lý, có thể định nghia BHTG như sau: Báo him hiền gửi là một cam kết công khai của tô chức bảo hiểm tiền gửi về việc sẽ hoàn trả một phần hay toàn bộ tiền gii (bao gồm cả gốc lẫn lãi) cho người gin tại các tổ chức tín cing có tham gia báo hiểm tiền gửi khi các tổ chức này lâm vào tinh trang mắt khả năng thanh toán hoặc chém dit hoạt động 1. Đặc điểm của bảo hiểm tiền gửi Ngoài mang bản chất của các loại hình bảo hiểm noi chung, ngiấa là hoạt đông theo nguyên ly lây số đông bu sô it thì bên canh đó, BHTG cũng mang những tính chất đặc thù của nó, cụ thé nhu sau: Thứ nhất, về tinh chất hoạt động. Hoạt đông BHTG mang tinh chất đặc thủ vi BHTG được xem là công cụ thực hiện chính sách công với vai trò cơ bản là bảo vệ người gửi tiền, góp phan đảm bão sự phát triển an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính ngân hang quốc gia Tính đặc thủ của BHTG so với các loại hình bảo hiểm thương mại khác được thé hiện ở các khía canh khác như cơ chê bảo hiểm, chủ thể tham gia bảo hiểm, đối tương nộp phí, đối tượng được hưởng các quyên loi bảo hiém® Thứ hai, ở trong quan hé BHTG, các tô chức tin dung là đố: tượng tham gia BHTG, có trách nhiệm đóng phí BHTG cho tổ chức BHTG và đối tượng được BHTG chính là khoản tiền gũi của người gửi tiền Theo đó, nêu tổ chức tham gia BHTG bị giải thể hoặc phá sẵn thì tô chức BHTG sẽ đứng ra chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiên theo quy định của pháp luật Có thé thay, mac đù người gửi tiên được hưởng các quyên lợi trực tiếp từ chính sách BHTG, song họ không phải trực tiếp tham gia BHTG. Thông qua cơ ché này, tô chức tham gia BHTG cũng được hưởng lợi gián tiệp từ việc tham gia BHTG bởi lế niém tin của công chúng đối với các tô chức tham ga BHTG sẽ cao hơn, từ đó thúc đây việc huy động tiên gửi từ người dân.
Thứ ba, đôi với các tô chức tài chinh có hoạt động huy đông tiền gửi của công đông, tham gia BHTG là một cơ chế bat buộc. Pháp luật về BHTG quy đính về điều “Vin phòng Quốc hội. Yai trò của Báo lưểm tiển gửi Việt Nem trong việc bảo vệ người gid tiễn, Hà Nội 9 kiện bao hiểm, mức phí bảo hiểm mà các tổ chức tham gia BHTG có nghĩa vụ thực hién,. các bên tham gia không có quyên thỏa thuận.
Đây cũng là đắc điểm làm cho BHTG có sư khác biệt so với đa số các loại hinh bảo hiểm thương mại được hình thành trên cơ sở hợp đẳng và các bên có thé théa thuận với nhau về nội đụng các điều khoản trong hợp đồng Có thé thay, việc áp dung chế đô bảo hiém bắt buộc nly vậy đối với tiên gửi không chỉ nhằm muc đích hạn chê rủi ro cho các tô chức nhận tiền gửi, bão vê lợi ich của người gửi tiên mà còn đảm bảo sự bình đẳng, góp phân nâng cao uy tín của các tô chức tin dung 1. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi trong hoạt động ngân hàng Hệ thông ngân hàng được coi là huyết mạch của cả nên kinh, là kênh dan von chủ yêu phục vụ sản xuất kinh doanh, góp phân thúc đây chuyển dich cơ câu kinh tế, xây dụng niên kinh tê độc lập, tự chủ gan với chủ đông tích cực hội nhập quốc tê sâu rông thực chất, liệu quả, nâng cao đời sông nhân dân. Hoạt động ngân hàng gắn trực tiếp với người dân, doanh nghiệp, tác động đên toàn bộ nên kinh tê. Chính vì vậy, hệ thống ngân hàng đóng vai trò vô cùng quan trong Hệ thống ngân hang có sự ôn đính, an toàn, hoạt động ngân hàng được lành mạnh, thông suốt và hiệu quả sẽ gop phân thúc day nên kinh tê tăng trưởng, xã hột phát triển.
Song bên cạnh những vai trò to lớn của minh thi hoạt động ngân hang cũng tiêm an nhiều nguy cơ rũi ro, trong đó rũ ro mat von nêu xảy ra sé ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của tô chức tín dung đôi với người gửi tiền Sự ảnh hưởng về mắt xã hội khi tổ chức tin dung phá sản lớn đến mức cần phải có cơ ché dé giải quyết hậu quả khi tô chức tin dung không có khả năng thanh toán các khoản nơ đôi với người gửi tiên Một trong những cơ ché đó là bảo hiém tiên gửi. Sự xuất hién của BHTG đóng vai trò vô cùng quan trong, trước hết nó bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, mac khác tạo điều kiện thuận lợi cho sự tôn tại và phát trién an toàn, bên vũng của hệ thông ngân hang và góp phân thúc day su phát triển của nên kinh tế, én định xã hội.